1. Bölüm
1.1Son derece büyük, insanı aşan ve ölümlü tabiatımızın çok üstünde oldukları için akıl sahibi ölümlü soyun kavrayamayacağı şeyler vardır. Ama bunlar, Tanrı'nın dilemesiyle, Tanrı'dan insanlara bol ve ölçüsüz biçimde dökülen lütuf sayesinde, bize gösterilen eşsiz lütfun hizmetkârı İsa Mesih ve onunla birlikte çalışan Ruh aracılığıyla mümkün hâle gelir. Örneğin her şeyin kendisiyle kurulduğu bilgeliği edinmek insan tabiatı için imkânsızdır (çünkü Davud'un dediği gibi Tanrı "her şeyi bilgelikle" yapmıştır); ama bu imkânsız şey, bizim için "Tanrı'dan gelen bilgelik, doğruluk, kutsallık ve kurtuluş olan" Rabbimiz İsa Mesih aracılığıyla mümkün olur. "Hangi insan Tanrı'nın tasarısını bilebilir? Rab'bin ne dilediğini kim düşünebilir? Çünkü ölümlülerin düşünceleri ürkek, tasarılarımız güvenilmezdir; çürüyen beden ruhu ağırlaştırır, topraktan çadır da kaygılarla dolu nous'u bastırır. Yeryüzündekileri bile güçbela tahmin ederiz; göklerdekilerin izini kim sürmüştür?" İnsanın "göklerdekilerin" izini sürmesinin imkânsız olduğunu kim söylemez ki? Ama yine de bu imkânsız şey, Tanrı'nın taşkın lütfuyla mümkün olur. Çünkü üçüncü göğe kaldırılan kişi, "insanın söylemesine izin verilmeyen, söze dökülemez sözler" işittiği için belki de üç gökteki şeylerin izini sürmüştür. Rab'bin nous'unun insan tarafından bilinebileceğini kim söyleyebilir? Ama Tanrı bunu da Mesih aracılığıyla lütfeder […] artık efendilerinin dileğini [bilmeyen kullar] değildirler; çünkü Rab onlara, efendileri olmayı değil, daha önce efendisi olduğu kişilere dost olmayı isteyen birinin dileğini öğretir. Hem nasıl "insanlardan hiçbiri insanın içindekileri, içindeki insan ruhundan başka bilmezse, Tanrı'nın içindekileri de Tanrı'nın Ruhu'ndan başka kimse" bilmez. "Tanrı'nın Ruhu'ndan başka" kimse "Tanrı'nın içindekileri" bilmiyorsa, insanın "Tanrı'nın içindekileri" bilmesi imkânsızdır. Ama bunun nasıl mümkün olduğuna da dikkat et: "Biz ise," diyor, "dünyanın ruhunu değil, Tanrı'dan gelen Ruh'u aldık; öyle ki Tanrı'nın bize lütfettiklerini bilelim. Bunları da insan bilgeliğinin öğrettiği sözlerle değil, Ruh'un öğrettiği sözlerle anlatırız."
Τὰ διὰ τὸ εἶναι μέγιστα καὶ ὑπὲρ ἄνθρωπον τυγχάνειν εἰς ὑπερβολήν τε ὑπεράνω τῆς ἐπικήρου φύσεως ἡμῶν ἀδύνατα τῷ λογικῷ καὶ θνητῷ γένει καταλαβεῖν ἐν πολλῇ δὲ καὶ ἀμετρήτῳ ἐκχεομένῃ ἀπὸ θεοῦ εἰς ἀνθρώπους χάριτι θεοῦ διὰ τοῦ τῆς ἀνυπερβλήτου εἰς ἡμᾶς χάριτος ὑπηρέτου Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ τοῦ συνεργοῦ πνεύματος βουλήσει θεοῦ δυνατὰ γίνεται. ἀδύνατον γοῦν τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει ὑπάρχον σοφίας κτῆσις, ᾗ τὰ πάντα κατεσκεύασται („πάντα“ γὰρ κατὰ τὸν Δαυῒδ ὁ θεὸς „ἐν σοφίᾳ“ ἐποίησε), δυνατὸν ἐξ ἀδυνάτου γίνεται διὰ τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, „ὃς ἐγενήθη σοφία ἡμῖν ἀπὸ θεοῦ δικαιοσύνη τε καὶ ἁγιασμὸς καὶ ἀπολύτρωσις.“ „τίς γὰρ ἄνθρωπος γνώσεται βουλὴν θεοῦ; ἢ τίς ἐνθυμηθήσεται τί θέλει ὁ κύριος; ἐπεὶ λογισμοὶ θνητῶν δειλοὶ, καὶ ἐπισφαλεῖς αἱ ἐπίνοιαι ἡμῶν· φθαρτὸν γὰρ σῶμα βαρύνει ψυχὴν. καὶ βρίθει τὸ γεῶδες σκῆνος νοῦν πολυφροντίδα. καὶ μόγις εἰκάζομεν τὰ ἐπὶ γῆς, τὰ δὲ ἐν οὐρανοῖς τίς ἐξιχνίασε;“ τίς δ᾿ οὐκ ἂν εἴποι ἀδύνατον εἶναι ἀνθρώπῳ ἐξιχνιάσαι „τὰ ἐν οὐρανοῖς;“ ἀλλ᾿ ὅμως τοῦτο τὸ ἀδύνατον τῇ ὑπερβαλλούσῃ χάριτι τοῦ θεοῦ δυνατὸν γίνεται· ὁ γὰρ ἁρπαγεὶς εἰς τρίτον οὐρανὸν ἐξιχνίασε τάχα τὰ ἐν τοῖς τρισὶν οὐρανοῖς διὰ τὸ ἀκηκοέναι „ἄῤῥητα ῥήματα, ἃ μὴ ἐξὸν ἀνθρώπῳ λαλῆσαι“ ἦν. τίς δὲ δύναται εἰπεῖν ὅτι δυνατὸν ἀνθρώπῳ γνωσθῆναι τὸν τοῦ κυρίου νοῦν; ἀλλὰ καὶ τοῦτο ὁ θεὸς διὰ Χριστοῦ χαρίζεται . . . . . . . . . . . . . . . τὸ θέλημα τοῦ κυρίου ἑαυτῶν οὐκέτι, ὅτε διδάσκει αὐτοὺς τὸ θέλημα τοῦ κυρίου εἶναι θέλοντος ἀλλὰ εἰς φίλον μεταβάλλοντος τούτοις, ὧν κύριος πρότερον ἦν. ἀλλὰ καὶ ὡς οὐδεὶς „οἶδεν ἀνθρώπων τὰ τοῦ ἀνθρώπου εἰ μὴ τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνθρώπου τὸ ἐν αὐτῷ, οὕτω καὶ τὰ τοῦ θεοῦ οὐδεὶς“ οἶδεν „εἰ μὴ τὸ πνεῦμα τοῦ θεοῦ.“ εἰ δὲ μηδεὶς „οἶδε“ „τὰ τοῦ θεοῦ“ „εἰ μὴ τὸ πνεῦμα τοῦ θεοῦ,“ ἀδύνατον εἰδέναι ἄνθρωπον „τὰ τοῦ θεοῦ.“ καὶ τοῦτο δὲ κατανόησον, πῶς δυνατὸν γίνεται· „ἡμεῖς δὲ,“ φησὶν, „οὐ τὸ πνεῦμα τοῦ κόσμου ἐλάβομεν ἀλλὰ τὸ πνεῦμα τὸ ἐκ τοῦ θεοῦ, ἵνα εἰδῶμεν τὰ ὑπὸ τοῦ θεοῦ χαρισθέντα ἡμῖν, ἃ καὶ λαλοῦμεν οὐκ ἐν διδακτοῖς ἀνθρωπίνης σοφίας λόγοις ἀλλ᾿ ἐν διδακτοῖς τοῦ πνεύματος.“