17. Bölüm
17.1Bu tür gölgeleri meydana getiren cisimleri —deyim yerindeyse— alanların hepsine aynı gölgenin aynı ölçüde verilmemesi, kimilerine ise aynı ölçüde verilmesi şaşılacak bir şey değildir. Güneş saatlerinin problemlerini ve gölgelerin ışık saçan cisimle oranını inceleyenler, cisimlerde de durumun böyle olduğunu açıkça görürler: Bazı yerlerde gnomonlar belli bir vakitte hiç gölge vermez, başka yerlerde —deyim yerindeyse— kısa gölge verir, başka yerlerde de ötekilere göre daha uzun gölge verir. Öyleyse bağışlayanın niyeti asıl armağanları, söze dökülmez ve gizemli birtakım oranlara göre, alanlara ve zamanlara uygun biçimde bağışladığına göre, asıl armağanlar verildiğinde gölgelerin kimi zaman alanlara hiç eşlik etmemesi, kimi zaman hepsine değil yalnız birkaçına eşlik etmesi, kimi zaman da kimilerinde başkalarına kıyasla küçük kalıp başkalarında daha büyük olması büyük bir şey değildir. Güneş ışınlarını arayan kişi en gerekli olana kavuşmuştur; aydınlandıktan sonra gölgeden yoksun kalsa da, gölgesi çok ya da az olsa da, cisimlerin gölgesinin varlığı onu sevindirmez, yokluğu da üzmez. Bunun gibi, ruhani armağanlar bizde varsa ve gerçek iyilere bütünüyle sahip olalım diye Tanrı tarafından aydınlatılıyorsak, gölgeye ait değersiz bir şey için kılı kırk yarmayız. Çünkü maddi ve bedensel her şey, ne olursa olsun, cılız ve güçsüz bir gölge değerindedir; her şeyin Tanrısı'nın kurtarıcı ve kutsal armağanlarıyla hiçbir şekilde kıyaslanamaz. Bedensel zenginlik, "her sözde ve her bilgelikte" zenginlikle nasıl kıyaslanabilir? Aklını kaçırmamış kim etin ve kemiklerin sağlığını sağlıklı bir nous'la, gürbüz bir ruhla ve ölçülü düşüncelerle kıyaslar? Bunların hepsi Tanrı'nın Logos'uyla düzene girdiğinde bedensel acılar onlarda ancak önemsiz bir sıyrık açar, hatta sıyrıktan da küçük sayabileceğimiz bir şey.
Οὐ θαυμαστὸν δὲ εἰ μὲν πᾶσιν ὁμοίως τοῖς λαμβάνουσιν, ἵν᾿ οὕτως εἴπω, τὰ ποιητικὰ τῶν τοιούτων σκιῶν σώματα ἡ ὁμοία οὐ δίδοται σκιὰ, τισὶ δ᾿ ὁμοίως δίδοται σκιά. τοῦτο γὰρ τοῖς θεωροῦσι τὰ γνωμονικὰ προβλήματα καὶ τὸν τῶν σκιῶν πρὸς τὸ φωτίζον σῶμα λόγον σαφῶς. παρίσταται συμβαῖνον καὶ κατὰ τὰ σώματα· τισὶ γοῦν ἄσκιοί εἰσιν οἱ γνώμονες καιρῷ τινι, ἑτέροις δὲ. ἵν᾿ οὕτως εἴπω, βραχύσκιοι καὶ ἑτέροις παρ᾿ ἑτέρους μακροσκιώτεροι. οὐ μέγα τοίνυν εἰ, τῆς προθέσεως τοῦ δωρουμένου τὰ προηγούμενα χαριζομένης κατά τινας ἀναλογίας ἀποῤῥήτους καὶ μυστικὰς ἁρμοζόντως τοῖς λαμβάνουσι καὶ τοῖς χρόνοις, ὅτε δίδοται τὰ προηγούμενα, ὁτὲ μὲν οὐδ᾿ ὅλως αἱ σκιαὶ τοῖς λαμβάνουσιν ἕπονται ὁτὲ δὲ οὐ πάντων ἀλλὰ ὀλίγων ὁτὲ δὲ ἐλάττους συγκρίσει ἑτέρων, μειζόνων ἄλλοις ἐπακολουθουσῶν. ὥσπερ οὖν τὸν ζητοῦντα τὰς ἡλιακὰς ἀκτῖνας οὔτε παροῦσα οὔτε ἀποῦσα ἡ τῶν σωμάτων σκιὰ εὐφραίνει ἢ λυπεῖ, ἔχοντα τὸ ἀναγκαιότατον, ἐπὰν πεφωτισμένος ἤτοι ἐστερημένος ῃ τῆς σκιᾶς ἢ πλεῖον ἢ ἔλαττον ἔχῃ τῆς σκιᾶς· οὕτως ἂν παρῇ ἡμῖν τὰ πνευματικὰ καὶ φωτιζώμεθα ὑπὸ τοῦ θεοῦ πρὸς τὴν παντελῆ κτῆσιν τῶν ἀληθινῶν ἀγαθῶν, οὐ μικρολογήσομεν περὶ εὐτελοῦς πράγματος τοῦ κατὰ τὴν σκιάν. πάντα γὰρ τὰ ὑλικὰ καὶ τὰ σωματικὰ, ὁποῖά ποτε ἂν τυγχάνῃ, σκιᾶς ἀμενηνοῦ καὶ ἀδρανοῦς ἔχει λόγον, οὐδαμῶς δυνάμενα παραβάλλεσθαι πρὸς τὰς σωτηρίους τοῦ θεοῦ τῶν ὅλων καὶ ἁγίας δωρεάς. ποία γὰρ σύγκρισις σωματικοῦ πλούτου πρὸς τὸν „ἐν παντὶ λόγῳ“ πλοῦτον „καὶ πάσῃ“ σοφίᾳ; τίς δ᾿ ἂν μὴ μαινόμενος παραβάλοι ὑγείαν σαρκῶν καὶ ὀστέων πρὸς ὑγιαίνοντα νοῦν καὶ ἐῤῥωμένην ψυχὴν καὶ συμμέτρους λογισμούς; ἅτινα πάντα λόγῳ ῥυθμιζόμενα θεοῦ εὐτελῆ τινα ἀμυχὴν, καὶ εἴ τι ἀμυχῆς βραχύτερον νομίζομεν. ποιεῖ τὰ σωματικὰ παθήματα.
17.2Tanrı'nın Logos'u olan "güvey"in sevdiği gelinin —gök ötesi ve dünya ötesi bir güzellikle çiçek açmış ruhun— güzelliğinin ne olduğunu kavrayan kişi, bir kadının, bir çocuğun ya da bir erkeğin bedensel güzelliğini aynı "güzellik" adıyla onurlandırmaktan bile utanacaktır. Çünkü asıl güzelliği et alamaz; et baştan başa çirkinliktir. "Her et ot gibidir"; onun kadınların ve çocukların güzellik denen şeyinde görünen "görkemi" de peygamberin sözünde çiçeğe benzetilmiştir: "Her et ot gibidir, bütün görkemi de otun çiçeği gibidir. Ot kurudu, çiçek düştü; ama Rab'bin sözü sonsuza dek kalır." Tanrı oğullarının soyluluğunu kavrayan biri, insanlar arasında dilden dile dolaşan soyluluğa artık nasıl asıl anlamıyla soyluluk diyebilir? Mesih'in "sarsılmaz" "krallığını" seyreden nous, yeryüzündeki bütün krallıkları hiçbir değeri yokmuş gibi nasıl küçümsemez? Melekler ordusunu, onların arasında Rab'bin kuvvetlerinin başkomutanlarını, başmelekleri, tahtları, egemenlikleri, gökler ötesindeki yönetimleri ve hükümranlıkları, bedene hâlâ bağlı insan nous'unun alabildiği kadar açıkça görmüş ve Baba'dan onlarla eşit bir onura erişebileceğini kavramış kişi, akılsızların hayran kaldığı bu şeylerin hepsini —gölgeden bile güçsüz olan bu şeyleri— onlarla kıyaslanınca en sönük ve hiçbir değeri olmayan şeyler sayıp nasıl küçümsemez; hepsi kendisine verilse bile, gerçek yönetimlerden ve daha ilahi hükümranlıklardan yoksun kalmamak için onları nasıl hor görmez? Öyleyse dua etmeli, asıl olarak ve gerçekten büyük ve göksel olan şeyler için dua etmeli; asıl armağanların ardından gelen gölgelere dair şeyleri ise, ölümlü bedenimiz yüzünden "neye ihtiyacımız olduğunu" "biz istemeden önce" bilen Tanrı'ya bırakmalı.
ὁ δὲ κατανοήσας τί ποτ᾿ ᾖ τὸ κάλλος τῆς νύμφης, ἧς ὁ „νυμφίος“ λόγος ὢν θεοῦ ἐρᾷ. ψυχῆς τυγχανούσης ἀνθούσης ὑπερουρανίῳ καὶ ὑπερκοσμίῳ κάλλει, αἰδεσθήσεται κἂν τῷ αὐτῷ ὀνόματι τοῦ κάλλους τιμῆσαι σωματικὸν κάλλος γυναικὸς ἢ παιδὸς ἢ ἀνδρός· τὸ γὰρ κυρίως κάλλος σὰρξ οὐ χωρεῖ. πᾶσα τυγχάνουσα αἶσχος. „πᾶσα“ γὰρ „σὰρξ ὡς χόρτος,“ καὶ ἡ „δόξα“ αὐτῆς, ἥτις ἐστὶν ἐμφαινομένη τῷ λεγομένῳ κάλλει γυναικῶν καὶ παιδίων, ἄνθει κατὰ τὸν προφητικὸν παραβέβληται λόγον, λέγοντα· „πᾶσα σὰρξ ὡς χόρτος, καὶ πᾶσα δόξα αὐτῆς ὡς ἄνθος χόρτου. ἐξηράνθη ὁ χόρτος, καὶ τὸ ἄνθος ἐξέπεσε· τὸ δὲ ῥῆμα τοῦ κυρίου μένει εἰς τὸν αἰῶνα.“ ἀλλὰ καὶ εὐγένειαν τίς ἔτι κυρίως ὀνομάσει τὴν τετριμμένην λέγεσθαι παρὰ ἀνθρώποις, νοήσας εὐγένειαν υἱῶν θεοῦ; „βασιλείαν“ δὲ Χριστοῦ „ἀσάλευτον“ θεωρήσας ὁ νοῦς πῶς οὐ καταφρονήσει ὡς οὐδενὸς λόγου ἀξίας πάσης τῆς ἐπὶ γῆς βασιλείας; στρατιάν τε ἀγγέλων καὶ ἀρχιστρατήγους ἐν αὐτοῖς δυνάμεων κυρίου ἀρχαγγέλους τε καὶ θρόνους καὶ κυριότητας καὶ ἀργὰς καὶ ἐξουσίας ὑπερουρανίους, ὡς χωρεῖ ὁ ἔτι δεδεμένος σώματι ἀνθρώπινος νοῦς, κατὰ τὸ δυνατὸν τρανῶς ἰδὼν καὶ κατειληφὼς δύνασθαι ἰσοτίμου παρὰ τοῦ πατρὸς ἐκείνοις τυχεῖν, πῶς οὐχὶ, κἂν σκιᾶς ἀδρανέστερος ᾖ, καὶ τούτων τῶν παρὰ τοῖς ἀνοήτοις θαυμαζομένων ὡς ἀμαυροτάτων καὶ οὐδενὸς λόγου ἀξίων συγκρίσει καταφρονῶν. κἂν διδῶται ταῦτα πάντα. ὑπερόψεται ὑπὲρ τοῦ τῶν ἀληθινῶν ἀρχῶν καὶ θειοτέρων ἐξουσιῶν μὴ ἀποτυχεῖν; εὐκτέον τοίνυν, εὐκτέον περὶ τῶν προηγουμένως καὶ ἀληθῶς μεγάλων καὶ ἐπουρανίων. καὶ τὰ περὶ τῶν ἐπακολουθουσῶν σκιῶν τοῖς προηγουμένοις θεῷ ἐπιτρεπτέον, τῷ ἐπισταμένῳ „ὧν χρείαν“ διὰ τὸ ἐπίκηρον σῶμα ἔχομεν „πρὸ τοῦ“ ἡμᾶς „αἰτῆσαι αὐτόν.“