11. Bölüm
11.1Gerçekten dua edenlerle birlikte yalnız başrahip dua etmez; "tövbe eden tek bir günahkâr için, tövbeye ihtiyacı olmayan doksan dokuz adil kişiden daha çok" "gökte" sevinen melekler de, bu dünyadan önceden göçüp uykuya dalmış kutsalların ruhları da dua eder. Bunu şu örnekler gösterir. Rafael, Tobit ve Sara için Tanrı'ya ruhsal bir kurban sunar. İkisi dua ettikten sonra Yazı şöyle der: "İkisinin de duası büyük Rafael'in yüceliği önünde işitildi ve o ikisini iyileştirmek için gönderildi." Rafael de Tanrı'nın buyruğuyla bir melek olarak ikisi için yaptığı hizmeti açıklarken şöyle der: "Şimdi sen ve gelinin Sara dua ettiğinizde, duanızın anısını Kutsal Olan'ın önüne ben getirdim." Biraz sonra da: "Ben Rafael'im; kutsalların dualarını yukarı taşıyan ve Kutsal Olan'ın yüceliği önüne giren yedi melekten biriyim." Nitekim Rafael'in sözüne göre "oruç, sadaka ve adaletle birlikte dua iyidir." Yeremya da Makabeler kitabında görünür: "Ak saçı ve yüceliğiyle" seçkindir, "çevresini harikulade ve son derece görkemli bir üstünlük sarmıştır"; "sağ elini" uzatır ve "Yahuda'ya altın bir kılıç" verir. Önceden uykuya dalmış başka bir kutsal kişi ona tanıklık ederek şöyle der: "Bu, halk ve kutsal şehir için çok dua eden, Tanrı'nın peygamberi Yeremya'dır."
Οὐ μόνος δὲ ὁ ἀρχιερεὺς τοῖς γνησίως εὐχομένοις συνεύχεται ἀλλὰ καὶ οἱ „ἐν οὐρανῷ“ χαίροντες ἄγγελοι „ἐπὶ ἑνὶ ἁμαρτωλῷ μετανοοῦντι ἢ ἐπὶ ἐνενήκοντα ἐννέα δικαίοις, οἳ οὐ χρείαν ἔχουσι μετανοίας,“ αἵ τε τῶν προκεκοιμημένων ἁγίων ψυχαί. ἅτινα δηλοῦται. Ῥαφαὴλ μὲν προσφέροντος περὶ Τωβὴτ καὶ Σάῤῥας λογικὴν ἱερουργίαν τῷ θεῷ (μετὰ γὰρ τὴν εὐχὴν ἀμφοτέρων „εἰσηκούσθη,“ φησὶν ἡ γραφὴ, „προσευχὴ ἀμφοτέρων ἐνώπιον τῆς δόξης τοῦ μεγάλου Ῥαφαὴλ, καὶ ἀπεστάλη ἰάσασθαι τοὺς δύο“· καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Ῥαφαὴλ, φανερῶν ἑαυτοῦ ὡς ἀγγέλου τὴν κατὰ πρόσταγμα τοῦ θεοῦ πρὸς ἀμφοτέρους οἰκονομίαν, φησί· „καὶ νῦν ὅτε προσηύξω σὺ καὶ ἡ νύμφη σου Σάῤῥα, ἐγὼ προσήγαγον τὸ μνημόσυνον τῆς προσευχῆς ὑμῶν ἐνώπιον τοῦ ἁγίου,“ καὶ μετ᾿ ὀλίγα· „ἐγώ εἰμι Ῥαφαὴλ, εἷς τῶν ἑπτὰ ἀγγέλων, οἳ προσαναφέρουσι ⟨τὰς προσευχὰς τῶν ἁγίων⟩ καὶ εἰσπορεύονται ἐνώπιον τῆς δόξης τοῦ ἁγίου“· κατὰ τὸν λόγον γοῦν τοῦ Ῥαφαὴλ „ἀγαθὸν προσευχὴ μετὰ νηστείας καὶ ἐλεημοσύνης καὶ δικαιοσύνης“) Ἱερεμίου δὲ, ὡς ἐν τοῖς Μακκαβαϊκοῖς ἐπιφαινομένου,. „πολιᾷ καὶ δόξῃ“ διαφέροντος, ὡς „θαυμαστήν τινα καὶ μεγαλοπρεπεστάτην εἶναι τὴν περὶ αὐτὸν ὑπεροχὴν, καὶ προτείνοντος „τὴν δεξιὰν“ παραδιδόντος τε „τῷ Ἰούδᾳ ῥομφαίαν χρυσῆν,“ ῳ ἐμαρτύρει ἄλλος ἅγιος προκεκοιμημένος λέγων· „οὗτός ἐστιν ὁ προσευχόμενος πολλὰ περὶ τοῦ λαοῦ καὶ τῆς ἁγίας πόλεως, Ἱερεμίας ὁ τοῦ θεοῦ προφήτης.“
11.2Bilgi şimdi layık olanlara "aynada" ve "bilmece hâlinde" görünür, "o zaman ise yüz yüze" açılacaktır. Durum bilgide böyleyken, aynı oranın öteki aretē'lerde de geçerli olduğunu düşünmemek saçma olur; çünkü bu hayatta önceden hazırlananlar asıl orada tamamlanır. İlahi söze göre aretē'lerin en önemlisi komşu sevgisidir. Önceden uykuya dalmış kutsalların, hayatta mücadele edenlere karşı bu sevgiyi, insan zayıflığı içinde bulunup kendilerinden zayıflarla birlikte mücadele edenlerden çok daha fazla taşıdığını düşünmek zorunludur. "Bir üye acı çekerse bütün üyeler onunla birlikte acı çeker; bir üye yüceltilirse bütün üyeler onunla birlikte sevinir" sözü yalnızca burada, kardeşlerini sevenler arasında gerçekleşmez. Bu hayatın dışındakilerin sevgisi için de şunu söylemek yerinde olur: "Bütün kiliselerin kaygısı... Kim zayıf düşer de ben zayıf düşmem? Kim sendeletilir de ben yanıp tutuşmam?" Üstelik Mesih, zayıf düşen kutsalların her biriyle birlikte zayıf düştüğünü, aynı şekilde "zindanda" olduğunu, çıplak kaldığını, yabancı olduğunu, acıktığını ve susadığını kendisi söyler. İncil'i okuyanlardan kim, Mesih'in inananların başına gelenleri kendi üstüne alarak onları kendi acıları saydığını bilmez?
καὶ γὰρ ἄτοπον, τῆς γνώσεως „δι᾿ ἐσόπτρου“ καὶ „ἐν αἰνίγματι“ ἐπὶ τοῦ παρόντος τοῖς ἀξίοις φανερουμένης „τότε δὲ πρόσωπον πρὸς πρόσωπον“ ἀποκαλυπτομένης, μὴ τὸ ἀνάλογον καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν ἀρετῶν νοεῖν, ⟨(τό)⟩τε κυρίως τῶν προπαρεσκευασμένων ἐν τῷ βίῳ τούτῳ τελειουμένων. μία δὲ κυριωτάτη τῶν ἀρετῶν κατὰ τὸν θεῖον λόγον ἐστὶν ἡ πρὸς τὸν πλησίον ἀγάπη· ἣν πολλῷ μᾶλλον προσεῖναι τοῖς προκεκοιμημένοις ἁγίοις πρὸς τοὺς ἐν βίῳ ἀγωνιζομένους ἀναγκαῖον νοεῖν παρὰ τοὺς ἐν τῇ ἀνθρωπίνῃ ἀσθενείᾳ τυγχάνοντας καὶ συναγωνιζομένους τοῖς ὑποδεεστέροις, οὐ μόνον ἐνταῦθα τοῦ „εἰ πάσχει μέλος ἓν, συμπάσχει πάντα τὰ μέλη· καὶ εἰ δοξάζεται μέλος ἓν, συγχαίρει πάντα τὰ μέλη“ τοῖς φιλαδέλφοις ἐγγινομένου· πρέπον γάρ ἐστι καὶ τῇ τῶν ἔξω τῆς παρούσης ζωῆς ἀγάπῃ λέγειν· „ἡ μέριμνα πασῶν τῶν ἐκκλησιῶν. τίς ἀσθενεῖ, καὶ οὐκ ἀσθενῶ; τίς σκανδαλίζεται, καὶ οὐκ ἐγὼ πυροῦμαι;“ καὶ ταῦτα τοῦ Χριστοῦ ὁμολογοῦντος καθ᾿ ἕκαστον τῶν ἀσθενούντων ἁγίων ἀσθενεῖν ὁμοίως καὶ „ἐν φυλακῇ“ εἶναι καὶ γυμνιτεύειν ξενιτεύειν τε καὶ πεινᾶν καὶ διψᾶν· τίς γὰρ ἀγνοεῖ τῶν ἐντυγχανόντων τῷ εὐαγγελίῳ τῇ ἐφ᾿ ἑαυτὸν ἀναφορᾷ τῶν συμβαινόντων τοῖς πιστεύουσι λογιζόμενον τὸν Χριστὸν ἴδια εἶναι παθήματα;
11.3Tanrı'nın "melekleri" İsa'ya gelip "ona hizmet ettilerse", meleklerin İsa'ya hizmetinin onun bedenle insanlar arasında bulunduğu kısa süreyle sınırlı kaldığını düşünmek yakışık almaz; hele o hâlâ inananların "ortasında", sofrada oturan biri olarak değil, hizmet eden biri olarak bulunurken. "İsrailoğullarını" "birer birer" toplamak, dağılmış olanları bir araya getirmek isteyen, korkup kendisini çağıranları kurtaran İsa'ya hizmet eden ne kadar çok meleğin kilisenin büyüyüp çoğalmasına havarilerden de çok katkıda bulunduğunu düşünmek akla yakındır! Nitekim Yuhanna'nın Vahiy'inde kiliselerin başında duran bazı melekler anılır. Çünkü "Tanrı'nın" melekleri "İnsanoğlu'nun üzerine" boşuna çıkıp inmezler; "bilgi" ışığıyla aydınlanmış gözler onları görür.
εἰ δὲ „ἄγγελοι“ τοῦ θεοῦ προσελθόντες τῷ Ἰησοῦ „διηκόνουν αὐτῷ,“ καὶ μὴ πρέπον ἐστὶν ἡμᾶς πρὸς ὀλίγον χρόνον νοεῖν γεγονέναι τὴν τῶν ἀγγέλων πρὸς τὸν Ἰησοῦν διακονίαν τῆς σωματικῆς αὐτοῦ παρὰ ἀνθρώποις ἐπιδημίας, καὶ αὐτοῦ ἔτι „ἐν μέσῳ“ τῶν πιστευόντων οὐχ ὡς ἀνακειμένου ἀλλὰ ὡς διακονοῦντος· πόσους εἰκὸς ἀγγέλους διακονοῦντας τῷ Ἰησοῦ, βουλομένῳ συνάγειν „τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ“ „κατὰ ἕνα ἕνα“ καὶ ἀθροίζειν τοὺς ἀπὸ τῆς διασπορᾶς τούς τε φοβουμένους καὶ ἐπικαλουμένους σῴζοντι, μᾶλλον τῶν ἀποστόλων συνεργεῖν τῇ αὐξήσει καὶ τῷ πληθυσμῷ τῆς ἐκκλησίας, ὡς καὶ προεστῶτάς τινας τῶν ἐκκλησιῶν ἀγγέλους λέγεσθαι παρὰ τῷ Ἰωάννῃ ἐν τῇ Ἀποκαλύψει; οὐ γὰρ μάτην οἱ ἄγγελοι „τοῦ θεοῦ“ ἀναβαίνουσι καὶ καταβαίνουσι „ἐπὶ τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου,“ ὁρώμενοι τοῖς τῷ φωτὶ τῆς „γνώσεως“ πεφωτισμένοις ὀφθαλμοῖς.
11.4Dua vaktinin kendisinde de dua eden kişi neye ihtiyacı olduğunu onlara hatırlatınca, melekler genel bir buyruk almış gibi ellerinden geleni yerine getirirler. Düşündüğümüzü kabul ettirmek için bu konuda şöyle bir benzetme kullanmak gerekir. Adaleti gözeten bir hekim, sağlığı için dua eden bir hastanın yanında bulunsun; o kişinin dua ettiği hastalığı gerektiği gibi tedavi etmeyi de bilsin. Bu hekimin dua edeni iyileştirmeye yöneleceği açıktır; belki de haklı olarak, hastalıktan kurtulmak için dua edenin duasını işiten Tanrı'nın aklından tam da bunun geçtiğini düşünecektir. Ya da hayatın ihtiyaçlarını bol bol edinmiş, elindekini paylaşmayı seven biri, ihtiyaçları için Tanrı'ya yakaran bir yoksulun duasını işitsin. Açıktır ki bu kişi de yoksulun duasını yerine getirecek ve Baba'nın tasarısının hizmetkârı olacaktır. Çünkü Baba dua vaktinde, verebilecek olanı dua edecek olanla aynı yerde buluşturmuştur; bu kişi de prohairesis'i iyi olduğu için şu şeylere ihtiyacı olanı görmezden gelemez.
καὶ παρ᾿ αὐτὸν οὖν τὸν καιρὸν τῆς εὐχῆς ὑπομιμνησκόμενοι ὑπὸ τοῦ εὐχομένου, ὧν δεῖται ὁ εὐχόμενος, ἃ δύνανται ὡς καθολικὴν εἰληφότες ἐντολὴν ἐπιτελοῦσι, χρηστέον δὲ εἰκόνι τινὶ τοιαύτῃ εἰς τὸν λόγον τοῦτον πρὸς τὸ παραδέξασθαι τὸ νενοημένον ἡμῖν. παρέστω τις ἰατρὸς δικαιοσύνης πεφροντικὼς εὐχομένῳ κάμνοντι περὶ τῆς ὑγείας, ἐπιστήμην ἔχων τοῦ ὃν δεῖ τρόπον θεραπεῦσαι περὶ οὗ ὁ δεῖνα ἀναφέρει τὴν εὐχὴν νοσήματος· φανερὸν δὴ ὅτι κινηθήσεται οὗτος πρὸς τὸ ἰάσασθαι τὸν εὐξάμενον, τάχα οὐ μάτην ὑπολαβὼν ὅτι τοῦτ᾿ αὐτὸ γέγονεν ἐν νῷ τοῦ θεοῦ, ἐπακούσαντος τῆς εὐχῆς τοῦ τὴν ἀπαλλαγὴν τῆς νόσου γενέσθαι αὐτῷ εὐξαμένου. ἢ τῶν κεκτημένων τις τὰ τῆς τοῦ βίου χρείας ἐπὶ πλεῖον καὶ κοινωνικὸς ἀκουέτω εὐχῆς πένητος καὶ περὶ τῶν χρειῶν ἀναφέροντος ἔντευξιν τῷ θεῷ· δῆλον δὴ ὅτι καὶ οὗτος τὰ τῆς εὐχῆς ἐκπληρώσει τῷ πένητι, ὑπηρέτης γινόμενος τῆς πατρικῆς βουλῆς ⟨(τοῦ)⟩ συναγαγόντος κατὰ τὸν καιρὸν τῆς εὐχῆς τὸν παρασχεῖν δυνάμενον ἐπὶ τὸ αὐτὸ τῷ εὐξομένῳ, διὰ τὸ δεξιὸν τῆς προαιρέσεως μὴ δυνάμενον παρορᾶν τὸν δεδεημένον τῶνδέ τινων.
11.5Bunlar olduğunda, rastlantıyla olduklarını düşünmemek gerekir. Kutsalların başındaki bütün saçları saymış olan, dua vaktinde, ihtiyacı olana kendisinden gelecek iyiliğin hizmetkârı olacak kişiyi, inançla dua edeni işitsin diye ahenk içinde oraya getirmiştir. Aynı şekilde, gözetim görevi yapan ve Tanrı'ya hizmet eden meleklerin de bazen dua edenlerden birinin yanına toplandığını, dua edenin dilediği şeylerde onunla aynı soluğu almak için geldiğini kabul etmek gerekir. Üstelik her birimizin meleği, kilisedeki "küçüklerin" meleği bile, "göklerdeki Baba'nın yüzünü" "her zaman" görür ve bizi yaratanın tanrılığına bakar; bizimle birlikte dua eder ve dua ettiğimiz şeylerde elinden geldiğince bizimle birlikte çalışır.
ὥσπερ οὖν ταῦτα οὐ κατὰ συντυχίαν νομιστέον γίνεσθα(??)ὶ ὅτε γίνεται. τοῦ ἠριθμηκότος πάσας τὰς τρίχας τῆς τῶν ἁγίων κεφαλῆς ἁρμονίως συναγαγόντος παρὰ τὸν καιρὸν τῆς εὐχῆς τὸν ὑπηρέτην ἐσόμενον τῷ δεομένῳ τῆς εὐποιΐας τῆς ἀπ᾿ αὐτοῦ εἰσακούοντα. τῷ πιστῶς δεδεημένῳ· οὕτως ὑποληπτέον συνάγεσθαί ποτε τῶν ἐπισκοπούντων καὶ λειτουργούντων τῷ θεῷ ἀγγέλων παρουσίαν τῷδέ τινι τῶν εὐχομένων, ἵνα συμπνεύσωσιν οἷς ὁ εὐχόμενος ἠξίωσεν. ἀλλὰ καὶ ὁ ἑκάστου ἄγγελος, „καὶ τῶν“ ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ „μικρῶν,“ „διὰ παντὸς“ βλέπων „τὸ πρόσωπον τοῦ πατρὸς“ „τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς“ καὶ ἐνορῶν τοῦ κτίσαντος ἡμᾶς τὴν θειότητα, συνεύχεταί τε ἡμῖν καὶ συμπράττει ἐν οἷς δυνατόν ἐστι περὶ ὧν εὐχόμεθα.