İçeriğe geç
Kelsos'a Karşı

Origenes · Kelsos'a Karşı

II. Kitap, 2. kısım

2.44Kelsos'taki Yahudi onu haydutlarla da karşılaştırıp şöyle diyor: "Aynı yüzsüzlükle, cezalandırılmış bir haydut ve katil hakkında da biri çıkıp şöyle diyebilir: 'Bu adam haydut değil, tanrıydı; çünkü haydut arkadaşlarına, başına gelen bu tür şeylerin geleceğini önceden söylemişti.'" Buna önce şöyle denebilir: İsa hakkında, ona Tanrı'dan bize inmiş biri olarak açık yüreklilikle tanıklık etmemizi sağlayan kanaatleri, onun başına bunların geleceğini önceden söylemiş olmasından ötürü taşımıyoruz. İkinci olarak, bunların da Müjdelerde bir bakıma önceden söylendiğini söylüyoruz; çünkü Tanrı kanunsuzlar arasında "kanunsuzlarla bir sayıldı". Onlar "isyan ve cinayet yüzünden" hapse atılmış bir haydudun serbest bırakılmasını, İsa'nın ise çarmıha gerilmesini istediler ve onu iki haydudun arasında çarmıha gerdiler. İsa, gerçek öğrencilerinde ve hakikate tanıklık edenlerde de her zaman haydutlarla birlikte çarmıha gerilir ve insanlar arasında onlarla aynı mahkûmiyete uğrar. Şunu da söylüyoruz: Yaratıcıya olan dindarlıklarını İsa'nın öğretisine göre saf ve temiz korumak için her türlü işkenceye ve her türlü ölüme katlananlar haydutlara benzer bir şey taşıyorsa, açıktır ki bu öğretinin babası olan İsa'yı da Kelsos eşkıya reisleriyle haklı olarak karşılaştırıyordur. Ama ne insanlığın ortak iyiliği için ölen o, ne de dindarlık uğruna bunları çeken ve kendilerine görünmüş olan tanrısala saygı yolu yüzünden bütün insanlar arasında yalnız kendileri tuzağa düşürülen bunlar haklı olarak öldürülmektedir; İsa'ya kurulan tuzak da apaçık bir dinsizlikti.

2.44

Ἑξῆς δὲ τούτοις οὐκ οἶδ᾿ ὅπως σφόδρα εὔηθες λέγει ὅτι, εἴπερ ἀτόπους ἀπολογίας εὑρίσκοντες, ἐφ᾿ αἷς καταγελάστως ἐξηπατήθητε, οἴεσθε ἀληθῶς ἀπολογεῖσθαι, τί κωλύει καὶ ἄλλους, ὅσοι καταγνωσθέντες κακοδαιμονέστερον ἀπήλλαξαν, μείζονας νομίζειν εἶναι καὶ θειοτέρους τούτους ἀγγέλους; ὅτι δ᾿ ἄντικρυς καὶ σαφῶς οὐδὲν ὅμοιον ἔχει ὁ παθὼν τὰ ἀναγεγραμμένα Ἰησοῦς τοῖς κακοδαιμονέστερον ἀπαλλάξασι διὰ γοητείαν ἢ ὁτιδήποτε ἔγκλημα ἄλλο, παντί τῳ δῆλον. οὐδὲ γὰρ δύναταί τις παραστῆσαι γοήτων ἔργον ἐπιστρέψαν ψυχὰς ἀπὸ τῶν πολλῶν ἐν ἀνθρώποις ἁμαρτημάτων καὶ τῆς κατὰ τὴν κακίαν χύσεως. ἐπεὶ δὲ καὶ λῃσταῖς αὐτὸν παραβαλὼν ὁ παρὰ τῷ Κέλσῳ Ἰουδαῖός φησιν ὅτι δύναιτο ἄν τις ὁμοίως ἀναισχυντῶν καὶ περὶ λῃστοῦ καὶ ἀνδροφόνου κολασθέντος εἰπεῖν ὅτι οὗτός γε οὐχὶ λῃστὴς ἀλλὰ θεὸς ἦν· προεῖπε γὰρ τοῖς συλλῄσταις ὅτι πείσεται τοιαῦτα, οἷα δὴ πέπονθε· λέγοιτ᾿ ἂν πρῶτον μὲν ὅτι οὐ παρὰ τὸ προειρηκέναι αὐτὸν ταῦτα πείσεσθαι τοιαῦτα ὑπολαμβάνομεν περὶ τοῦ Ἰησοῦ, ὁποῖα καὶ φρονοῦντες παῤῥησιαζόμεθα ἐν αὐτῷ ὡς ἀπὸ θεοῦ ἡμῖν κατεληλυθότι· δεύτερον δὲ καὶ ταῦτα λέγομεν ἐν τοῖς εὐαγγελίοις προειρῆσθαί πως, ἐπεὶ „μετὰ ἀνόμων ἐλογίσθη“ ὁ θεὸς παρὰ τοῖς ἀνόμοις, λῃστὴν μᾶλλον τὸν „διὰ στάσιν“ „καὶ φόνον“ βληθέντα εἰς φυλακὴν βουλομένοις ἀπολυθῆναι τὸν δ᾿ Ἰησοῦν σταυρῶσαι, καὶ σταυρώσασιν αὐτὸν μεταξὺ λῃστῶν δύο. καὶ ἀεὶ δ᾿ ἐν τοῖς γνησίοις μαθηταῖς καὶ μαρτυροῦσι τῇ ἀληθείᾳ ὁ Ἰησοῦς συσταυροῦται λῃσταῖς καὶ τὴν αὐτὴν αὐτοῖς παρὰ ἀνθρώποις καταδίκην πάσχει. καί φαμεν ὅτι, εἴπερ οὗτοι ὅμοιόν τι λῃσταῖς ἔχουσιν οἱ διὰ τὴν εἰς τὸν δημιουργὸν εὐσέβειαν, ἵνα αὐτὴν εἰλικρινῆ καὶ καθαρὰν διαφυλάξωσι κατὰ τὴν τοῦ Ἰησοῦ διδασκαλίαν, πᾶσαν αἰκίαν καὶ πάντας θανάτους ἀναδεχόμενοι, δῆλον ὅτι καὶ ὁ Ἰησοῦς, ὁ πατὴρ τῆς τοιαύτης διδασκαλίας, εὐλόγως ὑπὸ τοῦ Κέλσου λῃστάρχαις παραβάλλεται. ἀλλ᾿ οὔτ᾿ ἐκεῖνος κατὰ τὸ κοινωνικὸν ἀποθνῄσκων οὔθ᾿ οὗτοι δι᾿ εὐσέβειαν ταῦτα πάσχοντες καὶ μόνοι πάντων ἀνθρώπων διὰ τὴν φανεῖσαν αὐτοῖς ὁδὸν τῆς εἰς τὸ θεῖον τιμῆς ἐπιβουλευόμενοι οὐκ ἀδίκως ἀναιροῦνται, οὔθ᾿ ὁ Ἰησοῦς οὐκ ἀσεβῶς ἐπεβουλεύθη.

2.45İsa'nın o zamanki öğrencileri hakkındaki sözün yüzeyselliğine de dikkat et. Şöyle diyor: "Sonra, o zaman o yaşarken onunla birlikte olanlar, sesini dinleyenler ve onu öğretmen edinenler, onun cezalandırılıp öldüğünü görünce ne onunla birlikte öldüler ne de onun uğruna; cezaları hor görmeye de ikna olmadılar; hatta onun öğrencisi olduklarını inkâr ettiler. Şimdi ise siz onunla birlikte ölüyorsunuz." Burada da, öğretiyi suçlamak için, henüz yeni başlayan ve olgunlaşmamış öğrencilerin işlediği ve Müjdelerde yazılı olan günahın gerçekleştiğine inanıyor; ama günahtan sonra onların gösterdiği başarıyı, Yahudilerin önünde açık yüreklilikle konuştuklarını, onlardan sayısız eziyet çektiklerini ve sonunda İsa'nın öğretisi uğruna öldüklerini geçiştiriyor. İsa'nın Petrus'a önceden söylediği "Yaşlandığın zaman ellerini uzatacaksın" sözünü ve devamını, Kutsal Yazı'nın buna eklediği "Bunu, Petrus'un ne tür bir ölümle Tanrı'yı yücelteceğini belirtmek için söyledi" sözünü duymak istemedi. Yuhanna'nın kardeşi Yakup'un, yani bir havarinin kardeşi olan bir havarinin, Mesih'in sözü yüzünden Hirodes tarafından "kılıçla" öldürüldüğünü de duymak istemedi. Petrus'un ve öbür havarilerin söz uğruna açık yüreklilikle yaptıklarını da; kırbaçlandıktan sonra "İsa'nın adı uğruna aşağılanmaya layık görüldükleri için sevinç içinde" "Yüksek Kurul'un önünden" çıktıklarını da; böylece Yunanlılar arasında felsefeyle uğraşanların dayanıklılığı ve cesareti hakkında anlatılanların çoğunu aştıklarını da. Demek ki İsa'nın bu öğretisi baştan beri dinleyenleri arasında güç kazanıyordu: Çoğunluğun değer verdiği hayatı hor görmeyi, Tanrı'nın hayatına benzer bir hayatı ise gayretle aramayı öğretiyordu.

2.45

Πρόσχες δὲ καὶ τῷ ἐπιπολαίῳ τοῦ περὶ τῶν τότε μαθητῶν Ἰησοῦ λόγου, ἐν ᾧ φησιν· εἶτα οἱ μὲν τότε ζῶντι αὐτῷ συνόντες καὶ τῆς φωνῆς ἐπακούοντες αὐτοῦ καὶ διδασκάλῳ χρώμενοι κολαζόμενον καὶ ἀποθνῄσκοντα ὁρῶντες οὔτε συναπέθανον οὔτε ὑπεραπέθανον αὐτοῦ οὐδὲ κολάσεων καταφρονεῖν ἐπείσθησαν, ἀλλὰ καὶ ἠρνήσαντο εἶναι μαθηταί· νῦν δὲ ὑμεῖς αὐτῷ συναποθνῄσκετε. καὶ ἐν τούτοις δὲ τὸ μὲν ἔτι εἰσαγομένοις τοῖς μαθηταῖς καὶ ἀτελεστέροις οὖσιν ἁμαρτηθὲν καὶ γεγραμμένον ἐν τοῖς εὐαγγελίοις πιστεύει γεγονέναι, ἵν᾿ ἐγκαλῇ τῷ λόγῳ, τὸ δὲ μετὰ τὴν ἁμαρτίαν αὐτοῖς κατορθωθὲν παῤῥησιασαμένοις ἐπὶ Ἰουδαίων καὶ μυρία ὅσα πεπονθόσιν ὑπ᾿ ἐκείνων καὶ τὸ τελευταῖον ἀποθανοῦσιν ὑπὲρ τῆς Ἰησοῦ διδασκαλίας παρασιωπᾷ. οὔτε γὰρ Ἰησοῦ ἐβουλήθη ἀκοῦσαι προλέγοντος τῷ Πέτρῳ· „ὅταν δὲ γηράσῃς, ἐκτενεῖς τὰς χεῖράς σου“ καὶ τὸ ἑξῆς, ᾧ ἐπιφέρει ἡ γραφή· „τοῦτο δ᾿ εἶπε σημαίνων, ποίῳ θανάτῳ δοξάσει τὸν θεόν“ οὔθ᾿ ὅτι Ἰάκωβος ὁ ἀδελφὸς Ἰωάννου, ἀπόστολος ἀποστόλου ἀδελφὸς, ἀνῃρέθη ὑπὸ τοῦ Ἡρώδου διὰ τὸν λόγον Χριστοῦ „μαχαίρᾳ“· ἀλλ᾿ οὐδ᾿ ὅσα παῤῥησιαζόμενοι ἐπὶ τῷ λόγῳ πεποιήκασιν ὁ Πέτρος καὶ οἱ λοιποὶ ἀπόστολοι, καὶ ὡς „ἀπὸ προσώπου τοῦ συνεδρίου“ ἐξῆλθον μετὰ τὸ μαστιγωθῆναι „χαίροντες,“ „ὅτι κατηξιώθησαν ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος ἀτιμασθῆναι,“ καὶ ὑπεραίροντες πολλὰ τῶν παρ᾿ Ἕλλησιν ἱστορουμένων ἐπὶ τῇ καρτερίᾳ καὶ ἀνδρίᾳ τῶν φιλοσοφησάντων. ἀρχῆθεν οὖν τοῦτο μάλιστα τοῦ Ἰησοῦ μάθημα ἐκρατύνετο παρὰ τοῖς ἀκούουσιν αὐτοῦ, διδάσκον καταφρονεῖσθαι μὲν τὸ ὑπὸ τῶν πολλῶν περιεπόμενον ζῆν, σπουδάζεσθαι δὲ τὸ παραπλήσιον τῷ ζῆν τοῦ θεοῦ ζῆν.

2.46Kelsos'taki Yahudinin şu sözü nasıl yalan olmasın: "O aramızdayken yalnız on gemici ve en alçak vergi tahsildarlarını kazandı, onların da hepsini değil." Açıktır ki Yahudiler de onun yalnız on kişiyi, yüz kişiyi, bin kişiyi değil, bir keresinde topluca beş bin, bir keresinde dört bin kişiyi kazandığını kabul ederler. Hem de o kadar kazandı ki, insanlar onun peşinden çöllere kadar gittiler; çünkü İsa aracılığıyla Tanrı'ya inanan topluca bir kalabalığı ancak çöller alabiliyordu. Orada onlara yalnız sözler değil, işler de gösteriyordu. Kelsos tekrara düşerek bizi de onun gibi yapmaya zorluyor; çünkü onun ileri sürdüğü suçlamalardan herhangi birini atladığımız sanılsın istemiyoruz. Şimdi ele aldığımız sözde de, elimizdeki metnin sırasına göre şöyle diyor: "Kendisi yaşarken kimseyi ikna edemedi de, o öldükten sonra isteyenler bu kadar çok insanı ikna ediyorsa, bu son derece saçma değil midir?" Oysa tutarlılığı koruyarak şöyle demeliydi: O öldükten sonra, yalnızca isteyenler değil, hem isteyen hem de gücü yeten kimseler bu kadar çok insanı ikna ediyorsa, onun hayattayken çok daha güçlü bir söz ve işlerle kat kat fazlasını ikna etmiş olması ne kadar daha akla yatkındır!

2.46

Πῶς δ᾿ οὐ ψεύδεται ὁ λέγων παρὰ τῷ Κέλσῳ Ἰουδαῖος ὅτι παρὼν δέκα ναύτας καὶ τελώνας τοὺς ἐξωλεστάτους μόνους εἷλε καὶ οὐδὲ τούτους ἅπαντας; σαφὲς γὰρ ὅτι καὶ Ἰουδαῖοι ὁμολογήσαιεν ἂν ὅτι οὐ δέκα μόνους εἷλεν οὐδὲ ἑκατὸν οὐδὲ χιλίους, ἀλλ᾿ ἀθρόως ὁτὲ μὲν πέντε χιλιάδας ὁτὲ δὲ τέσσαρας χιλιάδας· καὶ ἐπὶ τοσοῦτόν γε εἷλεν, ὥστε καὶ εἰς τὰς ἐρημίας αὐτῷ ἀκολουθεῖν, τὰς μόνον χωρούσας ἀθρόον τι πλῆθος τῶν πιστευόντων τῷ θεῷ διὰ τοῦ Ἰησοῦ, ἐν αἷς οὐ μόνον λόγους ἀλλὰ καὶ ἔργα αὐτοῖς ἐπεδείκνυτο. ἀναγκάζει δ᾿ ἡμᾶς ταυτολογῶν τὸ παραπλήσιον αὐτῷ ποιεῖν, ἐπεὶ φυλασσόμεθα ὑπολαμβάνεσθαι ὑπερβαίνειν τινὰ τῶν παρ᾿ αὐτῷ λεγομένων ἐγκλημάτων. καὶ ἐν τῷ προκειμένῳ τοίνυν λόγῳ καθ᾿ ἣν ἔχομεν τάξιν τῆς γραφῆς φησιν· εἰ ζῶν μὲν αὐτὸς μηδένα ἔπεισεν, ἀποθανόντος δ᾿ αὐτοῦ πείθουσιν οἱ βουλόμενοι τοσούτους, πῶς τοῦτο οὐχ ὑπεράτοπόν ἐστι; δέον λέγειν ἀκολουθίαν σῴζοντα ὅτι, εἴπερ ἀποθανόντος αὐτοῦ πείθουσιν οὐχ ἁπαξαπλῶς οἱ βουλόμενοι ἀλλ᾿ οἱ βουλόμενοι καὶ δυνάμενοι τοὺς τοσούτους, πόσῳ μᾶλλον εὔλογον αὐτὸν, ἡνίκα τῷ βίῳ ἐπεδήμει, πολλαπλασίους καὶ δυνατωτέρῳ λόγῳ καὶ πράξεσι πεπεικέναι;

2.47Kelsos, "Hangi düşünceyle onu Tanrı'nın oğlu saymaya yöneldiniz?" sorusuna bizim cevabımız olarak kendi uydurduğu bir sözü alıyor. Bizi şöyle cevap verir hâlde konuşturuyor: "Buna yöneldik, çünkü onun cezasının kötülüğün babasını yıkmak için olduğunu biliyoruz." Oysa biz sayısız başka şeyle buna yöneldik; bunların ancak küçücük bir kısmını yukarıda açıkladık ve Tanrı izin verirse yalnız Kelsos'un "Gerçek Söz" sanılan kitabıyla uğraşırken değil, başka sayısız yerde de açıklayacağız. Sanki biz onu cezalandırıldığı için Tanrı'nın oğlu sayıyormuşuz gibi de şöyle diyor: "Ne olmuş yani? Başka birçokları da cezalandırılmadı mı, hem de daha az alçaltıcı olmayan bir biçimde?" Kelsos burada öğretinin düşmanlarının en köle ruhlularına benzer bir şey yapıyor; onlar da İsa'nın çarmıha gerildiğine dair hikâyeden bizim çarmıha gerilmiş olanlara tapmamız gerektiği sonucunun çıktığını sanırlar.

2.47

Ἑαυτῷ δὲ λαμβάνει ὡς ἡμετέραν ἀπόκρισιν πρὸς πεῦσιν αὐτοῦ λεγομένην φήσαντος· τίνι προσήχθητε λογισμῷ τοῦτον νομίζειν υἱὸν θεοῦ; πεποίηκε γὰρ ἡμᾶς ἀποκρινομένους ὅτι τούτῳ προσήχθημεν, ⟨(ἐπ)⟩εὶ καὶ ἴσμεν τὴν κόλασιν αὐτοῦ ὑπὲρ καθαιρέσεως τοῦ πατρὸς τῆς κακίας γεγονυῖαν. ἄλλοις γὰρ μυρίοις προσήχθημεν, ὧν πολλοστημόριον ἐν τοῖς πρὸ τούτων ἐξεθέμεθα καὶ θεοῦ διδόντος ἐκθησόμεθα οὐ μόνον ἐν τοῖς πρὸς τὸν νομιζόμενον Κέλσου ἀληθῆ λόγον πραγματευόμενοι ἀλλὰ καὶ ἐν ἄλλοις μυρίοις. καὶ ὡς ἡμῶν γε λεγόντων ὅτι υἱὸν αὐτὸν νομίζομεν θεοῦ, ἐπεὶ ἐκολάσθη, φησί· τί οὖν; οὐχὶ καὶ ἄλλοι πολλοὶ ἐκολάσθησαν, καὶ οὐχ ἧττον ἀγεννῶς; ὅμοιον δ᾿ ἐν τούτῳ ποιεῖ ὁ Κέλσος τοῖς ἀνδραποδωδεστάτοις τῶν ἐχθρῶν τοῦ λόγου καὶ οἰομένοις ὅτι ἀκολουθεῖ τῇ περὶ τὸν Ἰησοῦν ἱστορίᾳ σταυρωθέντα τὸ σέβειν ἡμᾶς τοὺς ἐσταυρωμένους.

2.48Kelsos, İsa'nın yaptığı yazılı olan mucizelere karşı çıkamadığı için onları defalarca büyücülük diye karalıyor; biz de defalarca elimizden geldiğince sözle ona karşı çıktık. Şimdi de sanki biz şöyle cevap vermişiz gibi konuşuyor: "Onu Tanrı'nın oğlu saydık, çünkü topalları ve körleri iyileştirdi." Bir de şunu ekliyor: "Sizin dediğinize göre ölüleri de diriltiyordu." Onun topalları ve körleri iyileştirdiği, bu yüzden de onu Mesih ve Tanrı'nın oğlu saydığımız, peygamberliklerde de yazılmış olmasından bizim için açıktır: "O zaman körlerin gözleri açılacak, sağırların kulakları işitecek; o zaman topal geyik gibi sıçrayacak." Ölüleri de dirilttiğinin ve bunun Müjdeleri yazanların uydurması olmadığının kanıtı şudur: Uydurma olsaydı, dirilenler olarak pek çok kişi, hatta mezarlarda uzun zaman geçirmiş kimseler yazılırdı. Ama uydurma olmadığı için pek az kişiden söz edilmiştir: Havra yöneticisinin kızı (onun hakkında, nedenini bilmiyorum, "O ölmedi, uyuyor" dedi; böylece onun hakkında, bütün ölülerde bulunmayan bir şey söylemiş oldu); dul kadının biricik oğlu (ona acıyıp ölüyü taşıyanları durdurarak onu diriltti); üçüncü olarak da mezarda dördüncü gününü geçiren Lazarus.

Bunlar hakkında daha iyi niyetli olanlara, özellikle de Yahudiye şunu da söyleyeceğiz: Nasıl "peygamber Elişa'nın zamanında İsrail'de birçok cüzamlı vardı da, Suriyeli Naaman'dan başka hiçbiri temizlenmedi" ve nasıl peygamber "İlyas'ın zamanında birçok dul kadın vardı da, İlyas bunlardan hiçbirine değil, yalnız Sayda bölgesindeki Sarefat'a gönderildi" (çünkü o kadın, tanrısal bir yargıyla, peygamberin ekmekler konusunda yaptığı mucizeye layık görülmüştü); öyle de İsa'nın zamanında birçok ölü vardı, ama yalnız Logos'un dirilmeye elverişli bildiği kişiler dirildi. Böylece Rab'bin yaptıkları yalnız bazı şeylerin simgesi olmakla kalmasın, aynı zamanda birçok kişiyi doğrudan Müjde'nin şaşırtıcı öğretisine çeksin. Ben şunu da söylerim: İsa'nın vaadine uygun olarak öğrenciler, İsa'nın hislerle algılanan işlerinden "daha büyüklerini" yapmışlardır. Çünkü ruhları kör olanların gözleri her zaman açılıyor; aretē sözlerine karşı sağırlaşmış olanların kulakları da Tanrı'yı ve onun katındaki mutlu hayatı istekle dinliyor. Kutsal Yazı'nın "iç" insan dediği şeyin ayakları topal olan birçok kişi de, şimdi Logos onları iyileştirdiği için, yalnızca sıçramakla kalmıyor, "geyik gibi" sıçrıyor; geyik ise yılanların düşmanı olan ve engereklerin her türlü zehrinden güçlü bir hayvandır. İyileştirilmiş bu topallar, İsa'dan, daha önce topal oldukları ayaklarıyla kötülüğün "yılanlarını ve akreplerini", kısacası "düşmanın bütün gücünü çiğneme yetkisi" alırlar; çiğnedikleri hâlde de zarar görmezler. Çünkü kendileri de her türlü kötülüğün ve cinlerin zehrinden daha güçlü olmuşlardır.

2.48

Πολλάκις δ᾿ ὁ Κέλσος ἤδη μὴ δυνάμενος ἀντιβλέπειν αἷς ἀναγέγραπται πεποιηκέναι δυνάμεσιν ὁ Ἰησοῦς διαβάλλει αὐτὰς ὡς γοητείας· καὶ πολλάκις τῷ λόγῳ κατὰ τὸ δυνατὸν ἡμῖν ἀντείπομεν. καὶ νῦν δέ φησιν οἱονεὶ ἡμᾶς ἀποκρίνασθαι ὅτι διὰ τοῦτ᾿ ἐνομίσαμεν αὐτὸν εἶναι υἱὸν θεοῦ, ἐπεὶ χωλοὺς καὶ τυφλοὺς ἐθεράπευσε. προστίθησι δὲ καὶ τό· ὡς ὑμεῖς φατε, ἀνίστη νεκρούς. ὅτι μὲν οὖν χωλοὺς καὶ τυφλοὺς ἐθεράπευσε, διόπερ Χριστὸν αὐτὸν καὶ υἱὸν θεοῦ νομίζομεν, δῆλον ἡμῖν ἐστιν ἐκ τοῦ καὶ ἐν προφητείαις γεγράφθαι· „τότε ἀνοιχθήσονται ὀφθαλμοὶ τυφλῶν, καὶ ὦτα κωφῶν ἀκούσονται· τότε ἁλεῖται ὡς ἔλαφος ὁ χωλός.“ ὅτι δὲ καὶ νεκροὺς ἀνίστη καὶ οὐκ ἔστι πλάσμα τῶν τὰ εὐαγγέλια γραψάντων, παρίσταται ἐκ τοῦ, εἰ μὲν πλάσμα ἦν, πολλοὺς ⟨(ἂν)⟩ ἀναγεγράφθαι τοὺς ἀναστάντας, καὶ τοὺς ἤδη χρόνους ἔχοντας πλείονας ἐν τοῖς μνημείοις· ἐπεὶ δ᾿ οὐκ ἔστι πλάσμα. πάνυ εὐαριθμήτους λελέχθαι, τήν τε τοῦ ἀρχισυναγώγου θυγατέρα (περὶ ἧς οὐκ οἶδ᾿ ὅπως εἶπεν· „οὐκ ἀπέθανεν ἀλλὰ καθεύδει,“ λέγων τι περὶ αὐτῆς, ⟨(ὃ)⟩ οὐ πᾶσι τοῖς ἀποθανοῦσι προσῆν,) καὶ τὸν μονογενῆ τῆς χήρας υἱὸν, ἐφ᾿ ᾧ σπλαγχνισθεὶς ἀνέστησεν αὐτὸν, στήσας τοὺς φέροντας τὸν νεκρὸν, καὶ τρίτον Λάζαρον τετάρτην ἡμέραν ἐν τῷ μνημείῳ ἔχοντα. καὶ φήσομεν γ᾿ ἔτι ⟨(περὶ)⟩ τούτων τοῖς εὐγνωμονεστέροις καὶ μάλιστα τῷ Ἰουδαίῳ ὅτι, ὥσπερ „πολλοὶ λεπροὶ ἦσαν ἐν ἡμέραις Ἐλισσαίου τοῦ προφήτου, καὶ οὐδεὶς αὐτῶν ἐκαθαρίσθη εἰ μὴ Ναιμὰν ὁ Σύρος,“ καὶ „πολλαὶ χῆραι ἦσαν ἐν ταῖς ἡμέραις Ἠλίου“ τοῦ προφήτου, „καὶ πρὸς οὐδεμίαν αὐτῶν ἐπέμφθη χήραν ὁ Ἠλίας εἰ μὴ εἰς Σαραφθὰ τῆς Σιδωνίας“· ἀξία γὰρ ἐγεγόνει τοῦ ὑπὸ τοῦ προφήτου γεγενημένου τεραστίου ἐν τοῖς ἄρτοις κατά τινα θείαν κρίσιν· οὕτω πολλοὶ νεκροὶ ἦσαν ἐν ταῖς ἡμέραις Ἰησοῦ, ἀλλὰ μόνοι ἀνέστησαν, οὓς ἔγνω ὁ λόγος ἐπιτηδείους πρὸς τὴν ἀνάστασιν, ἵνα μὴ μόνον σύμβολά τινων ᾖ τὰ γενόμενα ὑπὸ τοῦ κυρίου, ἀλλὰ καὶ αὐτόθεν προσαγάγῃ πολλοὺς τῇ θαυμασίᾳ τοῦ εὐαγγελίου διδασκαλίᾳ. ἐγὼ δ᾿ εἴποιμ᾿ ἂν ὅτι κατὰ τὴν Ἰησοῦ ἐπαγγελίαν οἱ μαθηταὶ καὶ „μείζονα“ πεποιήκασιν ὧν Ἰησοῦς αἰσθητῶν πεποίηκεν. ἀεὶ γὰρ ἀνοίγονται ὀφθαλμοὶ τυφλῶν τὴν ψυχὴν, καὶ ὦτα τῶν ἐκκεκωφημένων πρὸς λόγους ἀρετῆς ἀκούει προθύμως περὶ θεοῦ καὶ τῆς παρ᾿ αὐτῷ μακαρίας ζωῆς. πολλοὶ δὲ καὶ χωλοὶ τὰς βάσεις τοῦ, ὡς ἡ γραφὴ ὠνόμασεν, „ἔσω“ ἀνθρώπου, νῦν τοῦ λόγου ἰασαμένου αὐτοὺς, οὐχ ἁπλῶς ἅλλονται ἀλλ᾿ „ὡς ἔλαφος,“ πολέμιον τῶν ὄφεων ζῷον καὶ κρεῖττον παντὸς ἰοῦ τῶν ἐχιδνῶν. καὶ οὗτοί γε οἱ θεραπευθέντες χωλοὶ λαμβάνουσιν ἀπὸ Ἰησοῦ „ἐξουσίαν πατεῖν“ τοῖς ποσὶν, οἷς πρότερον ἦσαν χωλοὶ, „ἐπάνω“ τῶν τῆς κακίας „ὄφεων καὶ σκορπίων“ καὶ ἁπαξαπλῶς „ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ, καὶ πατοῦντες οὐκ ἀδικοῦνται· κρείττους γὰρ καὶ αὐτοὶ γεγόνασι τοῦ πάσης κακίας καὶ τῶν δαιμόνων ἰοῦ.

2.49İsa, öğrencilerini yalnızca büyücülere ve herhangi bir yolla mucize yapacağını vaat edenlere kulak vermekten sakındırmıyordu (öğrencilerinin buna ihtiyacı yoktu); kendilerini Tanrı'nın Mesih'i ilan eden ve birtakım hayallerle İsa'nın öğrencilerini kendilerine döndürmeye çalışanlardan sakındırıyordu. Bir yerde şöyle dedi: "O zaman biri size, 'İşte, Mesih burada!' ya da 'İşte orada!' derse inanmayın. Çünkü sahte Mesihler ve sahte peygamberler çıkacak; mümkün olsa seçilmişleri bile saptırmak için büyük işaretler ve harikalar gösterecekler. İşte size önceden söyledim. Size, 'İşte, çöldedir' derlerse oraya gitmeyin; 'İşte, iç odalardadır' derlerse inanmayın. Çünkü şimşek nasıl doğudan çıkıp batıya kadar parlarsa, İnsanoğlu'nun gelişi de öyle olacak." Başka bir yerde de şöyle dedi: "O gün birçokları bana, 'Ya Rab, ya Rab! Senin adınla yiyip içmedik mi, senin adınla cinleri kovmadık mı, birçok mucize yapmadık mı?' diyecek. Ben de onlara, 'Çekilin önümden, ey haksızlık işleyenler!' diyeceğim." Kelsos ise İsa'nın mucizelerini insanlar arasındaki büyücülükle bir tutmak isteyerek tam şu sözlerle şöyle diyor: "Ey ışık ve hakikat! Sizin de yazdığınız gibi, benzer güçleri kullanan başkalarının, kötülerin ve büyücülerin de aranıza geleceğini kendi sesiyle açık açık ilan ediyor; böyle şeyler düzenleyen birine de Şeytan adını veriyor. Böylece kendisi de bunların tanrısal hiçbir şey olmadığını, kötülerin işi olduğunu inkâr etmiyor. Ama hakikatin baskısıyla hem başkalarınınkini açığa vurdu hem de kendisininkini ele verdi. Aynı işlerden ötürü birini tanrı, ötekileri büyücü saymak berbat bir şey değil midir? Bu işlerden ötürü neden onu değil de, onun tanıklığına başvurarak ötekileri kötü saymalıyız? Bunların tanrısal bir tabiatın değil, birtakım dolandırıcıların ve en kötü adamların alametleri olduğunu kendisi de kabul etti." Bak, Kelsos'un burada sözü kötü niyetle çarpıttığı açıkça ortaya çıkmıyor mu? İsa'nın "işaretler ve harikalar" yapacak olanlar hakkında söylediği başka, Kelsos'taki Yahudinin ileri sürdüğü başkadır. Eğer İsa öğrencilerine yalnızca mucize vaat edenlerden sakınmalarını söyleseydi ve onların kendileri hakkında ne iddia edeceklerini eklemeseydi, Kelsos'un şüphesi belki yer bulabilirdi. Ama İsa'nın bizi sakındırmak istediği kimseler kendilerinin "Mesih" olduğunu ilan ediyorlar; büyücüler ise bunu yapmaz. İsa ayrıca kötü yaşayan bazı kimselerin de kendi adıyla mucizeler yapacaklarını ve insanlardan cinleri çıkaracaklarını söylüyor. Daha doğrusu, böyle demek gerekirse, bu yerde onlara yöneltilen büyücülük suçlaması ve bütün şüpheler reddediliyor; Mesih'in ve öğrencilerinin tanrısallığı ise ortaya konuyor. Çünkü biri onun adını kullanarak ve nasıl olduğunu bilmediğim bir kudretin etkisiyle kendisinin Mesih olduğunu iddia ederek Mesih'in yaptıklarına benzer şeyler yapıyor görünebilir; başkaları da İsa'nın adıyla onun gerçek öğrencilerinin yaptıklarına adeta benzer şeyler yapabilir.

2.49

Ὁ μὲν οὖν Ἰησοῦς ἐπιστρέφων τοὺς μαθητὰς οὐχὶ ἀπὸ τοῦ [μὴ] προσέχειν ἁπαξαπλῶς γόησι καὶ τοῖς ἐπαγγελλομένοις δι᾿ οἱασδήποτε ὁδοῦ ποιεῖν τεράστια (οὐ γὰρ ἐδέοντο τούτου οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ) ἀλλ᾿ ἀπὸ τοῦ τοῖς ἀναγορεύουσιν ἑαυτοὺς εἶναι τὸν Χριστὸν τοῦ θεοῦ καὶ πειρωμένοις διά τινων φαντασιῶν πρὸς ἑαυτοὺς ἐπιστρέφειν τοὺς Ἰησοῦ μαθητὰς ὅπου μὲν εἶπε· „τότε ἐάν τις ὑμῖν εἴπῃ· ἰδοὺ ὧδε ὁ Χριστὸς ἢ ὧδε, μὴ πιστεύετε. ἐγερθήσονται γὰρ ψευδόχριστοι καὶ ψευδοπροφῆται καὶ δώσουσι σημεῖα καὶ τέρατα μεγάλα. ὥστε πλανᾶσθαι εἰ δυνατὸν καὶ τοὺς ἐκλεκτούς. ἰδοὺ προείρηκα ὑμῖν. ἐὰν οὖν εἴπωσιν ὑμῖν· ἰδοὺ ἐν τῇ ἐρήμῳ ἐστὶ, μὴ ἐξέλθητε· ἰδοὺ ἐν τοῖς ταμείοις, μὴ πιστεύσητε. ὥσπερ γὰρ ἡ ἀστραπὴ ἐξέρχεται ἀπ᾿ ἀνατολῶν καὶ φαίνεται ἕως δυσμῶν, οὕτως ἔσται ἡ παρουσία τοῦ υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου“· ὅπου δέ· „πολλοὶ ἐροῦσί μοι ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ· κύριε, κύριε, οὐ τῷ ὀνόματί σου ἐφάγομεν καὶ τῷ ὀνόματί σου ἐπίομεν καὶ τῷ ὀνόματί σου δαιμόνια ἐξεβάλομεν καὶ δυνάμεις πολλὰς ἐποιήσαμεν; καὶ ἐρῶ αὐτοῖς· ἀποχωρεῖτε ἀπ᾿ ἐμοῦ. ὅτι ἐστὲ ἐργάται ἀδικίας.“ ὁ δὲ Κέλσος κοινοποιῆσαι βουλόμενος τὰ τεράστια τοῦ Ἰησοῦ πρὸς τὴν ἐν ἀνθρώποις γοητείαν φησὶν αὐταῖς λέξεσιν· ὦ φῶς καὶ ἀλήθεια, τῇ αὐτοῦ φωνῇ διαῤῥήδην ἐξαγορεύει, καθὰ καὶ ὑμεῖς συγγεγράφατε, διότι παρέσονται ὑμῖν καὶ ἕτεροι δυνάμεσιν ὁμοίαις χρώμενοι, κακοὶ καὶ γόητες, καὶ σατανᾶν τινα τοιαῦτα παραμηχανώμενον ὀνομάζει· ᾥστ᾿ οὐδὲ αὐτὸς ἔξαρνός ἐστιν, ὡς ταῦτά γε οὐδὲν θεῖον ἀλλὰ πονηρῶν ἐστιν ἔργα. βιαζόμενος δὲ ὑπὸ τῆς ἀληθείας ὁμοῦ καὶ τὰ τῶν ἄλλων ἀπεκάλυψε καὶ τὰ καθ᾿ αὑτὸν ἤλεγξε. πῶς οὖν οὐ σχέτλιον ἀπὸ τῶν αὐτῶν ἔργων τὸν μὲν θεὸν τοὺς δὲ γόητας ἡγεῖσθαι; τί γὰρ μᾶλλον ἀπό γε τούτων τοὺς ἄλλους πονηροὺς ἢ τοῦτον νομιστέον αὐτῷ χρωμένους μάρτυρι; ταῦτα μέν γε καὶ αὐτὸς ὡμολόγησεν οὐχὶ θείας φύσεως ἀλλ᾿ ἀπατεώνων τινῶν καὶ παμπονήρων εἶναι γνωρίσματα. ὅρα δὴ εἰ μὴ ἐν τούτοις σαφῶς ὁ Κέλσος ἐλέγχεται κακουργῶν τὸν λόγον, ἄλλο μὲν τοῦ Ἰησοῦ λέγοντος περὶ τῶν ποιησόντων „σημεῖα καὶ τέρατα,“ ἄλλο δὲ τοῦ παρὰ τῷ Κέλσῳ Ἰουδαίου φάσκοντος. καὶ γὰρ εἰ μὲν ἁπλῶς τοῖς μαθηταῖς ἔλεγεν Ἰησοῦς φυλάσσεσθαι τοὺς τὰ τεράστια ἐπαγγελλομένους οὐ παρατιθέμενος, τί φήσουσιν ἑαυτοὺς εἶναι, τάχα χώραν εἶχεν ἂν ἡ ὑπόνοια αὐτοῦ· ἐπεὶ δ᾿ ἀφ᾿ ὧν θέλει ἡμᾶς φυλάσσεσθαι ὁ Ἰησοῦς ἐπαγγέλλονται εἶναι „ὁ Χριστὸς,“ ὅπερ οὐ ποιοῦσιν οἱ γόητες, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ βιοῦντας κακῶς φησι τινὰς δυνάμεις ποιήσειν καὶ δαίμονας ἀποβαλεῖν ἀνθρώπων· μᾶλλον δ᾿, εἰ δεῖ οὕτως εἰπεῖν, ἀποκηρύσσεται μὲν τῶν κατὰ τὸν τόπον ἡ γοητεία καὶ πᾶσα ἡ κατ᾿ αὐτῶν ὑπόνοια, εἰσάγεται δὲ ἡ θειότης τοῦ Χριστοῦ καὶ θειότης τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, ὅτι δυνατόν τινα τῷ ὀνόματι αὐτοῦ χρησάμενον καὶ οὐκ οἶδ᾿ ὅπως ἐνεργηθέντα ὑπό τινος δυνάμεως πρὸς τὸ προσποιήσασθαι, ὅτι αὐτὸς εἴη ὁ Χριστὸς, δοκεῖν τὰ παραπλήσια ἐπιτελεῖν τῷ Χριστῷ καὶ ἄλλους τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ τὰ ὡσπερεὶ παραπλήσια τοῖς γνησίοις αὐτοῦ μαθηταῖς.

2.50Pavlus da Selaniklilere yazdığı ikinci mektupta "kanunsuzluk adamının, mahvolmaya mahkûm olanın" bir gün nasıl ortaya çıkacağını açıkça bildirir: "O, tanrı denen ya da tapınılan her şeye karşı çıkacak, kendini hepsinden üstün tutacak; öyle ki Tanrı'nın tapınağına oturup kendisinin Tanrı olduğunu ilan edecek." Selaniklilere yine şöyle der: "Onun vakti gelince ortaya çıkması için şimdi neyin onu alıkoyduğunu biliyorsunuz. Çünkü kanunsuzluğun sırrı şimdiden iş başındadır; yalnız şimdi onu alıkoyan aradan çekilinceye kadar. O zaman kanunsuz ortaya çıkacak; Rab Tanrı onu ağzının soluğuyla öldürecek, gelişinin parıltısıyla yok edecek. Onun gelişi Şeytan'ın etkinliğiyle olacak: her türlü güçle, yalancı işaretlerle ve harikalarla, mahvolanlar arasında haksızlığın her türlü aldatmacasıyla." Kanunsuzun dünyaya gelmesine neden izin verildiğini de açıklayarak şöyle der: "Çünkü kurtulmak için hakikat sevgisini kabul etmediler. Bu yüzden Tanrı onlara, yalana inansınlar diye saptırıcı bir güç gönderiyor; öyle ki hakikate inanmayıp haksızlıktan hoşnut olanların hepsi yargılansın." Şimdi biri bize söylesin: Müjde'deki ya da Havari'deki sözlerden herhangi biri, bu yerde önceden haber verilenin büyücülük olduğu şüphesine yer bırakabilir mi? İsteyen, Deccal hakkındaki kehaneti Daniel kitabından da çıkarabilir. Kelsos İsa'nın sözlerine iftira ediyor: İsa "benzer güçleri kullanan başkaları, kötüler ve büyücüler de gelecek" dememişken o, İsa'nın böyle dediğini söylüyor. Mısır'daki efsuncuların gücü Musa'ya verilen olağanüstü lütufla bir değildi; sonuç da Mısırlılarınkinin hokkabazlık, Musa'nınkinin tanrısal olduğunu ortaya koydu. Bunun gibi, Deccalların ve İsa'nın öğrencileriymiş gibi mucize gösterdiğini iddia edenlerin yaptıklarına "yalancı" işaretler ve harikalar denir; bunlar "mahvolanlar arasında haksızlığın her türlü aldatmacasıyla" güç kazanır. Mesih'in ve öğrencilerinin yaptıkları ise aldatma değil, ruhların kurtuluşu meyvesini vermiştir. Daha iyi bir hayatın, kötülüğü her gün biraz daha azaltan bir hayatın aldatmacadan doğduğunu kim makul olarak söyleyebilir?

2.50

Καὶ ὁ Παῦλος δ᾿ ἐν τῇ πρὸς Θεσσαλονικεῖς ἐπιστολῇ δευτέρᾳ ἀποφαίνεται. τίνα τρόπον ἀποκαλυφθήσεταί ποτε „ὁ ἄνθρωπος τῆς ἀνομίας, ὁ υἱὸς τῆς ἀπωλείας, ὁ ἀντικείμενος καὶ ὑπεραιρόμενος ἐπὶ πάντα λεγόμενον θεὸν ἢ σέβασμα, ὥστ᾿ αὐτὸν εἰς τὸν ναὸν τοῦ θεοῦ καθίσαι, ἀποδεικνύοντα ἑαυτὸν ὅτι ἐστὶ θεός.“ καὶ πάλιν φησὶ τοῖς Θεσσαλονικεῦσι· „καὶ νῦν τὸ κατέχον οἴδατε, εἰς τὸ ἀποκαλυφθῆναι αὐτὸν ἐν τῷ αὐτοῦ καιρῷ. τὸ γὰρ μυστήριον ἤδη ἐνεργεῖται τῆς ἀνομίας, μόνον ὁ κατέχων ἄρτι ἕως ἐκ μέσου γένηται· καὶ τότε ἀποκαλυφθήσεται ὁ ἄνομος, ὃν κύριος ὁ θεὸς ἀνελεῖ τῷ πνεύματι τοῦ στόματος αὐτοῦ καὶ καταργήσει τῇ ἐπιφανείᾳ τῆς παρουσίας αὐτοῦ, οὗ ἐστιν ἡ παρουσία κατ᾿ ἐνέργειαν τοῦ σατανᾶ ἐν πάσῃ δυνάμει καὶ σημείοις καὶ τέρασι ψεύδους καὶ ἐν πάσῃ ἀπάτῃ ἀδικίας ἐν τοῖς ἀπολλυμένοις.“ ἐκτιθέμενος δὲ καὶ τὴν αἰτίαν τοῦ ἐπιτρέπεσθαι τὸν ἄνομον ἐπιδημεῖν τῷ βίῳ φησίν· „ἀνθ᾿ ὧν τὴν ἀγάπην τῆς ἀληθείας οὐκ ἐδέξαντο εἰς τὸ σωθῆναι αὐτούς. καὶ διὰ τοῦτο πέμπει αὐτοῖς ὁ θεὸς ἐνέργειαν πλάνης εἰς τὸ πιστεῦσαι αὐτοὺς τῷ ψεύδει. ἵνα κριθῶσιν ἅπαντες οἱ μὴ πιστεύσαντες τῇ ἀληθείᾳ ἀλλ᾿ εὐδοκήσαντες ἐν τῇ ἀδικίᾳ.“ λεγέτω τις οὖν ἡμῖν. εἰ δύναταί τι τῶν ἐν τῷ εὐαγγελίῳ ἢ τῶν παρὰ τῷ ἀποστόλῳ χώραν παρέχειν ὑπονοίας γοητείας προαγορευομένης κατὰ τὸν τόπον. παρέσται δὲ τῷ βουλομένῳ καὶ ἀπὸ τοῦ Δανιὴλ ἐκλαβεῖν τὴν περὶ τοῦ ἀντιχρίστου προφητείαν. καταψεύδεται δὲ τῶν λόγων Ἰησοῦ, ἐπεὶ μὴ εἰπόντος αὐτοῦ· διότι παρέσονται ἕτεροι δυνάμεσιν ὁμοίαις χρώμενοι, κακοὶ καὶ γόητες, αὐτός φησιν αὐτὸν εἰρηκέναι τὸ τοιοῦτον. ὡς γὰρ οὐχ ὁμοία δύναμις ἡ τῶν ἐν Αἰγύπτῳ ἐπαοιδῶν τῇ ἐν τῷ Μωϋσεῖ παραδόξῳ χάριτι, ἀλλὰ τὸ τέλος διήλεγχε τὰ μὲν τῶν Αἰγυπτίων ὄντα μαγγανείας τὰ δὲ τοῦ Μωϋσέως θεῖα· οὕτως τὰ μὲν τῶν ἀντιχρίστων καὶ τῶν προσποιουμένων δυνάμεις ὡς μαθητῶν Ἰησοῦ σημεῖα καὶ τέρατα λέγεται εἶναι „ψεύδους.“ „ἐν πάσῃ ἀπάτῃ ἀδικίας τοῖς ἀπολλυμένοις“ ἰσχύοντα, τὰ δὲ τοῦ Χριστοῦ καὶ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ καρπὸν ἔσχεν οὐκ ἀπάτην ἀλλὰ σωτηρίαν ψυχῶν. Τίς γὰρ τὸν κρείττονα βίον καὶ συστέλλοντα τὰ τῆς κακίας ὁσημέραι ἐπὶ τὸ ἔλαττον εὐλόγως φησὶν ἀπὸ ἀπάτης γίνεσθαι;

2.51Kelsos, Kutsal Yazı'dan hareketle İsa'ya "böyle şeyler düzenleyecek olan Şeytan diye biri" sözünü söyletirken bir şey sezmişti. Ama İsa'nın, bunlarda tanrısal hiçbir şey olmadığını, bunların kötülerin işi olduğunu inkâr etmediğini söyleyerek sözü çarpıtıyor; çünkü türce farklı şeyleri aynı türden saymıştır. Kurt, gövdesinin biçiminde ve sesinde köpeğe benzer bir yanı varmış gibi görünse de köpekle aynı türden değildir; tahtalı güvercin de evcil güvercinle aynı türden değildir. Bunun gibi, Tanrı'nın kudretiyle yapılan şeyin büyücülükle olan şeyle hiçbir benzerliği yoktur.

Kelsos'un kurnazlıklarına karşı şunu da söyleyeceğiz: Kötü daimonlar büyücülük yoluyla mucizeler yapıyor da tanrısal ve mutlu tabiattan hiçbir mucize mi gelmiyor? İnsanların hayatı kötüyü taşıdı da iyiye hiç mi yer vermedi? Bana kalırsa şu, her konuda geçerli bir ilke olarak konmalıdır: Daha kötü bir şeyin daha iyiyle aynı türdenmiş gibi göründüğü yerde, karşı tarafta mutlaka daha iyi bir şey de vardır. Büyücülükle yapılan işlerde de durum böyledir: Hayatta tanrısal bir etkinlikle olan şeylerin de bulunması kesinlikle zorunludur. Tutarlı olan, ya ikisini birden ortadan kaldırıp hiçbirinin olmadığını söylemek ya da birini, hele kötü olanı kabul ediyorsa iyi olanı da kabul etmektir. Büyücülükle olan şeyleri kabul edip tanrısal kudretle olanları kabul etmeyen kimse, bana kalırsa şunu yapan birine benzer: Hakikate ulaşamayan ama doğruyu gösteriyormuş gibi yapan safsataların ve inandırıcı sözlerin var olduğunu kabul eder, ama insanlar arasında hiçbir yerde hakikatin ve safsatadan uzak bir diyalektiğin yaşamadığını ileri sürer.

Meraklı çağrılarla büyülenen ve büyücü insanların sözünü dinleyen kötü daimonların işlettiği bir büyünün ve büyücülüğün gerçekten var olduğunu bir kez kabul edersek, bundan tanrısal kudretin de insanlar arasında bulunması gerektiği çıkar. Öyleyse mucize vaat edenleri neden hayatlarına, ahlaklarına ve mucizelerinin ardından gelenlere, yani insanlara zarar mı verdiklerine yoksa ahlakı mı düzelttiklerine bakarak titizlikle sınamayalım? Böylece kimin daimonlara hizmet ederek birtakım efsunlar ve hokkabazlıklarla böyle şeyler yaptığını, kimin de ruhuyla ve tiniyle, sanırım bedeniyle de Tanrı katında temiz ve kutsal bir yerde durup tanrısal bir ruhu kabul ederek bu tür işleri insanlara yarar sağlamak ve onları gerçek Tanrı'ya inanmaya yöneltmek için yaptığını anlarız. Mucizelere kapılmadan, böyle şeyleri kimin daha iyi, kimin daha kötü bir kaynaktan yaptığını araştırmamız gerekiyorsa —ki ne hepsini kötüleyelim ne de hepsine tanrısal diye hayran olup kabul edelim—, Musa ve İsa zamanında olanlardan, yani onların işaretlerinden sonra koca milletlerin bir araya gelip oluşmasından, bu kişilerin yaptıkları yazılı olan şeyleri tanrısal kudretle yaptıkları açıkça anlaşılmaz mı? Kötülük ve hokkabazlık koca bir milleti bir araya getiremezdi; hele yalnız heykelleri ve insan eliyle dikilmiş şeyleri değil, yaratılmış bütün tabiatı da aşıp her şeyin Tanrısı'nın yaratılmamış ilkesine yükselen bir milleti.

2.51

Ὑπείδετο δὲ ὁ Κέλσος τὸ ἀπὸ τῆς γραφῆς ποιήσας τὸν Ἰησοῦν εἰρηκέναι ὅτι σατανᾶς τις τοιαῦτα παραμηχανήσεται. ἀλλὰ καὶ συναρπάζει τὸν λόγον φάσκων μὴ ἔξαρνον εἶναι τὸν Ἰησοῦν, ὡς ταῦτα οὐδὲν θεῖον ἔχει ἀλλὰ πονηρῶν ἐστιν ἔργα· ὁμογενῆ γὰρ αὐτὰ πεποίηκεν ἑτερογενῆ τυγχάνοντα. καὶ ὥσπερ λύκος κυνὶ οὐχ ὁμογενὴς, κἂν δοκῇ ἔχειν τι παραπλήσιον ἐν τῷ τοῦ σώματος σχήματι καὶ τῇ φωνῇ, οὐδὲ φάσσα τῇ περιστερᾷ· οὕτως οὐδὲν ὅμοιον ἔχει τὸ δυνάμει θεοῦ ἐπιτελούμενον τῷ γινομένῳ ἀπὸ γοητείας. ἔτι δὲ καὶ ταῦτα πρὸς τὰς Κέλσου κακουργίας ἐροῦμεν· ἆρα δυνάμεις γίνονται μὲν κατὰ γοητείαν ἀπὸ πονηρῶν δαιμόνων, οὐδεμία δὲ δύναμις ἐπιτελεῖται ἀπὸ τῆς θείας καὶ μακαρίας φύσεως, ἀλλ᾿ ὁ βίος τῶν ἀνθρώπων ἤνεγκε μὲν τὰ χείρονα οὐδαμῶς δ᾿ ἐχώρησε τὰ κρείττονα; καὶ τοῦτο δὲ δοκεῖ μοι ὥσπερ ἐπὶ πάντων δεῖν παρατιθέναι, ὅτι ὅπου τι χεῖρον προσποιούμενον εἶναι ὁμογενὲς τῷ κρείττονι, ἐκεῖ πάντως ἐκ τοῦ ἐναντίου ἐστί τι κρεῖττον. οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν κατὰ γοητείαν ἐπιτελούντων. ὅτι πάντως ἀνάγκη εἶναι καὶ ἀπὸ θείας ἐνεργείας ἐν τῷ βίῳ γινόμενα. καὶ τοῦ αὐτοῦ ἐστιν ἐξ ἀκολουθίας ἤτοι ἀμφότερα ἀναιρεῖν καὶ λέγειν μηδέτερον γίνεσθαι ἢ τιθέντα τὸ ἕτερον καὶ μάλιστα τὸ χεῖρον ὁμολογεῖν καὶ περὶ τοῦ κρείττονος. εἰ δέ τις τιθείη μὲν τὰ ἀπὸ γοητείας γίνεσθαι, μὴ τιθείη δὲ τὰ ἀπὸ θείας δυνάμεως, δοκεῖ μοι παραπλήσιος εἶναι τῷ τιθέναι μὲν ὅτι εἰσὶ σοφίσματα καὶ λόγοι πιθανοὶ, ἀποτυγχάνοντες τῆς ἀληθείας, προσποιούμενοι τἀληθῆ παριστάνειν, οὐδαμοῦ δὲ παρ᾿ ἀνθρώποις ἀλήθεια καὶ διαλεκτικὴ ἀλλοτρία σοφισμάτων πολιτεύεται. εἰ δ᾿ ἅπαξ παραδεξόμεθα ἀκόλουθον εἶναι τῷ ὑποστατὴν εἶναι μαγείαν καὶ γοητείαν, ἐνεργουμένην ὑπὸ πονηρῶν δαιμόνων, κατακλήσεσι περιέργοις θελγομένων καὶ ἀνθρώποις γόησιν ὑπακουόντων, τὸ καὶ ἀπὸ θείας δυνάμεως δεῖν εὑρίσκεσθαι ἐν ἀνθρώποις· διὰ τί οὐχὶ καὶ βεβασανισμένως τοὺς ἐπαγγελλομένους τὰς δυνάμεις ἐξετάσομεν ἀπὸ τοῦ βίου καὶ τοῦ ἤθους καὶ τῶν ἐπακολουθούντων ταῖς δυνάμεσιν ἤτοι εἰς βλάβην τῶν ἀνθρώπων ἢ εἰς ἠθῶν ἐπανόρθωσιν, τίς μὲν δαίμοσι διακονούμενος διά τινων ἐπῳδῶν καὶ μαγγανειῶν τὰ τοιαῦτα ποιεῖ, τίς δ᾿ ἐν χώρᾳ καθαρᾷ καὶ ἁγίᾳ γενόμενος κατὰ τὴν ψυχὴν ἑαυτοῦ καὶ τὸ πνεῦμα, οἶμαι δὲ καὶ τὸ σῶμα, τῷ θεῷ, παραδεξάμενος θεῖόν τι πνεῦμα τὰ τοιαῦτα εἰς ὠφέλειαν ἀνθρώπων καὶ προτροπὴν τὴν ἐπὶ τὸ πιστεύειν θεῷ ἀληθινῷ πράττει; εἰ δ᾿ ἅπαξ ζητεῖν δεῖ μὴ συναρπαζόμενον ὑπὸ τῶν δυνάμεων, τίς μὲν ἀπὸ κρείττονος τίς δὲ ἀπὸ χείρονος τὰ τοιαῦτα ἐπιτελεῖ, ἵνα ἢ μὴ πάντα κακολογῶμεν ἢ μὴ πάντα ὡς θεῖα θαυμάζωμεν καὶ ἀποδεχώμεθα· πῶς οὐχὶ προφανὲς μὲν ἔσται ἐκ τῶν συμβάντων ἐπὶ Μωϋσέως καὶ ἐπὶ Ἰησοῦ, ἐθνῶν ὅλων συστάντων μετὰ τὰ σημεῖα αὐτῶν, ὅτι θείᾳ δυνάμει πεποιήκασιν οὗτοι ἅπερ ἀναγέγραπται αὐτοὺς πεποιηκέναι; οὐκ ἂν γὰρ πονηρία καὶ μαγγανεία ὅλον ἔθνος συνέστησαν, ὑπερβὰν μὲν οὐ μόνον ἀγάλματα καὶ τὰ ὑπ᾿ ἀνθρώπων ἱδρυμένα ἀλλὰ καὶ πᾶσαν γενητὴν φύσιν. ἀναβαῖνον δὲ πρὸς τὴν ἀγένητον τοῦ θεοῦ τῶν ὅλων ἀρχήν.

2.52Kelsos'ta bu sözleri söyleyen bir Yahudi olduğuna göre ona şöyle diyebiliriz: Peki sen, be adam, neden kendi kitaplarında Tanrı'nın Musa eliyle yaptığı yazılı olan şeylerin tanrısal olduğuna inanıyor ve onları Mısırlı bilgelerin yaptıkları gibi büyücülükle olmuş diye karalayanlara karşı savunmaya çalışıyorsun da İsa'nın yaptıklarını, senin de olduğunu kabul ettiğin şeyleri, sana karşı çıkan Mısırlıları taklit ederek tanrısal değil diye suçluyorsun? Eğer sonuç, yani Musa'nın mucizeleri sayesinde bütün bir milletin oluşması, Musa zamanında bunları yapanın Tanrı olduğunu apaçık gösteriyorsa, Musa'nın işinden daha büyüğünü yapan İsa için bu neden daha da çok gösterilmesin? Musa, İbrahim'in soyundan gelip sünneti kuşaktan kuşağa korumuş, İbrahim'in âdetlerine bağlanmış ve bu yüzden hazırlıklı olan kimseleri alıp Mısır'dan çıkardı ve onlara senin tanrısal olduğuna inandığın kanunları verdi. İsa ise daha cüretli bir işe girişti: Yürürlükteki kanunlara göre kurulmuş eski düzenin, atalardan kalma âdetlerin ve yetiştirilme tarzının yerine Müjde'ye göre yaşanan düzeni getirdi. Musa'ya yalnız ihtiyarlar meclisinin değil halkın da inanması için yaptığı yazılı olan işaretlere nasıl ihtiyaç vardıysa, halkın arasında "işaretler ve harikalar" istemeye alışmış kimselerin İsa'ya inanması için onun da neden böyle mucizelere ihtiyacı olmasın? Bu mucizeler Musa eliyle yapılanlardan daha büyük ve daha tanrısal olduklarından, insanları Yahudi masallarından ve onların insan elinden çıkma geleneklerinden uzaklaştırabilir, bunları öğreten ve yapan kişiyi peygamberlerden daha büyük biri olarak kabul ettirebilirdi. Peygamberlerin, Mesih ve insan soyunun kurtarıcısı olarak haberini verdiği kişi nasıl peygamberlerden daha büyük olmasın?

2.52

Ἐπεὶ δ᾿ Ἰουδαῖός ἐστιν ὁ παρὰ τῷ Κέλσῳ ταῦτα λέγων. εἴποιμεν ἂν πρὸς αὐτόν· σὺ δὲ δὴ, ὦ οὗτος, τί δή ποτε τὰ μὲν παρὰ σοὶ γεγραμμένα ὡς ὑπὸ τοῦ θεοῦ διὰ Μωϋσέως ἐπιτελεσθέντα θεῖα εἶναι πεπίστευκας καὶ πειρᾷ πρὸς τοὺς διαβάλλοντας αὐτὰ ὡς κατὰ γοητείαν γεγενημένα ὁμοίως τοῖς παρ᾿ Αἰγυπτίων σοφῶν ἐπιτελουμένοις διαλέγεσθαι, τὰ δὲ ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ καὶ παρὰ σοὶ ὁμολογούμενα γεγονέναι τοὺς κατὰ σοῦ Αἰγυπτίους μιμούμενος κατηγορεῖς ὡς οὐ θεῖα; εἰ γὰρ τὸ τέλος καὶ ὅλον τὸ ἔθνος συστὰν διὰ τῶν ἐν Μω(??)σεῖ τεραστίων τὴν ἐνάργειαν τοῦ θεὸν εἶναι τὸν ταῦτα ποιήσαντα γενέσθαι συνίστησιν ἐπὶ Μωϋσέως, πῶς οὐχὶ μᾶλλον τὸ τοιοῦτον ἐπὶ τῷ Ἰησοῦ δειχθήσεται, μεῖζον ποιήσαντι παρὰ τὸ Μωϋσέως ἔργον; ἐκεῖνος μὲν γὰρ τοὺς ἀπὸ τοῦ ἔθνους ἐκ σπέρματος Ἀβραὰμ κατὰ διαδοχὴν τὴν περιτομὴν φυλάξαντας καὶ τῶν ἐθῶν τοῦ Ἀβραὰμ γενομένους ζηλωτὰς ἑτοιμοτέρους παραλαβὼν ἐξήγαγεν ἐκ τῆς Αἰγύπτου, τοὺς θείους, οὓς πεπίστευκας, παρατιθέμενος αὐτοῖς νόμους· οὗτος δὲ μεῖζόν τι τολμήσας ἐπεισήγαγε τῇ προκαταλαβούσῃ πολιτείᾳ καὶ ἔθεσι πατρῴοις καὶ ἀνατροφαῖς ταῖς κατὰ τοὺς κειμένους νόμους τὴν κατὰ τὸ εὐαγγέλιον πολιτείαν. καὶ ὥσπερ ἔχρῃζεν, ἵνα Μωϋσῆς πιστευθῇ οὐ μόνον ὑπὸ τῆς γερουσίας ἀλλὰ καὶ τοῦ λαοῦ, σημείων ὧν πεποιηκέναι ἀναγέγραπται, διὰ τί οὐχὶ καὶ Ἰησοῦς. ἵνα πιστευθῇ ὑπὸ τῶν ἀπὸ τοῦ λαοῦ μεμαθηκότων „σημεῖα καὶ τέρατα“ αἰτεῖν, δεήσεται τοιούτων δυνάμεων, αἳ διὰ τὸ μεῖζον καὶ θειότερον συγκρίσει τῶν διὰ Μωϋσέως οἷαί τε ἦσαν ἀποστῆσαι μὲν τῆς Ἰουδαϊκῆς μυθολογίας καὶ τῶν ἀνθρωπίνων παρ᾿ αὐτοῖς παραδόσεων ποιῆσαι δὲ παραδέξασθαι τὸν ταῦτα διδάσκοντα καὶ ἐπιτελοῦντα, ὅτι μείζων τῶν προφητῶν ἦν; πῶς γὰρ οὐ μείζων τῶν προφητῶν ἦν ὁ ὑπὸ τῶν προφητῶν ὡς Χριστὸς καὶ σωτὴρ τοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων εἶναι κηρυσσόμενος;

2.53Kelsos'taki Yahudinin İsa'ya inananlara söylediklerinin hepsi, Musa'ya yöneltilecek bir suçlamaya da aynen uygulanabilir. Öyle ki İsa'nın büyücülüğünün Musa'nınkinden ya hiç farkı olmadığını ya da ona çok benzediğini söylemek gerekir; çünkü Kelsos'taki Yahudinin sözlerine bakılırsa ikisi de aynı suçlamalara konu olabilir. Örneğin Kelsos'taki Yahudi Mesih hakkında şöyle diyor: "Ey ışık ve hakikat! İsa, sizin de yazdığınız gibi, benzer güçleri kullanan başkalarının, kötülerin ve büyücülerin de aranıza geleceğini kendi sesiyle açık açık ilan ediyor." Musa'nın anlattıklarına inanmayan biri de, ister Mısırlı ister başka biri olsun, Yahudiye Musa hakkında şöyle diyebilir: "Ey ışık ve hakikat! Musa, sizin de yazdığınız gibi, benzer güçleri kullanan başkalarının, kötülerin ve büyücülerin de aranıza geleceğini kendi sesiyle açık açık ilan ediyor. Nitekim kanununuzda şöyle yazılıdır: 'Aranızda bir peygamber ya da rüya gören biri çıkar, size bir işaret ya da harika verir, söylediği işaret ya da harika da gerçekleşir ve size: Gelin, bilmediğiniz başka tanrıların ardından gidelim, onlara kulluk edelim, derse, o peygamberin ya da o rüyayı görenin sözlerini dinlemeyeceksiniz'" ve devamı. İsa'nın sözlerini karalayan kişi, İsa'nın böyle şeyler düzenleyen Şeytan diye birinden söz ettiğini söylüyor; aynı şeyi Musa'ya uygulayan ise Musa'nın da böyle şeyler düzenleyen, rüya gören bir peygamberden söz ettiğini söyleyecektir. Kelsos'taki Yahudi İsa hakkında "Böylece kendisi de bunların tanrısal hiçbir şey olmadığını, kötülerin işi olduğunu inkâr etmiyor" diyorsa, Musa'nın anlattıklarına inanmayan kişi de yukarıdaki sözleri aktararak ona aynısını söyleyecektir: "Böylece Musa'nın kendisi de bunların tanrısal hiçbir şey olmadığını, kötülerin işi olduğunu inkâr etmiyor." Şu sözde de aynısını yapacaktır: "Musa, hakikatin baskısıyla hem başkalarınınkini açığa vurdu hem de kendisininkini ele verdi." Yahudi bir de "Aynı işlerden ötürü birini tanrı, ötekileri büyücü saymak berbat bir şey değil midir?" diyorsa, biri Musa'dan aktarılan sözlere dayanarak ona şöyle diyebilir: "Aynı işlerden ötürü birini Tanrı'nın peygamberi ve kulu, ötekileri büyücü saymak berbat bir şey değil midir?"

Kelsos bu yer üzerinde durmayı sürdürerek, ortak olduğunu gösterdiğim sözlere bir de şunu ekledi: "Bu işlerden ötürü neden onu değil de, onun tanıklığına başvurarak ötekileri kötü saymalıyız?" Biz de onun sözlerine şunu ekleyelim: Musa'nın, işaretler ve harikalar gösterseler bile sözlerine uyulmasını yasakladığı kimseleri bu işlerden ötürü neden kötü sayalım da, işaretler ve harikalar yüzünden başkalarını kötülediği için Musa'yı kötü saymayalım? Kelsos savını güçlendiriyormuş gibi görünmek için aynı konuda daha çok söz ederek şöyle diyor: "Bunların tanrısal bir tabiatın değil, birtakım dolandırıcıların ve en kötü adamların alametleri olduğunu kendisi de kabul etti." "Kendisi" kim? Sen, ey Yahudi, İsa diyorsun; ama seni de aynı suçlamalara açık biri olarak suçlayan kişi bu "kendisi" sözünü Musa'ya bağlayacaktır.

2.53

Καὶ ὅλα δὲ, ἅπερ ὁ παρὰ τῷ Κέλσῳ Ἰουδαῖος λέγει πρὸς τοὺς πιστεύοντας εἰς τὸν Ἰησοῦν, δύναται κοινοποιεῖσθαι εἰς τὴν Μωϋσέως κατηγορίαν· ὥστ᾿ ἢ μηδὲν διαφέρειν ἢ παραπλήσιον εἶναι λέγειν γοητείαν τὴν Ἰησοῦ τῇ Μωϋσέως, ἀμφοτέρων ὅσον ἐπὶ τῇ λέξει τοῦ παρὰ τῷ Κέλσῳ Ἰουδαίου δυναμένων τοῖς αὐτοῖς ὑπάγεσθαι ἐγκλήμασιν. οἷον περὶ μὲν Χριστοῦ ὁ παρὰ Κέλσῳ Ἰουδαῖος λέγει· ἀλλ᾿ ὦ φῶς καὶ ἀλήθεια. τῇ αὐτοῦ φωνῇ διαῤῥήδην ἐξαγορεύει Ἰησοῦς ταῦτα, καθὰ καὶ ὑμεῖς συγγεγράφατε. διότι παρέσονται ὑμῖν καὶ ἕτεροι δυνάμεσιν ὁμοίαις χρώμενοι, κακοὶ καὶ γόητες· περὶ δὲ Μωϋσέως εἴποι ἂν ὁ ἀπιστῶν πρὸς τὸν Ἰουδαῖον τοῖς Μωϋσέως εἴτ᾿ Αἰγύπτιος εἴθ᾿ ὁστισοῦν· ἀλλ᾿ ὦ φῶς καὶ ἀλήθεια, τῇ αὐτοῦ φωνῇ Μωϋσῆς διαῤῥήδην ἐξαγορεύει. καθὰ καὶ ὑμεῖς συγγεγράφατε, διότι παρέσονται ὑμῖν ἕτεροι δυνάμεσιν ὁμοίαις χρώμενοι, κακοὶ καὶ γόητες. γέγραπται γὰρ ὑμῶν ἐν τῷ νόμῳ· „ἐὰν δὲ ἀναστῇ ἐν σοὶ προφήτης ἢ ἐνυπνιαζόμενος ἐνύπνιον καὶ δῷ σοι σημεῖον ἢ τέρας, καὶ ἔλθῃ τὸ σημεῖον ἢ τὸ τέρας, ὃ ἐλάλησε πρός σε λέγων· πορευθῶμεν καὶ ἀκολουθήσωμεν θεοῖς ἑτέροις, οὓς οὐκ οἴδατε, καὶ λατρεύσωμεν αὐτοῖς. οὐκ ἀκούσεσθε τοὺς λόγους τοῦ προφήτου ἐκείνου ἢ τοῦ ἐνυπνιαζομένου τὸ ἐνύπνιον ἐκεῖνο“ καὶ τὰ ἑξῆς. καὶ ὁ μὲν τοὺς λόγους τοῦ Ἰησοῦ διαβάλλων φησὶ καὶ σατανᾶν τινα τοιαῦτα παραμηχανώμενον ὀνομάζειν, ὁ δὲ κοινοποιῶν τοῦτο πρὸς Μωϋσέα ἐρεῖ καὶ προφήτην ἐνυπνιαζόμενον τοιαῦτα παραμηχανώμενον ὀνομάζειν. ὥσπερ δ᾿ ὁ παρὰ τῷ Κέλσῳ Ἰουδαῖός φησι περὶ τοῦ Ἰησοῦ ὅτι ὥστε οὐδ᾿ αὐτὸς ἔξαρνός ἐστιν, ὡς ταῦτά γε οὐδὲν θεῖον ἀλλὰ πονηρῶν ἐστιν ἔργα. οὕτως ὁ τοῖς Μωϋσέως ἀπιστῶν φήσει πρὸς αὐτὸν τὰ προειρημένα ἐκτιθέμενος τὸ αὐτό· ὥστε οὐδ᾿ αὐτὸς Μωϋσῆς ἔξαρνός ἐστιν, ὡς ταῦτά γε οὐδὲν θεῖον ἀλλὰ πονηρῶν ἐστιν ἔργα. τὸ αὐτὸ δὲ ποιήσει καὶ ἐπὶ τούτου· βιαζόμενος ὑπὸ τῆς ἀληθείας ὁμοῦ καὶ τὰ τῶν ἄλλων ἀπεκάλυψε καὶ τὰ καθ᾿ ἑαυτὸν ἤλεγξεν ὁ Μωϋσῆς. λέγοντι δὲ τῷ Ἰουδαίῳ καὶ τό· πῶς οὖν οὐ σχέτλιον ἀπὸ τῶν αὐτῶν ἔργων τὸν μὲν θεὸν τοὺς δὲ γόητας ἡγεῖσθαι; εἴποι τις ἂν πρὸς αὐτὸν διὰ τὰς Μωϋσέως ἐκτεθείσας λέξεις· πῶς οὖν οὐ σχέτλιον ἀπὸ τῶν αὐτῶν ἔργων τὸν μὲν προφήτην θεοῦ καὶ θεράποντα αὐτοῦ τοὺς δὲ γόητας ἡγεῖσθαι; ἐπεὶ δὲ προσδιατρίβων τῷ τόπῳ ὁ Κέλσος προσέθηκεν οἷς ἐξεθέμην κοινοποιηθεῖσι καὶ τό· τί γὰρ μᾶλλον ἀπό γε τούτων τοὺς ἄλλους πονηροὺς ἢ τοῦτον νομιστέον αὐτῷ χρωμένους μάρτυρι; προσθήσομεν τοῖς λεγομένοις καὶ ἡμεῖς τοιαῦτα· τί γὰρ μᾶλλον ἀπό γε τούτων, οἷς ἀπαγορεύει πείθεσθαι Μωϋσῆς ἐπιδεικνυμένοις σημεῖα καὶ τέρατα, ἐκείνους πονηροὺς νομιστέον ἢ Μωϋσέα ἐξ ὧν ἑτέρους περὶ σημείων καὶ τεράτων διέβαλε; πλείονα δ᾿ εἰς ταὐτὸν λέγων, ἵνα δόξῃ αὔξειν τὸ ἐπιχείρημα, φησί· ταῦτα μέν γε καὶ αὐτὸς ὡμολόγησεν οὐχὶ θείας φύσεως ἀλλ᾿ ἀπατεώνων τινῶν καὶ παμπονήρων εἶναι γνωρίσματα. τίς οὖν αὐτός; σὺ μὲν, ὦ Ἰουδαῖε. φῂς ὅτι ὁ Ἰησοῦς, ὁ δὲ ἐγκαλῶν σοι ὡς τοῖς αὐτοῖς ἐγκλήμασιν ὑποκειμένῳ τὸ αὐτὸς ἀνάξει ἐπὶ τὸν Μωϋσέα.

2.54Bundan sonra Kelsos'un Yahudisi, sözde bize —baştan Yahudiye verilen rolü korumak için böyle söylüyorum— İsa'ya inanmış hemşerilerine yönelttiği konuşmada şöyle diyor: "Peki sizi ne cezbetti? Öldükten sonra dirileceğini önceden söylemesi mi?" Bu da öncekiler gibi Musa'ya uygulanabilir. Ona şöyle diyeceğiz: "Peki sizi ne cezbetti? Musa'nın kendi ölümü hakkında şunları yazması mı: 'Rab'bin kulu Musa, Rab'bin sözü uyarınca orada, Moav ülkesinde öldü. Onu Moav ülkesinde, Peor evinin yakınına gömdüler. Bugüne kadar kimse onun mezarını bilmiyor.'" Yahudi, İsa'nın öldükten sonra dirileceğini önceden söylediği için onu kötülüyorsa, Musa hakkında benzer bir şey söyleyen de bu sözleri söyleyene şu cevabı verecektir: Musa da —çünkü Tesniye de onundur— "Bugüne kadar kimse onun mezarını bilmiyor" diye yazmış, böylece kendi mezarını insan soyunun bilmediği bir yer diye yüceltip büyütmüştür.

2.54

Μετὰ ταῦτά. φησι πρὸς ἡμᾶς δῆθεν (ἵνα τηρήσω τὸ ἀπ᾿ ἀρχῆς τῷ Ἰουδαίῳ προτεθὲν) ὁ τοῦ Κέλσου Ἰουδαῖος ἐν τῷ πρὸς τοὺς πολίτας ἑαυτοῦ λόγῳ πιστεύσαντας· τίνι οὖν προσήχθητε ἢ διότι προεῖπεν, ὡς ἀποθανὼν ἀναστήσεται; καὶ τοῦτο δ᾿ εἰς τὸ περὶ Μωϋσέως ὁμοίως τοῖς προτέροις κοινοποιηθήσεται. φήσομεν γὰρ πρὸς αὐτόν· τίνι οὖν προσήχθητε ἢ διότι ἀνέγραψε περὶ τῆς ἑαυτοῦ τελευτῆς τοιαῦτα· „καὶ ἐτελεύτησεν ἐκεῖ Μωϋσῆς οἰκέτης κυρίου ἐν γῇ Μωὰβ διὰ ῥήματος κυρίου· καὶ ἔθαψαν αὐτὸν ἐν γῇ Μωάβ, ἐγγὺς οἴκου Φογώρ. Καὶ οὐδεὶς οἶδε τὴν ταφὴν αὐτοῦ ἕως τῆς ἡμέρας ταύτης" Ὡς γὰρ διαβάλλει ὁ Ἰουδαῖος ὅτι προεῖπεν, ὡς ἀποθανὼν ἀναστήσεται, πρὸς τὸν λέγοντα ταῦτα ὁ περὶ Μωϋσέως τὸ ὅμοιον φάσκων ἐρεῖ ὅτι [καὶ Μωϋσῆς ἀνέγραψενμδαση;αὐτοῦ γάρ ἐστι καὶ τὸ Δευτερονόμιον] ὅτι θυοτ;Οὐδεὶς οἶδε τὴν ταφὴν αὐτοῦ ἕως τῆς ἡμέρας ταύτης," σεμνύνων καὶ ἐπαίρων καὶ τὴν ταφὴν αὐτοῦ ὡς οὐκ ἐγνωσμένην ἀνθρώπων γένει.

2.55Bundan sonra Yahudi, İsa'ya inanan hemşerilerine şöyle diyor: "Haydi, bunun size söylendiğine de inanalım. Ama safça dinleyenleri ikna etmek için yanılgıdan yararlanıp böyle mucize masalları anlatan daha kaç kişi var! İskitler arasında Pythagoras'ın kölesi Zalmoksis için de, İtalya'da Pythagoras'ın kendisi için de, Mısır'da Rhampsinitos için de aynı şey söylenir. Bu sonuncusunun Hades'te Demeter'le zar oynadığı, ondan armağan olarak altın bir havlu alıp yukarı çıktığı anlatılır. Odrysailer arasında Orpheus için, Thessalia'da Protesilaos için, Tainaros'ta Herakles ve Theseus için de aynısı söylenir. Ama asıl bakılması gereken, gerçekten ölmüş birinin bir gün aynı bedenle dirilip dirilmediğidir. Yoksa başkalarının anlattıklarının masal olduğunu da masal gibi göründüğünü de sanıyor, kendi dramınızın sonunu ise —onun kazıkta can verirken söylediği sözü, depremi ve karanlığı— yakışıklı ya da inandırıcı biçimde uydurduğunuzu mu düşünüyorsunuz? Diriyken kendine yardım edemedi de ölünce dirildi, cezasının izlerini ve ellerinin nasıl delindiğini gösterdi! Bunu kim gördü? Sizin dediğinize göre aklını oynatmış bir kadın, belki de aynı büyüye kapılmışlardan başka biri. Bu kişi ya belli bir ruh hâli içinde düş görmüş ve kendi dileğine uyan yanlış bir kanaatle hayal kurmuştur —ki bu binlerce kişinin başına gelmiştir— ya da, daha büyük ihtimalle, bu mucize masalıyla ötekileri şaşkına çevirmek ve böyle bir yalanla başka şarlatanlara fırsat vermek istemiştir."

Bunları söyleyen bir Yahudi olduğuna göre biz de İsa'mızı bir Yahudiye karşı savunur gibi savunuyor, sözü yine Musa'ya da uygulayarak ona şöyle diyoruz: Musa'nın anlattıkları gibi mucize masalları anlatıp safça dinleyenleri ikna etmek için yanılgıdan yararlanan daha kaç kişi var! Mucize masalları anlatmış olan Zalmoksis'i ve Pythagoras'ı örnek göstermek, Yunanların tarihlerini pek merak edip öğrenmemiş olan Yahudiden çok Musa'ya inanmayan birine yakışır. Musa'yla ilgili olağanüstü olaylara inanmayan bir Mısırlı da Rhampsinitos'u inandırıcı bir örnek olarak öne sürecek ve şöyle diyecektir: Rhampsinitos'un Hades'e indiği, Demeter'le zar oynadığı, ondan altın bir havlu kapıp Hades'te bulunduğunun ve oradan çıktığının kanıtı olarak gösterdiği, Musa'nın kendisi hakkında yazdıklarından çok daha inandırıcıdır. Çünkü Musa "Tanrı'nın bulunduğu karanlık buluta" girdiğini, ötekilerin değil yalnız kendisinin Tanrı'ya yaklaştığını yazmıştır. Şöyle yazar: "Yalnız Musa Tanrı'ya yaklaşacak, ötekiler yaklaşmayacak." Öyleyse biz İsa'nın öğrencileri, bunları söyleyen Yahudiye şöyle diyeceğiz: İsa'ya inandığımız için bizi suçlarken önce kendini savun; Mısırlıya ve Yunanlara söyle bakalım: İsa'mıza yönelttiğin suçlamalar senden önce Musa'yı vurmaz mı? Bunlara ne diyeceksin? Musa'yı savunmak için ne kadar çabalasan da —gerçekten de onunla ilgili anlatılanların çarpıcı ve açık bir savunması vardır— Musa'yı savunurken farkında olmadan, istemeyerek İsa'nın Musa'dan daha tanrısal olduğunu ortaya koymuş olacaksın.

2.55

μετὰ ταῦτά φησιν ὁ Ἰουδαῖος πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ πολίτας τῷ Ἰησοῦ πιστεύοντας· φέρε δὴ καὶ πιστεύωμενηι ὑμῖν τοῦτ' εἰρῆσθαι. πόσοι δ' ἄλλοι τοιαῦτα τερατεύονται, πειθοῦς ἕνεκα τῶν εὐήθως ἀκουόντων ἐνεργολαβοῦντες τῇ πλάνῃ; ὅπερ οὖν καὶ Ζάμολξιν ἐν Σκύθαις φασί, τὸν Πυθαγόρου δοῦλον, καὶ αὐτὸν Πυθαγόραν ἐν Ἰταλίᾳ καὶ Ῥαμψίνιτον ἐν Αἰγύπτῳ· τοῦτον μὲν καὶ „συγκυβεύειν“ ἐν ᾅδου „τῇ Δήμητρι“ καὶ ἀνελθεῖν „δῶρον“ „παρ' αὐτῆς χειρόμακτρον χρυσοῦν“ φέροντα· καὶ μὴν καὶ Ὀρφέα ἐν Ὀδρύσαις καὶ Πρωτεσίλαον ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ Ἡρακλέα ἐπὶ Ταινάρῳ καὶ Θησέα. Ἀλλ' ἐκεῖνο σκεπτέον, εἴ τις ὡς ἀληθῶς ἀποθανὼν ἀνέστη ποτὲ αὐτῷ σώματι]· ἢ οἴεσθε τὰ μὲν τῶν ἄλλων μύθους εἶναί τε καὶ δοκεῖν, ὑμῖν δὲ τὴν καταστροφὴν τοῦ δράματος εὐσχημόνως ἢ πιθανῶς ἐφευρῆσθαι, τὴν ἐπὶ τοῦ σκόλοπος αὐτοῦ φωνήν, ὅτ' ἀπέπνει, καὶ „τὸν σεισμὸν“ καὶ τὸν σκότον; ὅτι δὴ ζῶν μὲν οὐκ ἐπήρκεσεν ἑαυτῷ, νεκρὸς δ' ἀνέστη καὶ τὰ σημεῖα τῆς κολάσεως ἔδειξε [καὶ τὰς χεῖρας ὡς ἦσαν πεπερονημέναι], τίς τοῦτο εἶδε; γυνὴ πάροιστρος, ὥς φατε, καὶ εἴ τις ἄλλος τῶν ἐκ τῆς αὐτῆς γοητείας, ἤτοι κατά τινα διάθεσιν ὀνειρώξας καὶ κατὰ τὴν αὐτοῦ βούλησιν δόξῃ πεπλανημένῃ φαντασιωθεὶς, ὅπερ ἤδη μυρίοις συμβέβηκεν, ἢ. ὅπερ μᾶλλον. ἐκπλῆξαι τοὺς λοιποὺς τῇ τερατείᾳ ταύτῃ θελήσας καὶ διὰ τοῦ τοιούτου ψεύσματος ἀφορμὴν ἄλλοις ἀγύρταις παρασχεῖν. ἐπεὶ οὖν Ἰουδαῖός ἐστιν ὁ ταῦτα λέγων, ὡς πρὸς Ἰουδαῖον ἀπολογούμεθα περὶ τοῦ ἡμετέρου Ἰησοῦ, κοινοποιοῦντες ἔτι τὸν λόγον περὶ Μωϋσέως καὶ λέγοντες αὐτῷ· πόσοι δ᾿ ἄλλοι τοιαῦτα τερατεύονται, ὁποῖα Μωϋσῆς, πειθοῦς ἕνεκα τῶν εὐήθως ἀκουόντων ἐνεργολαβοῦντες τῇ πλάνῃ; καὶ μᾶλλον κατὰ τὸν ἀπιστοῦντα Μωϋσεῖ ἐστι δυνατὸν παραθέσθαι τὸν Ζάμολξιν καὶ Πυθαγόραν τοὺς τερατευσαμένους ἤπερ τὸν Ἰουδαῖον. οὐ πάνυ φιλομαθῶς ἔχοντα πρὸς τὰς Ἑλλήνων ἱστορίας. καὶ ὁ Αἰγύπτιος δὲ ἀπιστῶν τοῖς περὶ Μωϋσέως παραδόξοις πιθανῶς παραθήσεται τὸν Ῥαμψίνιτον, λέγων πολλῷ τοῦτον εἶναι πιθανώτερον εἰς ᾅδου καταβεβηκέναι καὶ συγκεκυβευκέναι τῇ Δήμητρι καὶ χρυσοῦν χειρόμακτρον παρ᾿ αὐτῆς ἁρπάσαντα δεικνύναι σύμβολον τοῦ ἐν ᾅδου γεγονέναι κἀκεῖθεν ἀναβεβηκέναι Μωυσέως. ἑαυτὸν ἀναγράψαντος εἰσεληλυθέναι „εἰς τὸν γνόφον. ὅπου ἦν ὁ θεὸς.“ καὶ ὅτι μόνος ἤγγισε πρὸς τὸν θεὸν παρὰ τοὺς λοιπούς. ἀνέγραψε γὰρ οὕτως· „καὶ Μωϋσῆς μόνος ἐγγιεῖ πρὸς τὸν θεὸν. οἱ δὲ λοιποὶ οὐκ ἐγγιοῦσι.“ φήσομεν οὖν ἡμεῖς οἱ τοῦ Ἰησοῦ μαθηταὶ πρὸς τὸν ταῦτα λέγοντα Ἰουδαῖον· ἀπολογοῦ δὴ ἡμῖν περὶ τῆς εἰς Ἰησοῦν πίστεως ἐγκαλῶν καὶ λέγε τῷ Αἰγυπτίῳ καὶ τοῖς Ἕλλησι· τί φήσεις πρὸς ἃ ἤνεγκας κατὰ τοῦ Ἰησοῦ ἡμῶν ἐγκλήματα. φθάσαντα ἂν καὶ ἐπὶ Μωϋσέα; κἂν πάνυ δὲ ἀγωνίσῃ περὶ Μωϋσέως ἀπολογήσασθαι. ὥσπερ οὖν καὶ ἔχει πληκτικὸν λόγον καὶ ἐναργῆ τὰ περὶ αὐτοῦ, λήσεις σαυτὸν ἐν οἷς περὶ Μωϋσέως ἀπολογήσῃ, ἄκων συστήσας τὸν Ἰησοῦν Μωϋσέως θειότερον.

2.56Kelsos'taki Yahudi, Hades'e inip oradan çıktıkları söylenen kahramanlarla ilgili hikâyelerin mucize masalı olduğunu söylüyor: Ona göre bu kahramanlar bir süre ortadan kaybolmuş, kendilerini bütün insanların gözünden gizlemiş, sonra da Hades'ten çıkmışlar gibi yeniden görünmüşlerdir. Sözleri, Odrysailer arasındaki Orpheus, Thessalia'daki Protesilaos, Tainaros'taki Herakles ve Theseus hakkında böyle bir şeyi ima ediyor gibidir. Öyleyse İsa'nın ölülerden dirildiğine dair anlatılanın bunlarla kıyaslanamayacağını gösterelim. O yerlerde yaşadığı söylenen kahramanların her biri, isteseydi kendini insanların gözünden gizleyebilir, sonra karar verdiğinde bıraktığı kimselerin yanına dönebilirdi. Ama İsa bütün Yahudilerin önünde çarmıha gerildi, bedeni de halklarının gözü önünde indirildi. Böyleyken, anlatılan kahramanlar gibi onun da Hades'e inip oradan çıktığını söylemek için benzer bir şey nasıl uydurulabilir? Şunu da söyleyelim: İsa'nın çarmıha gerilmesini savunmak için, özellikle de Hades'e zorla indikleri sanılan kahramanlar hakkında anlatılanlar yüzünden, belki şöyle de denebilir: Farz edelim ki İsa kimsenin fark etmediği bir ölümle, bütün Yahudi halkının öldüğünü bilmeyeceği bir biçimde ölmüş, sonra da gerçekten ölülerden dirilmiş olsaydı, kahramanlar hakkında beslenen şüphe onun hakkında da dile getirilebilirdi. Öyleyse İsa'nın çarmıha gerilmesinin başka sebeplerinin yanında belki bu da vardır: Çarmıhta herkesin gözü önünde öldü ki kimse onun kendi isteğiyle insanların gözünden çekildiğini, öldüğü sanıldığı hâlde ölmediğini, istediği zaman yeniden görünerek ölülerden diriliş masalı uydurduğunu söyleyemesin. Bana kalırsa öğrencilerinden çıkan kanıt da açık ve seçiktir: Onlar insan hayatını tehlikeye atan bir öğretiye kendilerini adadılar. İsa'nın ölülerden dirildiğini uydurmuş olsalardı bu öğretiyi bu kadar güçlü biçimde öğretmezlerdi; üstelik yalnız başkalarını ölümü hor görmeye hazırlamakla kalmadılar, bunu çok daha önce kendileri yaptılar.

2.56

Ἐπεὶ δὲ τὰς ἡρωϊκὰς ἱστορίας περὶ τῶν εἰς ᾅδου καταβεβηκέναι λεγομένων κἀκεῖθεν ἀνεληλυθέναι τερατείας εἶναί φησιν ὁ παρὰ τῷ Κέλσῳ Ἰουδαῖος. ὡς τῶν ἡρώων ἀφανῶν γενομένων ἐπί τινα χρόνον καὶ ὑπεκκλεψάντων ἑαυτοὺς τῆς ὄψεως πάντων ἀνθρώπων καὶ μετὰ ταῦτα ἑαυτοὺς ἐπιδειξάντων. ὡς ἀπὸ ᾅδου ἀνεληλυθότων (τοιαῦτα γὰρ ἔοικε περὶ τοῦ ἐν Ὀδρύσαις Ὀρφέως καὶ τοῦ ἐν Θεσσαλίᾳ Πρωτεσιλάου καὶ τοῦ ἐπὶ Ταινάρῳ Ἡρακλέος ἔτι δὲ καὶ περὶ Θησέως ἐμφαίνειν αὐτοῦ ἡ λέξις), φέρε παραστήσωμεν ὅτι οὐ δύναται τὸ κατὰ τὸν Ἰησοῦν ἱστορούμενον ἐκ νεκρῶν ἐγηγέρθαι τούτοις παραβάλλεσθαι. ἕκαστος μὲν γὰρ τῶν λεγομένων κατὰ τοὺς τόπους ἡρώων βουληθεὶς ἂν ἐδυνήθη ἑαυτὸν ὑπεκκλέψαι τῆς ὄψεως τῶν ἀνθρώπων καὶ πάλιν κρίνας ἐπανελθεῖν πρὸς οὓς καταλέλοιπεν· Ἰησοῦ δὲ σταυρωθέντος ἐπὶ πάντων Ἰουδαίων καὶ καθαιρεθέντος αὐτοῦ τοῦ σώματος ἐν ὄψει τοῦ δήμου αὐτῶν, πῶς οἷόν τε τὸ παραπλήσιον πλάσασθαι λέγειν αὐτὸν αὐτὸν τοῖς ἱστορουμένοις ἥρωσιν εἰς ᾅδου καταβεβηκέναι κἀκεῖθεν ἀνεληλυθέναι; φαμὲν δ᾿ ὅτι μή ποτε πρὸς ἀπολογίαν τοῦ ἐσταυρῶσθαι τὸν Ἰησοῦν καὶ τοιοῦτον λέγοιτ᾿ ἂν, μάλιστα διὰ τὰ περὶ τῶν ἡρώων ἱστορηθέντα τῶν εἰς ᾅδου καταβεβηκέναι βίᾳ νομιζομένων, ὅτι εἰ καθ᾿ ὑπόθεσιν ὁ Ἰησοῦς ἐτεθνήκει ἀσήμῳ θανάτῳ, οὐχ ὥστε δῆλος εἶναι ἀποθανὼν ὅλῳ τῷ δήμῳ τῶν Ἰουδαίων, εἶτα μετὰ τοῦτ᾿ ἀληθῶς ἦν ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν, χώραν εἶχεν ἂν τὸ ὑπονοηθὲν περὶ τῶν ἡρώων καὶ περὶ τούτου λεχθῆναι. μή ποτ᾿ οὖν πρὸς ἄλλοις αἰτίοις τοῦ σταυρωθῆναι τὸν Ἰησοῦν καὶ τοῦτο δύναται συμβάλλεσθαι τῷ αὐτὸν ἐπισήμως ἐπὶ τοῦ σταυροῦ ἀποτεθνηκέναι, ἵνα μηδεὶς ἔχῃ λέγειν ὅτι ἑκὼν ὑπεξέστη τῆς ὄψεως τῶν ἀνθρώπων καὶ ἔδοξεν ἀποτεθνηκέναι οὐκ ἀποτέθνηκε δὲ ⟨(ἀλλ᾿)⟩, ὅτ᾿ ἐβουλήθη, πάλιν ἐπιφανεὶς ἐτερατεύσατο τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν; σαφὲς δ᾿ οἶμαι καὶ ἐναργὲς εἶναι τὸ ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ ἐπιχείρημα, ἐπικινδύνῳ ὡς πρὸς τὸν τῶν ἀνθρώπων βίον διδασκαλίᾳ ἑαυτοὺς ἐπιδεδωκότων, ἣν οὐκ ἂν πλασσόμενοι τὸ ἐγηγέρθαι τὸν Ἰησοῦν ἐκ νεκρῶν οὕτως εὐτόνως ἐδίδαξαν, μετὰ τοῦ καὶ αὐτοὶ οὐ μόνον ἑτέρους παρασκευάζειν πρὸς τὸ θανάτου καταφρονεῖν ἀλλ᾿ αὐτοὶ πολὺ πρότερον τοῦτο ποιεῖν.

2.57Bak, Kelsos'taki Yahudi, birinin aynı bedenle ölülerden dirilmesi imkânsızmış gibi "Ama asıl bakılması gereken, gerçekten ölmüş birinin bir gün aynı bedenle dirilip dirilmediğidir" derken ne kadar körce konuşuyor. Bir Yahudi, Krallar'ın üçüncü ve dördüncü kitabında iki çocuk hakkında yazılanlara inandığı sürece bunu söylemezdi: O çocuklardan birini İlyas, ötekini Elişa diriltmişti. Bana kalırsa İsa'nın başka bir millete değil de Yahudilere gelmesinin sebebi de budur: Olağanüstü şeylere alışık olan bu insanlar, inandıkları şeyleri onun yaptıklarıyla ve onun hakkında anlatılanlarla karşılaştırarak, başına daha büyük şeyler gelen ve daha olağanüstü işler yapan bu kişinin hepsinden büyük olduğunu kabul etsinler diye.

2.57

Πρόσχες δὲ εἰ μὴ πάνυ τυφλῶς ὁ παρὰ τῷ Κέλσῳ Ἰουδαῖος ὡς ἀδυνάτου ὄντος τοῦ ἀνίστασθαί τινα ἐκ νεκρῶν αὐτῷ σώματί φησιν· ἀλλ᾿ ἐκεῖνο σκεπτέον. εἴ τις ἀληθῶς ἀποθανὼν ἀνέστη ποτὲ αὐτῷ σώματι. οὐκ ἂν γὰρ εἶπεν ὁ Ἰουδαῖος ταῦτα. πιστεύων τοῖς ἐν τῇ τρίτῃ τῶν Βασιλειῶν ἀναγεγραμμένοις καὶ τῇ τετάρτῃ περὶ παιδαρίων, ὧν τὸ μὲν ἕτερον Ἠλίας ἀνέστησεν τὸ δὲ λοιπὸν ὁ Ἐλισσαῖος. διὰ τοῦτο δ᾿ οἶμαι καὶ τὸν Ἰησοῦν οὐκ ἄλλῳ ἔθνει ἢ Ἰουδαίοις ἐπιδεδημηκέναι, τοῖς ἐθάσι γενομένοις πρὸς τὰ παράδοξα. τῇ παραθέσει τῶν πεπιστευμένων πρὸς τὰ ὑπ᾿ αὐτοῦ γενόμενα καὶ περὶ αὐτοῦ ἱστορούμενα ὅπως παραδέξωνται ὅτι οὗτος, περὶ ὃν γέγονε μείζονα καὶ ὑφ᾿ οὗ ἐπετελέσθη παραδοξότερα, πάντων ἐκείνων μείζων ἦν.

2.58Yahudi, mucize masalları anlatmış gibi olanlar ve ölülerden dirilmiş sayılanlar hakkındaki Yunan hikâyelerini aktardıktan sonra, Yahudilerden İsa'ya inananlara şöyle diyor: "Yoksa başkalarının anlattıklarının masal olduğunu da masal gibi göründüğünü de sanıyor, kendi dramınızın sonunu ise —onun kazıkta can verirken söylediği sözü— yakışıklı ya da inandırıcı biçimde uydurduğunuzu mu düşünüyorsunuz?" Yahudiye şöyle diyeceğiz: Senin aktardıklarını biz de masal sayıyoruz; ama sizinle ortak olan ve yalnız sizin değil bizim de övündüğümüz Kutsal Yazılardakilerin hiç de masal olmadığını söylüyoruz. Bu yüzden orada ölülerden dirilenler hakkında yazanların masal uydurmadığına inanıyoruz; buradakine de, yani dirileceğini önceden söylemiş, peygamberlerin de haber verdiği ve gerçekten dirilmiş olana da inanıyoruz. Onun ölülerden dirilişi ötekilerinkinden şu bakımdan daha olağanüstüdür: Onları peygamberler, İlyas ve Elişa diriltti; onu ise peygamberlerden biri değil, göklerdeki Baba diriltti. Bu yüzden onun dirilişi ötekilerin dirilişinden daha büyük sonuçlar doğurdu. İlyas'la Elişa'nın dirilttiği çocuklardan dünyaya, İsa'nın tanrısal kudretle inanılan ve duyurulan dirilişinden gelen kadar büyük ne geldi?

2.58

Ἐπεὶ δὲ μεθ᾿ ἃς παρέθετο ὁ Ἰουδαῖος ἱστορίας Ἑλληνικὰς περὶ τῶν ὡσανεὶ τερατευσαμένων καὶ περὶ τῶν ὡς ἀναστάντων ἐκ νεκρῶν φησι πρὸς τοὺς ἀπὸ Ἰουδαίων τῷ Ἰησοῦ πιστεύοντας· ἢ οἴεσθε τὰ μὲν τῶν ἄλλων μύθους εἶναί τε καὶ δοκεῖν, ὑμῖν δὲ τὴν καταστροφὴν τοῦ δράματος εὐσχημόνως ἢ πιθανῶς ἐφευρῆσθαι, τὴν ἐπὶ τοῦ σκόλοπος αὐτοῦ φωνὴν, ὅτ᾿ ἀπέπνει; φήσομεν πρὸς τὸν Ἰουδαῖον ὅτι οὓς παρέθου μύθους εἶναι νενομίκαμεν. τὰ δὲ τῶν κοινῶν ἡμῶν πρὸς ὑμᾶς γραφῶν, ἐν αἷς οὐχ ὑμεῖς μόνοι ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς σεμνυνόμεθα, οὐδαμῶς μύθους εἶναί φαμεν. διόπερ καὶ τοῖς περὶ τῶν ἐκεῖ ἀναστάντων ἐκ νεκρῶν γράψασι πιστεύομεν ὡς μὴ τερατευομένοις καὶ τῷ ἐνταῦθα ὡς καὶ προειπόντι καὶ προφητευθέντι καὶ ἀναστάντι. τούτῳ δὲ παραδοξότερος οὗτος ἐκ νεκρῶν ἀναστὰς παρ᾿ ἐκείνους, ὄτι ἐκείνους μὲν προφῆται ἀνέστησαν Ἠλίας καὶ Ἐλισσαῖος, τοῦτον δ᾿ οὐδεὶς τῶν προφητῶν ἀλλ᾿ ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς πατήρ. διόπερ καὶ μείζονα εἰργάσατο ἡ τούτου ἀνάστασις τῆς ἐκείνων ἀναστάσεως. τί γὰρ τηλικοῦτον τῷ κόσμῳ ἀπὸ τῶν ἀναστάντων παιδαρίων δι᾿ Ἠλίου καὶ Ἐλισσαίου γεγένηται, ὁποῖον διὰ τῆς κηρυσσομένης ἀναστάσεως Ἰησοῦ. δυνάμει θείᾳ πεπιστευμένης;

2.59Kelsos depremin ve karanlığın da mucize masalı olduğunu sanıyor. Bunlar hakkında yukarıda, Kurtarıcı'nın acı çektiği sırada böyle şeylerin olduğunu anlatan Phlegon'u aktararak elimizden geldiğince savunma yaptık. Kelsos ayrıca İsa'nın diriyken kendine yardım edemediğini, ama ölünce dirilip cezasının izlerini ve ellerinin nasıl delindiğini gösterdiğini söylüyor. Ona soruyoruz: "Kendine yardım edemedi" derken neyi kastediyor? Eğer aretē bakımından kastediyorsa, kendine pekâlâ yardım etti diyeceğiz; çünkü yersiz hiçbir söz söylemedi, yersiz hiçbir şey yapmadı; gerçekten de "boğazlanmaya götürülen koyun gibi, kırkanın önünde sessiz duran kuzu gibi" idi. Müjde de onun "böylece ağzını açmadığına" tanıklık eder. Ama "yardım etmek" sözünü ne iyi ne kötü sayılan şeyler, yani bedenle ilgili şeyler bakımından anlıyorsa, onun bunlara kendi isteğiyle gittiğini Müjdelerden ispat ettiğimizi söylüyoruz. Kelsos bunun ardından, İsa'nın ölülerden dirilince cezasının izlerini ve ellerinin nasıl delindiğini gösterdiğini Müjde'den aktararak şöyle soruyor: "Bunu kim gördü?" Onu gördüğü yazılı olan Mecdelli Meryem'i de karalayarak "Sizin dediğinize göre aklını oynatmış bir kadın" diyor. Dirilmiş İsa'yı yalnız onun değil başkalarının da gördüğü yazılı olduğundan Kelsos'un Yahudisi bunu da kötüleyerek "belki de aynı büyüye kapılmışlardan başka biri" diyor.

2.59

Οἴεται δὲ τερατείαν εἶναι καὶ τὸν σεισμὸν καὶ τὸν σκότον· περὶ ὧν κατὰ τὸ δυνατὸν ἐν τοῖς ἀνωτέρω ἀπελογησάμεθα, παραθέμενοι τὸν Φλέγοντα ἱστορήσαντα κατὰ τὸν χρόνον τοῦ πάθους τοῦ σωτῆρος τοιαῦτα ἀπηντηκέναι. καὶ ὅτι ζῶν μὲν οὐκ ἐπήρκεσεν ἑαυτῷ, νεκρὸς δ᾿ ἀνέστη καὶ τὰ σημεῖα τῆς κολάσεως ἔδειξεν ὁ Ἰησοῦς καὶ τὰς χεῖρας ὡς ἦσαν πεπερονημέναι. καὶ πυνθανόμεθα αὐτοῦ, τί τὸ ἐπήρκεσεν ἑαυτῷ; εἰ μὲν γὰρ πρὸς ἀρετὴν. φήσομεν ὅτι καὶ πάνυ γε ἐπήρκεσεν· οὐδὲν γὰρ ἄτοπον οὔτ᾿ ἐφθέγξατο οὔτ᾿ ἐποίησεν, ἀλλ᾿ ἀληθῶς „ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη. καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ κείροντος ἄφωνος“· καὶ μαρτυρεῖ τὸ εὐαγγέλιον ὅτι „οὕτως οὐκ“ ἤνοιξε „τὸ στόμα αὐτοῦ.“ εἰ δὲ τὸ ἐπήρκεσεν ἀπὸ τῶν μέσων καὶ σωματικῶν λαμβάνει, φαμὲν ὅτι ἀπεδείξαμεν ἐκ τῶν εὐαγγελίων ὅτι ἑκὼν ἐπὶ ταῦτ᾿ ἐλήλυθεν. εἶθ᾿ ἑξῆς τούτοις εἰπὼν τὰ ἀπὸ τοῦ εὐαγγελίου, ὅτι τὰ σημεῖα τῆς κολάσεως ἔδειξεν ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν καὶ τὰς χεῖρας ὡς ἦσαν πεπερονημέναι, πυνθάνεται καὶ λέγει· τίς τοῦτο εἶδε: καὶ τὰ περὶ Μαρίας τῆς Μαγδαληνῆς διαβάλλων ἀναγραφομένης ἑωρακέναι εἶπε· γυνὴ πάροιστρος. ὥς φατε. καὶ ἐπεὶ μὴ μόνη αὕτη ἀναγέγραπται ἑωρακέναι ἀναστάντα τὸν Ἰησοῦν ἀλλὰ καὶ ἄλλοι. καὶ ταῦτα κακηγορῶν ὁ Κέλσου Ἰουδαῖός φησι· καὶ εἴ τις ἄλλος τῶν ἐκ τῆς αὐτῆς γοητείας.

2.60Sonra, bunun olabileceğini, yani birinin ölmüş birini diriymiş gibi hayal edebileceğini kabul ederek bir Epikurosçu gibi şunu ekliyor: Biri belli bir ruh hâli içinde düş görmüş ya da kendi dileğine uyan yanlış bir kanaatle hayal kurmuş ve böyle bir şeyi haber vermiştir; ona göre bu, binlerce kişinin başına gelmiştir. Bu söz ne kadar kurnazca söylenmiş görünse de zorunlu bir öğretiyi, yani ölenlerin ruhunun varlığını sürdürdüğünü desteklemekten geri kalmaz; bu öğretiyi benimseyen kişinin ruhun ölümsüzlüğüne ya da hiç değilse ölümden sonra da kalıcı olduğuna boşuna inanmadığını gösterir. Platon da ruh üzerine diyalogunda, bazılarının mezarların çevresinde artık ölmüş olanların "gölgemsi hayaletlerini" gördüğünü söyler. Ölmüş olanların ruhları çevresinde görülen "hayaletler" gerçekten var olan bir şeyden doğar; bu da "ışık biçimli" denen bir beden içinde varlığını sürdüren ruhtur. Kelsos ise böyle bir şeyi kabul etmek istemediği için bazı kimselerin uyanıkken de düş gördüğünü, kendi dileklerine uyan yanlış bir kanaatle hayal kurduğunu ileri sürüyor. Bunun uykuda olduğuna inanmak akla aykırı değildir; ama büsbütün aklını yitirmemiş, sayıklamayan ya da kara safraya tutulmamış insanlarda uyanıkken olması inandırıcı değildir. Kelsos bunu önceden gördüğü için kadının aklını oynattığını söyledi; oysa suçlamasına dayanak yaptığı yazılı anlatıda buna dair hiçbir belirti yoktur.

2.60

Εἶτα ὡς δυναμένου τούτου συμβῆναι, λέγω δὴ τοῦ φαντασίαν τινὶ γίνεσθαι περὶ τοῦ τεθνηκότος ὡς ζῶντος. ἐπιφέρει ὡς Ἐπικούρειος καὶ λέγει κατά τινα διάθεσιν ὀνειρώξαντά τινα ἢ κατὰ τὴν αὐτοῦ βούλησιν δόξῃ πεπλανημένῃ φαντασιωθέντα τὸ τοιοῦτον ἀπηγγελκέναι. ὅπερ. φησὶ. μυρίοις ἤδη συμβέβηκε. τοῦτο δὲ εἰ καὶ δεινότατα ἔδοξεν εἰρῆσθαι. οὐδὲν ἧττον κατασκευαστικόν ἐστιν ἀναγκαίου δόγματος. ὡς ἄρα ἡ ψυχὴ ὑφέστηκε τῶν ἀποθανόντων· καὶ οὐ μάτην πεπίστευκε περὶ τῆς ἀθανασίας αὐτῆς ἢ κἂν τῆς διαμονῆς ὁ τοῦτο τὸ δόγμα ἀνειληφώς· ὡς καὶ Πλάτων ἐν τῷ περὶ τῆς ψυχῆς λέγει „σκιοειδῆ φαντάσματα“ περὶ μνημεῖά τισι γεγονέναι τῶν ἤδη τεθνηκότων. τὰ μὲν οὖν γινόμενα περὶ ψυχῆς τεθνηκότων „φαντάσματα“ ἀπό τινος ὑποκειμένου γίνεται. τοῦ κατὰ τὴν ὑφεστηκυῖαν ἐν τῷ καλουμένῳ αὐγοειδεῖ σώματι ψυχήν. ὁ δὲ Κέλσος οὐ βουλόμενος τὸ τοιοῦτον θέλει καὶ ὕπαρ ὀνειρώττειν τινὰς καὶ κατὰ τὴν ἑαυτῶν βούλησιν δόξῃ πεπλανημένῃ φαντασιοῦσθαι· ὅπερ ὄναρ μὲν πιστεύειν γίνεσθαι οὐκ ἄλογον. ὕπαρ δὲ ἐπὶ τῶν μὴ πάντῃ ἐκφρόνων καὶ φρενιτιζόντων ἢ μελαγχολώντων οὐ πιθανόν. καὶ τοῦτο δὲ προειδόμενος ὁ Κέλσος παροιστρῶσαν εἶπε τὴν γυναῖκα· ὅπερ οὐκ ἐμφαίνει ἡ ἀναγραφεῖσα ἱστορία, ὅθεν λαβὼν κατηγορεῖ τῶν πραγμάτων.

2.61Öyleyse İsa ölümden sonra, Kelsos'un sandığı gibi, çarmıhtaki yaraların bir hayalini mi gönderiyordu da gerçekte öyle yaralı değil miydi? Yoksa Müjde'nin öğrettiği gibi —Kelsos onu suçlamak için Müjde'nin işine gelen kısımlarına inanıyor, bazılarına inanmıyor— İsa, öğrencilerinden inanmayan ve bu olağanüstü olayı imkânsız sanan birini yanına mı çağırdı? Bu öğrenci, İsa'yı gördüğünü söyleyen kadının sözünü kabul etmişti, çünkü ölmüş birinin ruhunun görülmesini imkânsız saymıyordu; ama onun dokunulabilir bir bedenle dirildiğine artık inanmıyordu. Bu yüzden "Görmedikçe inanmam" dedi ve şunu da ekledi: "Elimi çivilerin izine koymadıkça, böğrüne dokunmadıkça asla inanmam." Bunu söyleyen Tomas'tı; ruhun bedeninin duyulur gözlere görünebileceğini düşünüyordu: "her şeyiyle" önceki görünüşüne, "boyuyla, güzel gözleriyle, sesiyle" benzeyen, çoğu zaman da "tenine aynı giysileri giymiş" bir beden olarak. İsa da Tomas'ı yanına çağırıp şöyle dedi: "Parmağını buraya uzat, ellerime bak; elini uzatıp böğrüme koy. İnançsız olma, inanan biri ol."

2.61

Ἦν οὖν καὶ ὁ Ἰησοῦς μετὰ θάνατον, ὡς μὲν ὁ Κέλσος οἴεται. φαντασίαν ἐξαποστέλλων τῶν ἐπὶ τῷ σταυρῷ τραυμάτων καὶ οὐκ ἀληθῶς τοιοῦτος ὢν τραυματίας· ὡς δὲ τὸ εὐαγγέλιον διδάσκει. οὗ τισὶ μὲν μέρεσιν. οἷς βούλεται. ἵνα κατηγορῇ. πιστεύει ὁ Κέλσος. τισὶ δ᾿ ἀπιστεῖ. ὁ Ἰησοῦς προσεκαλέσατό τινα τῶν μαθητῶν ἀπιστοῦντα καὶ ἀδύνατον οἰόμενον τὸ παράδοξον. συγκατετέθειτο μὲν γὰρ ἐκεῖνος τῇ φασκούσῃ αὐτὸν ἑωρακέναι, ὡς οὐκ ἀδυνάτου ὄντος τοῦ τὴν ψυχὴν τοῦ τεθνηκότος ὀφθῆναι. οὐκέτι δ᾿ ἐνόμιζεν ἀληθὲς εἶναι τὸ ἐν σώματι αὐτὸν ἀντιτύπῳ ἐγηγέρθαι. ὅθεν εἶπε μέν· „ἐὰν μὴ ἴδω,“ „οὐ μὴ πιστεύσω,“ προσέθηκε δὲ καὶ τό· „ἐὰν μὴ βάλω τὴν χεῖρά μου εἰς τὸν τύπον τῶν ἥλων καὶ ψηλαφήσω αὐτοῦ τὴν πλευρὰν, οὐ μὴ πιστεύσω.“ ταῦτα δ᾿ ἐλέγετο ὑπὸ τοῦ Θωμᾶ, κρίνοντος ὅτι δύναται ὀφθαλμοῖς αἰσθητοῖς φανῆναι ψυχῆς σῶμα. „πάντα“ τῷ προτέρῳ εἴδει „μέγεθός τε καὶ ὄμματα κάλ᾿ ἐϊκυίης καὶ φωνὴν“ πολλάκις δὲ „καὶ τοῖα περὶ χροῒ εἵματ᾿ ἐχούσης.“ καὶ προσκαλεσάμενός γε ὁ Ἰησοῦς τὸν Θωμᾶν εἶπε· „φέρε τὸν δάκτυλόν σου ὧδε καὶ ἴδε τὰς χεῖράς μου. καὶ φέρε τὴν χεῖρά σου καὶ βάλε εἰς τὴν πλευράν μου, καὶ μὴ γίνου ἄπιστος ἀλλὰ πιστός.“

2.62Onun hakkında peygamberlerin önceden bildirdiği her şeyle —ki bu da onların arasındaydı—, yaptıklarıyla ve başına gelenlerle uyumlu olan da, bunun her şeyden daha olağanüstü olmasıydı. Çünkü peygamberin ağzından, İsa'nın kendisi konuşuyormuş gibi şöyle önceden söylenmişti: "Bedenim umut içinde yaşayacak; çünkü canımı ölüler diyarında bırakmayacaksın, sadık kulunun çürümeyi görmesine izin vermeyeceksin." Dirilişinde İsa, acı çekmeden önceki bedenin kalınlığıyla böyle bir bedenden soyunmuş bir ruhun görünüşü arasında, bir sınır bölgesindeymiş gibiydi. Bu yüzden "öğrencileri bir aradayken, Tomas da onlarla birlikteyken, kapılar kapalı olduğu hâlde İsa geldi, aralarında durup 'Size esenlik olsun' dedi. Sonra Tomas'a, 'Parmağını buraya uzat' dedi" ve devamı. Luka'ya göre Müjde'de de Simun ile Kleopas "başlarından geçen bütün olaylar hakkında aralarında" konuşurken İsa yanlarına gelip "onlarla birlikte yürüdü. Ama gözleri onu tanımalarına engel oldu. İsa onlara, 'Yürürken aranızda tartıştığınız bu sözler nedir?' dedi." "Gözleri açılıp onu tanıdıklarında" ise Yazı tam şu sözlerle der: "O da gözlerinin önünden kayboldu." Kelsos İsa'yla ilgili olanları ve onu dirildikten sonra görenleri başka hayaletlerle ve hayal gören başkalarıyla bir tutmak istese de, olayları iyi niyetle ve akıllıca inceleyenler bunun çok daha olağanüstü olduğunu görecektir.

2.62

Καὶ ἀκόλουθόν γε ἦν πᾶσι τοῖς τε προφητευθεῖσι περὶ αὐτοῦ, ἐν οἷς καὶ τοῦτο ἦν, καὶ τοῖς πραχθεῖσιν αὐτῷ καὶ τοῖς συμβεβηκόσι τοῦτο παρὰ πάντα παράδοξον γενέσθαι. προελέλεκτο γὰρ ἐκ προσώπου Ἰησοῦ ἐν τῷ προφήτῃ· „ἡ σάρξ μου κατασκηνώσεῖ ἐπ᾿ ἐλπίδι· καὶ οὐκ ἐγκαταλείψεις τὴν ψυχήν μου εἰς τὸν ᾅδην, καὶ οὐ δώσεις τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν διαφθοράν.“ καὶ ἦν γε κατὰ τὴν ἀνάστασιν αὐτοῦ ὡσπερεὶ ἐν μεθορίῳ τινὶ τῆς παχύτητος τῆς πρὸ τοῦ πάθους σώματος καὶ τοῦ γυμνὴν τοιούτου σώματος φαίνεσθαι ψυχήν. ὅθεν. ὅτ᾿ ἦσαν „οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ καὶ Θωμᾶς“ ἐπὶ τὸ αὐτὸ „μετ᾿ αὐτῶν, ἔρχεται ὁ Ἰησοῦς τῶν θυρῶν κεκλεισμένων καὶ ἔστη εἰς τὸ μέσον καὶ εἶπεν· εἰρήνη ὑμῖν. εἶτα λέγει τῷ Θωμᾷ· φέρε τὸν δάκτυλόν σου ὧδε“ καὶ τὰ ἑξῆς. καὶ ἐν τῷ κατὰ Λουκᾶν δὲ εὐαγγελίῳ ὁμιλούντων „πρὸς ἀλλήλους“ Σίμωνος καὶ Κλεόπα „περὶ πάντων τῶν συμβεβηκότων“ αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς ἐπιστὰς αὐτοῖς „συνεπορεύετο μετ᾿ αὐτῶν. καὶ οἱ μὲν ὀφθαλμοὶ αὐτῶν ἐκρατοῦντο τοῦ μὴ ἐπιγνῶναι αὐτόν· ὁ δὲ εἶπε πρὸς αὐτούς· τίνες οἱ λόγοι, οὓς ἀντιβάλλετε πρὸς ἀλλήλους περιπατοῦντες;“ καὶ ἡνίκα „διηνοίχθησαν αὐτῶν οἱ ὀφθαλμοὶ. καὶ ἐπέγνωσαν αὐτὸν,“ τότε αὐταῖς λέξεσί φησιν ἡ γραφή· „καὶ αὐτὸς ἄφαντος ἐγένετο ἀπ᾿ αὐτῶν.“ κἂν βούληται οὖν κοινοποιεῖν πρὸς ἕτερα φαντάσματα καὶ ἄλλους φαντασθέντας τὰ κατὰ τὸν Ἰησοῦν καὶ τοὺς ἰδόντας αὐτὸν μετὰ τὴν ἀνάστασιν ὁ Κέλσος, ἀλλὰ τοῖς εὐγνωμόνως καὶ φρονίμως ἐξετάζουσι τὰ πράγματα φανεῖται τὸ παραδοξότερον.

2.63Bundan sonra Kelsos, yazılanları hafife alınmayacak bir biçimde kötüleyerek şöyle diyor: İsa gerçekten tanrısal bir kudret göstermek istiyorduysa, kendisine kötü davrananlara, onu mahkûm edene, kısacası herkese görünmeliydi. Gerçekten de Müjde'ye bakınca bize de öyle geliyor ki o, dirildikten sonra, önceden halkın önünde ve herkese göründüğü gibi görünmedi. Elçilerin İşleri'nde "kırk gün boyunca" öğrencilerine "görünerek" onlara "Tanrı'nın Egemenliği'yle ilgili şeyleri" bildirdiği yazılıdır. Müjdelerde ise onlarla hep birlikte olduğu yazılı değildir: Bir keresinde sekiz gün sonra "kapılar kapalıyken" aralarında göründü, başka zamanlarda da buna benzer biçimlerde. Pavlus da Korintoslulara yazdığı birinci mektubun sonlarında, İsa'nın acı çekmeden önceki dönemde olduğu gibi halkın önünde görünmediğini belirterek şöyle yazar: "Aldığımı her şeyden önce size ilettim: Kutsal Yazılar uyarınca Mesih günahlarımız için öldü... Kefas'a, sonra Onikiler'e göründü. Sonra beş yüzden fazla kardeşe aynı anda göründü; bunların çoğu hâlâ yaşıyor, bazıları ise uyudu. Sonra Yakup'a, sonra bütün havarilere göründü. En son, vakitsiz doğmuş birine gibi bana da göründü." Bu yerle ilgili meselelerin büyük ve hayranlık uyandırıcı olduğunu, yalnız inananların çoğunun değil, çok ilerlemiş olanların bile kavrayışını aşan şeyler olduğunu düşünüyorum; onun ölülerden dirildikten sonra neden önceki zamandaki gibi görünmediğinin sebebi ancak bunlarla açıklanabilir. Hristiyanlara ve inançlarına karşı yazılmış bir söze cevap olarak kaleme alınan böyle bir eserde, pek çok şeyden ancak birkaçını aktararak savunmamızı dinleyecek olanlara makul biçimde ulaşabilecek miyiz, bir bak.

2.63

Μετὰ ταῦτα ὁ Κέλσος οὐκ εὐκαταφρονήτως τὰ γεγραμμένα κακολογῶν φησιν ὅτι ἐχρῆν, εἴπερ ὄντως θείαν δύναμιν ἐκφῆναι ἤθελεν ὁ Ἰησοῦς. αὐτοῖς τοῖς ἐπηρεάσασι καὶ τῷ καταδικάσαντι καὶ ὅλως πᾶσιν ὀφθῆναι. ἀληθῶς γὰρ καὶ ἡμῖν φαίνεται κατὰ τὸ εὐαγγέλιον οὐχ οὕτω μετὰ τὴν ἀνάστασιν ὀφθεὶς, ὡς τὸ πρότερον δημοσίᾳ καὶ πᾶσιν ἐφαίνετο. ἀλλ᾿ ἐν μὲν ταῖς Πράξεσιν γέγραπται· „δι᾿ ἡμερῶν τεσσαράκοντα ὀπτανόμενος“ τοῖς μαθηταῖς κατήγγελλε „τὰ περὶ τῆς βασιλείας τοῦ θεοῦ“· ἐν δὲ τοῖς εὐαγγελίοις οὐχ ὅτι ἀεὶ συνῆν αὐτοῖς. ἀλλ᾿ ὅπου μὲν δι᾿ ἡμερῶν ὀκτὼ ἐφάνη „τῶν θυρῶν κεκλεισμένων“ ἐν μέσῳ αὐτῶν ὅπου δὲ κατά τινας τοιούτους τρόπους. καὶ ὁ Παῦλος δ᾿ ἐν τοῖς τελευταίοις τῆς πρὸς Κορινθίους προτέρας. ὡς μὴ δημωδῶς αὐτοῦ ὀφθέντος ὁμοίως τῷ πρὸ τοῦ πάθους χρόνῳ, τοιαῦτα γράφει· „παρέδωκα γὰρ ὑμῖν ἐν πρώτοις, ὃ καὶ παρέλαβον. ὅτι Χριστὸς ἀπέθανεν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν κατὰ τὰς γραφὰς,“ „καὶ ὅτι ὤφθη Κηφᾷ, εἶτα τοῖς δώδεκα. ἔπειτα ὤφθη ἐπάνω πεντακοσίοις ἀδελφοῖς ἐφάπαξ. ὧν οἱ πλείονες μένουσιν ἕως ἄρτι. τινὲς δὲ ἐκοιμήθησαν. ἔπειτα ὤφθη Ἰακώβῳ, ἔπειτα τοῖς ἀποστόλοις πᾶσιν. ἔσχατον δὲ πάντων ὡσπερεὶ τῷ ἐκτρώματι ὤφθη κἀμοί.“ μεγάλα μὲν οὖν τινα καὶ θαυμαστὰ καὶ μείζονα οὐ τῆς ἀξίας τῶν πολλῶν μόνον ἐν τοῖς πιστεύουσιν ἀλλὰ καὶ τῶν πάνυ προκοπτόντων ὑπολαμβάνω εἶναι τὰ κατὰ τὸν τόπον. ἐν οἷς ἡ αἰτία δηλωθείη ἂν τοῦ ἀναστάντα αὐτὸν ἐκ νεκρῶν μὴ ὁμοίως πεφηνέναι τῷ πρότερον χρόνῳ. ἀπὸ πλειόνων δὲ ὡς ἐν τοιούτῳ συγγράμματι, γραφομένῳ πρὸς τὸν κατὰ Χριστιανῶν καὶ τῆς πίστεως αὐτῶν λόγον, ὅρα εἰ δυνησόμεθα εὐλόγως ὀλίγα παραθέμενοι καθικέσθαι τῶν ἀκουσομένων τῆς ἀπολογίας.

2.64İsa bir olduğu hâlde, farklı yönlerden düşünüldüğünde birçok şeydi; ona bakanların hepsi de onu aynı biçimde görmüyordu. Farklı yönlerden düşünüldüğünde birçok şey olduğu, "Yol, hakikat ve hayat benim", "Ekmek benim", "Kapı benim" gibi binlerce sözden açıktır. Görüldüğünde de bakanlara aynı biçimde değil, onların kaldırabildiği ölçüde göründüğü, şu soru üzerinde duranlara açık olacaktır: Yüksek dağda başkalaşmak üzereyken neden bütün havarileri bile yanına almadı da yalnız Petrus'u, Yakup'u ve Yuhanna'yı aldı? Çünkü o zamanki görkemini seyretmeye yalnız onların gücü yetiyordu; görkem içinde görünen Musa ile İlyas'ı fark etmeye, onların konuşmalarını ve buluttan, gökten gelen sesi duymaya da yalnız onlar muktedirdi. Bana kalırsa, yalnız öğrencilerinin yanına gittiği ve onlara mutluluk sözlerini öğrettiği dağa çıkmadan önce de, dağın aşağısında bir yerde "akşam olunca" kendisine getirilenleri her hastalıktan ve her dertten kurtararak iyileştirirken, hasta olup iyileştirilmeye muhtaç olanlara, sağlıklı oldukları için onunla birlikte dağa çıkabilenlere göründüğü gibi görünmüyordu. Dahası, dışarıdaki kalabalıklara örtülü biçimde söylediği benzetmeleri kendi öğrencilerine baş başa açıklıyordu; benzetmelerin açıklamasını duyanlar, onları açıklamasız duyanlardan işitme bakımından nasıl üstündüyse, görme bakımından da öyleydiler: Ruhun gözleri bakımından elbette, ama bana kalırsa bedenin gözleri bakımından da. Onun hep aynı görünmediğini, kendisine ihanet edecek olan Yahuda'nın, onunla birlikte gelen ve onu tanımayan kalabalıklara "Kimi öpersem odur" demesi de gösterir. Bana kalırsa Kurtarıcı'nın kendisi de "Her gün sizinle birlikte tapınakta öğretiyordum, beni tutmadınız" derken buna benzer bir şeyi ima ediyor. İsa hakkında böyle yüce bir kanaat taşıdığımız için —yalnız içte olan ve çoğundan gizlenmiş tanrısallığı bakımından değil, dilediği zaman ve dilediği kimselere başkalaşan bedeni bakımından da— şunu söylüyoruz: Henüz "yönetimleri ve hükümranlıkları" üzerinden soyup atmamış, henüz "günaha karşı" ölmemiş olan İsa'yı herkes görebiliyordu. Ama "yönetimleri ve hükümranlıkları" üzerinden soyup atmış, artık çoğunluğun görebileceği hiçbir yanı kalmamış olan İsa'yı, onu daha önce görmüş olanların hepsi göremezdi. Bu yüzden onları esirgeyerek ölülerden dirildikten sonra herkese görünmedi.

2.64

Ὁ Ἰησοῦς εἷς ὢν πλείονα τῇ ἐπινοίᾳ ἦν. καὶ τοῖς βλέπουσιν οὐχ ὁμοίως πᾶσιν ὁρώμενος. καὶ ὅτι μὲν τῇ ἐπινοίᾳ πλείονα ἦν, σαφὲς ἐκ τοῦ „ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς καὶ ἡ ἀλήθεια καὶ ἡ ζωὴ“ καὶ τοῦ „ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος“ καὶ τοῦ „ἐγώ εἰμι ἡ θύρα“ καὶ ἄλλων μυρίων. ὅτι δὲ καὶ βλεπόμενος οὐχ ὡσαύτως τοῖς βλέπουσιν ἐφαίνετο. ἀλλ᾿ ὡς ἐχώρουν οἱ βλέποντες, σαφὲς ἔσται τοῖς ἐφιστᾶσι, διὰ τί μέλλων μεταμορφοῦσθαι ἐν τῷ ὑψηλῷ ὄρει οὐδὲ τοὺς ἀποστόλους πάντας παρείληφεν ἀλλὰ μόνους τὸν Πέτρον καὶ τὸν Ἰάκωβον καὶ τὸν Ἰωάννην. ὡς μόνους χωροῦντας τὴν τότε δόξαν αὐτοῦ θεωρῆσαι. δυναμένους δὲ καὶ τοὺς ὀφθέντας ἔν δόξῃ Μωϋσέα καὶ Ἠλίαν κατανοῆσαι καὶ ἀκοῦσαι συλλαλούντων αὐτῶν καὶ τῆς ἀπὸ τῆς νεφέλης οὐρανόθεν φωνῆς. ἐγὼ δ᾿ οἶμαι ὅτι καὶ πρὸ τοῦ ἀναβῆναι εἰς τὸ ὄρος. ἔνθα προσῆλθον αὐτῷ μόνοι οἱ μαθηταὶ καὶ ἐδίδασκεν αὐτοὺς τὰ περὶ τῶν μακαρισμῶν. ἡνίκα κάτω που ὢν τοῦ ὄρους „ὀψίας“ „γενομένης“ ἐθεράπευε τοὺς προσαχθέντας αὐτῷ. ἀπαλλάσσων πάσης νόσου καὶ πάσης μαλακίας. οὐχ ὁ αὐτὸς ἐφαίνετο τοῖς κάμνουσι καὶ δεομένοις αὐτοῦ θεραπεύοντος καὶ τοῖς διὰ τὸ ὑγιαίνειν συναναβῆναι αὐτῷ εἰς τὸ ὄρος δυνηθεῖσιν. ἀλλὰ καὶ εἴπερ κατ᾿ ἰδίαν τοῖς ἰδίοις μαθηταῖς ἐπέλυεν τὰς παραβολὰς. μετ᾿ ἐπικρύψεως τοῖς ἔξω ὄχλοις εἰρημένας. ὥσπερ ταῖς ἀκοαῖς ἦσαν κρείττους οἱ ἀκούοντες τῆς λύσεως τῶν παραβολῶν παρὰ τοὺς ἀκούοντας τῶν χωρὶς λύσεων παραβολῶν. οὕτως καὶ ταῖς ὄψεσι πάντως μὲν τῆς ψυχῆς. ἐγὼ δ᾿ ἡγοῦμαι ὅτι καὶ τοῦ σώματος. δηλοῖ δὲ μὴ τὸν αὐτὸν ἀεὶ φαίνεσθαι τὸ Ἰούδαν μέλλοντα αὐτὸν προδιδόναι εἰρηκέναι ὡς μὴ εἰδόσιν αὐτὸν τοῖς συναπερχομένοις αὐτῷ ὄχλοις· „ὃν ἐὰν φιλήσω. αὐτός ἐστι.“ τοιοῦτο δ᾿ οἶμαι καὶ αὐτὸν τὸν σωτῆρα ἐμφαίνειν διὰ τοῦ· „καθ᾿ ἡμέραν μεθ᾿ ὑμῶν ἤμην ἐν τῷ ἱερῷ διδάσκων. καὶ οὐκ ἐκρατήσατέ με.“ ὡς περὶ τηλικούτου οὖν φερόμενοι ἡμεῖς τοῦ Ἰησοῦ οὐ μόνον κατὰ τὴν ἔνδον καὶ ἀποκεκρυμμένην τοῖς πολλοῖς θειότητα ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸ μεταμορφούμενον σῶμα. ὅτ᾿ ἐβούλετο καὶ οἷς ἐβούλετο. φαμὲν ὅτι τὸν μὲν μὴ ἀπεκδυσάμενον „τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας“ Ἰησοῦν καὶ μηδέπω ἀποθανόντα „τῇ ἁμαρτίᾳ“ πάντες βλέπειν ἐχώρουν. τὸν δ᾿ ἀπεκδυσάμενον „τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας“ καὶ μηκέτ᾿ ἔχοντά τι χωρητὸν ὁραθῆναι τοῖς πολλοῖς οὐχ οἶοί τε ἦσαν αὐτὸν βλέπειν οἱ πρότερον αὐτὸν ἰδόντες πάντες· ὅθεν φειδόμενος αὐτῶν οὐκ ἐφαίνετο πᾶσιν ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν.

2.65Herkese mi dedim? Havarilerle ve öğrencilerle bile hep birlikte olmuyor, onlara bile hep görünmüyordu; çünkü onu sürekli seyretmeye güçleri yetmiyordu. Kurtuluş tasarısını tamamladıktan sonra tanrısallığı daha da parlaktı. Bu tanrısallığı, havarilerin adeta "ilk ürünü" olan Kefas, yani Petrus görebildi; ondan sonra Yahuda'nın yerine Matthias'ın konduğu Onikiler, onlardan sonra da "aynı anda beş yüz kardeş". "Sonra Yakup'a, sonra" Onikiler'den başka "bütün havarilere", belki de Yetmişler'e göründü. "En son" da adeta "vakitsiz doğmuş" olan Pavlus'a göründü; Pavlus "Kutsalların en küçüğünden de küçük olan bana bu lütuf verildi" derken bunun nasıl olduğunu biliyordu. Belki "en küçüğünden de küçük" sözü "vakitsiz doğmuş" sözüyle aynı anlamdadır. Başkalaşmak, giysilerinin parlaklığını ve kendisiyle konuşan Musa ile İlyas'ın görkemini göstermek üzereyken bütün havarileri değil de yalnız sözü geçen üç kişiyi yüksek dağa götürdü diye kimse İsa'yı kolay kolay suçlayamaz. Bunun gibi, İsa'nın dirildikten sonra herkese değil, yalnız dirilişini görebilecek gözlere kavuştuğunu bildiği kimselere göründüğünü bildiren havari sözlerini de kimse haklı olarak kınayamaz.

Bana kalırsa ele aldığımız meseleyi savunmak için onun hakkında söylenen şu söz de yararlıdır: "Mesih, hem ölülerin hem dirilerin Rabbi olmak için öldü ve dirildi." Bak, burada İsa'nın "ölülerin Rabbi olmak için öldüğü", yalnız "ölülerin" değil "dirilerin de Rabbi olmak için dirildiği" söyleniyor. Havari, Mesih'in Rabbi olduğu ölüleri, Korintoslulara yazdığı birinci mektupta şöyle anılanlar olarak bilir: "Çünkü borazan çalacak ve ölüler çürümez olarak dirilecek." Diriler ise değiştirilecek olanların kendileridir ve dirilecek ölülerden başkadır. Onlar hakkındaki söz de "ölüler önce dirilecek" sözünün ardından gelen "biz de değiştirileceğiz" sözüdür. Selaniklilere yazdığı birinci mektupta da aynı ayrımı başka sözlerle ortaya koyarak uyuyanların başka, dirilerin başka olduğunu şöyle söyler: "Kardeşler, uyuyanlar konusunda bilgisiz kalmanızı istemeyiz; öyle ki umudu olmayan öbür insanlar gibi kederlenmeyesiniz. İsa'nın ölüp dirildiğine inanıyorsak, Tanrı İsa aracılığıyla uyuyanları da onunla birlikte getirecektir. Rab'bin sözüne dayanarak size şunu söylüyoruz: Rab'bin gelişine kadar sağ kalan biz diriler, uyuyanlardan önce davranmayacağız." Bu yerlerle ilgili bize doğru görünen açıklamayı, Selaniklilere yazılan birinci mektup üzerine yazdırdığımız şerhlerde ortaya koyduk.

2.65

Καὶ τί λέγω πᾶσιν; οὐδὲ γὰρ αὐτοῖς τοῖς ἀποστόλοις καὶ τοῖς μαθηταῖς ἀεὶ συνῆν ἢ ἀεὶ ἐφαίνετο. μὴ δυναμένοις αὐτοῦ χωρῆσαι τὴν θεωρίαν διηνεκῶς. λαμπροτέρα γὰρ τὴν οἰκονομίαν τελέσαντος ἡ θειότης ἦν αὐτοῦ, ἥντινα Κηφᾶς ὁ Πέτρος ὡσπερεὶ „ἀπαρχὴ“ τῶν ἀποστόλων δεδύνηται ἰδεῖν, καὶ μετ᾿ αὐτὸν οἱ δώδεκα, τοῦ Ματθίου ἀντὶ τοῦ Ἰούδα καταταχθέντος, καὶ μετ᾿ ἐκείνους „πεντακοσίοις ἀδελφοῖς ἐφάπαξ.“ „ἔπειτα ὤφθη Ἰακώβῳ. ἔπειτα τοῖς“ ἑτέροις παρὰ τοὺς δώδεκα „ἀποστόλοις πᾶσι.“ τάχα τοῖς ἑβδομήκοντα. „ἔσχατον δὲ πάντων“ Παύλῳ τῷ ὡσπερεὶ „ἐκτρώματι“ καὶ ἐπισταμένῳ. πῶς ἔλεγεν· „ἐμοὶ τῷ ἐλαχιστοτέρῳ πάντων ἁγίων ἐδόθη ἡ χάρις αὕτη.“ καὶ τάχα τὸ „ἐλαχιστοτέρῳ“ ἴσον ἐστὶ τῷ „ἐκτρώματι.“ ὥσπερ οὖν οὐκ ἄν τις εὐκόλως ἐγκαλέσαι τῷ Ἰησοῦ μὴ παραλαμβάνοντι πάντας τοὺς ἀποστόλους εἰς τὸ ὑψηλὸν ὄρος ἀλλὰ μόνους τοὺς προειρημένους τρεῖς. ἡνίκα ἔμελλε μεταμορφοῦσθαι καὶ τὴν λαμπρότητα δεικνύναι τῶν ἱματίων ἑαυτοῦ καὶ τὴν δόξαν Μωϋσέως καὶ Ἠλίου συλλαλούντων αὐτῷ. οὕτως οὖν οὐκ ἂν τοῖς ἀποστολικοῖς λόγοις μέμφοιτ᾿ ἄν τις εὐλόγως εἰσάγουσιν ὦφθαι τὸν Ἰησοῦν μετὰ τὴν ἀνάστασιν οὐ πᾶσιν. ἀλλ᾿ οἷς εἶδεν ἀνειληφόσιν ὀφθαλμοὺς χωροῦντας ἰδεῖν τὴν ἀνάστασιν αὐτοῦ. χρήσιμον δ᾿ οἶμαι πρὸς ἀπολογίαν τῶν προκειμένων ἐστὶ καὶ τὸ οὕτως εἰρημένον περὶ αὐτοῦ· „εἰς τοῦτο γὰρ Χριστὸς ἀπέθανε καὶ ἀνέστη. ἵνα καὶ νεκρῶν καὶ ζώντων κυριεύσῃ.“ ὅρα γὰρ ἐν τούτοις ὅτι „ἀπέθανεν“ Ἰησοῦς. „ἵνα νεκρῶν κυριεύσῃ.“ „καὶ ἀνέστη, ἵνα“ μὴ μόνον „νεκρῶν“ ἀλλὰ „καὶ ζώντων κυριεύσῃ.“ καὶ οἶδέ γε ὁ ἀπόστολος νεκροὺς μὲν. ὧν κυριεύει ὁ Χριστὸς. τοὺς οὕτως κατειλεγμένους ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους προτέρᾳ· „σαλπίσει γὰρ. καὶ οἱ νεκροὶ ἐγερθήσονται ἄφθαρτοι.“ ζῶντας δὲ αὐτοὺς καὶ τοὺς ἀλλαγησομένους. ἑτέρους ὄντας τῶν ἐγερθησομένων νεκρῶν, ἔχει δὲ καὶ περὶ τούτων ἡ λέξις οὕτως· „καὶ ἡμεῖς ἀλλαγησόμεθα.“ ἑξῆς εἰρημένη τῷ „οἱ νεκροὶ ἐγερθήσονται πρῶτον.“ ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ πρὸς Θεσσαλονικεῖς προτέρᾳ ἐν ἑτέραις λέξεσι τὴν αὐτὴν διαφορὰν παριστὰς. φησὶν ἄλλους μὲν εἶναι τοὺς κοιμωμένους ἄλλους δὲ τοὺς ζῶντας λέγων· „οὐ θέλομεν δὲ ὑμᾶς ἀγνοεῖν, ἀδελφοὶ, περὶ τῶν κοιμωμένων, ἵνα μὴ λυπῆσθε ὡς καὶ οἱ λοιποὶ οἱ μὴ ἔχοντες ἐλπίδα. εἰ γὰρ πιστεύομεν ὅτι Ἰησοῦς ἀπέθανε καὶ ἀνέστη, οὕτως καὶ ὁ θεὸς τοὺς κοιμηθέντας διὰ τοῦ Ἰησοῦ ἄξει σὺν αὐτῷ. τοῦτο γὰρ ὑμῖν λέγομεν ἐν λόγῳ κυρίου, ὅτι ἡμεῖς οἱ ζῶντες οἱ περιλειπόμενοι εἰς τὴν παρουσίαν τοῦ κυρίου οὐ μὴ φθάσωμεν τοὺς κοιμηθέντας.“ τὴν δὲ φανεῖσαν ἡμῖν εἰς τοὺς τόπους διήγησιν ἐξεθέμεθα ἐν οἷς ὑπηγορεύσαμεν ἐξηγητικοῖς τῆς πρὸς Θεσσαλονικεῖς προτέρας ἐπιστολῆς.

2.66İsa'ya inanan kalabalıkların hepsi onun dirilişini görmüyorsa şaşma. Pavlus da Korintoslulara, daha fazlasını kaldıramayacakları için şöyle yazar: "Aranızdayken İsa Mesih'ten, hem de çarmıha gerilmiş Mesih'ten başka bir şey bilmemeye karar verdim." Şu söz de bu türdendir: "Henüz buna gücünüz yetmiyordu; şimdi de yetmiyor, çünkü hâlâ bedenselsiniz." Böylece her şeyi tanrısal bir yargıyla yapan Kutsal Yazı, İsa hakkında şunu kaydetti: Acı çekmeden önce düpedüz çoğunluğa görünüyordu, o da her zaman değil; acı çektikten sonra ise artık aynı biçimde değil, her birine gerekeni ölçüp biçen bir yargıyla görünüyordu. "Tanrı İbrahim'e göründü" ya da kutsal kişilerden birine göründü diye yazılıdır; bu "göründü" her zaman olmuyordu, aralıklarla oluyordu, herkese de görünmüyordu. Tanrı'nın Oğlu'nun görünmesini de, Tanrı'nın onlara görünmesindeki yargıya benzer bir yargıyla gerçekleşmiş diye anla.

2.66

Καὶ μὴ θαύμαζε, εἰ μὴ πάντες βλέπουσιν οἱ πεπιστευκότες ὄχλοι τῷ Ἰησοῦ τὴν ἀνάστασιν αὐτοῦ· ὅτε ὡς μὴ χωροῦσι πλείονα Κορινθίοις ὁ Παῦλος γράφων φησίν· „ἐγὼ δὲ ἔκρινα μηδὲν εἰδέναι ἐν ὑμῖν εἰ μὴ Ἰησοῦν Χριστὸν καὶ τοῦτον ἐσταυρωμένον.“ τοιοῦτον δέ ἐστι καὶ τό· „οὔπω γὰρ ἐδύνασθε· ἀλλ᾿ οὐδὲ ἔτι νῦν δύνασθε, ἔτι γὰρ σαρκικοί ἐστε.“ οὕτω τοίνυν πάντα κρίσει θείᾳ ποιῶν ὁ λόγος ἀνέγραψε περὶ τοῦ Ἰησοῦ, πρὸ μὲν τοῦ πάθους ἁπαξαπλῶς φανέντος τοῖς πλείοσι καὶ τοῦτο οὐκ ἀεὶ. μετὰ δὲ τὸ πάθος οὐκέτι ὁμοίως ἐπιφαινομένου ἀλλὰ μετά τινος κρίσεως ἑκάστῳ μετρούσης τὰ δέοντα. ὥσπερ δ᾿ ἀναγέγραπται τὸ „ὤφθη ὁ θεὸς τῷ Ἀβραὰμ“ ἤ τινι τῶν ἁγίων, καὶ τὸ „ὤφθη“ τοῦτο οὐκ ἀεὶ ἐγίνετο ἀλλ᾿ ἐκ διαλειμμάτων, καὶ οὐ πᾶσιν ἐφαίνετο· οὕτω μοι νόει καὶ τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ ὦφθαι τῇ παραπλησίᾳ περὶ ἐκείνων εἰς τὸ ὦφθαι αὐτοῖς τὸν θεὸν κρίσει.

2.67Böyle bir eserde elimizden geldiğince şu söze cevap verdik: "Gerçekten tanrısal bir kudret göstermek istiyorduysa kendisine kötü davrananlara, onu mahkûm edene, kısacası herkese görünmeliydi." Onu mahkûm edene de kendisine kötü davrananlara da görünmesi gerekmiyordu. Çünkü İsa onu mahkûm edeni de kendisine kötü davrananları da esirgiyordu: Lut'un konuk ettiği meleklerin güzelliğine göz diktiklerinde Sodom'dakilerin uğradığı gibi "körlüğe" uğramasınlar diye. Bu, şu sözlerle anlatılır: "Konuklar ellerini uzatıp Lut'u içeri, yanlarına çektiler ve kapıyı kapadılar. Evin kapısındaki adamları küçükten büyüğe körlükle vurdular; adamlar kapıyı aramaktan bitap düştüler." İsa, tanrısal olan kudretini, onu görebilecek olanların her birine, görebileceği ölçüde göstermek istiyordu. Görünmekten kaçınmasının da başka değil, onu görmeye gücü yetmeyenlerin güçlerinin sınırlı olması yüzünden olduğu açıktır. Kelsos'un şu sözü de boşunadır: "Öldükten sonra, hem de sizin dediğiniz gibi tanrı olduğuna göre, artık hiçbir insandan korkmuyordu; zaten baştan gizli kalmak için gönderilmemişti." Oysa o yalnız bilinmek için değil, gizli kalmak için de gönderilmişti; çünkü onu bilenler bile onun olduğu her şeyi bilmiyordu, onun bir yanı onlardan gizli kalıyordu; bazıları ise onu hiç bilmiyordu. "Karanlığın" ve "gecenin" oğulları olmuş, ama "gündüzün" ve "ışığın" oğulları olmaya kendilerini adamış olanlara "ışığın" kapılarını açtı. Rab, Kurtarıcı olarak bize, iyi bir hekim gibi, adil olanlardan çok günahla dolu olanlar için geldi.

2.67

Ἀπελογησάμεθα οὖν κατὰ τὸ δυνατὸν ἡμῖν ὡς ἐν τοιούτῳ συγγράμματι πρὸς τὸ ἐχρῆν, εἴπερ ὄντως ἐκφῆναι θείαν δύναμιν ἤθελεν, αὐτοῖς τοῖς ἐπηρεάσασι καὶ τῷ καταδικάσαντι καὶ ὅλως πᾶσιν ὀφθῆναι. οὐκ ἐχρῆν οὖν τῷ καταδικάσαντι αὐτὸν ὀφθῆναι οὐδὲ τοῖς ἐπηρεάσασιν. ἐφείδετο γὰρ καὶ τοῦ καταδικάσαντος καὶ τῶν ἐπηρεασάντων ὁ Ἰησοῦς. ἵνα μὴ παταχθῶσιν „ἀορασίᾳ,“ ὁποίᾳ οἱ ἐν Σοδόμοις ἐπατάχθησαν, ἡνίκα ἐπεβούλευον τῇ ὥρᾳ τῶν ξενισθέντων παρὰ τῷ Λὼτ ἀγγέλων. καὶ τοῦτο δὲ δηλοῦται διὰ τούτων· „ἐκτείναντες δὲ οἱ ἄνδρες τὰς χεῖρας ἐσπάσαντο τὸν Λὼτ πρὸς ἑαυτοὺς εἰς τὸν οἶκον, καὶ τὴν θύραν ἀπέκλεισαν· τοὺς δὲ ἄνδρας τοὺς ἐπὶ τῇ θύρᾳ τοῦ οἴκου ἐπάταξαν ἀορασίᾳ ἀπὸ μικροῦ ἕως μεγάλου· καὶ παρελύθησαν ζητοῦντες τὴν θύραν.“ ἐκφῆναι οὖν ἐβούλετο τὴν δύναμιν ἑαυτοῦ ὁ Ἰησοῦς θείαν οὖσαν ἑκάστῳ τῶν δυναμένων αὐτὴν ἰδεῖν, καὶ κατὰ τὸ μέτρον ἰδεῖν ἃ ἐχώρει. καὶ οὐ δή που δι᾿ ἄλλο ἐφυλάξατο ὀφθῆναι ἢ διὰ τὰς δυνάμεις τῶν μὴ χωρούντων αὐτὸν ἰδεῖν. καὶ μάτην παρελήφθη τῷ Κέλσῳ τὸ οὐ γὰρ δὴ ἔτι ἐφοβεῖτό τινα ἀνθρώπων ἀποθανὼν καὶ, ὥς φατε, θεὸς ὢν, οὐδ᾿ ἐπὶ τοῦτ᾿ ἐπέμφθη τὴν ἀρχὴν, ἵνα λάθῃ. ἐπέμφθη γὰρ οὐ μόνον. ἵνα γνωσθῇ, ἀλλ᾿ ἵνα καὶ λάθῃ, οὐ γὰρ πᾶν, ὃ ἦν, καὶ οἷς ἐγινώσκετο ἐγινώσκετο. ἀλλά τι αὐτοῦ ἐλάνθανεν αὐτούς· τισὶ δ᾿ οὐδ᾿ ὅλως ἐγινώσκετο. καὶ ἀνέῳξε δὲ „φωτὸς“ πύλας τοῖς γενομένοις μὲν „σκότους“ καὶ „νυκτὸς“ υἱοῖς, ἐπιδεδωκόσι δὲ ἑαυτοὺς εἰς τὸ γενέσθαι υἱοὺς „ἡμέρας“ καὶ „φωτός.“ καὶ ἦλθε σωτὴρ ὁ κύριος ἡμῖν μᾶλλον ὡς ἰατρὸς ἀγαθὸς τοῖς ἁμαρτιῶν μεστοῖς ἢ τοῖς δικαίοις.

2.68Bakalım Kelsos'taki Yahudi nasıl şöyle diyor: "Tanrılığını göstermek için hiç değilse şu kadarını yapmalıydı: Kazıktan hemen kayboluvermeliydi." Bana kalırsa bu da, Tanrı'nın takdirine karşı çıkan, var olandan başka bir dünya tasarlayıp "Dünya bizim tasarladığımız gibi olsaydı daha iyi olurdu" diyenlerin sözüne benziyor. Mümkün şeyler tasarladıkları yerde, kendilerine kalsa ve tasarılarına bakılsa dünyayı daha kötü yaptıkları ortaya çıkar; var olandan daha kötü bir şey çizmiyor göründükleri yerde ise tabiatça imkânsız şeyler istedikleri ispat edilir. Böylece her iki durumda da gülünç olurlar. Burada da, daha tanrısal bir tabiata sahip olduğu için onun istediği zaman kaybolabilmesinin imkânsız olmadığı hem kendiliğinden açıktır, hem de onun hakkında yazılanlardan anlaşılır —tabii yazılanların bir kısmını sözü suçlamak için kabul edip bir kısmını uydurma sayanlar için değil. Luka'ya göre Müjde'de yazılıdır ki İsa dirildikten sonra "ekmeği aldı, şükredip böldü" ve Simun'la Kleopas'a verdi; onlar ekmeği alınca "gözleri açıldı, onu tanıdılar; o da gözlerinin önünden kayboldu."

2.68

Ἴδωμεν δὲ τίνα τρόπον φησὶν ὁ παρὰ τῷ Κέλσῳ Ἰουδαῖος ὅτι εἰ δ᾿ οὖν τό γε τοσοῦτον ὤφειλεν εἰς ἐπίδειξιν θεότητος, ἀπὸ τοῦ σκόλοπος γοῦν εὐθὺς ἀφανὴς γενέσθαι. καὶ τοῦτο δὲ δοκεῖ μοι ὅμοιον εἶναι τῷ λόγῳ τῶν ἀντιδιατασσόντων τῇ προνοίᾳ καὶ διαγραφόντων ἑαυτοῖς ἕτερα παρὰ τὰ ὄντα καὶ λεγόντων ὅτι βέλτιον ἦν, εἰ οὕτως εἶχεν ὁ κόσμος, ὡς διεγράψαμεν. ὅπου μὲν γὰρ δυνατὰ διαγράφουσιν, ἐλέγχονται χείρονα ποιοῦντες τὸ ὅσον ἐφ᾿ ἑαυτοῖς καὶ τῇ διαγραφῇ αὐτῶν τὸν κόσμον, ὅπου δὲ δοκοῦσι μὴ χείρονα ἀναζωγραφεῖν τῶν ὄντων, ἀποδείκνυνται τὰ τῇ φύσει ἀδύνατα βουλόμενοι· ὡς ἑκατέρως αὐτοὺς καταγελάστους εἶναι. καὶ ἐνθάδε τοίνυν ὅτι μὲν οὐκ ἀδύνατον ἥξειν ὡς ἐν τῇ θειοτέρᾳ φύσει, ἵν᾿ ὅτε βούληται ἀφανὴς γένηται, καὶ αὐτόθεν μὲν δῆλον σαφὲς δὲ καὶ ἐκ τῶν γεγραμμένων περὶ αὐτοῦ τοῖς μὴ τινὰ μὲν τῶν γεγραμμένων προσιεμένοις, ἵνα κατηγορήσωσι τοῦ λόγου, τινὰ δὲ πλάσματα οἰομένοις τυγχάνειν. γέγραπται δὲ ἐν τῷ κατὰ Λουκᾶν ὅτι μετὰ τὴν ἀνάστασιν „λαβὼν τὸν ἄρτον·“ ὁ Ἰησοῦς „εὐλόγησε καὶ κλάσας ἐπεδίδου“ τῷ Σίμωνι καὶ τῷ Κλεόπᾳ· λαβόντων δ᾿ αὐτῶν τὸν ἄρτον „διηνοίχθησαν αὐτῶν οἱ ὀφθαλμοὶ, καὶ ἐπέγνωσαν αὐτόν· καὶ αὐτὸς ἄφαντος ἐγένετο ἀπ᾿ αὐτῶν.“

2.69Şunu da göstermek istiyoruz: Onun kazıktan hemen bedenen kaybolması, bütün kurtuluş tasarısı bakımından neden daha yararlı değildi? İsa'nın başına geldiği yazılı olan şeyler, hakikatin seyredilecek bütün yanını yalnız sözün lafzında ve anlatılan olayda barındırmaz; Kutsal Yazı'yı daha anlayışla okuyanlar, bunların her birinin bir şeyin simgesi de olduğunu gösterirler. Nitekim çarmıha gerilmesinin bir hakikati vardır: Bu hakikat "Mesih'le birlikte çarmıha gerildim" sözünde ve "Bana gelince, Rabbim İsa Mesih'in çarmıhından başka bir şeyle övünmek benden uzak olsun; onun aracılığıyla dünya benim için, ben de dünya için çarmıha gerildim" sözünün anlattığı şeyde açığa çıkar. Ölümü de zorunluydu, çünkü "öldüğü ölümle bir kez günaha karşı öldü"; çünkü adil kişi "onun ölümüne benzeyerek" der, bir de "onunla birlikte öldüysek onunla birlikte yaşayacağız" denir. Bunun gibi gömülmesi de onun ölümüne benzeyenlere, onunla birlikte çarmıha gerilip onunla birlikte ölenlere kadar uzanır; nitekim Pavlus da "Vaftiz yoluyla onunla birlikte gömüldük" der, onunla birlikte de dirildik.

Gömülme, mezar ve onu gömen kişi hakkında yazılanları, bunlardan asıl söz etmenin yeri olan başka eserlerde, daha uygun bir yerde ve daha geniş anlatacağız. Şimdilik şunlardan söz etmek yeter: İsa'nın temiz bedeninin sarılması gereken temiz keten bez ve Yusuf'un "kayaya oydurduğu", "içine henüz hiç kimsenin konmadığı" ya da Yuhanna'nın dediği gibi "içine henüz kimsenin yatırılmadığı" yeni mezar. Bak, üç Müjde yazarının, kayaya oyulmuş ya da yontulmuş mezarı kaydetmeye özen göstermekteki uyumu insanı düşündürmüyor mu? Böylece yazılanların anlamını araştıran kişi bunlar hakkında da, Matta ile Yuhanna'nın anlattığı mezarın yeniliği hakkında da, Luka ile Yuhanna'ya göre oraya hiçbir ölünün konmamış olması hakkında da söze değer bir şey görsün. Çünkü öteki ölülere benzemeyen, ölümünde bile su ve kanla hayat belirtileri gösteren, böyle demem caizse yeni bir ölü olan kişinin yeni ve temiz bir mezara konması gerekiyordu. Böylece onun doğuşu, birleşmeden değil bir bakireden doğduğu için her doğuştan daha temiz olduğu gibi, gömülmesi de temiz olsun. Bu temizlik, bedeninin yeni yapılmış bir mezara konmasıyla simgesel olarak gösterilir: Seçme taşlardan örülmüş, parçaları tabiatça birleşmemiş bir mezar değil, tek ve baştan sona bütün bir kayaya oyulmuş, yontulmuş bir mezar.

Anlatılanların açıklamasını, yani yazılı olaylardan bu olayların işaret ettiği gerçeklere yükselişi, biri daha büyük ve daha tanrısal biçimde verebilir; ama böyle şeyleri yalnız bunlara ayrılmış bir eserde ortaya koymak daha uygundur. Lafız bakımından ise şöyle bir açıklama da yapılabilir: Kazığa asılmaya katlanmaya karar vermiş olan kişiye, üstlendiği işin ardından gelenleri de yerine getirmek yakışıyordu; insan olarak indirilmiş ve insan olarak ölmüş olduğuna göre insan olarak gömülmesi de gerekiyordu. Üstelik Müjdelerde, farz edelim, onun kazıktan hemen kaybolduğu yazılmış olsaydı, Kelsos ve inanmayanlar bu yazılanı yerer ve şöyle diyerek suçlarlardı: "Neden çarmıhtan sonra kayboldu da bunu acı çekmeden önce yapmadı?" Madem Müjdelerden onun kazıktan hemen kaybolmadığını öğrenince, onların istediği gibi kazıktan hemen kaybolduğunu uydurmayıp gerçeği anlatan sözü suçlayabileceklerini sanıyorlar, o hâlde onun dirilişine de, istediği zaman bazen "kapılar kapalıyken" öğrencilerin "arasında durduğuna", bazen de iki tanıdığına ekmek verip onlarla bazı sözler konuştuktan sonra hemen "gözlerinin önünden kaybolduğuna" inanmaları neden makul olmasın?

2.69

Θέλομεν δὲ παραστῆσαι, πῶς οὐ χρησιμώτερον ἦν πρὸς τὴν οἰκονομίαν ὅλην τὸ εὐθὺς ἀπὸ τοῦ σκόλοπος αὐτὸν ἀφανῆ γενέσθαι σωματικῶς. τὰ συμβεβηκέναι ἀναγεγραμμένα τῷ Ἰησοῦ οὐκ ἐν φιλῇ τῇ λέξει καὶ τῇ ἱστορίᾳ τὴν πᾶσαν ἔχει θεωρίαν τῆς ἀληθείας· ἕκαστον γὰρ αὐτῶν καὶ σύμβολόν τινος εἶναι παρὰ τοῖς συνετώτερον ἐντυγχάνουσι τῇ γραφῇ ἀποδείκνυται. ὥσπερ οὖν τὸ σταυρωθῆναι αὐτὸν ἔχει τὴν δηλουμένην ἀλήθειαν ἐν τῷ „Χριστῷ συνεσταύρωμαι“ καὶ τῷ σημαινομένῳ ἐκ τοῦ „ἐμοὶ δὲ μὴ γένοιτο καυχᾶσθαι εἰ μὴ ἐν τῷ σταυρῷ τοῦ κυρίου μου Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι᾿ οὗ ἐμοὶ κόσμος ἐσταύρωται κἀγὼ τῷ κόσμῳ,“ καὶ ὁ θάνατος αὐτοῦ ἀναγκαῖος διὰ τὸ „ὃ γὰρ ἀπέθανε, τῇ ἁμαρτίᾳ ἀπέθανεν ἐφάπαξ“ καὶ διὰ τὸ τὸν δίκαιον λέγειν· „συμμορφιζόμενος τῷ θανάτῳ αὐτοῦ“ καὶ τὸ „εἰ γὰρ ⟨(συν)⟩απεθάνομεν, καὶ συζήσομεν“· οὕτως καὶ ἡ ταφὴ αὐτοῦ φθάνει ἐπὶ τοὺς συμμόρφους τοῦ θανάτου αὐτοῦ καὶ τοὺς συσταυρωθέντας αὐτῷ καὶ συναποθανόντας, καθὸ καὶ τῷ Παύλῳ λέλεκται τό· „συνετάφημεν γὰρ αὐτῷ διὰ τοῦ βαπτίσματος“ καὶ συνανέστημεν αὐτῷ· ἡμεῖς δὲ καὶ τὰ περὶ τῆς ταφῆς καὶ τοῦ μνημείου καὶ τοῦ θάψαντος ἀναγεγραμμένα εὐκαιρότερον διὰ πλειόνων ἐν ἄλλοις. ἔνθα προηγουμένως ἔστι περὶ τούτων λέγειν, διηγησόμεθα. νυνὶ δ᾿ αὐτάρκης ἡ καθαρὰ σινδὼν, ἐν ᾗ ἔδει τὸ καθαρὸν ἐντυλιχθῆναι σῶμα τοῦ Ἰησοῦ, καὶ τὸ καινὸν μνημεῖον, „ὃ ἐλατόμησε τῇ πέτρᾳ“ ὁ Ἰωσὴφ. „οὗ οὐκ ἦν οὔπω οὐδεὶς κείμενος.“ ἢ. ὡς ὁ Ἰωάννης φησὶν. „ἐν ᾧ οὐδέπω οὐδεὶς ἐτέθη.“ καὶ ἐπίστησον εἰ δύναται κινῆσαί τινα ἡ συμφωνία τῶν τριῶν εὐαγγελιστῶν, φροντισάντων ἀναγράψαι τὸ λατομητὸν ἢ λαξευτὸν μνημεῖον ἐν πέτρᾳ, ἵν᾿ ὁ τοὺς λόγους τῶν γεγραμμένων ἐξετάζων καὶ περὶ τούτων θεάσηταί τι λόγου ἄξιον καὶ περὶ τῆς καινότητος τοῦ μνημείου, ἥντινα Ματθαῖος καὶ Ἰωάννης ἱστόρησε, καὶ περὶ τοῦ μηδένα ἐκεῖ νεκρὸν γεγονέναι κατὰ τὸν Λουκᾶν καὶ τὸν Ἰωάννην. ἔδει γὰρ τὸν μὴ τοῖς λοιποῖς νεκροῖς ὅμοιον ἀλλὰ ζωτικὰ σημεῖα καὶ ἐν τῇ νεκρότητι δείξαντα τὸ ὕδωρ καὶ τὸ αἷμα καὶ καινὸν, ἵν᾿ οὕτως ὀνομάσω, ὄντα νεκρὸν ἐν καινῷ καὶ καθαρῷ γενέσθαι μνημείῳ· ἵν᾿, ὥσπερ ἡ γένεσις αὐτοῦ καθαρωτέρα πάσης γενέσεως ἦν τῷ μὴ ἀπὸ μίξεως ἀλλ᾿ ἀπὸ παρθένου γεννηθῆναι, οὕτως καὶ ἡ ταφὴ ἔχοι τὴν καθαρότητα. διὰ τοῦ συμβολικοῦ δηλουμένην ἐν τῷ ἀποτεθεῖσθαι αὐτοῦ τὸ σῶμα ἐν μνημείῳ καινῷ ὑφεστῶτι, οὐκ ἐκ λογάδων λίθων οἰκοδομηθέντι καὶ τὴν ἕνωσιν οὐ φυσικὴν ἔχοντι ἀλλ᾿ ἐν μιᾷ καὶ δι᾿ ὅλων ἡνωμένῃ πέτρᾳ λατομητῇ καὶ λαξευτῇ. τὰ μὲν οὖν τῆς διηγήσεως καὶ τῆς ἀπὸ τῶν γεγονέναι ἀναγεγραμμένων ἀναβάσεως ἐπὶ τὰ πράγματα, ὧν τὰ γενόμενα ἦν σημαντικὰ. καὶ μειζόνως ἄν τις καὶ θειοτέρως διηγήσαιτο, εὐκαιρότερον ἐκτιθέμενος τὰ τοιαῦτα ἐν προηγουμένῃ συντάξει· τὰ δὲ τῆς λέξεως καὶ οὕτως ἄν τις ἀποδῴη, ὅτι κατὰ τὸν κρίναντα ὑπομεῖναι τὸ ἐπὶ σκόλοπος κρεμασθῆναι ἦν καὶ τὰ ἑξῆς τῇ ὑποθέσει τηρῆσαι, ἵν᾿ ὡς ἄνθρωπος καθαιρεθεὶς τῷ ὡς ἄνθρωπος ἀποτεθνηκέναι ὡς ἄνθρωπος καὶ ταφῇ. ἀλλὰ καὶ εἰ καθ᾿ ὑπόθεσιν ἐγέγραπτο ἐν τοῖς εὐαγγελίοις ὅτι ἀπὸ τοῦ σκόλοπος ἀφανὴς εὐθὺς ἐγένετο, ἐκάκιζεν ἂν τὸ γεγραμμένον ὁ Κέλσος καὶ οἱ ἄπιστοι, καὶ κατηγόρησαν ἂν καὶ οὕτω λέγοντες· τί δή ποτε μετὰ τὸν σταυρὸν γέγονεν ἀφανὴς, οὐ πρὸ τοῦ παθεῖν δὲ τοῦτ᾿ ἐπραγματεύσατο; εἴπερ οὖν ἀπὸ τῶν εὐαγγελίων μεμαθηκότες ὅτι οὐ γέγονεν εὐθὺς ἀφανὴς ἀπὸ τοῦ σκόλοπος ἐγκαλεῖν οἴονται τῷ λόγῳ. μὴ πλασαμένῳ, ὡς ἐκεῖνοι ἠξίωσαν, τὸ εὐθὺς αὐτὸν ἀφανῆ γενέσθαι ἀπὸ τοῦ σκόλοπος ἀλλὰ τὸ ἀληθὲς ἱστορήσαντι, πῶς οὐκ εὔλογον πιστεῦσαι αὐτοὺς καὶ τῇ ἀναστάσει αὐτοῦ, καὶ ὡς βουληθεὶς ὁτὲ μὲν „τῶν θυρῶν κεκλεισμένων“ „ἔστη ἐν μέσῳ“ τῶν μαθητῶν, ὁτὲ δὲ δοὺς ἄρτον δυσὶ τῶν γνωρίμων εὐθὺς „ἄφαντος ἐγένετο ἀπ᾿ αὐτῶν“ μετά τινας, οὓς ἐλάλησεν αὐτοῖς, λόγους;

2.70Kelsos'un Yahudisi İsa'nın saklandığını nereden çıkarıyor? Onun hakkında şöyle diyor: "Hangi haberci, buyrulanları haber vermesi gerekirken saklanır?" Kendisini yakalamak isteyenlere "Her gün tapınakta açıkça öğretiyordum, beni tutmadınız" diyen kişi saklanmıyordu. Kelsos'un ardından tekrarladığı söze gelince, biz ona bir kez cevap verdik; daha önce söylediklerimizle yetineceğiz. Yukarıda şu söze de cevap yazılmıştı: "Yoksa bedende iken kendisine inanılmadığı sırada herkese açıkça vaaz ediyordu da, ölülerden dirilerek sağlam bir inanç sağlayabilecekken yalnız bir tek kadıncağıza ve kendi yandaşlarına gizlice mi göründü?" Ama yalnız bir tek kadıncağıza göründüğü de doğru değildir. Çünkü Matta'ya göre Müjde'de şöyle yazılıdır: "Şabattan sonra, haftanın ilk günü gün ağarırken Mecdelli Meryem ile öbür Meryem mezarı görmeye gittiler. Ve işte, büyük bir deprem oldu; çünkü Rab'bin bir meleği gökten inip yaklaştı, taşı yuvarladı." Matta biraz sonra şöyle der: "Ve işte İsa onları karşıladı" (bunların sözü geçen iki Meryem olduğu açıktır) "ve 'Selam!' dedi. Kadınlar yaklaşıp ayaklarına sarıldılar ve ona secde ettiler." "Ceza görürken herkes onu görüyordu, dirildiğinde ise bir kişi" sözüne de, "herkes onu görmüyordu" sözüne cevap verirken cevap verilmişti. Şimdi de şunu söyleyeceğiz: Onun insanca yanları herkese görünürdü; daha tanrısal yanlarını ise —başka şeylerle ilişkisi bakımından olanları değil, onu ayırt eden yanları kastediyorum— herkes kavrayamazdı. Kelsos'un hemen ardından kendisiyle nasıl çeliştiğine de dikkat et. Onun bir tek kadıncağıza ve kendi yandaşlarına gizlice göründüğünü söyledikten hemen sonra şunu ekliyor: "Ceza görürken herkes onu görüyordu, dirildiğinde ise bir kişi; oysa tersi olmalıydı." "Olmalıydı" derken neyi kastettiğini dinleyelim. Ceza görürken herkesin, dirildiğinde bir kişinin görmesinin tersi mi? Sözüne bakılırsa, hem imkânsız hem akla aykırı olan şunu istiyordu: Ceza görürken bir kişi görsün, dirildiğinde herkes. Yoksa "oysa tersi olmalıydı" sözünü nasıl açıklayacaksın?

2.70

Πόθεν δὲ τῷ Κέλσου Ἰουδαίῳ λέλεκται ὅτι ἐκρύπτετο Ἰησοῦς; λέγει γὰρ περὶ αὐτοῦ· τίς δὲ πώποτε πεμφθεὶς ἄγγελος, δέον ἀγγέλλειν τὰ κεκελευσμένα, κρύπτεται; οὐ γὰρ ἐκρύπτετο ὁ εἰπὼν τοῖς ζητοῦσιν αὐτὸν συλλαβεῖν· „καθ᾿ ἡμέραν ἤμην ἐν τῷ ἱερῷ ἱερῷ παῤῥησίᾳ διδάσκων, καὶ οὐκ ἐκρατήσατέ με,“ πρὸς δὲ τὸ ἑξῆς παλιλλογούμενον ὑπὸ τοῦ Κέλσου ἡμεῖς ἅπαξ ἀπολογησάμενοι ἀρκεσθησόμεθα τοῖς προειρημένοις. γέγραπται γὰρ ἐν τοῖς ἀνωτέρω καὶ πρὸς τὸ ἢ ὅτε μὲν ἠπιστεῖτο ἐν σώματι, πᾶσιν ἀνέδην ἐκήρυττεν· ὅτε δὲ πίστιν ἂν ἰσχυρὰν παρεῖχεν ἐκ νεκρῶν ἀναστὰς, ἑνὶ μόνῳ γυναίῳ καὶ τοῖς ἑαυτοῦ θιασώταις κρύβδην παρεφαίνετο; ἀλλ᾿ οὐδ᾿ ὅτι ἑνὶ μόνῳ γυναίῳ ἐφάνη, ἀληθές ἐστιν· γέγραπται γὰρ ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον εὐαγγελίῳ ὅτι „ὀψὲ σαββάτων. τῇ ἐπιφωσκούσῃ εἰς μίαν σαββάτων, ἦλθε Μαρία ἡ Μαγδαληνὴ καὶ ἡ ἄλλη Μαρία, θεωρῆσαι τὸν τάφον. καὶ ἰδοὺ σεισμὸς ἐγένετο μέγας· ἄγγελος γὰρ κυρίου καταβὰς ἐξ οὐρανοῦ καὶ προσελθὼν ἀπεκύλισε τὸν λίθον.“ καὶ μετ᾿ ὀλίγον φησὶν ὁ Ματθαῖος· „καὶ ἰδοὺ ὁ Ἰησοῦς ὑπήντησεν αὐταῖς“ (δῆλον δ᾿ ὅτι ταῖς προειρημέναις Μαρίαις) „λέγων· χαίρετε. αἱ δὲ προσελθοῦσαι ἐκράτησαν αὐτοῦ τοὺς πόδας καὶ προσεκύνησαν αὐτῷ.“ λέλεκται δὲ καὶ πρὸς τὸ κολαζόμενος μὲν ἄρα πᾶσιν ἑωρᾶτο, ἀναστὰς δὲ ἑνὶ, ὅτε ἀπελογούμεθα πρὸς τὸ οὐ πᾶσιν ἑωρᾶτο. καὶ νῦν δὲ φήσομεν ὅτι τὰ μὲν ἀνθρώπινα αὐτοῦ πᾶσιν ἦν ὁρατὰ. τὰ δὲ θειότερα (λέγω δὲ οὐ περὶ τῶν σχέσιν πρὸς ἕτερα ἐχόντων ἀλλὰ περὶ τῶν κατὰ διαφορὰν) οὐ πᾶσι χωρητά. πρόσχες δὲ καὶ τῇ παρὰ πόδας τοῦ Κέλσου ἐναντιότητι πρὸς ἑαυτόν. προειπὼν γοῦν ἑνὶ γυναίῳ καὶ τοῖς ἑαυτοῦ θιασώταις κρύβδην αὐτὸν παραπεφάνθαι εὐθέως ἐπιφέρει· κολαζόμενος μὲν ἄρα πᾶσιν ἑωρᾶτο, ἀναστὰς δὲ ἑνὶ, οὗπερ ἐχρῆν τοὐναντίον. τί δὲ καὶ νομίζει τὸ ἐχρῆν. ἀκούσωμεν. ἐναντίον τοῦ μὲν κολαζόμενον πᾶσιν ἑωρᾶσθαι, ἀναστάντα δὲ ἑνί· ὅσον γὰρ ἐπὶ τῇ λέξει ἑαυτοῦ ἤθελε καὶ ἀδύνατον καὶ ἄλογον, κολαζόμενον μὲν ἑνὶ ὁρᾶσθαι, ἀναστάντα δὲ πᾶσιν· ἢ πῶς διηγήσῃ τὸ οὗπερ ἐχρῆν τοὐναντίον;

2.71İsa bize kendisini gönderenin kim olduğunu da şu sözlerle öğretti: "Baba'yı Oğul'dan başkası bilmez" ve "Tanrı'yı hiçbir zaman hiç kimse görmedi; Baba'nın bağrında olan biricik Tanrı onu tanıttı." O, Tanrı hakkında konuşarak Tanrı'yla ilgili şeyleri gerçek öğrencilerine bildirdi; bunların izlerini yazılanlarda bularak biz de Tanrı hakkında konuşmak için dayanak ediniyoruz. Bir yerde "Tanrı ışıktır ve onda hiç karanlık yoktur", başka bir yerde "Tanrı ruhtur; ona tapınanlar ruhta ve hakikatte tapınmalıdır" diye işitiyoruz. Baba'nın onu ne için gönderdiğine gelince, bunlar sayısızdır. İsteyen bunları kâh onun hakkında önceden haber vermiş peygamberlerden, kâh Müjde yazarlarından öğrensin; havarilerden, en çok da Pavlus'tan da az şey öğrenmeyecektir. Üstelik o, dindar olanları aydınlatır, günah işleyenleri cezalandırır. Kelsos bunu görmediği için şunu yazdı: "dindar olanları aydınlatmak, günah işleyenlere ya da tövbe edenlere merhamet etmek için."

2.71

Ἐδίδαξε δὲ ἡμᾶς ὁ Ἰησοῦς καὶ ὅστις ἦν ὁ πέμψας ἐν τῷ „οὐδεὶς ἔγνω τὸν πατέρα. εἰ μὴ ὁ υἱὸς,“ καὶ τῷ „θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε· καὶ μονογενής γε ὢν θεὸς. ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ πατρὸς, ἐκεῖνος ἐξηγήσατο,“ ἐκεῖνος θεολογῶν ἀπήγγειλε τὰ περὶ θεοῦ τοῖς γνησίοις αὐτοῦ μαθηταῖς· ὧν ἴχνη ἐν τοῖς γεγραμμένοις εὑρίσκοντες ἀφορμὰς ἔχομεν θεολογεῖν. ὅπου μὲν ἀκούοντες· „ὁ θεὸς φῶς ἐστι, καὶ σκοτία οὐκ ἔστιν ἐν αὐτῷ οὐδεμία.“ ὅπου δέ· „πνεῦμα ὁ θεὸς, καὶ τοὺς προσκυνοῦντας αὐτὸν ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ δεῖ προσκυνεῖν.“ ἀλλὰ καὶ ἐφ᾿ οἷς ἔπεμψεν αὐτὸν ὁ πατὴρ μυρία ἐστὶν. ἅτινα ὁ βουλόμενος μανθανέτω, πῇ μὲν ἀπὸ τῶν προκηρυξάντων περὶ αὐτοῦ προφητῶν πῇ δ᾿ ἀπὸ τῶν εὐαγγελιστῶν· οὐκ ὀλίγα δ᾿ εἴσεται καὶ ἀπὸ τῶν ἀποστόλων καὶ μάλιστα Παύλου. ἀλλὰ καὶ τοὺς μὲν εὐσεβοῦντας οὗτος φωταγωγεῖ τοὺς δὲ ἁμαρτάνοντας κολάσει, ὅπερ οὐκ ἰδὼν ὁ Κέλσος πεποίηκε· καὶ τοὺς μἐν εὐσεβοῦντας φωταγωγήσων τοὺς δὲ ἁμαρτάνοντας ἢ μεταγνόντας ἐλεήσων.

2.72Bundan sonra şöyle diyor: "Gizli kalmak istiyorduysa, onu Tanrı'nın Oğlu diye ilan eden gökten gelen ses neden duyuldu? Gizli kalmak istemiyorduysa neden ceza gördü, neden öldü?" Bu sözlerle onun hakkında yazılanlar arasında bir çelişki yakaladığını sanıyor. Oysa İsa'nın ne kendisiyle ilgili her şeyin herkese ve rastgele kimselere bilinmesini ne de kendisiyle ilgili her şeyin gizli kalmasını istediğini görmüyor. Onu Tanrı'nın Oğlu diye ilan eden ve "Bu benim sevgili Oğlum'dur, ondan hoşnudum" diyen gökten gelen sesin, Kelsos'un Yahudisinin sandığı gibi kalabalıkların duyacağı biçimde olduğu yazılı değildir; en yüksek dağda buluttan gelen ses de yalnız onunla birlikte çıkanlarca duyuluyordu. Çünkü tanrısal ses böyledir: Yalnız konuşanın duymasını istediği kimselerce duyulur. Kaldı ki Kutsal Yazı'da sözü edilen Tanrı sesinin, ses üzerine yazılan eserlerde söylendiği gibi çarpılmış hava, havanın çarpması ya da her ne deniyorsa o olmadığını, bu yüzden de duyularla olan işitmeden daha üstün ve daha tanrısal bir işitmeyle duyulduğunu henüz söylemiyorum bile. Konuşan, sesinin herkesçe işitilmesini istemediğinde, daha üstün "kulakları olan" kişi Tanrı'yı işitir; ruhunun kulağı sağırlaşmış olan ise Tanrı konuşurken bunu fark etmez. Bunları "onu Tanrı'nın Oğlu diye ilan eden gökten gelen ses neden duyuldu?" sözü için söyledik. "Gizli kalmak istemiyorduysa neden ceza gördü, neden öldü?" sözüne ise, yukarıda acı çekmesi hakkında daha geniş söylediklerimiz yeter.

2.72

Μετὰ ταῦτά φησιν· εἰ μὲν ἐβούλετο λανθάνειν, τί ἠκούετο ἡ ἐξ οὐρανοῦ φωνὴ κηρύττουσα αὐτὸν υἱὸν θεοῦ; εἰ δ᾿ οὐκ ἐβούλετο λανθάνειν, τί ἐκολάζετο ἢ τί ἀπέθνῃσκε; καὶ οἴεται ἐν τούτοις διαφωνίαν ἐλέγχειν τῶν περὶ αὐτοῦ γεγραμμένων, οὐχ ὁρῶν ὅτι οὔτε πάντα τὰ περὶ αὐτὸν ἐβούλετο πᾶσι καὶ οἷς ἔτυχε γινώσκεσθαι οὔτε πάντα λανθάνειν τὰ καθ᾿ ἑαυτόν. ἡ γοῦν ἐξ οὐρανοῦ φωνὴ κηρύττουσα αὐτὸν εἶναι υἱὸν θεοῦ καὶ λέγουσα· „οὗτός ἐστιν ὁ υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς, ἐν ᾧ ηὐδόκησα,“ οὐκ ἀναγέγραπται εἰς ἐπήκοον τοῖς ὄχλοις γεγονέναι, ὅπερ ᾠήθη ὁ Κέλσου Ἰουδαῖος, ἀλλὰ καὶ ἡ ἐν τῷ ὑψηλοτάτῳ ὄρει ἀπὸ τῆς νεφέλης φωνὴ μόνοις ἠκούετο τοῖς συναναβᾶσιν αὐτῷ. καὶ γὰρ τοιαύτη ἐστὶν ἡ θεία φωνὴ, ἀκουομένη μόνοις ἐκείνοις, οὓς βούλεται ἀκούειν ὁ λέγων, οὐδέπω δὲ λέγω ὅτι οὐ πάντως ἐστὶν ἀὴρ πεπληγμένος ἢ πληγὴ ἀέρος ἢ ὅ τι ποτὲ λέγεται ἐν τοῖς περὶ φωνῆς ἡ ἀναγραφομένη φωνὴ τοῦ θεοῦ, διόπερ τῇ κρείττονι τῆς αἰσθητῆς ἀκοῆς καὶ θειοτέρᾳ ἀκούεται. καὶ ἐπὰν βούληται ὁ λέγων μὴ πᾶσιν ἐξάκουστον εἶναι τὴν ἑαυτοῦ φωνὴν, ὁ μὲν „ἔχων“ τὰ κρείττονα „ὦτα“ ἀκούει θεοῦ, ὁ δὲ κεκωφωμένος τὴν τῆς ψυχῆς ἀκοὴν ἀναισθητεῖ λέγοντος θεοῦ. ταῦτα μὲν διὰ τὸ τί ἠκούετο ἡ ἐξ οὐρανοῦ φωνὴ ἡ κηρύττουσα αὐτὸν υἱὸν θεοῦ; εἰς δὲ τὸ εἰ οὐκ ἐβούλετο λανθάνειν, τί ἐκολάζετο ἢ τί ἀπέθνῃσκεν; ἀρκεῖ τὰ περὶ τοῦ πάθους ἡμῖν διὰ πλειόνων ἐν τοῖς ἀνωτέρω λελεγμένα.

2.73Kelsos'un Yahudisi bundan sonra, bir şeyden çıkmayan bir sonucu çıkıyormuş gibi ortaya koyuyor. Ona göre İsa, çektiği cezalarla bize ölümü küçümsemeyi de öğretmek istediyse, ölülerden dirildikten sonra herkesi açıkça ışığa çağırmalı ve ne için indiğini öğretmeliydi. Oysa birinciden ikincisi çıkmaz. Çünkü İsa herkesi daha önce ışığa çağırmıştı: "Ey bütün yorgunlar ve yükü ağır olanlar, bana gelin, ben de sizi dinlendireyim." Ne için indiği de mutluluk sözlerinde ve onların ardından bildirdiklerinde, benzetmelerinde, din bilginleriyle ve Ferisilerle yaptığı konuşmalarda uzun uzun söylediği sözlerde yazılıdır. Yuhanna'ya göre Müjde'de de öğrettiği her şey ortaya konmuştur; bu Müjde İsa'nın yüceliğinin sözlerde değil işlerde olduğunu gösterir. Müjdelerden de "sözünün yetkili olduğu" ve insanların buna şaştığı açıkça anlaşılır.

2.73

Ἐκτίθεται δὲ μετὰ ταῦτα ὁ Κέλσου Ἰουδαῖος ὡς ἀκόλουθον τὸ μὴ ἀκόλουθον. οὐ γὰρ ἀκολουθεῖ τῷ ἠθέλησεν ἡμᾶς δι᾿ ὧν πέπονθε κολάσεων διδάξαι καὶ θανάτου καταφρονεῖν τὸ ἀναστάντα αὐτὸν ἐκ νεκρῶν φανερῶς εἰς φῶς καλέσαι πάντας καὶ διδάξαι, οὗ χάριν κατεληλύθει. εἰς φῶς γὰρ πρότερον ἐκάλεσε πάντας εἰπών· „δεῦτε πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς.“ καὶ οὗ χάριν κατελήλυθεν, ἀναγέγραπται ἐν οἷς ἀποτάδην κεκίνηκε λόγοις ἐν μακαρισμοῖς καὶ τοῖς ἑξῆς αὐτοῖς ἀπαγγελλομένοις καὶ ἐν παραβολαῖς καὶ ἐν ταῖς πρὸς τοὺς γραμματεῖς καὶ Φαρισαίους ὁμιλίαις. τὸ δὲ κατὰ Ἰωάννην εὐαγγέλιον ὅσα ἐδίδαξεν ἔκκειται, παριστάντα τὴν Ἰησοῦ οὐκ ἐν λέξεσιν ἀλλ᾿ ἐν πράγμασι μεγαλοφωνίαν· καὶ δῆλός ἐστιν ἐκ τῶν εὐαγγελίων ὅτι „ἐν ἐξουσίᾳ ἦν ὁ λόγος αὐτοῦ,“ ἐφ᾿ ᾧ καὶ ἐθαύμαζον.

2.74Kelsos'un Yahudisi bütün bunların ardından şunu söylüyor: "Bunları size kendi yazılarınızdan söyledik; bunlar için başka hiçbir tanığa ihtiyacımız yok, çünkü kendi kendinizi yalanlıyorsunuz." Oysa biz, Yahudinin İsa'ya ya da bize yönelttiği sözlerde bizim Müjde yazılarımıza aykırı pek çok saçmalık bulunduğunu gösterdik. Bana kalırsa kendi kendimizi nasıl yalanladığımızı da göstermiş değildir; yalnızca öyle sanıyor. Yahudisi buna bir de şunu ekliyor: "Ey en yüce, ey gökteki! Hangi tanrı insanların arasına geldiğinde ona inanılmaz?" Ona şunu söylemek gerekir: Musa'nın kanununa göre de Tanrı'nın İbranilere apaçık geldiği yazılıdır; yalnız Mısır'daki işaretler ve harikalarla, ayrıca Kızıldeniz'in geçilmesiyle, "ateş" sütunuyla ve ışık bulutuyla değil, on emir bütün halka bildirildiğinde de. Yine de bunları bilenler ona inanmadı. Gördüklerine ve duyduklarına inansalardı buzağı yapmaz, "görkemlerini ot yiyen buzağı biçimiyle değiştirmez", buzağı için birbirlerine "Ey İsrail, seni Mısır'dan çıkaran tanrıların bunlardır" demezlerdi. Bak, Yahudilerin kanununda yazıldığı gibi önce bütün çöl boyunca o kadar büyük harikalara ve Tanrı'nın o kadar çok görünmesine rağmen inanmamak ile, İsa'nın olağanüstü gelişinde onun yetkiyle söylediği sözlerle ve bütün halkın gözü önünde olağanüstü biçimde yaptığı işlerle ikna olmamak, aynı insanların huyu değil midir?

2.74

Καὶ πᾶσί γε τούτοις ἐπιλέγει ὁ Κέλσου Ἰουδαῖος· ταῦτα μὲν οὖν ὑμῖν ἐκ τῶν ὑμετέρων συγγραμμάτων, ἐφ᾿ οἷς οὐδενὸς ἄλλου μάρτυρος χρῄζομεν· αὐτοὶ γὰρ ἑαυτοῖς περιπίπτετε, ἠλέγξαμεν δ᾿ ὅτι παρὰ τὰ ἡμέτερα τῶν εὐαγγελίων συγγράμματα πολλὰ πεφλυάρηται ἐν τοῖς τοῦ Ἰουδαίου εἴτε πρὸς τὸν Ἰησοῦν εἴτε πρὸς ἡμᾶς λόγοις. καὶ οὐχ ἡγοῦμαί γε ὅτι παρέστησε, πῶς ἡμεῖς ἑαυτοῖς περιπίπτομεν, ἀλλὰ μόνον οἴεται, ἐπεὶ δὲ προστίθησι τούτοις ὁ Ἰουδαῖος αὐτοῦ ὅτι ὅλως, ὦ ὕψιστε καὶ οὐράνιε, τίς θεὸς παρὼν εἰς ἀνθρώπους ἀπιστεῖται; λεκτέον πρὸς αὐτὸν ὅτι καὶ κατὰ τὸν Μωϋσέως νόμον θεὸς ἐναργέστατα παραγεγονέναι τοῖς Ἑβραίοις ἀναγεγραμμένος οὐ μόνον κατὰ τὰ ἐν Αἰγύπτῳ σημεῖα καὶ τέρατα ἔτι δὲ τὴν δίοδον τῆς ἐρυθρᾶς θαλάσσης καὶ τὸν στῦλον „τοῦ πυρὸς“ καὶ τὴν νεφέλην τοῦ φωτὸς, ἀλλὰ καὶ ἡνίκα ἡ δεκάλογος ὅλῳ τῷ λαῷ ἀπηγγέλλετο, ἠπιστήθη ὑπὸ τῶν εἰδότων· οὐκ ἂν γὰρ, πιστεύοντες τῷ ἑωραμένῳ καὶ ἀκουσθέντι, μόσχον κατεσκεύασαν οὐδ᾿ „ἠλλάξαντο ἂν τὴν δόξαν ἑαυτῶν ἐν ὁμοιώματι μόσχου ἐσθίοντος χόρτον“ οὐδ᾿ ἔλεγον ἂν πρὸς ἀλλήλους περὶ τοῦ μόσχου· „οὗτοί εἰσιν οἱ θεοί σου, Ἰσραὴλ, οἵτινες ἀνήγαγόν ⟨(σε)⟩ ἐκ γῆς Αἰγύπτου.“ καὶ ὅρα εἰ μὴ κατὰ τοὺς αὐτούς ἐστι τηλικούτοις τεραστίοις καὶ τοσαύταις ἐπιφανείαις θεοῦ καὶ πρότερον ἀπιστῆσαι δι᾿ ὅλης τῆς ἐρήμου, ὡς ἐν τῷ νόμῳ Ἰουδαίων γέγραπται, καὶ κατὰ τὴν Ἰησοῦ παράδοξον ἐπιδημίαν μὴ ἁλῶναι ὑπὸ τῶν μετ᾿ ἐξουσίας αὐτῷ εἰρημένων λόγων καὶ τῶν παραδόξως αὐτῷ ἐν ὄψει παντὸς τοῦ λαοῦ πεπραγμένων.

2.75Bana kalırsa, Yahudilerin İsa'ya inanmamasının halk hakkında baştan beri yazılanlarla uyumlu olduğunu göstermek isteyen biri için bu kadarı yeterlidir. Kelsos'ta "Hangi tanrı insanların arasına geldiğinde ona inanılmaz, hele kendisini bekleyenlere göründüğünde? Ya da çoktandır onu bekleyenler onu neden tanımaz?" diyen Yahudiye şöyle derdim: Sorularımıza cevap vermek ister misiniz, ey sizler? Kendi anlayışınıza göre hangi mucizeler size daha büyük görünüyor: Mısır'da ve çölde olanlar mı, yoksa İsa'nın aranızda yaptığını söylediğimiz şeyler mi? Eğer size göre onlar bunlardan büyükse, daha büyüklerine inanmamış olanların huyuna daha küçükleri hor görmenin de uygun düştüğü kendiliğinden ortaya çıkmaz mı? Çünkü İsa hakkında söylediklerimiz için böyle düşünülüyor. Yok, eğer İsa hakkında anlatılan mucizelerin Musa'nın kaydettiklerine eşit olduğu söyleniyorsa, her iki dönemin başlangıcında da inanmayan bir halkın başına gelende şaşılacak ne var? Musa zamanında kanun koyuşun başlangıcı vardı; o dönemde aranızdaki inanmayanların ve günah işleyenlerin günahları yazılıdır. İsa zamanında da bizim için ikinci bir kanun koyuşun ve ikinci bir ahdin başladığı kabul edilir. İsa'ya inanmayışınızla, çölde tanrısal görünüşlere inanmamış olanların oğulları olduğunuza tanıklık ediyorsunuz. Kurtarıcımızın söylediği söz ona inanmayan size de söylenecektir: "Demek ki atalarınızın yaptıklarına tanıklık ediyor, onları onaylıyorsunuz." Şunu söyleyen kehanet de sizde yerine geliyor: "Hayatınız gözlerinizin önünde asılı kalacak ve hayatınıza inanmayacaksınız." Çünkü insan soyuna gelmiş olan hayata inanmadınız.

2.75

Καὶ ἱκανά γε νομίζω ταῦτα εἶναι τῷ βουλομένῳ παραστῆσαι τὴν Ἰουδαίων πρὸς τὸν Ἰησοῦν ἀπιστίαν, ὅτι ἀκόλουθος ἦν αὕτη τοῖς ἐξ ἀρχῆς περὶ τοῦ λαοῦ ἀναγεγραμμένοις. εἴποιμι γὰρ ἂν πρὸς τὸν λέγοντα παρὰ τῷ Κέλσῳ Ἰουδαῖον· τίς θεὸς παρὼν εἰς ἀνθρώπους ἀπιστεῖται, καὶ ταῦτα οἷς ἐλπίζουσιν ἐπιφαίνεται; ἢ τί δή ποτε τοῖς πάλαι προσδεχομένοις οὐ γνωρίζεται; ὅτι βούλεσθε, ὦ οὗτοι, πρὸς τὰς πεύσεις ἡμῶν ἀποκρίνεσθαι; ποῖαι δυνάμεις μείζους ὅσον ἐπὶ ὑμετέρᾳ ὑπολήψει εἶναι ὑμῖν φαίνονται, αἱ ἐν Αἰγύπτῳ καὶ τῇ ἐρήμῳ, ἢ ἃ ἔφαμεν ἡμεῖς πεποιηκέναι τὸν Ἰησοῦν παρ᾿ ὑμῖν; εἰ μὲν γὰρ ἐκεῖναι μείζους τούτων καθ᾿ ὑμᾶς εἰσιν, πῶς οὐκ αὐτόθεν δείκνυται ὅτι κατὰ τὸ ἦθος τῶν τοῖς μείζοσιν ἀπιστησάντων ἐστὶ καὶ τὸ τῶν ἡττόνων καταφρονεῖν; τοῦτο γὰρ ὑπολαμβάνεται περὶ ὧν λέγομεν περὶ τοῦ Ἰησοῦ· εἰ δὲ ἴσαι λέγονται ⟨(αἱ)⟩ περὶ τοῦ Ἰησοῦ ταῖς ἀναγεγραμμέναις ὑπὸ Μωϋσέως, τί ξένον ἀπήντησε λαῷ κατ᾿ ἀμφοτέρας τὰς ἀρχὰς τῶν πραγμάτων ἀπιστοῦντι; ἀρχὴ μὲν γὰρ νομοθεσίας ἐπὶ Μωϋσέως ἦν, ἐν ᾗ τὰ ἁμαρτήματα τῶν ἀπίστων καὶ τῶν ἁμαρτανόντων ὑμῶν ἀναγέγραπται· ἀρχὴ δὲ νομοθεσίας καὶ διαθήκης δευτέρας κατὰ τὸν Ἰησοῦν ἡμῖν γεγονέναι ὁμολογεῖται. καὶ μαρτυρεῖτε δι᾿ ὧν τῷ Ἰησοῦ ἀπιστεῖτε ὅτι υἱοί ἐστε τῶν ἐν τῇ ἐρήμῳ ἀπιστησάντων ταῖς θείαις ἐπιφανείαις· καὶ τὸ ὑπὸ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν εἰρημένον καὶ πρὸς ὑμᾶς λελέξεται ἀπιστήσαντας αὐτῷ, ὅτι „ἄρα μάρτυρές ἐστε καὶ συνευδοκεῖτε τοῖς ἔργοις τῶν πατέρων ὑμῶν“· καὶ πληροῦται ἐν ὑμῖν ἡ λέγουσα προφητεία· „ἔσται ἡ ζωὴ ὑμῶν κρεμαμένη ἐνώπιον τῶν ὀφθαλμῶν ὑμῶν, καὶ οὐ μὴ πιστεύσητε τῇ ζωῇ ὑμῶν“· οὐ γὰρ ἐπιστεύσατε τῇ ἐπιδεδημηκυίᾳ τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων ζωῇ.

2.76Kelsos Yahudiyi konuştururken ona, Kanun'dan ve peygamberlerin kitaplarından kendisine karşı öne sürülemeyecek türden sözler söyletmeyi bilemedi. İsa'yı kınayarak onun hakkında şöyle diyor: "'Vay hâlinize!' ve 'Size önceden söylüyorum' dediğinde hafifçe tehdit ediyor, sövüyor. Bunlarla ikna edemediğini açıkça kabul ediyor; bu ise bir tanrının değil, akıllı bir insanın bile başına gelmez." Bak, bu sözler doğrudan Yahudinin kendisine dönmüyor mu? Çünkü Kanun'da ve peygamberlerin kitaplarında Tanrı da Müjde'dekilerden aşağı kalmayan "vay" sözleriyle tehdit eder ve söver. Yeşaya'daki şu sözler böyledir: "Vay evi eve katanların, tarlayı tarlaya ekleyenlerin hâline!", "Vay sabah erkenden kalkıp içki peşinde koşanların hâline!", "Vay günahları uzun bir halatla sürükleyenlerin hâline!", "Vay kötüye iyi, iyiye kötü diyenlerin hâline!", "Vay şarap içen güçlülerinizin hâline!" Başka binlercesini de bulabilirsin. "Vay günahkâr ulusun, günahla dolu halkın, kötü soyun, kanunsuz oğulların hâline!" ve devamı, Kelsos'un sözünü ettiği tehditlere nasıl benzemesin? Peygamber bunların ardından, Kelsos'un İsa'nın söylediğini iddia ettiklerinden hiç de aşağı kalmayan tehditler sıralar. Şu söz bir tehdit, hem de büyük bir tehdit değil midir: "Ülkeniz ıssız, şehirleriniz ateşte yanmış; topraklarınızı gözünüzün önünde yabancılar yiyip bitiriyor; yabancı halkların yıktığı ülke viraneye döndü." Hezekiel'de de, Rab'bin peygambere "Sen akrepler arasında oturuyorsun" dediği yerde, halka yöneltilmiş sövgüler yok mudur? Ey Kelsos, Yahudiye İsa hakkında "'Vay hâlinize!' ve 'Size önceden söylüyorum' dediğinde hafifçe tehdit ediyor, sövüyor" dedirtirken bunu düşünerek mi yaptın? Senin Yahudinin İsa'yı suçlarken söylediklerinin Tanrı hakkında ona karşı da söylenebileceğini görmüyor musun? Çünkü Yahudinin anlayışına göre peygamberlerdeki Tanrı da, ikna edemediği için, açıkça aynı suçlamalarla karşı karşıyadır.

Kelsos'taki Yahudinin bu suçlamaları İsa'ya haklı olarak yönelttiğini sananlara şunu da söylerdim: Levililer'de ve Tesniye'de sayısız lanet yazılıdır. Yahudi Kutsal Yazı'nın yanında durarak bunları nasıl savunursa, biz de İsa'nın söylediği sanılan sövgüleri ve tehditleri öyle, hatta daha iyi savunacağız. Musa'nın kanununun kendisini de biz Yahudiden daha iyi savunabileceğiz, çünkü İsa bize kanun yazılarını daha anlayışla dinlemeyi öğretti. Ama Yahudi de peygamber sözlerinin amacını görürse, "vay" ve "size önceden söylüyorum" diyen Tanrı'nın hafifçe tehdit edip sövmediğini savunabilecek; Kelsos'un akıllı bir insanın bile yapmayacağını sandığı bu tür sözleri Tanrı'nın insanları döndürmek için nasıl söyleyebileceğini gösterebilecektir. Peygamberlerdeki ve Rab'deki Tanrı'nın bir ve aynı Tanrı olduğunu bilen Hristiyanlar da tehdit sanılan ve Kelsos'un sövgü dediği sözlerin makul olduğunu göstereceklerdir. Hem felsefe yaptığını hem de bizim işlerimizi bildiğini iddia eden Kelsos'a bu konuda birkaç söz söyleyelim: Be adam, Homeros'taki Hermes Odysseus'a "Ey zavallı, neden yine tek başına tepelerde dolaşıyorsun?" dediğinde, Homeros'un Hermes'inin Odysseus'u yola getirmek için onunla böyle konuştuğunu söyleyen savunmaya katlanıyorsun (çünkü dalkavukluk etmek ve hoşa gidecek sözler söylemek, çevrelerinde kemik yığınları bulunan ve "Gel buraya, çok övülen Odysseus, Akhaların büyük şanı" diyen Sirenlere yakışır). Ama benim peygamberlerim ve İsa'nın kendisi dinleyenleri döndürmek için "vay" dediğinde ve senin sövgü saydığın sözleri söylediğinde, bu sözlerle dinleyenlerin iyiliği gözetilmiyor, bu söz onlara Paion'un şifalı ilacı gibi sunulmuyor mu? Yoksa insanlarla konuşan Tanrı'nın ya da tanrısal tabiattan pay almış olan kişinin yalnız kendi tabiatına ve kendi değerine yakışanı gözetmesini, kendi sözüyle yönetilip yönlendirilen insanlara neyi bildirmek gerektiğini ve her biriyle o kişinin huyuna göre konuşmayı artık hesaba katmamasını mı istiyorsun? İsa hakkında söylenen "ikna edemiyor" sözü gülünç değil mi? Bu söz yalnız peygamberlerin sözlerinde buna benzer pek çok şey bulunan Yahudiye değil, Yunanlara da uygulanabilir. Çünkü Yunanlar arasında bilgelikte büyük ün kazanmış olanların her biri de kendilerine tuzak kuranları, yargıçları ya da suçlayıcıları kötülükten vazgeçip felsefe yoluyla aretē'ye yönelmeye ikna edememiştir.

2.76

Οὐχ εὗρε δ᾿ ὁ Κέλσος προσωποποιῶν τὸν Ἰουδαῖον τοιαῦτα αὐτῷ περιθεῖναι ἐν τῷ λόγῳ, ὁποῖα οὐκ ἂν αὐτῷ ἀπὸ τῶν νομίμων καὶ προφητικῶν προφέροιτο γραφῶν. μέμφεται γὰρ τὸν Ἰησοῦν τοιαῦτα λέγων περὶ αὐτοῦ· ἀπειλεῖ καὶ λοιδορεῖ κούφως ὁπόταν λέγῃ· „οὐαὶ ὑμῖν“ καὶ „προλέγω ὑμῖν.“ ἐν γὰρ τούτοις ἄντικρυς ὁμολογεῖ ὅτι πεῖσαι ἀδυνατεῖ, ὅπερ οὐκ ἂν θεὸς ἀλλ᾿ οὐδ᾿ ἄνθρωπος φρόνιμος πάθοι. ὅρα δὲ εἰ μὴ ταῦτα ἄντικρυς ἀναστρέφει ἐπὶ τὸν Ἰουδαῖον. ἀπιλεῖ γὰρ ἐν ταῖς νομικαῖς καὶ προφητικαῖς γραφαῖς ὁ θεὸς καὶ λοιδορεῖ, ὁπόταν λέγῃ, οὐκ ἐλάττονα τῶν ἐν τῷ εὐαγγελίῳ „οὐαί·“ ὁποῖά ἐστι τὰ ἐν Ἡσαΐᾳ οὕτως ἔχοντα· „οὐαὶ οἱ συνάπτοντες οἰκίαν πρὸς οἰκίαν, καὶ ἀγρὸν πρὸς ἀγρὸν ἐγγίζοντες“ καὶ „οὐαὶ οἱ ἐγειρόμενοι τὸ πρωῒ καὶ τὸ σίκερα διώκοντες“ καὶ „οὐαὶ οἱ ἐπισπώμενοι τὰς ἁμαρτίας ὡς σχοινίῳ μακρῷ“ καὶ „οὐαὶ οἱ λέγοντες τὸ πονηρὸν καλὸν καὶ τὸ καλὸν πονηρὸν“ καὶ „οὐαὶ οἱ ἰσχύοντες ὑμῶν, οἱ πίνοντες τὸν οἶνον.“ καὶ ἄλλα δ᾿ ἂν εὕροις μυρία. πῶς δ᾿ οὐ παραπλήσια αἷς λέγει ἀπειλαῖς ἐστι τὸ „οὐαὶ ἔθνος ἁμαρτωλὸν, λαὸς πλήρης ἁμαρτιῶν. σπέρμα πονηρὸν, υἱοὶ ἄνομοι“ καὶ τὰ ἑξῆς; οἷς ἐπιφέρει τηλικαύτας ἀπειλὰς. αἵ εἰσιν οὐκ ἐλάττους ὧν φησι τὸν Ἰησοῦν εἰρηκέναι. ἢ οὐκ ἔστιν ἀπειλὴ καὶ μεγάλη γε ἡ φάσκουσα· „ἡ γῆ ὑμῶν ἔρημος. αἱ πόλεις ὑμῶν πυρίκαυστοι· τὴν χώραν ὑμῶν ἐνώπιον ὑμῶν ἀλλότριοι κατεσθίουσιν αὐτὴν, καὶ ἠρήμωται κατεστραμμένη ὑπὸ λαῶν ἀλλοτρίων“; πῶς δ᾿ οὐ λοιδορίαι καὶ ἐν τῷ Ἰεζεκιήλ εἰσι πρὸς τὸν λαὸν. ἔνθα ὁ κύριός ἐστι λέγων πρὸς τὸν προφήτην· „ἐν μέσῳ σκορπίων σὺ κατοικεῖς“; ἆρ᾿ οὖν, ὦ Κέλσε, συνῃσθημένος πεποίηκας τὸν Ἰουδαῖον λέγοντα περὶ τοῦ Ἰησοῦ ὅτι ἀπειλεῖ καὶ λοιδορεῖ κούφως, ὁπόταν λέγῃ· „οὐαὶ ὑμῖν„ καὶ „προλέγω ὑμῖν“; οὐχ ὁρᾷς ὅτι ἅπερ κατηγορῶν λέγει ὁ παρὰ σοὶ Ἰουδαῖος τοῦ Ἰησοῦ ταῦτα ἂν λέγοιτο πρὸς αὐτὸν περὶ τοῦ θεοῦ; ἄντικρυς γὰρ ἐν τοῖς ὁμοίοις εὑρίσκεται ὢν, ὡς οἴεται ὁ Ἰουδαῖος, ἐγκλήμασιν ὁ ἐν τοῖς προφήταις θεὸς ὡς πεῖσαι ἀδυνατῶν. ἔτι δὲ φήσαιμ᾿ ἂν περὶ αὐτῶν τοῖς οἰομένοις τὸν παρὰ τῷ Κέλσῳ Ἰουδαῖον εὖ ταῦτα τῷ Ἰησοῦ ἐγκαλεῖν ὅτι ἀραὶ πλεῖσται ὅσαι ἀναγεγραμμέναι εἰσὶν ἐν Λευϊτικῷ καὶ Δευτερονομίῳ, περὶ ὧν ὡς ἐὰν ἀπολογήσηται ὁ Ἰουδαῖος παριστάμενος τῇ γραφῇ. ἢ τοιούτως ἢ καὶ ἔτι βέλτιον ἀπολογησόμεθα περὶ τῶν νομιζομένων ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ εἰρῆσθαι λοιδοριῶν καὶ ἀπειλῶν. καὶ περὶ αὐτοῦ δὲ τοῦ Μωϋσέως νόμου ἡμεῖς μᾶλλον δυνησόμεθα ἀπολογήσασθαι, ἅτε συνετώτερον διδαχθέντες ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ ἀκούειν τῶν νομικῶν γραμμάτων ἤπερ ὁ Ἰουδαῖος. ἀλλὰ καὶ ὁ Ἰουδαῖος ἐὰν ἴδῃ τὸ βούλημα τῶν προφητικῶν λόγων, παραστῆναι δυνήσεται τῷ μὴ κούφως ἀπειλεῖν καὶ λοιδορεῖν τὸν θεὸν λέγοντα τὸ „οὐαὶ“ καὶ „προλέγω ὑμῖν,“ καὶ πῶς θεὸς ὑπὲρ ἐπιστροφῆς ἀνθρώπων τὰ ποιαῦτα ἂν λέγοι, ἅπερ οἴεται οὐδὲ φρόνιμον ἄνθρωπον ποιῆσαι ὁ Κέλσος. καὶ Χριστιανοὶ δὲ ἕνα θεὸν γινώσκοντες. τὸν ἐν τοῖς προφήταις καὶ τῷ κυρίῳ, παραστήσουσι τὸ εὔλογον τῶν νομιζομένων ἀπειλῶν καὶ λεγομένων παρὰ τῷ Κέλσῳ λοιδοριῶν. καὶ ὀλίγα εἰς τὸν τόπον λελέξεται πρὸς τὸν Κέλσον, ἐπαγγελλόμενον καὶ φιλοσοφεῖν καὶ τὰ ἡμέτερα εἰδέναι· ὅτι ἆρα. ὦ οὗτος, ἐὰν μὲν ὁ παρὰ τῷ Ὁμήρῳ Ἑρμῆς λέγῃ τῷ Ὀδυσσεῖ· τίπτ᾿ αὖ, ὦ δύστηνε, δι᾿ ἄκριας ἔρχεαι οἶος; ἀνέχῃ ἀπολογίας, λεγούσης ὅτι ὑπὲρ ἐπιστροφῆς τῷ Ὀδυσσεῖ τοιαῦτα προσδιαλέγεται ὁ Ὁμηρικὸς Ἑρμῆς (ἐπεὶ τὸ κολακεύειν καὶ κεχαρισμένα λέγειν Σειρήνων ἐστὶν, αἷς πάρεστιν ἀμφ᾿ ὀστεόφιν θὶς λεγούσαις· δεῦρ᾿ ἄγ᾿ ἰὼν, πολύαιν᾿ Ὀδυσεῦ, μέγα κῦδος Ἀχαιῶν)· ἐὰν δ᾿ οἱ παρ᾿ ἐμοὶ προφῆται καὶ αὐτὸς ὁ Ἰησοῦς ὑπὲρ ἐπιστροφῆς τῶν ἀκουόντων λέγῃ τὸ οὐαὶ καὶ ἃς νομίζεις λοιδορίας. οὐδὲν οἰκονομεῖται πρὸς τοὺς ἀκούοντας διὰ τῶν τοιούτων λόγων οὐδὲ προσάγει αὐτοῖς ὡς Παιώνιον φάρμακον τὸν τοιοῦτον λόγον; εἰ μὴ ἄρα βούλει τὸν θεὸν ἢ τὸν θείας μετέχοντα φύσεως ἀνθρώποις διαλεγόμενον σκοπεῖν μὲν τὰ τῆς ἰδίας φύσεως καὶ τὰ κατ᾿ ἀξίαν ἑαυτοῦ μηκέτι δ᾿ ἐνορᾶν. τί πρέπει τοῖς οἰκονομουμένοις καὶ ἀγομένοις ἀνθρώποις ὑπὸ τοῦ λόγου αὐτοῦ ἐπαγγέλλεσθαι καὶ ἑκάστῳ γε κατὰ τὸ ὑποκείμενον ἦθος διαλέγεσθαι. πῶς δὲ καὶ οὐ γελοῖον τὸ πεῖσαι ἀδυνατεῖν λεγόμενον περὶ τοῦ Ἰησοῦ καὶ κοινοποιούμενον οὐ μόνον πρὸς τὸν Ἰουδαῖον. πολλὰ τοιαῦτα ἔχοντα ἐν ταῖς προφητείαις. ἀλλὰ καὶ πρὸς Ἕλληνας, ἐν οἶς ἕκαστος τῶν μεγάλην δόξαν ἐπὶ σοφίᾳ ἀπενεγκαμένων οὐ δεδύνηται πεῖσαι τοὺς ἐπιβουλεύοντας ἢ τοὺς δικαστὰς ἢ τοὺς κατηγοροῦντας παύσασθαι μὲν τῆς κακίας ὁδεῦσαι δὲ διὰ φιλοσοφίας ἐπ᾿ ἀρετήν;

2.77Bundan sonra Yahudi, belli ki Yahudilerin görüşüne uygun olarak şunu söylüyor: "Elbette bir gün bedenle dirileceğimizi ve sonsuz bir hayata kavuşacağımızı umuyoruz; bize gönderilecek olanın da bunun örneği ve öncüsü olacağını, birini bedeniyle birlikte diriltmenin Tanrı için imkânsız olmadığını göstereceğini umuyoruz." Yahudinin, beklenen Mesih'in dirilişin örneğini kendinde göstereceğini söyleyip söylemeyeceğini bilmiyoruz; ama olsun, onun bunu hem düşündüğünü hem söylediğini kabul edelim. Bize kendi yazılarımızdan konuştuğunu söyleyene şu cevabı vereceğiz: Be adam, bizi suçlayabileceğini sandığın yerleri okudun da İsa'nın dirilişini ve onun "ölüler arasından ilk doğan" olduğunu okumadın mı? Yoksa bunların söylenmesini istemediğin için söylenmemiş mi oluyor? Kelsos'taki Yahudi bedenlerin dirilişini hâlâ söylediğine ve kabul ettiğine göre, bedenlerin dirilişine hem inanan hem de bunu söyleyen biriyle bu konuyu şimdi ayrıntılı olarak ele almanın yeri olmadığını düşünüyorum; ister bu görüşü kendi içinde açık seçik kavramış ve onu iyi savunabilecek biri olsun, ister bu öğretiye daha çok bir masala inanır gibi inanmış olsun.

Kelsos'un Yahudisine bu kadarını söylemiş olalım. Bundan sonra "Peki o nerede? Görelim de inanalım" dediğine göre ona şöyle diyeceğiz: Peygamberlerde konuşan ve harikalar yapmış olan şimdi nerede? Görelim de sizin Tanrı'nın payı olduğunuza inanalım. Yoksa Tanrı'nın İbrani soyuna her zaman görünmemesini savunmak size serbest de, aynı savunmayı İsa için yapmamıza izin yok mu? Oysa o bir kez dirildi ve öğrencilerini dirilişine ikna etti; hem de onları öyle ikna etti ki öğrenciler çektikleriyle herkese, sonsuz hayatı ve kendilerine sözle de işle de gösterilmiş dirilişi gözettikleri için hayattaki bütün zahmetleri hiçe saydıklarını gösteriyorlar.

2.77

Μετὰ ταῦτα ὁ Ἰουδαῖος αὐτῷ λέγει. δηλονότι κατὰ τὸ Ἰουδαίοις ἀρέσκον, ὅτι ἐλπίζομεν δή που ἀναστήσεσθαι ἐν σώματι καὶ βιοτὴν ἕξειν αἰώνιον. καὶ τούτου παράδειγμα καὶ ἀρχηγέτην τὸν πεμπόμενον ἡμῖν ἔσεσθαι. δεικνύντα ὅτι οὐκ ἀδύνατόν τινα τῷ θεῷ σὺν τῷ σώματι ἀναστῆσαι. οὐκ οἴδαμεν οὖν εἰ τὸν προσδοκώμενον Χριστὸν ὁ Ἰουδαῖος ἐρεῖ παράδειγμα τῆς ἀναστάσεως ἐν ἑαυτῷ δεικνύναι· ἀλλ᾿ ἔστω, δεδόσθω τοῦτ᾿ αὐτὸν καὶ φρονεῖν καὶ λέγειν. καὶ ἀποκρινούμεθά γε πρὸς τὸν εἰπόντα ἐκ τῶν ἡμετέρων συγγραμμάτων ἡμῖν λελαληκέναι· ὅτι, ὦ οὗτος. ἆρ᾿ ἐκεῖνα μὲν ἀνέγνως. ἐν οἶς κατηγορεῖν ἡμῶν ὑπολαμβάνεις. τὴν δ᾿ ἀνάστασιν τοῦ Ἰησοῦ, καὶ ὅτι „πρωτότοκος ἐκ τῶν νεκρῶν“ ἐστιν. οὐ διεξελήλυθας; ἢ ἐπεὶ μὴ βούλει ταῦτα λελέχθαι, οὐδ᾿ εἴρηται; ἐπεὶ δ᾿ ὁ Ἰουδαῖος ἔτι λέγει καὶ προσίεται παρὰ τῷ Κέλσῳ τὴν ἀνάστασιν τῶν σωμάτων. οὐχ ἡγοῦμαι νῦν εὔκαιρον εἶναι περὶ τούτου διεξελθεῖν πρὸς τὸν καὶ πιστεύοντα καὶ λέγοντα ἀνάστασιν εἶναι σωμάτων, καὶ εἴτε διαρθροῦντα τὸ τοιοῦτον παρ᾿ ἑαυτῷ καὶ δυνάμενον πρεσβεῦσαι περὶ τοῦ λόγου καλῶς εἴτε μὴ, ἀλλὰ μυθικώτερον συγκατατιθέμενον τῷ λόγῳ. ταῦτα μὲν οὖν οὕτως πρὸς τὸν Κέλσου Ἰουδαῖον λελέχθω. ἐπεὶ δὲ μετὰ ταῦτά φησι· ποῦ οὖν ἐστιν; ἵνα ἴδωμεν καὶ πιστεύσωμεν, ἐροῦμεν πρὸς αὐτόν· ποῦ οὖν ἐστι νῦν ὁ ἐν τοῖς προφήταις λέγων καὶ ὁ τεράστια πεποιηκώς: ἵνα ἴδωμεν καὶ πιστεύσωμεν ὅτι μερίς ἐστι τοῦ θεοῦ. ἢ ὑμῖν μὲν ἔξεστιν ἀπολογεῖσθαι περὶ τοῦ μὴ ἀεὶ ἐπιφαίνεσθαι τῷ γένει τῶν Ἑβραίων τὸν θεὸν, ἡμῖν δὲ οὐ δίδοται ἡ αὐτὴ ἀπολογία περὶ τοῦ Ἰησοῦ, ἅπαξ καὶ ἀναστάντος καὶ πείσαντος περὶ τῆς ἑαυτοῦ ἀναστάσεως τοὺς μαθητὰς καὶ ἐπὶ τοσοῦτον πείσαντος, ὥστε δι᾿ ὧν πάσχουσι δεικνύναι πᾶσιν ὅτι βλέποντες τὴν αἰώνιον ζωὴν καὶ τὴν ὑποδεδειγμένην αὐτοῖς καὶ λόγῳ καὶ ἔργῳ ἀνάστασιν παίζουσι πάντα τὰ ἐν τῷ βίῳ ἐπίπονα;

2.78Bundan sonra Yahudi şöyle diyor: "Yoksa inanmayalım diye mi indi?" Ona şöyle denecektir: Yahudilerde inançsızlık yaratmak için gelmedi; ama bunun olacağını önceden bildiği için önceden söyledi ve Yahudilerin inançsızlığını ulusların çağrılması için kullandı. Çünkü onların "suçu yüzünden kurtuluş uluslara" geldi. Peygamberlerde konuşan Mesih bu uluslar hakkında şöyle der: "Tanımadığım bir halk bana kulluk etti; kulağıyla işitir işitmez sözümü dinledi" ve "Beni aramayanlarca bulundum, beni sormayanlara göründüm." Yahudilerin, İsa'ya yaptıklarını yaptıktan sonra bu hayatta da cezalandırıldıkları açıktır. Yahudiler bizi suçlayarak "Tanrı'nın size takdiri ve insan sevgisi ne harikaymış! Cezalandırıldınız, Kudüs'ten, kutsal yer denen yerden ve en saygın tapınmadan yoksun kaldınız" diyecek olurlarsa, Tanrı'nın takdirini savunmak için ne söyleyeceklerse söylesinler; biz onu daha güçlü ve daha iyi biçimde kurarak Tanrı'nın takdirinin harika olduğunu söyleyeceğiz. Çünkü bu takdir, o halkın günahını uluslardan olanların, yani "ahitlere" yabancı ve vaatlerden uzak olanların İsa aracılığıyla Tanrı'nın Egemenliği'ne çağrılması için kullandı. Peygamberler bunu da önceden söylediler: İbrani halkının günahları yüzünden Tanrı bir ulusu değil, her yerden seçkin kimseleri seçecek, "dünyanın akılsız saydıklarını" seçerek anlayışsız bir ulusu tanrısal sözlere kavuşturacak; Tanrı'nın Egemenliği onlardan alınıp bunlara verilecekti. Şimdilik pek çok örnekten, Tesniye'deki ezgide ulusların çağrılmasına dair Rab'bin ağzından söylenen şu kehaneti aktarmak yeter: "Tanrı olmayan şeylerle beni kıskandırdılar, putlarıyla beni öfkelendirdiler. Ben de ulus olmayanla onları kıskandıracağım, anlayışsız bir ulusla onları öfkelendireceğim."

2.78

Μετὰ ταῦτα λέγει ὁ Ἰουδαῖος· ἢ ἐπὶ τούτῳ κατῆλθεν, ἵν᾿ ἀπιστήσωμεν; πρὸς ὃν λελέξεται· οὐκ ἐπὶ τούτῳ μὲν ἦλθεν, ἵν᾿ ἐργάσηται τὴν ἀπιστίαν Ἰουδαίοις, προγινώσκων δ᾿ αὐτὴν ἐσομένην προεῖπε καὶ συνεχρήσατο τῇ ἀπιστίᾳ τῶν Ἰουδαίων πρὸς τὴν κλῆσιν τῶν ἐθνῶν. τῷ γὰρ ἐκείνων „παραπτώματι ἡ σωτηρία τοῖς ἔθνεσι“ γεγένηται, περὶ ὧν ὁ ἐν τοῖς προφήταις Χριστός φησι· „λαὸς, ὃν οὐκ ἔγνων, ἐδούλευσέ μοι· εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπήκουσέ μου,“ καὶ „εὑρέθην τοῖς ἐμὲ μὴ ζητοῦσιν, ἐμφανὴς ἐγενόμην τοῖς ἐμὲ μὴ ἐπερωτῶσι.“ καὶ σαφὲς ὅτι καὶ τὴν ἐν βίῳ κόλασιν Ἰουδαῖοι μετὰ τὸ διαθεῖναι τὸν Ἰησοῦν ἃ διέθηκαν ἐκολάσθησαν. λεγέτωσαν δ᾿ Ἰουδαῖοι, ἐὰν ἡμῖν ἐγκαλοῦντες φάσκωσιν· θαυμαστή γε ὑμῖν ἡ τοῦ θεοῦ πρόνοια καὶ φιλανθρωπία, κολαζομένοις καὶ στερηθεῖσι καὶ τῆς Ἱερουσαλὴμ καὶ τοῦ λεγομένου ἁγιάσματος καὶ τῆς σεμνοτάτης λατρείας· ὃ γὰρ ἐὰν εἴπωσιν ἀπολογούμενοι περὶ τῆς προνοίας τοῦ θεοῦ, ἡμεῖς μᾶλλον κατασκευάσομεν καὶ ἐπὶ τὸ βέλτιον λέγοντες θαυμαστὴν γεγονέναι πρόνοιαν τοῦ θεοῦ, συγχρησαμένην τῷ ἁμαρτήματι τοῦ λαοῦ ἐκείνου εἰς τὸ τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν διὰ Ἰησοῦ κληθῆναι, τοὺς ξένους „τῶν διαθηκῶν“ καὶ ἀλλοτρίους τῶν ἐπαγγελιῶν εἰς τὴν τοῦ θεοῦ βασιλείαν. καὶ ταῦτα δὲ προεῖπον οἱ προφῆται, ὡς ἄρα διὰ τὰ ἁμαρτήματα τοῦ τῶν Ἑβραίων λαοῦ ἐκλέξεται ὁ θεὸς οὐχὶ ἔθνος ἀλλὰ λογάδας πανταχόθεν, καὶ „τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου“ ἐκλεξάμενος ποιήσει τὸ ἀσύνετον ἔθνος γενέσθαι ἐν τοῖς θείοις λόγοις, αἰρομένης μὲν ἀπ᾿ ἐκείνων τῆς τοῦ θεοῦ βασιλείας τούτοις δὲ διδομένης. ἀρκεῖ δ᾿ ἀπὸ πλειόνων ἐπὶ τοῦ παρόντος παραθέσθαι τὴν ἀπὸ τῆς ᾠδῆς τοῦ Δευτερονομίου προφητείαν περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως οὕτως ἔχουσαν. λεγομένην ἐκ προσώπου κυρίου· „αὐτοὶ γὰρ παρεζήλωσάν με ἐπ᾿ οὐ θεοῖς, παρώργισάν με ἐν τοῖς εἰδώλοις αὐτῶν· κἀγὼ παραζηλώσω αὐτοὺς ἐπ᾿ οὐκ ἔθνει, ἐπ᾿ ἔθνει ἀσυνέτῳ παροργιῶ αὐτούς.“

2.79Sonra Yahudi bütün bunların sonunda İsa hakkında şöyle diyor: "O bir insandı, hem de hakikatin kendisinin açığa vurduğu ve aklın gösterdiği türden bir insan." Bilmiyorum, kendi dinini ve öğretisini bütün dünyaya ekmeye cesaret eden bir insan, Tanrı'nın yardımı olmadan istediğini yapabilir ve öğretisinin yayılmasına karşı koyan herkesten, krallardan, valilerden, Roma senatosundan, her yerdeki yöneticilerden ve halktan üstün gelebilir mi? Kendinde daha üstün hiçbir şey taşımayan bir insan tabiatı bu kadar büyük bir kalabalığı nasıl döndürebilir? Hem akıllıları döndürse şaşılacak bir şey olmazdı; ama o en akılsızları, tutkularına esir olmuş ve akılsızlıkları ölçüsünde daha ölçülü bir hayata geçmekte daha çok zorlananları da döndürdü. Mesih Tanrı'nın kudreti ve Baba'nın bilgeliği olduğu için bunları yaptı; onun sözüne inanmayan Yahudiler de Yunanlar da istemese bile hâlâ yapıyor.

Biz de İsa Mesih'in öğütlerine göre Tanrı'ya inanmaktan ve dindarlık konusunda kör olanları döndürmeye çalışmaktan vazgeçmeyeceğiz; gerçekten kör olanlar bize kör diye sövse, kendilerine katılanları kandıranlar da, ister Yahudi ister Yunan olsunlar, bizi insanları kandırmakla suçlasa bile. Ne güzel kandırma! Ölçüsüzler yerine itidalli ya da itidale doğru ilerleyen, adaletsizler yerine adil ya da adalete doğru ilerleyen, akılsızlar yerine akıllı ya da phronēsis'e doğru yol alan, korkak, soysuz ve yüreksizler yerine cesur ve dayanıklı insanlar olsunlar diye; hele bunu her şeyi yaratan Tanrı'ya bağlılık uğruna verilen mücadelelerde göstersinler diye. İsa Mesih tek bir peygamberin değil, bütün peygamberlerin önceden haber verdiği kişi olarak geldi. Yahudi kişiliğine, Mesih hakkında yalnız bir peygamberin önceden konuştuğunu söyletmesi de Kelsos'un cahilliğindendi.

Kelsos'taki Yahudi, sözde kendi kanununa uygun olarak bunları söylerken sahneye çıkarılmış ve sözünü aşağı yukarı burada bitirmiştir; başka şeyler de söylemiştir ama anmaya değmez. Ben de onun eserine karşı yazdırdığım kitapların ikincisini burada bitiriyorum. Tanrı izin verirse ve Mesih'in kudreti ruhumuzda bulunursa, üçüncü kitapta Kelsos'un bundan sonra yazdıklarını ele almaya çalışacağız.

2.79

Εἶτ᾿ ἐπίλογος τοῦ Ἰουδαίου ἐπὶ τούτοις πᾶσί φησι περὶ τοῦ Ἰησοῦ· ἐκεῖνος μὲν οὖν ἄνθρωπος ἦν, καὶ τοιοῦτος. οἷον αὐτὸ τὸ ἀληθὲς ἐμφανίζει καὶ ὁ λόγος δείκνυσιν. οὐκ οἶδα δὲ εἰ ἄνθρωπος, τολμήσας ἐπισπεῖραι πάσῃ τῇ οἰκουμένῃ τὴν κατ᾿ αὐτὸν θεοσέβειαν καὶ διδασκαλίαν, δύναται ἀθεεὶ ποιῆσαι ὃ βούλεται καὶ κρείττων γενέσθαι πάντων τῶν ἀντιπραττόντων τῇ νομῇ τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ, βασιλέων τε καὶ ἡγουμένων καὶ συγκλήτου βουλῆς Ῥωμαίων καὶ τῶν πανταχοῦ ἀρχόντων καὶ δήμου. πῶς δὲ καὶ ἀνθρώπου φύσις, μηδὲν ἔχουσα κρεῖττον ἐν ἑαυτῇ, δύναται τοσοῦτον ἐπιστρέψαι πλῆθος; καὶ οὐ θαυμαστὸν εἰ τῶν φρονίμων ἀλλὰ καὶ τῶν ἀλογωτάτων καὶ τοῖς πάθεσιν ἐγκειμένων καὶ ὅσον ἐπὶ τῇ ἀλογίᾳ χαλεπώτερον μετατιθεμένων εἰς τὸ σωφρονέστερον. ἀλλ᾿ ἐπεὶ δύναμις τοῦ θεοῦ ὁ Χριστὸς ἦν καὶ σοφία τοῦ πατρὸς. διὰ τοῦτο ταῦτα πεποίηκε καὶ ἔτι ποιεῖ, κἂν μήτε Ἰουδαῖοι μήτε Ἕλληνες βούλωνται. οἱ ἀπιστοῦντες αὐτοῦ τῷ λόγῳ. ἡμεῖς οὖν οὐ παυσόμεθα πιστεύοντες τῷ θεῷ κατὰ τὰς Ἰησοῦ Χριστοῦ ὑποθήκας καὶ τοὺς τυφλώττοντας περὶ θεοσέβειαν ἐθέλοντες ἐπιστρέφειν, κἂν οἱ ἀληθῶς τυφλώττοντες λοιδορῶνται ἡμῖν ὡς τυφλώττουσι καὶ οἱ βουκολοῦντες, εἴτε Ἰουδαῖοι εἴτε Ἕλληνες. τοὺς συγκατατιθεμένους αὐτοῖς ἡμῖν ἐγκαλῶσιν ὡς βουκολοῦσι τοὺς ἀνθρώπους· καλήν γε βουκόλησιν, ἵν᾿ ἀντὶ ἀκολάστων σώφρονες γένωνται ἢ προκόπτοντές γε ἐπὶ σωφροσύνην, καὶ ἀντὶ ἀδίκων δίκαιοι ἢ προκόπτοντες ἐπὶ δικαιοσύνην, καὶ ἀντὶ ἀφρόνων φρόνιμοι ἢ ὁδεύοντες ἐπὶ τὴν φρόνησιν, καὶ ἀντὶ δειλῶν καὶ ἀγεννῶν καὶ ἀνάνδρων ἀνδρεῖοι καὶ καρτερικοὶ, καὶ μάλιστα τοῦτο ἐπιδεικνύμενοι ἐν τοῖς ὑπὲρ εὐσεβείας τῆς εἰς τὸν κτίσαντα ὅλα θεὸν ἀγῶσιν. ἦλθεν οὖν οὐχ ὑπὸ ἑνὸς προφήτου ἀλλ᾿ ὑπὸ πάντων προκηρυχθεὶς Ἰησοῦς Χριστός. καὶ τοῦτο δὲ τῆς ἀμαθίας ἦν Κέλσου, περιθεῖναι τῷ Ἰουδαϊκῷ προσώπῳ ἕνα προφήτην προειρηκέναι περὶ τοῦ Χριστοῦ. καὶ ἐπεὶ ταῦτα ὁ παρὰ τῷ Κέλσῳ Ἰουδαῖος εἰσῆκται λέγων ὡς δῆθεν κατὰ τὸν ἑαυτοῦ νόμον καὶ αὐτοῦ που κατέπαυσε τὸν λόγον. καὶ ἄλλα εἰπὼν οὐ μνήμης ἄξια. καὶ αὐτὸς ἐνθάδε καταπαύσω τὸ δεύτερον τῶν πρὸς τὸ σύγγραμμα αὐτοῦ ὑπαγορευθέντων μοι. θεοῦ δὲ διδόντος καὶ τῆς Χριστοῦ δυνάμεως τῇ ψυχῇ ἡμῶν ἐπιδημούσης. πειρασόμεθα ἐν τῷ τρίτῳ πρὸς τὰ ἑξῆς τῷ Κέλσῳ γραφέντα πραγματεύσασθαι. # Kitap 3 ### ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΠΙΓΕΓΡΛΜΜΕΝΟΝ ΚΕΛΣΟΥ ΑΛΠΘΗ ΛΟΓΟΝ ΩΡΙΓΕΝΟΥΣ ΤΟΜΟΣ ΤΡΙΤΟΣ.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…