İçeriğe geç
Kelsos'a Karşı

Origenes · Kelsos'a Karşı

II. Kitap, 1. kısım

2.1Kelsos'un "Gerçek Söz" başlığını taşıyan kitabına karşı yazdırdığımız birinci ciltte, Yahudinin İsa'ya karşı konuşturulduğu bölümü sona erdirmiştik; o bölüm yeterli bir sınıra ulaşmıştı. Şimdi bu ikinci cildi, Kelsos'un Yahudi halkından İsa'ya inananlara karşı ileri sürdüğü suçlamalara cevap vererek yazmayı amaçlıyoruz. Önce şu noktaya dikkat çekelim: Kelsos bir kez birini konuşturmaya karar vermişken, neden Yahudiyi putperest milletlerden gelen inananlara değil de Yahudilerden gelenlere karşı konuşturuyor? Oysa bize karşı yazılmış bir konuşma ona çok daha inandırıcı görünebilirdi. Ama belki de her şeyi bildiğini iddia eden bu adam, konuşturma konusunda tutarlı olanın ne olduğunu görememiştir.

Yahudilerden gelen inananlara ne dediğine bakalım. Onların İsa'nın sözlerine kapılarak atalarının kanununu bıraktıklarını, gülünç bir biçimde aldatıldıklarını, başka bir ada ve başka bir hayata kaçtıklarını söylüyor. Oysa Yahudilerden gelip İsa'ya inananların atalarının kanununu bırakmadıklarını fark etmemiş bile. Çünkü onlar bu kanuna göre yaşıyorlar; hatta kanunu yorumlayışlarındaki yoksulluktan ad almışlardır. Zira Yahudiler yoksula "ebion" der; Yahudilerden gelip İsa'yı Mesih olarak kabul edenlere de "Ebionîler" denir. Petrus'un da Musa kanununa göre Yahudi âdetlerini uzun süre koruduğu görülüyor; çünkü henüz İsa'dan, lafzî kanundan ruhanî kanuna yükselmeyi öğrenmemişti. Bunu Elçilerin İşleri'nden öğreniyoruz. Tanrı'nın meleğinin Kornelius'a görünüp ondan Simun Petrus diye anılan adamı çağırmak için "Yafa'ya" adam göndermesini istediği günün "ertesinde", "Petrus öğleye doğru dua etmek için dama çıktı. Acıkmıştı, bir şey yemek istiyordu. Yemek hazırlanırken kendinden geçti. Göğün açıldığını, dört köşesinden tutulup yere indirilen büyük bir çarşafa benzer bir şeyin indiğini gördü. İçinde yeryüzünün bütün dört ayaklıları, sürüngenleri ve göğün kuşları vardı. Bir ses ona, 'Kalk Petrus, kes ve ye!' dedi. Petrus ise, 'Asla, ya Rab! Hiçbir zaman bayağı ve murdar bir şey yemedim' dedi. Ses ikinci kez ona, 'Tanrı'nın temiz kıldığına sen bayağı deme' dedi." Bak, burada Petrus'un temiz ve murdar şeylerle ilgili Yahudi âdetlerini hâlâ nasıl koruduğu gösteriliyor. Devamından da anlaşılıyor ki, hâlâ Yahudi olduğu, Yahudilerin geleneklerine göre yaşadığı ve Yahudiliğin dışındakileri küçümsediği için, iman sözlerini bedence İsrailli olmayan Kornelius'la ve yanındakilerle paylaşmak üzere bir görüme ihtiyaç duymuştu. Pavlus da Galatyalılara Mektup'ta, Petrus'un Yahudilerden hâlâ korktuğu için, Yakup yanına geldiğinde öbür milletlerden olanlarla birlikte yemek yemeyi bıraktığını ve "sünnetlilerden korkarak" onlardan "ayrıldığını" belirtiyor. Öbür Yahudiler ve Barnaba da onunla aynı şeyi yapmışlardı.

Sünnetlilere gönderilenlerin Yahudi âdetlerinden ayrılmaması da tutarlıydı; çünkü "direk sayılanlar", kendileri "sünnetlilere" gidip Pavlus ile Barnaba'nın da öbür milletlere vaaz etmesi için onlara "birlik eli uzattılar". Ama "sünnetlilere" vaaz edenlerin öbür milletlerden çekinip ayrı durduklarını söylemeye ne gerek var? Pavlus'un kendisi bile "Yahudileri kazanmak için Yahudilere Yahudi gibi" oluyordu. Bu yüzden, Elçilerin İşleri'nde de yazıldığı gibi, Yahudileri kanundan dönmüş biri olmadığına ikna etmek için sunağa bir adak bile sundu. Kelsos bütün bunları bilseydi, Yahudiyi Yahudilikten gelen inananlara şunu söyler hâlde konuşturmazdı: "Ey yurttaşlarım, ne oldu size de atalarınızın kanununu bıraktınız? Az önce konuştuğumuz o adamın sözlerine kapılıp gülünç bir biçimde aldandınız, bizden başka bir ada ve başka bir hayata kaçtınız?"

2.1

Ἐν τῷ πρώτῳ τόμῳ τῶν ὑπαγορευθέντων ἡμῖν πρὸς τὸν Κέλσου ἐπιγραφέντα ἀληθῆ λόγον καταλήξαντες εἰς τὴν τοῦ Ἰουδαίου πρὸς τὸν Ἰησοῦν προσωποποιΐαν, αὐτάρκη περιγραφὴν εἰληφότι, τοῦτον συντάσσειν προαιρούμεθα, ἀπολογούμενοι πρὸς τὰ φερόμενα ὑπ᾿ αὐτοῦ ἐγκλήματα κατὰ τῶν ἀπὸ τοῦ λαοῦ τῶν Ἰουδαίων εἰς τὸν Ἰησοῦν πιστευσάντων. καὶ αὐτό γε τοῦτο πρῶτον ἐφίσταμεν, τί δή ποτε ἅπαξ κρίνας προσωποποιεῖν ὁ Κέλσος οὐ προσωποποιεῖ Ἰουδαῖον πρὸς τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν πιστεύοντας λέγοντα ἀλλὰ πρὸς τοὺς ἀπὸ Ἰουδαίων· πιθανώτατος δ᾿ ἂν καὶ ἔδοξεν ὁ λόγος εἶναι αὐτῷ πρὸς ἡμᾶς γραφόμενος. ἀλλὰ μή ποτε ὁ πάντ᾿ ἐπαγγελόμενος εἰδέναι τὸ ἀκόλουθον οὐκ εἶδε κατὰ τὸν τόπον τῆς προσωποποιΐας. τί οὖν καὶ λέγει πρὸς τοὺς ἀπὸ Ἰουδαίων πιστεύοντας, κατανοητέον. φησὶν αὐτοὺς καταλιπόντας τὸν πάτριον νόμον τῷ ἐψυχαγωγῆσθαι ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ ἠπατῆσθαι πάνυ γελοίως καὶ ἀπηυτομοληκέναι εἰς ἄλλο ὄνομα καὶ εἰς ἄλλον βίον, μηδὲ τοῦτο κατανοήσας, ὅτι οἱ ἀπὸ Ἰουδαίων εἰς τὸν Ἰησοῦν πιστεύοντες οὐ καταλελοίπασι τὸν πάτριον νόμον. βιοῦσι γὰρ κατ᾿ αὐτὸν, ἐπώνυμοι τῆς κατὰ τὴν ἐκδοχὴν πτωχείας τοῦ νόμου γεγενημένοι. Ἐβίων τε γὰρ ὁ πτωχὸς παρὰ Ἰουδαίοις καλεῖται, καὶ Ἐβιωναῖοι χρηματίζουσιν οἱ ἀπὸ Ἰουδαίων τὸν Ἰησοῦν ὡς Χριστὸν παραδεξάμενοι. δεξάμενοι. καὶ ὁ Πέτρος δὲ μέχρι πολλοῦ φαίνεται τὰ κατὰ τὸν Μωϋσέως νόμον Ἰουδαϊκὰ ἔθη τετηρηκέναι, ὡς μηδέπω ἀπὸ Ἰησοῦ μαθὼν ἀναβαίνειν ἀπὸ τοῦ κατὰ τὸ γράμμα νόμου ἐπὶ τὸν κατὰ τὸ πνεῦμα· ὅπερ ἀπὸ τῶν Πράξεων τῶν ἀποστόλων μεμαθήκαμεν. „τῇ“ γὰρ „ἐπαύριον“ τοῦ ἑωρᾶσθαι ἄγγελον θεοῦ τῷ Κορνηλίῳ, ὑποτιθέμενον αὐτῷ πέμψαι „εἰς Ἰόππην“ ἐπὶ Σίμωνα τὸν καλούμενον Πέτρον, „ἀνέβη Πέτρος εἰς τὸ ὑπερῷον προσεύξασθαι περὶ ὥραν ἕκτην. ἐγένετο δὲ πρόσπεινος καὶ ἤθελε γεύσασθαι. παρασκευαζόντων δ᾿ αὐτῶν ἐγένετο ἔκστασις ἐπ᾿ αὐτὸν, καὶ θεωρεῖ τὸν οὐρανὸν ἀνεῳγμένον καὶ καταβαῖνον σκεῦός τι ὡς ὀθόνην μεγάλην, τέσσαρσιν ἀρχαῖς καθιέμενον ἐπὶ τῆς γῆς, ἐν ᾧ ὑπῆρχε πάντα τὰ τετράποδα καὶ ἑρπετὰ τῆς γῆς καὶ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ. καὶ ἐγένετο φωνὴ πρὸς αὐτόν· ἀναστὰς, Πέτρε, θῦσον καὶ φάγε. ὁ δὲ Πέτρος εἶπε· μηδαμῶς, κύριε, ὅτι οὐδέ ποτε ἔφαγον πᾶν κοινὸν καὶ ἀκάθαρτον. καὶ φωνὴ ἐκ δευτέρου πρὸς αὐτόν· ἃ ὁ θεὸς ἐκαθάρισε σὺ μὴ κοίνου.“ ὅρα γὰρ ἐν τούτοις, τίνα τρόπον παρίσταται τὰ Ἰουδαϊκὰ ἔθη περὶ καθαρῶν καὶ ἀκαθάρτων ἔτι τηρῶν ὁ Πέτρος. καὶ ἐκ τῶν ἑξῆς δηλοῦται ὅτι ὀπτασίας ἐδεήθη, ἵνα κοινωνήσῃ τῶν λόγων τῆς πίστεως τῷ μὴ κατὰ σάρκα Ἰσραηλίτῃ Κορνηλίῳ καὶ τοῖς σὺν αὐτῷ ὡς ἔτι Ἰουδαῖος καὶ κατὰ τὰς Ἰουδαίων παραδόσεις ζῶν, καταφρονῶν τῶν ἔξω τοῦ ἰουδαϊσμοῦ. καὶ ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας δὲ ἐπιστολῇ Παῦλος ἐμφαίνει ὅτι Πέτρος ἔτι φοβούμενος τοὺς Ἰουδαίους, παυσάμενος τοῦ μετὰ τῶν ἐθνῶν συνεσθίειν, ἐλθόντος Ἰακώβου πρὸς αὐτὸν „ἀφώριζεν ἑαυτὸν“ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν, „φοβούμενος τοὺς ἐκ τῆς περιτομῆς“· καὶ τὸ αὐτὸ πεποιήκασιν αὐτῷ οἱ λοιποὶ Ἰουδαῖοι καὶ Βαρνάβας. καὶ ἀκόλουθόν γε ἦν μὴ ἀποστῆναι τῶν Ἰουδαϊκῶν ἐθῶν τοὺς εἰς τὴν περιτομὴν ἀποσταλέντας, ὅτε „οἱ δοκοῦντες στῦλοι εἶναι δεξιὰς ἔδωκαν Παύλῳ καὶ Βαρνάβᾳ κοινωνίας,“ „αὐτοὶ εἰς τὴν περιτομὴν“ ἀπιόντες, ἵν᾿ ἐκεῖνοι τοῖς ἔθνεσι κηρύξωσι. τί δὲ λέγω ὅτι οἱ κηρύσσοντες „εἰς τὴν περιτομὴν“ ὑπέστελλον ἑαυτοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν καὶ ἀφώριζον; ὅτε καὶ αὐτὸς ὁ Παῦλος „τοῖς Ἰουδαίοις Ἰουδαῖος“ ἐγίνετο, „ἵνα Ἰουδαίους“ κερδήσῃ. διὸ, ὡς καὶ ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων γέγραπται, καὶ προσφορὰν προσήνεγκεν ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον, ἵνα πείσῃ Ἰουδαίους περὶ τοῦ μὴ εἶναι ἀποστάτης νόμου. ταῦτα δὲ πάντα εἰ ἠπίστατο ὁ Κέλσος, οὐκ ἂν ἐπροσωποποιήσατο τὸν Ἰουδαῖον λέγοντα πρὸς τοὺς ἀπὸ ἰουδαϊσμοῦ πιστεύοντας τό· τί παθόντες, ὦ πολῖται, κατελίπετε τὸν πάτριον νόμον καὶ ὑπ᾿ ἐκείνου, πρὸς ὃν ἄρτι διειλέγμεθα, ψυχαγωγηθέντες πάνυ γελοίως ἐξηπατήθητε καὶ ἀφ᾿ ἡμῶν ἀπηυτομολήσατε εἰς ἄλλο ὄνομα καὶ εἰς ἄλλον βίον;

2.2Madem bir kez Petrus'tan ve sünnetlilere Hristiyanlığı öğretenlerden söz ettik, Yuhanna İncili'nden İsa'nın bir sözünü ve onun yorumunu buraya koymayı yersiz bulmuyorum. Onun şöyle dediği yazılıdır: "Size söyleyecek daha çok şeyim var, ama şimdi bunları kaldıramazsınız. O, yani hakikat Ruhu gelince, sizi bütün hakikate yöneltecek. Çünkü kendiliğinden konuşmayacak, ne işitirse onu söyleyecek." Bu yerde, İsa'nın öğrencilerine "söyleyecek" olduğu ama onların o zaman "kaldıramayacakları" o "çok şey"in ne olduğunu araştırıyoruz. Şunu söylüyorum: Belki de havariler Yahudi oldukları ve Musa kanununun lafzıyla yetiştikleri için, İsa'nın onlara "söyleyecek" olduğu şeyler şunlardı: Gerçek kanunun ne olduğu; Yahudilerin ibadetinin hangi "göksel" şeylerin "örneği ve gölgesi" olarak yapıldığı; yemek, içmek, bayramlar, yeni aylar ve Sebt günleriyle ilgili kanunun hangi "gelecek iyiliklerin gölgesi"ni taşıdığı. İsa'nın onlara "söyleyecek" olduğu "çok şey" bunlardı. Ama neredeyse doğuştan gelen ve erkeklik çağına kadar insanla birlikte büyüyen, onları benimsemiş olanları da bunların tanrısal olduğuna, onları sarsmanın ise dinsizlik olduğuna inandırmış öğretileri ruhtan söküp atmanın çok güç olduğunu görüyordu. Mesih'e göre, yani hakikate göre "bilgi"nin üstünlüğü içinde bunların "süprüntü" ve "zarar" olduğunu, dinleyenleri ikna edecek biçimde göstermenin de güç olduğunu görüyordu. Bu yüzden bunu daha elverişli bir zamana, çilesinden ve dirilişinden sonraya erteledi. Gerçekten de bu yardım, onu henüz kavrayamayanlara zamansız sunulsaydı, onların İsa hakkında, yaşayan Tanrı'nın Mesih'i ve Oğlu olarak çoktan edindikleri kanaati yıkabilirdi. "Size söyleyecek daha çok şeyim var, ama şimdi bunları kaldıramazsınız" sözünü böyle anlamanın küçümsenmeyecek bir anlamı olup olmadığına bir bak. Çünkü kanunun ruhanî anlamına göre yorumlanması ve aydınlatılmasına dair söylenecek şeyler "çok"tu; Yahudiler arasında doğup yetişmiş öğrenciler de o zaman bunları bir türlü "kaldıramazlardı".

Kanaatimce, o şeyler bir ön örnek, Kutsal Ruh'un onlara öğreteceği şeyler ise hakikat olduğu için şöyle denmiştir: "O, yani hakikat Ruhu gelince, sizi bütün hakikate yöneltecek." Sanki şöyle diyordu: "Ön örnekleri içinde yaşarken Tanrı'ya gerçek ibadeti ettiğinizi sandığınız şeylerin bütün hakikatine." İsa'nın vaadine göre de "hakikat Ruhu" Petrus'a geldi ve yeryüzünün dört ayaklıları, sürüngenleri ve göğün kuşları hakkında ona şöyle dedi: "Kalk Petrus, kes ve ye." Petrus hâlâ batıl kaygılar içindeyken ona geldi; çünkü Petrus tanrısal sese bile "Asla, ya Rab! Hiçbir zaman bayağı ve murdar bir şey yemedim" diyordu. Ruh da ona "Tanrı'nın temiz kıldığına sen bayağı deme" sözüyle gerçek ve ruhanî yiyecekler hakkındaki öğretiyi öğretti. O görümden sonra da "hakikat Ruhu", Petrus'u "bütün hakikate" yönelterek, İsa bedence henüz onunla birlikteyken "kaldıramadığı" o çok şeyi ona söylüyordu. Ama Musa kanununun yorumuyla ilgili bu konuları anlatmak için başka bir fırsat olacaktır.

2.2

Ἐπεὶ δ᾿ ἅπαξ γεγόναμεν ἐν τῷ περὶ τοῦ Πέτρου λόγῳ καὶ τῶν διδαξάντων τοὺς ἐν τῇ περιτομῇ τὸν χριστιανισμὸν, οὐκ ἄτοπον ἡγοῦμαι παραθέσθαι τοῦ Ἰησοῦ τινα φωνὴν ἀπὸ τοῦ κατὰ Ἰωάννην εὐαγγελίου καὶ τὴν διήγησιν αὐτῆς. γέγραπται δὴ αὐτὸν εἰρηκέναι. „ἔτι πολλὰ ἔχω λέγειν ὑμῖν, ἀλλ᾿ οὐ δύνασθε βαστάζειν ἄρτι· ὅταν δὲ ἔλθῃ ἐκεῖνος, τὸ πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὁδηγήσει ὑμᾶς εἰς τὴν ἀλήθειαν πᾶσαν· οὐ γὰρ λαλήσει ἀφ᾿ ἑαυτοῦ, ἀλλ᾿ ὅσα ἀκούσει λαλήσει.“ καὶ ζητοῦμεν ἐν τῷ τόπῳ, τίνα ἦν τὰ „πολλὰ,“ ἃ εἶχε μὲν „λέγειν“ ὁ Ἰησοῦς τοῖς μαθηταῖς ἑαυτοῦ, οὐκ ἐδύναντο δὲ αὐτὰ „βαστάζειν“ τότε. καί φημι· μή ποθ᾿ ὡς Ἰουδαίοις καὶ συντραφεῖσι τῷ κατὰ τὸ γράμμα Μωϋσέως νόμῳ τοῖς ἀποστόλοις εἶχε μὲν „λέγειν,“ τίς ὁ ἀληθὴς νόμος, καὶ τίνων „ἐπουρανίων“ „ὑποδείγματι καὶ σκιᾷ“ ἡ παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις λατρεία ἐπετελεῖτο, καὶ τίνων „μελλόντων ἀγαθῶν“ „σκιὰν“ περιεῖχεν ὁ περὶ βρώσεως καὶ πόσεως καὶ ἑορτῶν καὶ νουμηνιῶν καὶ σαββάτων νόμος. καὶ „πολλὰ“ ἦν ταῦθ᾿, ἃ εἶχεν αὐτοῖς „λέγειν“· ὁρῶν δ᾿ ὅτι πάνυ χαλεπόν ἐστιν ἀπὸ ψυχῆς ἀνατρέπειν σχεδὸν συγγεννηθέντα καὶ συντραφέντα δόγματα μέχρι τῆς τοῦ ἀνδρὸς ἡλικίας καὶ πείσαντα τοὺς ἀνειληφότας αὐτὰ ὅτι ταῦτα μέν ἐστι θεῖα τὸ δὲ μετασαλεύειν αὐτά ἐστιν ἀσεβὲς, καὶ ἐν τῇ ὑπεροχῇ τῆς κατὰ Χριστὸν, τουτέστι τὴν ἀλήθειαν, „γνώσεως“ ἐλέγχειν αὐτὰ „σκύβαλα“ καὶ „ζημίαν,“ ὥστε πεισθῆναι τοὺς ἀκούοντας, ὑπερετίθετο εἰς ἐπιτηδειότερον καιρὸν τὸν μετὰ τὸ πάθος καὶ τὴν ἀνάστασιν αὐτοῦ. καὶ γὰρ ἀληθῶς ἦν ἀκαίρως προσαγόμενον τὸ βοήθημα τοῖς μηδέπω χωροῦσιν αὐτὸ, ἀνατρεπτικὸν τῆς περὶ τοῦ Ἰησοῦ ὑπολήψεως τυγχάνον, ἣν ἤδη ἀνειλήφεσαν ὡς περὶ Χριστοῦ καὶ υἱοῦ τοῦ θεοῦ τοῦ ζῶντος. καὶ πρόσχες εἰ μὴ νοῦν ἔχει οὐκ εὐκαταφρόνητον τὸ οὕτως ἀκοῦσαι τοῦ „ἔτι πολλὰ ἔχω ὑμῖν λέγειν, ἀλλ᾿ οὐ δύνασθε βαστάζειν ἄρτι“· „πολλὰ“ γὰρ τὰ τῆς τοῦ νόμου κατὰ τὰ πνευματικὰ διηγήσεως καὶ σαφηνείας· καὶ οὐκ ἐδύναντό πως „βαστάζειν“ αὐτὰ οἱ μαθηταὶ, ἐν Ἰουδαίοις γεγεννημένοι καὶ ἀνατεθραμμένοι τότε. οἶμαι δ᾿ ὅτι καὶ ἐπεὶ τύπος μὲν ἦν ἐκεῖνα, ἀλήθεια δὲ ἃ ἔμελλε διδάσκειν αὐτοὺς τὸ ἅγιον πνεῦμα, διὰ τοῦτο λέλεκται· „ὅταν ἔλθῃ ἐκεῖνος, τὸ πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὁδηγήσει ὑμᾶς εἰς τὴν ἀλήθειαν πᾶσαν“· ὡς εἰ ἔλεγεν· εἰς πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν τῶν πραγμάτων. ὧν ἐν τοῖς τύποις γενόμενοι ᾤεσθε τὴν ἀληθῆ λατρείαν λατρεύειν τῷ θεῷ. καὶ κατὰ τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ Ἰησοῦ ἦλθε „τὸ πνεῦμα τῆς ἀληθείας“ ἐπὶ τὸν Πέτρον, λέγον πρὸς αὐτὸν περὶ τῶν τετραπόδων καὶ ἑρπετῶν τῆς γῆς καὶ πετεινῶν τοῦ οὐρανοῦ· „ἀναστὰς, Πέτρε. θῦσον καὶ φάγε.“ καὶ ἦλθε πρὸς αὐτὸν ἔτι δεισιδαιμονοῦντα, φησὶ γὰρ καὶ πρὸς τὴν θείαν φωνήν· „μηδαμῶς, κύριε, ὅτι οὐδέ ποτε ἔφαγον πᾶν κοινὸν καὶ ἀκάθαρτον.“ καὶ ἐδίδαξε τὸν περὶ βρωμάτων ἀληθῶν καὶ πνευματικῶν λόγον ἐν τῷ „ἃ ὁ θεὸς ἐκαθάρισε σὺ μὴ κοίνου.“ καὶ ἑξῆς ἐκείνῃ τῇ ὀπτασίᾳ „τὸ πνεῦμα τῆς ἀληθείας“ ὁδηγοῦν „εἰς τὴν ἀλήθειαν πᾶσαν“ τὸν Πέτρον τὰ πολλὰ ἔλεγεν αὐτῷ, ἃ οὐκ ἐδύνατο „βαστάζειν,“ ὅτε κατὰ σάρκα αὐτῷ ἔτι ὁ Ἰησοῦς συνῆν. ἀλλὰ περὶ μὲν τούτων ἄλλος ἔσται καιρὸς πρὸς τὸ διηγήσασθαι περὶ τῶν κατὰ τὴν ἐκδοχὴν τοῦ Μωϋσέως νόμου.

2.3Şimdi ise amacımız Kelsos'un bilgisizliğini ortaya koymak. Onun kitabındaki Yahudi, İsa'ya inanmış yurttaşlarına ve İsraillilere şöyle diyor: "Ne oldu size de atalarınızın kanununu bıraktınız?" ve devamı. Kanunu dinlemeyenleri azarlayıp şöyle diyenler, atalarının kanununu nasıl bırakmış olabilirler: "Ey kanunu okuyanlar, söyleyin bana, kanunu işitmiyor musunuz? Çünkü İbrahim'in iki oğlu olduğu yazılıdır" ve "bunlar mecazdır" sözüne kadar ve devamı. Sözlerinde atalarının yazılarını hep anan ve şöyle diyenler de atalarının kanununu nasıl bırakmış olabilirler: "Kanun da bunları söylemiyor mu? Çünkü Musa kanununda, 'Harman döven öküzün ağzını bağlamayacaksın' diye yazılıdır. Tanrı öküzleri mi düşünüyor? Yoksa bunu büsbütün bizim için mi söylüyor? Evet, bizim için yazılmıştır" ve devamı. Kelsos'taki Yahudi bunları ne kadar karışık söylüyor! Oysa daha inandırıcı biçimde şunu söyleyebilirdi: "Bazılarınız yorum ve mecaz bahanesiyle âdetleri bıraktınız; bazılarınız, iddia ettiğiniz gibi ruhanî yorum yapsanız da atalarınızın âdetlerini yine de koruyorsunuz; bazılarınız ise hiç yorum yapmadan hem İsa'yı peygamberlerce önceden bildirilmiş biri olarak kabul etmek hem de Musa kanununu atalarınızın âdetine göre korumak istiyorsunuz, sanki Ruh'un bütün anlamı lafızda saklıymış gibi." Ama Kelsos bu konudaki gerçekleri nereden açıkça bilecekti? İlerde tanrısız ve İsa'ya büsbütün yabancı mezheplerden, yaratıcı Tanrı'yı bırakan başka mezheplerden söz ettiği hâlde, İsa'ya inanıp atalarının kanununu bırakmamış İsraillileri görmemişti. Çünkü amacı, işine yarar bir şey bulursa kabul etmek üzere konuyla ilgili her şeyi hakikat sevgisiyle incelemek değildi; bir düşman gibi, duyduğu anda bu tür şeyleri yıkmaya kendini tamamen kaptırarak yazmıştı.

2.3

Νῦν δὲ πρόκειται ἐλέγξαι τὴν τοῦ Κέλσου ἀμαθίαν, παρ᾿ ᾧ ὁ Ἰουδαῖος λέγει τοῖς πολίταις καὶ Ἰσραηλίταις πιστεύσασιν ἐπὶ τὸν Ἰησοῦν τό· τί παθόντες κατελίπετε τὸν πάτριον νόμον; καὶ τὰ ἑξῆς. πῶς δὲ καταλελοίπασι τὸν πάτριον νόμον οἱ ἐπιτιμῶντες τοῖς μὴ ἀκούουσιν αὐτοῦ καὶ λέγοντες· „λέγετέ μοι, οἱ τὸν νόμον ἀναγινώσκοντες, τὸν νόμον οὐκ ἀκούετε; γέγραπται γὰρ ὅτι Ἀβραὰμ δύο υἱοὺς ἔσχε,“ μέχρι τοῦ „ατινά ἐστιν ἀλληγορούμενα“ καὶ τῶν ἑξῆς. καὶ πῶς καταλελοίπασι τὸν πάτριον νόμον οἱ ἀεὶ μεμνημένοι ἐν τοῖς λόγοις ἑαυτῶν τῶν πατρίων καὶ λέγοντες· „ἢ καὶ ὁ νόμος ταῦτα οὐ λέγει; ἐν γὰρ τῷ Μωϋσέως νόμῳ γέγραπται· οὐ φιμώσεις βοῦν ἀλοῶντα. μὴ τῶν βοῶν μέλει τῷ θεῷ; ἢ δι᾿ ἡμᾶς πάντως λέγει; δι᾿ ἡμᾶς γὰρ ἐγράφη“ καὶ τὰ ἑξῆς. καὶ ὡς συγκεχυμένως γε ταῦθ᾿ ὁ παρὰ τῷ Κέλσῳ Ἰουδαῖος λέγει, δυνάμενος πιθανώτερον εἰπεῖν ὅτι τινὲς μὲν ὑμῶν καταλελοίπασι τὰ ἔθη προφάσει διηγήσεων καὶ ἀλληγοριῶν, τινὲς δὲ καὶ διηγούμενοι, ὡς ἐπαγγέλλεσθε, πνευματικῶς οὐδὲν ἧττον τὰ πάτρια τηρεῖτε, τινὲς δὲ οὐδὲ διηγούμενοι βούλεσθε καὶ τὸν Ἰησοῦν παραδέξασθαι ὡς προφητευθέντα καὶ τὸν Μωϋσέως νόμον τηρῆσαι κατὰ τὰ πάτρια, ὡς ἐν τῇ λέξει ἔχοντες τὸν πάντα τοῦ πνεύματος νοῦν. ἀλλὰ γὰρ πόθεν Κέλσῳ τὰ κατὰ τὸν τόπον τρανῶσαι, ⟨(ὃς)⟩ καὶ αἱρέσεων μὲν ἀθέων καὶ τοῦ Ἰησοῦ πάντῃ ἀλλοτρίων ἐν τοῖς ἑξῆς ἐμνημόνευσε καὶ ἄλλων καταλειπουσῶν τὸν δημιουργὸν, οὐκ εἶδε δὲ καὶ Ἰσραηλίτας εἰς Ἰησοῦν πιστεύοντας καὶ οὐ καταλιπόντας τὸν πάτριον νόμον; οὐ γὰρ προέκειτο αὐτῷ φιλαλήθως ὅλα τὰ κατὰ τὸν τόπον ἐξετάσαι, ἵν᾿, εἴ τι χρήσιμον εὑρίσκοι, παραδέξηται· ἀλλ᾿ ὡς ἐχθρὸς καὶ ὅλος τοῦ ἀνατρέπειν ἅμα τῷ ἀκοῦσαι γενόμενος τὰ τοιαῦτα ἀνέγραψεν.

2.4Sonra Kelsos'taki Yahudi, halktan inananlara şöyle diyor: "Daha dün, evvelki gün, sizi sığır güder gibi güden bu adamı cezalandırdığımız sırada atalarınızın kanunundan ayrıldınız." Gösterdiğimiz gibi, söylediği şeylerde hiçbir kesin bilgisi yok. Bundan sonraki sözü ise bana kurnazca görünüyor: "Yoksa nasıl oluyor da işe bizim kutsal yazılarımızdan başlıyor, ilerledikçe de onları hor görüyorsunuz; oysa öğretiniz için bizim kanunumuzdan başka bir başlangıç gösteremiyorsunuz?" Gerçekten de Hristiyanlar için giriş, Musa'nın kutsal yazılarından ve peygamberlerin kitaplarından yapılır. Girişten sonra da yeni başlayanlar ilerlemelerini bu yazıların yorumunda ve aydınlatılmasında bulurlar; "vahiy yoluyla" bildirilen, "ezelî zamanlarda" gizli tutulmuş, "ama şimdi" peygamberlerin sözlerinde ve Rabbimiz İsa Mesih'in görünmesiyle "açığa çıkmış" sırrı araştırırlar. Sizin dediğiniz gibi, ilerleyenler kanunda yazılı olanları hor görmezler; tersine, bu yazıların, onları yüzeysel ve masalımsı biçimde okuyan Yahudilerin görmediği ne derin, hikmetli ve sırlı sözler taşıdığını göstererek onlara daha büyük bir saygı gösterirler.

Kanunun bizim öğretimizin, yani Müjde'nin başlangıcı olmasında yersiz olan ne var? Nitekim Rabbimizin kendisi de ona inanmayanlara şöyle diyor: "Musa'ya inansaydınız bana da inanırdınız; çünkü o benim hakkımda yazdı. Ama onun yazdıklarına inanmıyorsanız, benim sözlerime nasıl inanacaksınız?" Müjdecilerden biri olan Markos da şöyle diyor: "Peygamber İşaya'nın kitabında yazıldığı gibi, İsa Mesih'in Müjdesi'nin başlangıcı: 'İşte, senin önünden habercimi gönderiyorum, o senin yolunu hazırlayacak.'" Böylece Müjde'nin başlangıcının Yahudi yazılarına bağlı olduğunu gösteriyor. O hâlde Kelsos'taki Yahudinin şu sözü bize karşı ne söylemiş oluyor: "Eğer biri size Tanrı'nın oğlunun insanların arasına geleceğini önceden bildirdiyse, o bizim peygamberimizdi, bizim Tanrımızın peygamberiydi." İsa'yı vaftiz eden Yahya'nın Yahudi olması Hristiyanlık için ne suçlama olabilir? Onun Yahudi olmasından, öbür milletlerden ya da Yahudilerden söze gelen her inananın Musa kanununu lafzıyla koruması gerektiği sonucu çıkmaz.

2.4

Εἶτα λέγει ὁ παρ᾿ αὐτῷ Ἰουδαῖος πρὸς τοὺς ἀπὸ τοῦ λαοῦ πιστεύσαντας ὅτι χθὲς καὶ πρώην καὶ ὁπηνίκα τοῦτον ἐκολάζομεν βουκολοῦντα ὑμᾶς, ἀπέστητε τοῦ πατρίου νόμου, οὐδὲν ἀκριβὲς εἰδὼς ἐν οἷς ἔλεγεν, ὡς ἐδείξαμεν. μετὰ δὲ ταῦτα δοκεῖ μοι δεινότητος ἔχεσθαι τὸ ἢ πῶς ἄρχεσθε μὲν ἀπὸ τῶν ἡμετέρων ἱερῶν, προϊόντες δὲ αὐτὰ ἀτιμάζετε, οὐκ ἔχοντες ἄλλην ἀρχὴν εἰπεῖν τοῦ δόγματος ἢ τὸν ἡμέτερον νόμον; ἀληθῶς μὲν γὰρ Χριστιανοῖς ἡ εἰσαγωγή ἐστιν ἀπὸ τῶν ἱερῶν Μω(??)σέως καὶ τῶν προφητικῶν γραμμάτων· καὶ μετὰ τὴν εἰσαγωγὴν ἐν τῇ διηγήσει καὶ σαφηνείᾳ αὐτῶν ἐστι τοῖς εἰσαγομένοις ἡ προκοπὴ, ζητουσι τὸ „κατὰ ἀποκάλυψιν“ μυστήριον, „χρόνοις αἰω νί οις“ σεσιγημένον ⟨(φανερωθὲν „δὲ νῦν“)⟩ ἐν ταῖς προφητικαῖς φωναῖς καὶ τῇ τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐπιφανείᾳ. οὐχ, ὡς λέγετε δὲ, οἱ προϊόντες ἀτιμάζουσι τὰ ἐν νόμῳ γεγραμμένα ἀλλὰ πλείονα τιμὴν αὐτοῖς περιτιθέασιν ἀποδεικνύντες, ὅσον ἔχει βάθος σοφῶν καὶ ἀποῤῥήτων λόγων ἐκεῖνα τὰ γράμματα τὰ ὑπὸ Ἰουδαίων οὐ τεθεωρημένα. τῶν ἐπιπολαιότερον καὶ μυθικώτερον αὐτοῖς ἐντυγχανόντων τί δὲ ἄτοπον τὸ ἀρχὴν τοῦ ἡμετέρου δόγματος, τουτέστι τοῦ εὐαγγελίου, εἶναι τὸν νόμον; ἅτε καὶ αὐτοῦ τοῦ κυρίου ἡμῶν λέγοντος πρὸς τοὺς μὴ πιστεύοντας αὐτῷ· „εἰ ἐπιστεύετε Μωϋσεῖ, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί· περὶ γὰρ ἐμοῦ ἐκεῖνος ἔγραψεν. εἰ δὲ τοῖς ἐκείνου γράμμασιν οὐ πιστεύετε, πῶς τοῖς ἐμοῖς ῥήμασι πιστεύσετε;“ ἀλλὰ καὶ εἷς τῶν εὐαγγελιστῶν, ὁ Μάρκος, φησίν· „ἀρχὴ τοῦ εὐαγγελίου Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὡς γέγραπται ἐν Ἡσαΐᾳ τῷ προφήτῃ· ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω τὸν ἄγγελόν μου πρὸ προσώπου σου, ὃς κατασκευάσει τὴν ὁδόν σου ἔμπροσθέν σου“, δεικνὺς ὅτι ἡ τοῦ εὐαγγελίου ἀρχὴ τῶν Ἰουδαϊκῶν γραμμάτων ἤρτηται. τί οὖν καθ᾿ ἡμῶν λέγεται ὑπὸ τοῦ παρὰ τῷ Κέλσῳ Ἰουδαίου ἐν τῷ· εἴτε γὰρ προηγόρευσέ τις ὑμῖν ὅτι ἄρα ὁ τοῦ θεοῦ παῖς εἰς ἀνθρώπους ἀφίξεται, οὗτος ἡμέτερος ἦν ὁ προφήτης καὶ τοῦ ἡμετέρου θεοῦ· ποῖον δὲ ἔγκλημα χριστιανισμῷ ἐστιν, εἰ ὁ βαπτίσας τὸν Ἰησοῦν Ἰωάννης Ἰουδαῖος ἦν; οὐ γὰρ, ἐπεὶ Ἰουδαῖος ἦν, συνάγεται ὅτι δεῖ πάντα τὸν πιστεύοντα, εἴτ᾿ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν προσέρχεται τῷ λόγῳ εἴτε ἀπὸ Ἰουδαίων, [δεῖν] κατὰ τὸ γράμμα τὸν Μω(??)σέως τηρεῖν νόμον.

2.5Bundan sonra Kelsos, İsa'nın suç işlediği için Yahudilerin elinde cezasını çektiğini ikinci kez söyleyerek aynı şeyi tekrarlıyor; ama biz, önceden söylediğimizle yetinip savunmamızı tekrarlamayacağız. Sonra onun Yahudisi, ölülerin dirilişi, Tanrı'nın yargısı, adillere verilecek onur ve adil olmayanlara verilecek ateş hakkındaki öğretileri bayatmış gibi küçümsüyor; Hristiyanlara bu konularda yeni hiçbir şey öğretilmediğini ileri sürerek Hristiyanlığı yıktığını sanıyor. Ona şöyle demek gerekir: İsa'mız, Yahudilerin peygamberlerdeki öğretilere layık hiçbir şey yapmadığını görünce, bir benzetmeyle "Tanrı'nın egemenliğinin" onlardan "alınıp" öbür milletlerden gelenlere "verileceğini" öğretti. Bu yüzden gerçekten de görülebilir ki bugünkü Yahudilerin bütün söyledikleri masal ve saçmalıktır (çünkü Kutsal Yazılar'ın bilgisinin ışığından yoksundurlar); Hristiyanlarınki ise hakikattir: İnsanın ruhunu ve nous'unu yükseltip yüceltebilen, onu aşağıdaki Yahudilerinki gibi aşağıda bir yerde değil, "göklerde" bir "yurttaşlık" taşıdığına ikna eden şeylerdir. Bu da kanundaki ve peygamberlerdeki düşüncelerin büyüklüğünü görenlerde ve onu başkalarına gösterebilenlerde açıkça görülür.

2.5

Μετὰ ταῦτα εἰ καὶ ταυτολογεῖ ὁ Κέλσος περὶ τοῦ Ἰησοῦ. δεύτερον ἤδη λέγων πλημμελήσαντα αὐτὸν δεδωκέναι παρὰ Ἰουδαίοις δίκην, ἀλλ᾿ ἡμεῖς οὐκ ἐπαναληψόμεθα τὴν ἀπολογίαν, ἀρκούμενοι τῇ προειρημένῃ. εἶτ᾿ ἐπεὶ ὡς ἕωλα τὰ περὶ ἀναστάσεως νεκρῶν καὶ κρίσεως θεοῦ καὶ τιμῆς μὲν ἐπὶ τοὺς δικαίους πυρὸς δ᾿ ἐπὶ τοὺς ἀδίκους εὐτελίζει ὁ παρ᾿ αὐτῷ Ἰουδαῖος, μηδὲν δὲ καινὸν ἐν τούτοις διδάσκεσθαι φάσκων χριστιανοὺς οἴεται ἀνατρέπειν χριστιανισμόν· λεκτέον πρὸς αὐτὸν ὅτι ὁ Ἰησοῦς ἡμῶν, ὁρῶν Ἰουδαίους μηδὲν ἄξιον τῶν ἐν τοῖς προφήταις μαθημάτων πράττοντας, ἐδίδαξε διὰ παραβολῆς ὅτι „ἡ βασιλεία τοῦ θεοῦ“ „ἀρθήσεται“ μὲν ἀπ᾿ ἐκείνων „καὶ δοθήσεται“ τοῖς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν. διὸ καὶ ἔστιν ἀληθῶς ἰδεῖν πάντα μὲν τὰ Ἰουδαίων τῶν νῦν μύθους καὶ λήρους (οὐ γὰρ ἔχουσι τὸ φῶς τῆς γνώσεως τῶν γραφῶν), τὰ δὲ Χριστιανῶν ἀλήθειαν, ἐπᾶραι καὶ μετεωρίσαι ἀνθρώπου που ψυχὴν καὶ νοῦν δυνάμενα καὶ πείθοντα ἔχειν τι „πολίτευμα“ οὐχ ὅμοιον τοῖς κάτω Ἰουδαίοις κάτω που ἀλλ᾿ „ἐν οὐρανοῖς“· ὅπερ φαίνεται παρὰ τοῖς τὸ μέγεθος τῶν ἐν τῷ νόμῳ καὶ τοῖς προφήταις νοημάτων θεωροῦσι καὶ ἄλλοις παραστῆσαι δυναμένοις.

2.6Diyelim ki İsa, Yahudilerin kurbanlarına varıncaya kadar onların bütün âdetlerini yerine getirmiş olsun; bu, ona Tanrı'nın oğlu olarak inanmamamız gerektiğini nasıl gösterir? İsa, kanunu ve peygamberleri veren Tanrı'nın Oğlu'dur. Biz kiliseden olanlar o kanunu çiğnemiyoruz; yalnız Yahudilerin masallarından kaçtık ve kanunun ve peygamberlerin sırlı temaşasıyla akıllanıp terbiye ediliyoruz. Nitekim peygamberler de söylenenlerin anlamını ne görünürdeki hikâyede ne de kelimelere ve lafza bağlı yasamada durdururlar. Bir yerde, güya bir hikâye anlatacakmış gibi, "Ağzımı benzetmelerle açacağım, eski zamanlardan beri gizli kalmış şeyleri söyleyeceğim" derler. Başka bir yerde de, kanun kapalı olduğu ve anlaşılmak için Tanrı'ya ihtiyaç duyduğu için, dua ederek şöyle derler: "Gözlerimi aç da kanunundaki harikaları göreyim."

2.6

Ἔστω δὲ καὶ πάντα τὰ κατὰ Ἰουδαίους ἔθη μέχρι καὶ τῶν παρ᾿ αὐτοῖς θυσιῶν πεποιηκέναι τὸν Ἰησοῦν· τί τοῦτο συμβάλλεται πρὸς τὸ μὴ δεῖν πιστεύειν αὐτῷ ὡς υἱῷ τοῦ θεοῦ; ἔστιν οὖν υἱὸς τοῦ δόντος τὸν νόμον καὶ τοὺς προφήτας θεοῦ ὁ Ἰησοῦς· καὶ τοῦτον ἡμεῖς οἱ ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας οὐχ ὑπερβαίνομεν, ἀλλὰ καὶ ἀπεδράσαμεν μὲν τὰς Ἰουδαίων μυθολογίας σωφρονιζόμεθα δὲ καὶ παιδευόμεθα τῇ τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν μυστικῇ θεωρίᾳ. καὶ γὰρ οἱ προφῆται, ὡς μὴ καταπαύοντες τὸν νοῦν τῶν λεγομένων ἐν τῇ προφανεῖ ἱστορίᾳ μηδ᾿ ἐν τῇ κατὰ τὰς λέξεις καὶ τὸ γράμμα νομοθεσίᾳ, ὅπου μέν φασιν ἱστορίας δῆθεν ἐκθησόμενοι τό· „ἀνοίξω ἐν παραβολαῖς τὸ στόμα μου, φθέγξομαι προβλήματα ἀπ᾿ ἀρχῆς.“ ὅπου δὲ εὐχόμενοι περὶ τοῦ νόμου ὡς ἀσαφοῦς καὶ δεομένου θεοῦ. ἵνα νοηθῇ, λέγουσιν ἐν εὐχῇ· „ἀποκάλυψον τοὺς ὀφθαλμούς μου, καὶ κατανοήσω τὰ θαυμάσιά σου ἐκ τοῦ νόμου σου.“

2.7Göstersinler bakalım, İsa'da kibirle söylenmiş bir sözün en ufak bir izi nerede bulunuyor? "Benden öğrenin, çünkü ben yumuşak huylu ve alçakgönüllüyüm; canlarınız rahata kavuşur" diyen kibirli olabilir mi? "Akşam yemeği sırasında" öğrencilerinin önünde üstünü çıkarıp beline bir "havlu" bağlayan, "leğene su döküp" her birinin "ayaklarını" yıkayan, ayaklarını uzatmak istemeyeni azarlayıp "Seni yıkamazsam benimle bir payın olmaz" diyen kibirli olabilir mi? "Ben aranızda sofrada oturan gibi değil, hizmet eden gibi bulundum" diyen kibirli olabilir mi? Biri çıksın da İsa'nın hangi yalanları söylediğini ortaya koysun; büyük ve küçük yalanları sıralasın da İsa'nın büyük yalanlar söylediğini göstersin. Kelsos'u başka bir yoldan da çürütmek mümkün: Bir yalan başka bir yalandan daha çok yalan olmadığı gibi, daha büyük yalan da değildir; tıpkı bir doğrunun başka bir doğrudan daha çok ya da daha büyük ölçüde doğru olmadığı gibi. İsa'nın kutsala saygısız işleri nelermiş, onu da başta Kelsos'taki Yahudi olmak üzere biri söylesin. Yoksa bedenî sünnetten, bedenî Sebt'ten, bedenî bayramlardan, bedenî yeni aylardan, temiz ve murdar ayrımından uzaklaştırıp aklı Tanrı'ya layık, hakiki ve ruhanî bir kanuna yöneltmek mi kutsala saygısızlıktır? Hem de "Mesih adına elçilik" eden kişi, "Yahudileri kazanmak için Yahudilere" Yahudi gibi, "kanun altındakileri kazanmak için kanun altındakilere kanun altındaymış gibi" olmayı bildiği hâlde?

2.7

Δεικνύτωσαν δὲ, ποῦ κἂν ἔμφασις λέξεως ἀπὸ ἀλαζονείας προφερομένης παρὰ τῷ Ἰησοῦ εὑρίσκεται. πῶς γὰρ ἀλαζὼν ὁ λέγων· „μάθετε ἀπ᾿ ἐμοῦ ὅτι πρᾷός εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ, καὶ εὑρήσετε ἀνάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν“; ἢ πῶς ἀλαζὼν ὁ „δείπνου γινομένου“ ἐκδυσάμενος ἐπὶ τῶν μαθητῶν ζωσάμενος δὲ „λέντιον“ καὶ βαλὼν „ὕδωρ εἰς τὸν νιπτῆρα“ καὶ νίπτων ἑκάστου „τοὺς πόδας“ καὶ ἐπιτιμῶν τῷ μὴ θέλοντι παρέχειν αὐτοὺς καὶ λέγων· „ἐὰν μὴ νίψω σε, οὐκ ἔχεις μέρος μετ᾿ ἐμοῦ“; ἢ πῶς ἀλαζὼν ὁ φάσκων· „κἀγὼ ἐγενόμην ἐν μέσῳ ὑμῶν, οὐχ ὡς ὁ ἀνακείμενος ἀλλ᾿ ὡς ὁ διακονῶν“; ἐλεγχέτω δέ τις, τίνα ἐψεύσατο, καὶ παραστησάτω μεγάλα καὶ μικρὰ ψεύδη, ἵνα δείξῃ τὰ μεγάλα ψευσάμενον τὸν Ἰησοῦν. ἔστι δὲ καὶ ἄλλως αὐτὸν ἐλέγξαι· ὅτι ὡς οὐκ ἔστι ψεῦσμα ψεύσματος μᾶλλον ψεῦσμα. οὕτως οὐδὲ μειζόνως· ὡς οὐδὲ ἀληθὲς ἀληθοῦς μᾶλλον ἀληθὲς ἢ μειζόνως ἀληθές. τίνα δὲ καὶ τὰ ἀνόσια τοῦ Ἰησοῦ, ἀπαγγελλέτω καὶ μάλιστα ὁ παρὰ τῷ Κέλσῳ Ἰουδαῖος. ἢ ἀνόσιον μὲν τὸ ἀφιστάνειν σωματικῆς περιτομῆς καὶ σωματικοῦ σαββάτου καὶ σωματικῶν ἑορτῶν καὶ σωματικῶν νουμηνιῶν καὶ καθαρῶν καὶ ἀκαθάρτων, μετατιθέναι δὲ τὸν νοῦν ἐπὶ νόμον θεοῦ ἄξιον καὶ ἀληθῆ καὶ πνευματικὸν μετὰ τοῦ τὸν πρεσβεύοντα „ὑπὲρ Χριστοῦ“ εἰδέναι „τοῖς Ἰουδαίοις“ Ἰουδαῖον γίνεσθαι, „ἵνα Ἰουδαίους“ κερδήσῃ, καὶ „τοῖς ὑπὸ νόμον ὡς ὑπὸ νόμον,“ „ἵνα τοὺς ὑπὸ νόμον“ κερδήσῃ;

2.8Kelsos, aldanmak isteyenlere İsa gibi başka birçok kişinin de görünebileceğini söylüyor. Öyleyse Kelsos'taki Yahudi, birçoğunu değil, birkaçını bile değil, İsa gibi olan tek bir kişi göstersin: İçindeki kudretle insan soyuna hayata yararlı bir söz ve öğretiler getiren, insanları günahların taşkınlığından geri döndüren birini. Kelsos, Mesih'e inananların Yahudileri İsa'ya bir Tanrı olarak inanmadıkları için suçladığını da söylüyor. Bu konuda da yukarıda önceden savunma yaptık; hem onu nasıl Tanrı olarak düşündüğümüzü hem de hangi bakımdan insan dediğimizi gösterdik. Kelsos şöyle diyor: "Bütün insanlara, adil olmayanları cezalandıracak birinin Tanrı katından geleceğini bildiren bizler, o gelince onu nasıl hor görebilirdik?" Buna savunma yapmak bana pek makul görünmüyor, çünkü bu çok saf bir söz. Sanki başka biri de şöyle diyor: "İtidali öğreten bizler nasıl itidalsiz bir şey yapabilirdik? Adaleti savunan bizler nasıl haksızlık edebilirdik?" Bunlar insanlar arasında nasıl görülüyorsa, Mesih'in geleceğine dair söz söyleyen peygamberlere inandıklarını ileri sürenlerin, peygamberliklere uygun olarak gelmiş olana inanmamaları da öyle insanca bir şeydi.

Başka bir sebep eklemek gerekirse, şunu söyleyeceğiz: Peygamberler bunu da önceden söylemişlerdi. Nitekim İşaya açıkça şöyle diyor: "Kulaklarınızla işiteceksiniz ama hiç anlamayacaksınız; gözlerinizle bakacaksınız ama hiç görmeyeceksiniz. Çünkü bu halkın yüreği duygusuzlaştı" ve devamı. Bize söylesinler: Yahudiler neyi işitirken söyleneni anlamayacak, neyi görürken görüleni gerektiği gibi görmeyecekti? Açıktır ki İsa'yı gördükleri hâlde onun kim olduğunu görmediler; onu dinledikleri hâlde söylediklerinden içindeki tanrısallığı anlamadılar. O tanrısallık ki Tanrı'nın Yahudiler üzerindeki gözetimini öbür milletlerden ona inananlara aktarıyordu. Bu yüzden İsa'nın gelişinden sonra Yahudilerin tamamen terk edildiğini görmek mümkündür: Eskiden kutsal saydıkları şeylerden hiçbiri ellerinde kalmadı, aralarında bir tanrısallığın bulunduğuna dair hiçbir alamet de yok. Artık ne peygamberler var ne de mucizeler; oysa bunların izleri Hristiyanlar arasında hatırı sayılır ölçüde bulunuyor, hatta bazıları "daha büyük"tür. Sözümüze inanılırsa, biz de bunları gördük. Kelsos'taki Yahudi şöyle diyor: "Önceden müjdelediğimiz kişiyi neden hor görelim? Başkalarından daha çok cezalandırılmak için mi?" Buna da şöyle cevap verilebilir: Yahudiler İsa'ya inanmadıkları ve ona ettikleri bütün hakaretler yüzünden başkalarından daha çok acı çekecekler; yalnız inanılan yargıda değil, şimdiden de çektiler. Yahudilerden başka hangi millet kendi başkentinden ve atalarının dinine göre kendine ait olan yerden sürülmüştür? Bu akıbete en alçak insanlar gibi uğradılar; pek çok günah işlemiş olsalar da buna hiçbir şey yüzünden, İsa'mıza karşı cüret ettikleri şeyler yüzünden olduğu kadar uğramadılar.

2.8

Φησὶ δὲ πολλοὺς ἂν καὶ ἄλλους φανῆναι τοιούτους τοῖς ἐξαπατᾶσθαι θέλουσιν, ὁποῖος ἦν ὁ Ἰησοῦς. μὴ πολλοὺς οὖν ἀλλὰ μηδ᾿ ὀλίγους ἀλλὰ κἂν ἕνα δεικνύτω ὁ παρὰ τῷ Κέλσῳ Ἰουδαῖος τοιοῦτον, ὁποῖος ἦν ὁ Ἰησοῦς, λόγον καὶ δόγματα μετὰ τῆς ἐν αὐτῷ δυνάμεως βιωφελῆ ἐπεισάγοντα τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων καὶ ἐπιστρέφοντα ἀπὸ χύσεως ἁμαρτημάτων. φησὶ δὲ τοῦτο ἔγκλημα ἀπὸ τῶν εἰς τὸν Χριστὸν πιστευόντων προσάγεσθαι Ἰουδαίοις, ἐπεὶ μὴ πεπιστεύκασιν ὡς εἰς θεὸν τὸν Ἰησοῦν· καὶ περὶ τούτου δὲ ἐν τοῖς ἀνωτέρω προαπελογησάμεθα, δεικνύντες ἅμα, πῶς μὲν αὐτὸν θεὸν νοοῦμεν, κατὰ τί δὲ ἄνθρωπον λέγομεν. πῶς δὲ, φησὶν, ἡμεῖς οἱ πᾶσιν ἀνθρώποις δηλώσαντες ἥξειν ἀπὸ θεοῦ τὸν κολάσοντα τοὺς ἀδίκους ἐλθόντα ἠτιμάζομεν; πρὸς τοῦτο δὲ ἀπολογήσασθαι πάνυ εὔηθες ὂν οὐ δοκεῖ μοι εἶναι εὔλογον. ὡς εἰ καὶ ἄλλος τις ἔλεγε· πῶς ἂν ἡμεῖς οἱ διδάξαντες σωφρονεῖν ἀκόλαστον ἄν τι ἐποιήσαμεν, ἢ περὶ δικαιοσύνης πρεσβεύοντες ἠδικήσαμεν; ὡς γὰρ ἐκεῖνα ἐν ἀνθρώποις εὑρίσκεται, οὕτως φάσκοντας προφήταις πεπιστευκέναι, λέγουσι περὶ ἐπιδημήσοντος Χριστοῦ, ἠπιστηκέναι τῷ ἐληλυθότι κατὰ τὰ προφητευόμενα ἀνθρώπινον ἦν. εἰ δὲ δεῖ προσθεῖναι καὶ ἄλλην αἰτίαν, φήσομεν ὅτι καὶ τοῦτ᾿ αὐτὸ προεῖπον οἱ προφῆται. σαφῶς γοῦν Ἡσαΐας λέγει· „ἀκοῇ ἀκούσετε καὶ οὐ μὴ συνῆτε, καὶ βλέποντες βλέψετε καὶ οὐ μὴ ἴδητε. ἐπαχύνθη γὰρ ἡ καρδία τοῦ λαοῦ τούτου“ καὶ τὰ ἑξῆς. καὶ λεγέτωσαν ἡμῖν, τί ἀκούουσι [τοῖς Ἰουδαίοις] καὶ τί βλέπουσι τοῖς Ἰουδαίοις προφητεύεται μὴ συνήσειν τὰ λεγόμενα καὶ μὴ ὃν δεῖ τρόπον ὄψεσθαι τὸ ὁραθέν. ἀλλὰ μὴν δῆλον ὅτι ἰδόντες τὸν Ἰησοῦν οὐκ εἶδον ὅστις ἦν, καὶ ἀκούοντες αὐτοῦ οὐ συνῆκαν ἐκ τῶν λεγομένων τὴν ἐν αὐτῷ θειότητα, μεταβιβάζουσαν τὴν ἐπὶ Ἰουδαίους τοῦ θεοῦ ἐπισκοπὴν ἐπὶ τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν ἐπ᾿ αὐτὸν πιστεύοντας. ἔστιν οὖν ἰδεῖν μετὰ τὴν Ἰησοῦ ἐπιδημίαν Ἰουδαίους καταλελειμμένους πάντῃ καὶ μηδὲν ἔχοντας τῶν πάλαι νομιζομένων αὐτοῖς εἶναι σεμνῶν ἀλλὰ καὶ μηδὲν σημεῖον τοῦ εἶναί τινα θειότητα παρ᾿ αὐτοῖς. οὐκ ἔτι γὰρ προφῆται οὐδὲ τεράστια, ὧν κἂν ἴχνη ἐπὶ ποσὸν παρὰ Χριστιανοῖς εὑρίσκεται, καί τινα γὲ „μείζονα“· καὶ εἰ πιστοί ἐσμεν λέγοντες, καὶ ἡμεῖς ἑωράκαμεν. λέγει δ᾿ ὁ παρὰ τῷ Κέλσῳ Ἰουδαῖος· διὰ τί ἠτιμάζομεν ὃν προεκηρύσσομεν; ἢ ἴνα πλέον τῶν ἄλλων κολασθῶμεν; καὶ πρὸς τοῦτο δ᾿ ἔστιν εἰπεῖν ὅτι πλέον τῶν ἄλλων Ἰουδαῖοι διὰ τὴν εἰς Ἰησοῦν ἀπιστίαν καὶ ὅσα ἄλλα αὐτῷ ἐνύβρισαν οὐ μόνον κατὰ τὴν πεπιστευμένην κρίσιν πείσονται ἀλλὰ γὰρ καὶ ἤδη πεπόνθασι. ποῖον γὰρ ἔθνος πεφυγάδευται ἀπὸ τῆς ἰδίας μητροπόλεως καὶ τοῦ οἰκείου τόπου τῇ πατρίῳ θρησκείᾳ ἢ μόνοι Ἰουδαῖοι; τοῦτο δὲ πεπόνθασιν ὡς ἀγεννέστατοι, εἰ καὶ πολλὰ ἥμαρτον, δι᾿ οὐδὲν οὕτως ἐκείνων. ὡς διὰ τὰ κατὰ τοῦ Ἰησοῦ ἡμῶν τετολμημένα.

2.9Bundan sonra Yahudi şöyle diyor: "Başka bakımlardan, duyulduğu gibi, vaat ettiği şeylerin hiçbirini göstermeyen; biz onu suçlu çıkarıp mahkûm ettikten ve cezalandırılmasını istedikten sonra da saklanıp kaçarken en utanç verici biçimde yakalanan ve öğrencim dediği kişilerin eliyle ele verilen bu adamı nasıl Tanrı sayabilirdik? Oysa," diyor, "Tanrı olsaydı ne kaçması ne de bağlanıp götürülmesi mümkün olurdu. Hele kurtarıcı, en yüce Tanrı'nın oğlu ve meleği sayılan birinin, onunla birlikte yaşayan, her şeyini özel olarak paylaşan ve onu öğretmen edinen kişilerce yüzüstü bırakılıp teslim edilmesi hiç olamazdı." Buna şöyle diyeceğiz: Biz de İsa'nın o zaman görülen ve hislerle algılanan bedeninin Tanrı olduğunu düşünmüyoruz. Bedeni ne diye söylüyorum? Hakkında "Canım ölesiye kederli" denen ruhunu da Tanrı saymıyoruz. Ama nasıl Yahudilerin öğretisine göre "Ben bütün insanların Tanrısı Rab'bim" ve "Benden önce başka bir tanrı olmadı, benden sonra da olmayacak" diyenin, peygamberin ruhunu ve bedenini bir alet gibi kullanan Tanrı olduğuna inanılıyorsa; nasıl Yunanlılara göre

Kumların sayısını, denizin ölçülerini bilirim; Dilsizi anlarım, konuşmayanı işitirim

diyenin, Pythia aracılığıyla konuşan ve işitilen bir tanrı olduğu düşünülüyorsa, bize göre de Tanrı ve evrenin Tanrısının Oğlu olan Logos, İsa'da şöyle diyordu: "Yol, hakikat ve hayat benim", "Kapı benim", "Gökten inmiş olan diri ekmek benim" ve buna benzer başka sözler.

Bu yüzden Yahudileri, peygamberlerin pek çok yerde büyük bir kudret ve evrenin Tanrısı ve Babası'ndan sonra gelen bir Tanrı olarak tanıklık ettiği bu kişiyi Tanrı saymadıkları için suçluyoruz. Çünkü Musa'nın anlattığı dünyanın yaratılışında Baba'nın buyurarak "Işık olsun", "Kubbe olsun" ve Tanrı'nın olmasını buyurduğu öbür şeyleri ona söylediğini; "Kendi suretimize ve benzerliğimize göre insan yapalım" sözünü de ona söylediğini; buyruğu alan Logos'un da Baba'nın ona emrettiği her şeyi yaptığını söylüyoruz. Bunları kendimiz uydurmuyoruz; Yahudilerin elindeki peygamberliklere inanarak söylüyoruz. O peygamberliklerde Tanrı ve yaratıkları hakkında tam şu sözlerle şöyle deniyor: "Çünkü o söyledi ve oldular; o buyurdu ve yaratıldılar." Madem Tanrı buyurdu ve yaratıklar yaratıldı, peygamberlik ruhunun kabul edeceği şekilde, Baba'nın bu kadar büyük bir buyruğunu yerine getirebilen, deyim yerindeyse canlı Logos ve "hakikat" olandan başka kim olabilir? İsa'da "Yol, hakikat ve hayat benim" diyenin İsa'nın ruhunun ve bedeninin dışında hiçbir yerde bulunmayacak şekilde sınırlanmış olduğunu Müjdeler de bilmiyor. Bu, birçok yerden, aktaracağımız şu birkaç yerden de açıktır: Vaftizci Yahya, Tanrı'nın Oğlu'nun pek yakında ortaya çıkacağını, ama o beden ve ruhla sınırlı olmayıp her yere yetişeceğini peygamberce bildirirken onun hakkında şöyle diyor: "Aranızda tanımadığınız biri duruyor; benden sonra gelen odur." Eğer Tanrı'nın Oğlu'nun yalnız İsa'nın görünen bedeninin bulunduğu yerde olduğunu düşünseydi, nasıl "Aranızda tanımadığınız biri duruyor" diyebilirdi? İsa'nın kendisi de kendisine öğrenci olanların düşüncesini yükseltip Tanrı'nın Oğlu hakkında daha yüce düşünmelerini sağlamak için şöyle diyor: "İki ya da üç kişi benim adımla nerede toplanırsa, ben de orada, onların arasındayım." Öğrencilerine verdiği vaat de böyledir: "İşte ben, dünyanın sonuna dek her gün sizinle birlikteyim."

Bunları söylerken Tanrı'nın Oğlu'nu İsa'dan ayırmıyoruz; çünkü İsa'nın ruhu ve bedeni, beden alışından sonra Tanrı'nın Logos'uyla tam anlamıyla bir olmuştur. Pavlus'un "Rab'be yapışan onunla tek ruh olur" diyen öğretisine göre, Rab'be yapışmanın ne olduğunu anlayıp O'na yapışan herkes Rab'le tek ruh oluyorsa, bir zamanlar bileşik olan bu varlık Tanrı'nın Logos'uyla nasıl daha tanrısal ve daha büyük bir şekilde bir olmasın? İşte "Tanrı'nın kudreti" olan bu kişi, Yahudiler arasında bunu yaptığı olağanüstü işlerle gösterdi. Kelsos bu işlerin büyüyle yapıldığından şüpheleniyor; o zamanki Yahudiler ise, Baalzebul'a dair şeyleri nereden öğrendiklerini bilmiyorum, onun "cinlerin reisi Baalzebul aracılığıyla" "cinleri" çıkardığını sanıyorlardı. Kurtarıcımız orada, kötülüğün egemenliğinin henüz sona ermediğini göstererek onların son derece saçma konuştuğunu ortaya koydu. Bu, Müjde metnini sağduyuyla okuyanlar için açık olacaktır; ama onu şimdi yorumlamanın sırası değil.

2.9

Μετὰ ταῦτά φησιν ὁ Ἰουδαῖος· πῶς δ᾿ ἐμέλλομεν τοῦτον νομίζειν θεὸν, ὃς τά τε ἄλλα. ὥσπερ ἐπηκούετο, οὐδὲν ὧν ἐπηγγέλλετο ἐπεδείκνυτο, καὶ ἐπειδὴ ἡμεῖς ἐλέγξαντες αὐτὸν καὶ καταγνόντες ἠξιοῦμεν κολάζεσθαι, κρυπτόμενος μὲν καὶ διαδιδράσκων ἐπονειδιστότατα ἑάλω, ὑπ᾿ αὐτῶν δὲ ὧν ὠνόμαζε μαθητῶν προὐδόθη; καίτοι θεὸν. φησὶν. ὄντα οὔτε φεύγειν ἐνῆν οὔτε δεθέντα ἀπάγεσθαι. ἥκιστα δὲ ὑπὸ τῶν συνόντων αὐτῷ καὶ παντὸς ἰδίᾳ κεκοινωνηκότων καὶ διδασκάλῳ χρωμένων σωτῆρα νομιζόμενον καὶ θεοῦ τοῦ μεγίστου παῖδα καὶ ἄγγελον ἐγκαταλείπεσθαί τε καὶ ἐκδίδοσθαι. πρὸς ταῦτα δὲ φήσομεν ὅτι οὐδ᾿ ἡμεῖς ὑπολαμβάνομεν τὸ βλεπόμενον τότε καὶ αἰσθητὸν τοῦ Ἰησοῦ σῶμα εἶναι θεόν. καὶ τί λέγω τὸ σῶμα; ἀλλ᾿ οὐδὲ τὴν ψυχὴν, περὶ ἧς λέλεκται τό· „περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου ἕως θανάτου.“ ἀλλ᾿ ὥσπερ κατὰ μὲν τὸν Ἰουδαίων λόγον ὁ λέγων· „ἐγὼ κύριος ὁ θεὸς πάσης σαρκὸς“ καὶ τό· „ἔμπροσθέν μου οὐκ ἐγένετο ἄλλος θεὸς. καὶ μετ᾿ ἐμὲ οὐκ ἔσται“ ὁ θεὸς εἶναι πεπίστευται, ὀργάνῳ τῇ ψυχῇ καὶ τῷ σώματι τοῦ προφήτου χρώμενος, κατὰ δὲ Ἕλληνας ὁ λέγων· οἶδα δ᾿ ἐγὼ ψάμμου τ᾿ ἀριθμὸν καὶ μέτρα θαλάσσης. καὶ κωφοῦ ξυνίημι, καὶ οὐ λαλέοντος ἀκούω θεὸς νενόμισται διὰ τῆς Πυθίας λέγων καὶ ἀκουόμενος· οὕτω καθ᾿ ἡμᾶς ὁ λόγος θεὸς καὶ θεοῦ τῶν ὅλων υἱὸς ἔλεγεν ἐν τῷ Ἰησοῦ τό· „ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς καὶ ἡ ἀλήθεια καὶ ἡ ζωὴ“ καὶ τό· „ἐγώ εἰμι ἡ θύρα“ καὶ τό· „ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος ὁ ζῶν ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς.“ καὶ εἴ τι ἄλλο τούτοις παραπλήσιον. ἐγκαλοῦμεν οὖν Ἰουδαίοις τοῦτον μὴ νομίσασι θεὸν, ὑπο τῶν προφητῶν πολλαχοῦ μεμαρτυρημένον ὡς μεγάλην ὄντα δύναμιν καὶ θεὸν κατὰ τὸν τῶν ὅλων θεὸν καὶ πατέρα. τούτῳ γάρ φαμεν ἐν τῇ κατὰ Μωϋσέα κοσμοποιΐᾳ προστάττοντα τὸν πατέρα εἰρηκέναι τό· „γενηθήτω φῶς“ καὶ „γενηθήτω στερέωμα“ καὶ τὰ λοιπὰ, ὅσα προσέταξεν ὁ θεὸς γενέσθαι, καὶ τούτῳ εἰρηκέναι τό· „ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ᾿ εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν ἡμετέραν“· προσταχθέντα δὲ τὸν λόγον πεποιηκέναι πάντα, ὅσα ὁ πατὴρ αὐτῷ ἐνετείλατο. καὶ ταῦτα λέγομεν οὐκ αὐτοὶ ἐπιβάλλοντες ἀλλὰ ταῖς παρὰ Ἰουδαίοις φερομέναις προφητείαις πιστεύοντες· ἐν αἷς λέγεται περὶ θεοῦ καὶ τῶν δημιουργημάτων αὐταῖς λέξεσι τὰ οὕτως ἔχοντα· „ὅτι αὐτὸς εἶπε καὶ ἐγενήθησαν, αὐτὸς ἐνετείλατο καὶ ἐκτίσθησαν.“ εἰ γὰρ ἐνετείλατο ὁ θεὸς, καὶ ἐκτίσθη τὰ δημιουργήματα, τίς ἂν κατὰ τὸ ἀρέσκον τῷ προφητικῷ πνεύματι εἴη ὁ τὴν τηλικαύτην τοῦ πατρὸς ἐντολὴν ἐκπληρῶσαι δυνηθεὶς ἢ ὁ, ἵν᾿ οὕτως ὀνομάσω, ἔμψυχος λόγος καὶ „ἀλήθεια“ τυγχάνων; ὅτι δὲ τὸν ἐν τῷ Ἰησοῦ λέγοντα τό· „ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς καὶ ἡ ἀλήθεια καὶ ἡ ζωὴ“ οὐδὲ τὰ εὐαγγέλια οἶδε περιγεγραμμένον τινὰ γεγονέναι, ὡς οὐδαμοῦ ἔξω τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος τοῦ Ἰησοῦ τυγχάνοντα, δῆλον μὲν καὶ ἀπὸ πολλῶν καὶ ἐξ ὀλίγων δὲ ὧν παραθησόμεθα οὕτως ἐχόντων. ὁ βαπτιστὴς Ἰωάννης προφητεύων ὅσον οὐδέπω ἐνστήσεσθαι τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ, οὐκ ἐν ἐκείνῳ τῷ σώματι καὶ τῇ ψυχῇ τυγχάνοντα ἀλλὰ γὰρ φθάνοντα πανταχοῦ, λέγει περὶ αὐτοῦ· „μέσος ὑμῶν στήκει, ὃν ὑμεῖς οὐκ οἴδατε, ὀπίσω μου ἐρχόμενος.“ εἴπερ οὖν ἐνόει ἐκεῖ μόνον εἶναι τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ, ὅπου τὸ βλεπόμενον ἦν σῶμα Ἰησοῦ, πῶς ἔφασκεν ἂν τό· „μέσος ὑμῶν στήκει, ὃν ὑμεῖς οὐκ οἴδατε“; καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Ἰησοῦς ἐπαίρων τὸ φρόνημα τῶν μαθητευόντων αὐτῷ εἰς τὸ μείζονα φρονεῖν περὶ υἱοῦ θεοῦ φησιν· „ὅπου δύο ἢ τρεῖς συνηγμένοι εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα, ἐκεῖ εἰμι ἐν μέσῳ αὐτῶν.“ τοιαύτη δ᾿ αὐτοῦ ἐστι καὶ ἡ πρὸς τοὺς μαθητὰς ἐπαγγελία λέγοντος· „καὶ ἰδοὺ ἐγὼ μεθ᾿ ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος.“ ταῦτα δέ φαμεν οὐ χωρίζοντες τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ· ἓν γὰρ μάλιστα μετὰ τὴν οἰκονομίαν γεγένηται πρὸς τὸν λόγον τοῦ θεοῦ ἡ ψυχὴ καὶ τὸ σῶμα Ἰησοῦ. εἰ γὰρ κατὰ τὴν Παύλου διδασκαλίαν λέγοντος· „ὁ κολλώμενος τῷ κυρίῳ ἓν πνεῦμά ἐστι“ πᾶς ὁ νοήσας, τί τὸ κολλᾶσθαι τῷ κυρίῳ, καὶ κολληθεὶς αὐτῷ ἕν ἐστι πνεῦμα πρὸς τὸν κύριον, πῶς οὐ πολλῷ μᾶλλον θειοτέρως καὶ μειζόνως ἕν ἐστι τό ποτε σύνθετον πρὸς τὸν λόγον τοῦ θεοῦ; οὗτος δὴ ἐπεδείξατο ἐν Ἰουδαίοις „θεοῦ δύναμις“ ὢν τὸ τοιοῦτον δι᾿ ὧν παραδόξων ἐποίησεν, ὑπονοηθέντων ὑπὸ μὲν Κέλσου γοητείᾳ γεγονέναι ὑπὸ δὲ τῶν τότε Ἰουδαίων, οὐκ οἶδ᾿ ὁπόθεν τὰ περὶ Βεελζεβοὺλ μεμαθηκότων, „ἐν Βεελζεβοὺλ. ἄρχοντι τῶν δαιμονίων,“ ἐκβάλλειν „τὰ δαιμόνια.“ οὓς ἤλεγξεν ἀτοπώτατα λέγοντας ὁ σωτὴρ ἡμῶν ἐκεῖ τῷ μηδέπω τέλος ἔχειν τὴν τῆς κακίας βασιλείαν· ὅπερ ἔσται δῆλον τοῖς φρονίμως ἐντυγχάνουσι τῇ εὐαγγελικῇ γραφῇ, ἣν οὐ καιρὸς νῦν διηγήσασθαι.

2.10İsa neyi vaat edip de yapmamış, Kelsos ortaya koysun ve ispat etsin. Ama bunu yapamayacak; özellikle de İsa'ya ya da bize karşı söylediklerini kulaktan dolma yanlış bilgilerden, Müjde okumalarından ya da Yahudi hikâyelerinden aldığını sanarak konuştuğu için. Yahudi yine "Onu suçlu çıkarıp mahkûm ettik ve cezalandırılmasını istedik" dediğine göre, ona karşı yalancı tanıklık düzenlemeye çalışanlar onu nasıl suçlu çıkardıklarını göstersinler. Meğer ki İsa'ya karşı büyük suçlama, suçlayıcıların şu sözü olsun: "Bu adam, 'Tanrı'nın tapınağını yıkıp üç günde yeniden kurabilirim' dedi." Oysa o "kendi bedeninin tapınağından söz ediyordu"; onlar ise, sözü söyleyenin maksadına göre anlamayı bilmedikleri için, sözün taştan tapınak hakkında olduğunu sanıyorlardı. Yahudiler o tapınağa, Tanrı Logos'un, bilgeliğin ve hakikatin gerçek tapınağına gösterilmesi gereken saygıdan daha çok saygı gösteriyorlardı. Biri de söylesin: İsa nasıl "saklanıp en utanç verici biçimde" kaçıyordu? Utanılacak bir şey varsa biri onu göstersin.

Kelsos onun yakalandığını da söylediğine göre, şunu diyebilirim: Yakalanmak istemeden olan bir şeyse, İsa yakalanmadı. Çünkü "dünyanın günahını kaldırmak" için "Tanrı'nın kuzusu" olarak, uygun zamanda insanların eline düşmeye engel olmadı. "İsa başına gelecek her şeyi bildiği için dışarı çıkıp onlara, 'Kimi arıyorsunuz?' dedi. Onlar, 'Nasıralı İsa'yı' diye cevap verdiler. İsa, 'Benim' dedi. Onu ele veren Yahuda da onlarla birlikte duruyordu. İsa onlara 'Benim' deyince geri çekilip yere düştüler. İsa onlara yine, 'Kimi arıyorsunuz?' diye sordu. Onlar da yine, 'Nasıralı İsa'yı' dediler. İsa, 'Size benim dedim. Eğer beni arıyorsanız, bırakın bunlar gitsin' diye karşılık verdi." Ona yardım etmek isteyip "başkâhinin kölesine" vuran ve "kulağını" kesen kişiye de şöyle dedi: "Kılıcını yerine koy! Kılıç çekenlerin hepsi kılıçla ölecek. Yoksa Babam'a yalvaramayacağımı, onun da hemen buraya on iki tümenden fazla melek göndermeyeceğini mi sanıyorsun? Ama o zaman, böyle olması gerektiğini bildiren Kutsal Yazılar nasıl yerine gelecek?" Biri bunların Müjdeleri yazanların uydurması olduğunu düşünüyorsa, neden İsa'ya ve Hristiyanlara karşı düşmanlık ve nefretle konuşanların sözleri daha çok uydurma, İsa'ya bağlılıklarının içtenliğini onun sözleri uğruna her şeye katlanarak göstermiş olanlarınki ise hakikat sayılmasın? İsa'nın öğrencileri, öğretmenleri hakkında olmayan şeyleri uyduran bir zihniyetle, ölüme kadar bu kadar büyük bir sabır ve direnç gösterebilirler miydi? İyi niyetli insanlar için, Tanrı'nın oğlu olduğuna inandıkları kişi uğruna bu kadar büyük ve bu kadar çok şeye katlanmalarından, yazdıkları şeylere gerçekten inanmış oldukları açıkça anlaşılır.

2.10

Τί δὲ καὶ ἐπηγγείλατο ὁ Ἰησοῦς καὶ οὐκ ἐποίησε. παραστησάτω καὶ ἀποδειξάτω ὁ Κέλσος. ἀλλ᾿ οὐ δυνήσεται, μάλιστα ἐπεὶ εἴτ᾿ ἐκ παρακουσμάτων εἴτε καὶ ἐξ ἀναγνωσμάτων εὐαγγελικῶν εἴτ᾿ ἐκ διηγημάτων Ἰουδαϊκῶν οἴεται φέρειν ἃ λέγει κατὰ τοῦ Ἰησοῦ ἢ καθ᾿ ἡμῶν. ἀλλ᾿ ἐπεὶ πάλιν ὁ Ἰουδαῖός φησιν ὅτι καὶ ἐλέγξαντες αὐτὸν καὶ καταγνόντες ἠξιοῦμεν κολάζεσθαι. δεικνύτωσαν, πῶς αὐτὸν ἤλεγξαν οἱ ζητοῦντες ψευδομαρτυρίας κατασκευάσαι αὐτῷ· εἰ μὴ ἄρα ὁ μέγας ἔλεγχος κατὰ τοῦ Ἰησοῦ ἦν. ὃν εἶπον οἱ κατήγοροι, ὅτι „οὗτος ἔφη· δύναμαι καταλῦσαι τὸν ναὸν τοῦ θεοῦ καὶ διὰ τριῶν ἡμερῶν ἀναστῆσαι“· ἐπεὶ αὐτὸς μὲν „ἔλεγε περὶ τοῦ ναοῦ τοῦ σώματος αὐτοῦ.“ ἐκεῖνοι δ᾿ ᾤοντο ὡς μὴ εἰδότες ἀκούειν κατὰ τὸ βούλημα τοῦ λέγοντος ὅτι περὶ τοῦ λιθίνου αὐτῷ ναοῦ ὁ λόγος ἦν, τοῦ τετιμημένου παρὰ Ἰουδαίοις μᾶλλον. ἢ ὡς ἐχρῆν τιμᾶσθαι τὸν ὡς ἀληθῶς ναὸν θεοῦ τοῦ λόγου καὶ τῆς σοφίας καὶ τῆς ἀληθείας. λεγέτω δέ τις, πῶς ἐπονειδιστότατα κρυπτόμενος διεδίδρασκεν ὁ Ἰησοῦς· τὸ γὰρ ὀνείδους ἄξιόν τις παραστησάτω. ἀλλ᾿ ἐπεί φησι καὶ ὅτι ἑάλω. εἴποιμ᾿ ἂν ὅτι, εἴπερ τὸ ἁλῶναι ἀκούσιόν ἐστιν, οὐχ ἑάλω ὁ Ἰησοῦς· ἑαυτὸν γὰρ ἐν ἐπιτηδείῳ καιρῷ εἰς χεῖρας ἀνθρώπων γενέσθαι οὐκ ἐκώλυσεν ὡς „ἀμνὸς τοῦ θεοῦ,“ ἵν᾿ ἄρῃ „τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου.“ „εἰδὼς γοῦν πάντα τὰ ἐρχόμενα ἐπ᾿ αὐτὸν ἐξῆλθε καὶ λέγει αὐτοῖς· τίνα ζητεῖτε; οἱ δ᾿ ἀπεκρίθησαν· Ἰησοῦν τὸν Ναζωραῖον. λέγει δὲ αὐτοῖς· ἐγώ εἰμι. εἱστήκει δὲ καὶ Ἰούδας ὁ παραδιδοὺς αὐτὸν μετ᾿ αὐτῶν. ὡς οὖν εἶπεν αὐτοῖς· ἐγώ εἰμι, ἀπῆλθον εἰς τὰ ὀπίσω καὶ ἔπεσον χαμαί. πάλιν οὖν αὐτὸς ἐπηρώτησε· τίνα ζητεῖτε; οἱ δὲ εἶπον πάλιν· Ἰησοῦν τὸν Ναζωραῖον. ἀπεκρίθη αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· εἶπον ὑμῖν ὅτι ἐγώ εἰμι· εἰ οὖν ἐμὲ ζητεῖτε, ἄφετε τούτους ὑπάγειν.‘· ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸν βουλόμενον αὐτῷ βοηθῆσαι καὶ πατάξαντα „τὸν τοῦ ἀρχιερέως δοῦλον“ καὶ ἀφελόντα „αὐτοῦ τὸ ὠτίον“ εἶπεν· „ἀπόστρεψον τὴν μάχαιράν σου εἰς τὸν τόπον αὐτῆς· πάντες γὰρ οἱ λαβόντες μάχαιραν ἐν μαχαίρᾳ ἀπολοῦνται. ἢ δοκεῖ σοι ὅτι οὐ δύναμαι ἄρτι παρακαλέσαι τὸν πατέρα μου, καὶ παραστήσει μοι ὧδε πλείους ἢ δώδεκα λεγεῶνας ἀγγέλων: πῶς οὖν πληρωθῶσιν αἱ γραφαὶ, ὅτι οὕτως ἔδει γενέσθαι;“ εἰ δὲ πλάσματα τῶν γραψάντων τὰ εὐαγγέλια οἴεταί τις εἶναι κατὰ ταῦτα, πῶς οὐχὶ μᾶλλον πλάσματα μέν ἐστι τὰ τῶν ἀπὸ ἔχθους καὶ μίσους τοῦ πρὸς αὐτὸν καὶ Χριστιανοὺς λεγόντων, ἀλήθεια δὲ ⟨(τὰ)⟩ τῶν τὸ γνήσιον τῆς πρὸς τὸν Ἰησοῦν διαθέσεως ἀποδειξαμένων ἐν τῷ πᾶν ὅ τι ποτ᾿ οὖν ὑπομεμενηκέναι διὰ τοὺς λόγους αὐτοῦ; τοσαύτην γὰρ ὑπομονὴν καὶ ἔνστασιν μέχρι θανάτου ἀνειληφέναι τοὺς Ἰησοῦ μαθητὰς μετὰ διαθέσεως ἀναπλασσούσης περὶ τοῦ διδασκάλου τὰ μὴ ὄντα . . . . . ; καὶ πολὺ τοῖς εὐγνωμονοῦσι τὸ ἐναργές ἐστι περὶ τοῦ πεπεῖσθαι αὐτοὺς περὶ ὧν ἀνέγραψαν ἐκ τοῦ τηλικαῦτα καὶ τοσαῦτα διὰ τὸν πεπιστευμένον αὐτοῖς εἶναι υἱὸν θεοῦ ὑπομεμενηκέναι.

2.11Sonra Kelsos'taki Yahudi, İsa'nın öğrencim dediği kişilerce ele verildiğini Müjdelerden öğrenmiş; ama suçlamayı büyütmüş görünmek için tek bir Yahuda'dan "birçok öğrenci" diye söz ediyor. Yahuda hakkında yazılan her şeyi ise incelemeye zahmet etmemiş: Yahuda öğretmeni hakkında birbiriyle çatışan, zıt yargılara düşmüştü; ne bütün ruhuyla ona karşı oldu ne de öğrencinin öğretmenine duyduğu saygıyı bütün ruhuyla korudu. Çünkü "onu ele veren", İsa'yı tutuklamaya gelen kalabalığa "bir işaret vermişti: 'Kimi öpersem odur, onu yakalayın'". Böylece ona karşı saygısının bir kısmını korudu; korumasaydı, öpüşme rolüne girmeden açıkça ele verirdi onu. Bu, Yahuda'nın prohairesisi konusunda herkesi şuna ikna etmez mi: Paraya düşkünlüğünün ve öğretmenini ele verme yolundaki kötü kararının yanında, ruhunda İsa'nın sözlerinden içine düşmüş, deyim yerindeyse bir iyilik kalıntısı izlenimi veren karışık bir şey de vardı? Nitekim şöyle yazılıdır: "İsa'yı ele veren Yahuda, onun mahkûm edildiğini görünce pişman oldu, otuz gümüşü başkâhinlere ve ihtiyarlara geri getirdi. 'Suçsuz kanı ele vererek günah işledim' dedi. Onlar ise, 'Bize ne? Sen bilirsin' dediler. Yahuda gümüşleri tapınağa fırlatıp çıktı, gidip kendini astı." Paraya düşkün ve yoksullar için "kese"ye atılanları çalan Yahuda "pişman olup otuz gümüşü başkâhinlere ve ihtiyarlara geri getirdiyse", İsa'nın öğretilerinin ona bir pişmanlık verebildiği açıktır; demek ki hain bu öğretileri büsbütün küçümseyip tükürüp atmamıştı. "Suçsuz kanı ele vererek günah işledim" sözü de işlediği günahı itiraf eden birinin sözüydü. Bak, işlediği günahlara duyduğu pişmanlıktan doğan acı ne kadar yakıcı ve şiddetliydi: Artık yaşamaya bile katlanamadı, gümüşü "tapınağa" fırlatıp çıktı, gitti ve kendini astı. Böylece kendini mahkûm etti ve İsa'nın öğretisinin, öğrendiklerini büsbütün küçümseyemeyen günahkâr, hırsız ve hain Yahuda'da bile ne kadar etkili olabildiğini gösterdi. Yoksa Kelsos'un yandaşları, Yahuda'nın öğretmenine karşı cüret ettiklerinden sonra bile büsbütün dönek olmadığını gösteren yerleri uydurma diye mi niteleyecekler; yalnız öğrencilerden birinin onu ele verdiğini doğru sayıp yazılanlara bir de "bütün ruhuyla ele verdi" sözünü mü ekleyecekler? Aynı yazılara düşman gözüyle bakıp bir yerine inanmak, öbürüne inanmamak inandırıcı bir tutum değildir.

Yahuda hakkında utandırıcı bir söz de aktarmak gerekirse, şunu söyleyeceğiz: Mezmurlar kitabında yüz sekizinci mezmurun tamamı Yahuda hakkında bir peygamberlik içerir. Mezmurun başlangıcı şudur: "Ey Tanrım, sana övgümü sessiz bırakma; çünkü günahkârın ağzı, hilekârın ağzı bana karşı açıldı." Bu mezmurda, Yahuda'nın günahı yüzünden kendini havarilerin sayısından ayıracağı, onun yerine başka birinin seçileceği de önceden bildirilmiştir. Bu da "Görevini başkası alsın" sözüyle gösterilir. Ama diyelim ki İsa, Yahuda'dan daha kötü durumda olan, işittiği bütün sözleri adeta döküp saçmış bir öğrencisi tarafından ele verilmiş olsun; bu, İsa'yı ya da Hristiyanlığı suçlamaya ne katkı sağlar? Öğretinin yalan olduğunu nasıl ispat eder? Sonraki iddialara da daha önce cevap verdik; İsa'nın kaçarken yakalanmadığını, hepimiz için kendini isteyerek teslim ettiğini gösterdik. Bundan şu sonuç çıkar: Bağlandıysa da isteyerek bağlandı; bize de dindarlık uğruna bunları istemeden değil, isteyerek üstlenmeyi öğretti.

2.11

Εἶτα ὅτι μὲν ὑφ᾿ ὧν ὠνόμαζε μαθητῶν προὐδόθη. ἔμαθεν ὁ παρὰ τῷ Κέλσῳ Ἰουδαῖος ἀπὸ τῶν εὐαγγελίων, πολλοὺς εἰπὼν μαθητὰς τὸν ἕνα Ἰούδαν, ἵνα δόξῃ αὔξειν τὴν κατηγορίαν· οὐκέτι δὲ πάντα τὰ περὶ τοῦ Ἰούδα ἀναγεγραμμένα περιειργάσατο, ὅτι μαχομέναις καὶ ἐναντίαις κρίσεσι περιπεσὼν ὁ Ἰούδας περὶ τοῦ διδασκάλου οὔθ᾿ ὅλῃ ψυχῇ γέγονε κατ᾿ αὐτοῦ οὐδ᾿ ὅλῃ ψυχῇ ἐτήρησε τὴν αἰδὼ πρὸς διδάσκαλον φοιτητοῦ. „ὁ γὰρ παραδιδοὺς αὐτὸν ἔδωκε“ τῷ ἐληλυθότι ἐπὶ τὸ συλλαβεῖν τὸν Ἰησοῦν „σημεῖον“ ὄχλῳ ,.λέγων· ὃν ἂν φιλήσω, αὐτός ἐστι· κρατήσατε αὐτὸν,“ σῴζων τι τῆς πρὸς αὐτὸν αἰδοῦς· εἰ γὰρ μὴ ἔσῳζεν αὐτὴν, κἂν μετὰ παῤῥησίας χωρὶς προσποιήσεως φιλήματος παρέδωκεν αὐτόν. τοῦτο μὲν οὖν οὐ πάντας πείσει περὶ τῆς τοῦ Ἰούδα προαιρέσεως, ὅτι μετὰ τῆς φιλαργυρίας καὶ τῆς μοχθηρᾶς εἰς τὸ προδοῦναι τὸν διδάσκαλον προαιρέσεως εἶχέ τι ἀναμεμιγμένον ἐν τῇ ψυχῇ ἀπὸ τῶν Ἰησοῦ λόγων αὐτῷ ἐγγεγενημένον, ἔμφασιν ἔχον λείμματος. ἵν᾿ οὕτως ὀνομάσω, χρηστότητος; γέγραπται γὰρ ὅτι „ἰδὼν Ἰούδας ὁ παραδιδοὺς αὐτὸν ὅτι κατεκρίθη, μεταμεληθεὶς ἔστρεψε τὰ τριάκοντα ἀργύρια τοῖς ἀρχιερεῦσι καὶ πρεσβυτέροις λέγων· ἥμαρτον παραδοὺς αἷμα δίκαιον. οἱ δὲ εἶπον· τί πρὸς ἡμᾶς; σὺ ὄψει. καὶ ῥίψας τὰ ἀργύρια εἰς τὸν ναὸν ἀνεχώρησε, καὶ ἀπελθὼν ἀπήγξατο.“ εἰ δ᾿ ὁ φιλάργυρος Ἰούδας καὶ κλέπτων τὰ εἰς λόγον τῶν πενήτων εἰς „τὸ γλωσσόκομον“ βαλλόμενα „μεταμεληθεὶς ἔστρεψε τὰ τριάκοντα ἀργύρια τοῖς ἀρχιερεῦσι καὶ πρεσβυτέροις,“ δῆλον ὅτι δεδύνηταί τινα μεταμέλειαν ἐμποιῆσαι αὐτῷ τὰ Ἰησοῦ μαθήματα, οὐ πανταχῇ καταφρονηθέντα ὑπὸ τοῦ προδότου καὶ ἀποπτυσθέντα· ἀλλὰ καὶ τὸ „ἥμαρτον παραδοὺς αἷμα δίκαιον“ ἐξομολογουμένου ἦν τὸ ἡμαρτημένον. ὅρα δὲ ὅση διάπυρος καὶ σφοδρὰ γέγονεν αὐτῷ ἀπὸ μεταμελείας τῆς ἐπὶ τοῖς ἡμαρτημένοις λύπη, ὡς μηδὲ τὸ ζῆν αὐτὸν ἔτι ὑπομεῖναι ἀλλ᾿ „εἰς τὸν ναὸν“ ῥίψαντα τὸ ἀργύριον ἀναχωρῆσαι καὶ ἀπελθεῖν καὶ ἀπάγξασθαι. ἑαυτὸν γὰρ κατεδίκασε δεικνὺς ὅσον ἐδύνατο καὶ ἐν τῷ ἁμαρτωλῷ τῷ Ἰούδᾳ τῷ κλέπτῃ καὶ προδότῃ ἡ Ἰησοῦ διδασκαλία, οὐ δυνηθέντι πάντῃ καταφρονῆσαι ὧν ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ μεμάθηκεν. ἢ τὰ μὲν ἐμφαίνοντα τὸ μὴ πάντῃ ἀποστατικὸν τοῦ Ἰούδα καὶ μετὰ τὰ τετολμημένα κατὰ τοῦ διδασκάλου πλάσματα ἐροῦσιν οἱ περὶ τὸν Κέλσον, μόνον δ᾿ ἀληθὲς ὅτι εἷς τῶν μαθητῶν προέδωκεν αὐτὸν, καὶ προσθήσουσι τῷ γεγραμμένῳ ὅτι καὶ ὅλῃ ψυχῇ προέδωκεν αὐτόν; ὅπερ ἐστὶν ἀπίθανον, ἀπὸ τῶν αὐτῶν γραμμάτων πάντα ὡς ἐχθρὸν ποιεῖν, καὶ τὸ πιστεύειν καὶ τὸ ἀπιστεῖν. εἰ δὲ δεῖ καὶ περὶ τοῦ Ἰούδα δυσωπητικόν τινα παραθέσθαι λόγον, φήσομεν ὅτι ἐν τῇ βίβλῳ τῶν ψαλμῶν ὅλος ὁ ἑκατοστὸς ὄγδοος ψαλμὸς τὴν περὶ τοῦ Ἰούδα περιέχει προφητείαν, οὗ ἡ ἀρχή· „ὁ θεὸς, τὴν αἴνεσίν μου μὴ παρασιωπήσῃς, ὅτι στόμα ἁμαρτωλοῦ καὶ στόμα δολίου ἐπ᾿ ἐμὲ ἠνοίχθη.“ προφητεύεται δ᾿ ἐν αὐτῷ καὶ ὅτι Ἰούδας τοῦ μὲν τῶν ἀποστόλων ἀπεχώρισεν ἑαυτὸν διὰ τὴν ἁμαρτίαν ἀριθμοῦ, εἰς δὲ τὸν τόπον αὐτοῦ ἕτερος ἐνεκρίθη· καὶ τοῦτο δηλοῦται ἐν τῷ „καὶ τὴν ἐπισκοπὴν αὐτοῦ λάβοι ἕτερος.“ ἀλλὰ γὰρ φέρε ὑπό τινος τῶν μαθητῶν αὐτὸν προδεδόσθαι χεῖρον ἢ Ἰούδας διατεθέντος καὶ ὡσπερεὶ ἐκχέαντος πάντας οὓς ἤκουσε παρὰ τοῦ Ἰησοῦ λόγους· τί τοῦτο πρὸς κατηγορίαν Ἰησοῦ ἢ χριστιανισμοῦ συμβάλλεται; καὶ πῶς τοῦτο ψευδῆ τὸν λόγον ἀποδείκνυσιν; ἀπελογησάμεθα δὲ περὶ τῶν ἑξῆς καὶ ἐν τοῖς πρὸ τούτων, δεικνύντες ὅτι οὐ φεύγων ἑάλω ὁ Ἰησοῦς ἀλλ᾿ ἑκὼν ὑπὲρ ἡμῶν πάντων παρέδωκεν ἑαυτόν. ᾧ ἀκόλουθόν ἐστιν ὅτι, εἰ καὶ ἐδέθη, ἑκὼν ἐδέθη, διδάσκων μὴ ἀκουσίως ἡμᾶς ὑπὲρ εὐσεβείας ταῦτα ἀναλαμβάνειν.

2.12Şu sözler de bana çocukça görünüyor: "İyi bir komutan, on binlerce kişiye önderlik etmiş biri hiçbir zaman ele verilmemiştir; hatta en kötü adamların başındaki kötü bir eşkıya reisi bile, yanındakilere yararlı göründüğü sürece ele verilmez. Ama o, emri altındakilerce ele verildi; ne iyi bir komutan gibi önderlik etti ne de öğrencilerini aldattıktan sonra aldattıklarına, deyim yerindeyse bir eşkıya reisine duyulan bağlılığı bile aşılayabildi." Oysa yakınlarınca ele verilmiş komutanlar ve kendileriyle yapılan anlaşmalara uymayan adamları yüzünden yakalanmış eşkıya reisleri hakkında pek çok hikâye bulunabilir. Ama diyelim ki hiçbir komutan ya da eşkıya reisi ele verilmemiş olsun; öğrencilerinden birinin ona ihanet etmesinin İsa'nın aleyhine olmasıyla bunun ne ilgisi var? Kelsos felsefeyi kalkan ettiğine göre ona şunu sorabiliriz: Aristoteles'in, Platon'u yirmi yıl dinledikten sonra okulundan ayrılıp ruhun ölümsüzlüğü öğretisini eleştirmesi ve Platon'un idealarını "cıvıltı" diye adlandırması Platon için bir suçlama mıydı? Güçlüğü artırıp şunu da sorabiliriz: Aristoteles ondan ayrıldı diye Platon artık diyalektikte güçlü değil miydi, düşündüklerini ortaya koymaya yetkin değil miydi, ve bu yüzden Platon'un öğretileri yanlış mıdır? Yoksa Platon'un felsefesini izleyenlerin diyeceği gibi Platon haklı olduğu hâlde Aristoteles öğretmenine karşı kötü ve nankör olmuş olamaz mı? Khrysippos da yazılarının pek çok yerinde, kendisi henüz gençken ve felsefeye yeni başlarken öğretmeni olmuş Kleanthes'e çatıyor, onun öğretilerine aykırı yenilikler getiriyor. Oysa Aristoteles'in yirmi yıl Platon'un öğrencisi olduğu söylenir; Khrysippos da Kleanthes'in yanında az zaman geçirmemiştir. Yahuda ise İsa'nın yanında üç yıl bile kalmadı. Filozofların hayatları hakkında yazılanlarda, Kelsos'un Yahuda yüzünden İsa'yı suçladığı türden pek çok şey bulunabilir. Pythagorasçılar, felsefeye yöneltildikten sonra sıradan hayata geri dönenler için boş mezarlar yaparlardı; ama bu yüzden Pythagoras ve onun ardından gelenler söz ve ispat bakımından zayıf değildiler.

2.12

Παιδαριώδη δέ μοι δοκεῖ καὶ τὰ τοιαῦτα, ὅτι στρατηγὸς μὲν ἀγαθὸς καὶ πολλῶν μυριάδων ἡγησάμενος οὐδεπώποτε προὐδόθη, ἀλλ᾿ οὐδὲ λῄσταρχος πονηρὸς καὶ παμπονήρων ἄρχων, ὠφέλιμος τοῖς συνοῦσιν εἶναι δοκῶν· αὐτὸς δὲ προδοθεὶς ὑπὸ τῶν ὑπ᾿ αὐτῷ οὔτε ὡς στρατηγὸς ἦρξεν ἀγαθὸς, οὔτ᾿ ἀπατήσας τοὺς μαθητὰς κἂν τὴν ὡς πρὸς λῄσταρχον, ἵν᾿ οὕτως ὀνομάσω, εὔνοιαν ἐνεποίησε τοῖς ἀπατηθεῖσι. πολλὰς γὰρ ἄν τις εὕροι ἱστορίας περὶ στρατηγῶν προδοθέντων ὑπὸ τῶν οἰκείων καὶ λῃσταρχῶν ἁλόντων διὰ τοὺς μὴ τηρήσαντας τὰς πρὸς αὐτοὺς συνθήκας. ἀλλ᾿ ἔστω μηδένα στρατηγῶν προδεδόσθαι ἢ λῃσταρχῶν· τί τοῦτο συμβάλλεται πρὸς τὸ κατὰ Ἰησοῦ εἶναι τὸ ἕνα τῶν φοιτητῶν προδότην αὐτοῦ γεγονέναι; ἐπεὶ δὲ φιλοσοφίαν προβάλλεται ὁ Κέλσος, πυθοίμεθ᾿ ἂν αὐτοῦ ὅτι ἆρα Πλάτωνος ἦν κατηγορία τὸ μετὰ εἴκοσιν ἔτη τῆς παρ᾿ αὐτῷ ἀκροάσεως ἀποφοιτήσαντα τὸν Ἀριστοτέλη κατηγορηκέναι μὲν τοῦ περὶ τῆς ἀθανασίας τῆς ψυχῆς λόγου, Πλάτωνος δὲ „τερετίσματα“ τὰς ἰδέας ὠνομακέναι; ἔτι δὲ προσαποροῦντες καὶ τοιαῦτα λέγοιμεν ἄν· ἆρα Πλάτων οὐκέτι δυνατὸς ἦν ἐν διαλεκτικῇ οὐδ᾿ ἱκανὸς παραστῆσαι τὰ νενοημένα, ἐπεὶ ἀπεφοίτησεν αὐτοῦ Ἀριστοτέλης, καὶ παρὰ τοῦτο ψευδῆ τὰ Πλάτωνός ἐστι δόγματα; ἢ δύναται καὶ ἀληθοῦς ὄντος Πλάτωνος, ὡς ἂν λέγοιεν οἱ κατ᾿ αὐτὸν φιλοσοφοῦντες. Ἀριστοτέλης πονηρὸς καὶ ἀχάριστος πρὸς τὸν διδάσκαλον γεγονέναι; ἀλλὰ καὶ ὁ Χρύσιππος πολλαχοῦ τῶν συγγραμμάτων ἑαυτοῦ φαίνεται καθαπτόμενος Κλεάνθους, καινοτομῶν παρὰ τὰ ἐκείνῳ δεδογμένα, γενομένῳ αὐτοῦ διδασκάλῳ ἔτι νέου καὶ ἀρχὰς ἔχοντος φιλοσοφίας. καίτοι γε Ἀριστοτέλης μὲν εἴκοσιν ἔτεσι λέγεται πεφοιτηκέναι Πλάτωνι, οὐκ ὀλίγον δὲ χρόνον καὶ ὁ Χρύσιππος παρὰ τῷ Κλεάνθει πεποιῆσθαι τὰς διατριβάς· ὁ δὲ Ἰούδας παρὰ τῷ Ἰησοῦ οὐδὲ τρία διέτριψεν ἔτη. ἀπὸ δὲ τῶν γεγραμμένων ἐν τοῖς βίοις τῶν φιλοσόφων πολλὰ ἄν τις εὕροι τοιαῦτα, ἐφ᾿ οἷς ἐγκαλεῖ τῷ Ἰησοῦ διὰ τὸν Ἰούδαν ὁ Κέλσος. οἱ δὲ Πυθαγόρειοι κενοτάφια ᾠκοδόμουν τοῖς μετὰ τὸ προτραπῆναι ἐπὶ φιλοσοφίαν παλινδρομήσασιν ἐπὶ τὸν ἰδιωτικὸν βίον· καὶ οὐ παρὰ τοῦτο ἀσθενὴς ἦν λόγῳ καὶ ἀποδείξεσι Πυθαγόρας καὶ οἱ ἀπ᾿ αὐτοῦ.

2.13Bundan sonra Kelsos'taki Yahudi şöyle diyor: "İsa'nın başından geçenler hakkında söyleyebileceğim, hem doğru hem de İsa'nın öğrencilerinin yazdıklarına hiç benzemeyen pek çok şey var; ama onları bile bile geçiyorum." Kelsos'taki Yahudinin geçtiği, Müjdelerde yazılanlara benzemeyen o doğru şeyler nelermiş? Yoksa göz boyayan bir hitabet ustalığına başvurarak söyleyecek bir şeyi varmış gibi mi yapıyor; oysa Müjde'nin dışından, dinleyeni doğru diye etkileyip İsa'yı ve öğretisini açıkça suçlayabilecek hiçbir şey getiremiyordu?

Öğrencileri, İsa'nın başına gelecek her şeyi önceden bildiğini ve söylediğini uydurmakla suçluyor. Kelsos istemese de bunun doğru olduğunu, Kurtarıcı'nın peygamberce söylediği ve sonraki kuşaklarda Hristiyanların başına gelecek olanları önceden bildirdiği başka birçok sözle göstereceğiz. Şu önceden söylenmiş söze kim hayran kalmaz: "Benim yüzümden valilerin ve kralların önüne çıkarılacaksınız; böylece onlara ve öbür milletlere tanıklık edeceksiniz." Öğrencilerinin zulme uğrayacağına dair önceden söylediği başka sözlere de. İnsanlar arasında ortaya çıkmış hangi öğreti yüzünden başkaları da cezalandırılıyor ki, İsa'yı suçlayanlardan biri şöyle desin: "Öğretilerinin dinsiz ve yanlış diye suçlandığını görünce, güya bunu önceden söylemekle bunu da yüceltmek istedi"? Eğer öğretileri yüzünden birilerinin "valilerin ve kralların önüne" çıkarılması gerekseydi, bu kimler olmalıydı? İlahi takdiri büsbütün ortadan kaldıran Epikurosçulardan, hatta duaların ve tanrısala sunulan kurbanların hiçbir işe yaramadığını söyleyen Peripatos'tan gelenlerden başka kim?

Ama biri, Samiriyelilerin de kendi dinleri yüzünden zulme uğradığını söyleyecektir. Ona şunu söyleyeceğiz: Sikarioslar sünnet yüzünden, yürürlükteki kanunlara ve yalnız Yahudilere tanınan izne aykırı olarak bedeni kesip sakatladıkları gerekçesiyle öldürülürler. Hiçbir yargıcın şöyle sorduğu duyulmaz: "Sikarios bu sözde dine göre yaşamakta direnirse, fikrini değiştirdiği takdirde serbest bırakılacak mı, direnirse ölüme mi götürülecek?" Sünnetin gösterilmesi, sünnet olmuş kişinin öldürülmesine yeter. Oysa yalnız Hristiyanlar, "Benim yüzümden valilerin ve kralların önüne çıkarılacaksınız" diyen Kurtarıcılarının söylediklerine uygun olarak, son nefeslerine kadar yargıçlarca şuna izin verilen kişilerdir: Hristiyanlığı yeminle inkâr edip yaygın âdetlere göre kurban sunar ve yemin ederlerse evlerine dönüp tehlikesizce yaşayabilirler.

Bak, şu söz büyük bir yetkiyle söylenmiş değil mi: "İnsanların önünde beni açıkça kabul eden herkesi, ben de göklerdeki Babam'ın önünde kabul edeceğim. Ama insanların önünde beni inkâr eden herkesi" ve devamı. Düşüncende bunları söyleyen İsa'ya kadar çık ve henüz olmamış şeylerin önceden bildirildiğini gör. Ona inanmıyorsan, "Bunlar boş laf, boşuna söylüyor, söyledikleri olmayacak" demez misin? Sözlerine onay verip vermemekte tereddüt ediyorsan da şöyle demez misin: "Bunlar gerçekleşirse ve İsa'nın sözlerinin öğretisi, valiler ve krallar İsa'yı kabul edenleri öldürmeye uğraşacak kadar yerleşirse, o zaman onun bunları Tanrı'dan bu öğretiyi insan soyuna ekmek için büyük bir yetki almış ve onun galip geleceğine inanan biri olarak söylediğine inanacağız." Düşüncesinde o zaman öğretip "Bu Müjde, onlara ve öbür milletlere tanıklık olmak üzere bütün dünyada duyurulacak" diyen İsa'ya kadar çıkan, sonra da İsa Mesih'in Müjdesi'nin onun söylediği gibi gök kubbenin altında "Yunanlılara ve barbarlara, bilgelere ve akılsızlara" duyurulduğunu gören biri hayran kalmaz mı? Çünkü kudretle söylenen söz, insanların her türlü tabiatına galip gelmiştir; İsa'nın öğretisini kabul etmekten kaçmış bir insan soyu görmek mümkün değildir.

2.13

Μετὰ ταῦτά φησιν ὁ παρὰ τῷ Κέλσῳ Ἰουδαῖος ὅτι πολλὰ ἔχων λέγειν περὶ τῶν κατὰ τὸν Ἰησοῦν γενομένων καὶ ἀληθῆ καὶ οὐ παραπλήσια τοῖς ὑπὸ τῶν μαθητῶν τοῦ Ἰησοῦ γραφεῖσιν ἑκὼν ἐκεῖνα παραλείπω. τίνα οὖν ἄρα τἀληθῆ καὶ οὐχ ὁποῖα ἐν τοῖς εὐαγγελίοις γέγραπται, ἃ παραλείπει ὁ παρὰ Κέλσῳ Ἰουδαῖος; ἢ δοκούσῃ δεινότητι ῥητορικῇ χρησάμενος προσποιεῖται μὲν ἔχειν λέγειν οὐδὲν δὲ εἶχεν ἔξωθεν τοῦ εὐαγγελίου φέρειν, δυνάμενον πλῆξαι ὡς ἀληθὲς τὸν ἀκούοντα καὶ ὡς ἐναργῶς κατηγοροῦν Ἰησοῦ καὶ τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ; ἐγκαλεῖ δὲ τοῖς μαθηταῖς ὡς πλασαμένοις ὅτι πάντα τὰ συμβάντα αὐτῷ ἐκεῖνος προῄδει καὶ προειρήκει. καὶ τοῦτο δὲ ἀληθὲς ὂν, κἂν μὴ Κέλσος βούληται, παραστήσομεν ἀπὸ πολλῶν καὶ ἄλλων προφητικῶς ὑπὸ τοῦ σωτῆρος εἰρημένων, ἐν οἷς προεῖπε τὰ Χριστιανοῖς καὶ ἐν ταῖς ὕστερον γενόμενα γενεαῖς. καὶ τίς γε οὐκ ἂν θαυμάσαι τὸ προειρημένον τὸ „ἐπὶ ἡγεμόνας δὲ καὶ βασιλεῖς ἀχθήσεσθε ἕνεκεν ἐμοῦ, εἰς μαρτύριον αὐτοῖς καὶ τοῖς ἔθνεσι,“ καὶ εἴ τι ἄλλο περὶ τοῦ διωχθήσεσθαι τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ προεῖπε. διὰ ποῖον γὰρ δόγμα τῶν ἐν ἀνθρώποις γεγενημένων κολάζονται καὶ ἄλλοι, ἵνα τις τῶν κατηγορούντων Ἰησοῦ λέγῃ ὅτι ὁρῶν τὰ ἀσεβῆ ἢ τὰ ψευδῆ τῶν δογμάτων κατηγορούμενα ἔδοξε καὶ τοῦτο σεμνύνειν διὰ τοῦ προλέγειν δῆθεν περὶ αὐτοῦ; εἴπερ γὰρ ἐχρῆν διὰ δόγματα „ἐπὶ ἡγεμόνας καὶ βασιλεῖς“ ἄγεσθαί τινας, καὶ τίνας ἐχρῆν ἄλλους ἢ Ἐπικουρείους, τοὺς πάντῃ πρόνοιαν ἀναιροῦντας, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἀπὸ τοῦ Περιπάτου, μηδὲν φάσκοντας ἀνύειν εὐχὰς καὶ τὰς ὡς πρὸς τὸ θεῖον θυσίας; ἀλλὰ φήσει τις ὅτι καὶ Σαμαρεῖς διὰ τὴν ἑαυτῶν θεοσέβειαν διώκονται. πρὸς ὃν τοιαῦτα ἐροῦμεν· οἱ Σικάριοι διὰ τὴν περιτομὴν ὡς ἀκρωτηριάζοντες παρὰ τοὺς καθεστῶτας νόμους καὶ τὰ Ἰουδαίοις συγκεχωρημένα μόνοις ἀναιροῦνται. καὶ οὐκ ἔστιν ἀκοῦσαι δικαστοῦ πυνθανομένου, εἰ κατὰ τήνδε τὴν νομιζομένην θεοσέβειαν ὁ Σικάριος ἀγωνιζόμενος βιοῦν μεταθέμενος μὲν ἀπολυθήσεται ἐμμένων δὲ τὴν ἐπὶ θανάτῳ ἀπαχθήσεται· ἀλλὰ γὰρ ἀρκεῖ δειχθεῖσα ἡ περιτομὴ πρὸς ἀναίρεσιν τοῦ πεπονθότος αὐτήν. Χριστιανοὶ δὲ μόνοι κατὰ τὰ εἰρημένα ὑπὸ τοῦ σωτῆρος αὐτῶν λέγοντος· „ἐπὶ ἡγεμόνας καὶ βασιλεῖς ἀχθήσεσθε ἕνεκεν ἐμοῦ“ μέχρι τελευταίας ἀναπνοῆς ὑπὸ τῶν δικαστῶν ἐπιτρέπονται ἐξομοσάμενοι τὸν χριστιανισμὸν καὶ κατὰ τὰ κοινὰ ἔθη θύσαντες καὶ ὀμόσαντες οἴκοι γενέσθαι καὶ ζῆν ἀκινδύνως. ὅρα δὲ εἰ μὴ μετὰ πολλῆς ἐξουσίας λέγεται τὸ „πᾶς ὃς ἐὰν ὁμολογήσῃ ἐν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, κἀγὼ ὁμολογήσω ἐν αὐτῷ ἔμπροσθεν τοῦ πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς· καὶ πᾶς ὃς ἐὰν ἀρνήσηταί με ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων,“ καὶ τὰ ἑξῆς. καὶ ἀνάβα μοι τῷ λόγῳ ἐπὶ τὸν Ἰησοῦν λέγοντα ταῦτα, καὶ ὅρα μηδέπω γενόμενα προφητευόμενα εἰ μὴ φήσεις ἀπιστῶν μὲν αὐτῷ ὅτι ταῦτα φλυαρεῖ καὶ μάτην λέγει (οὐ γὰρ ἔσται τὰ λεγόμενα), ἀμφιβάλλων δὲ περὶ τοῦ συγκαταθέσθαι τοῖς λόγοις αὐτοῦ εἰ μὴ ὅτι, ἐὰν ταῦτα πληρωθῇ καὶ συστῇ ἡ διδασκαλία τῶν λόγων τοῦ Ἰησοῦ, ὡς φροντίζειν τοὺς ἡγεμόνας καὶ τοὺς βασιλεῖς ἀναιρεῖν τοὺς ὁμολογοῦντας τὸν Ἰησοῦν, τότε πιστεύσομεν ὅτι ὡς μεγάλην ἐξουσίαν λαβὼν ἀπὸ τοῦ θεοῦ πρὸς τὸ σπεῖραι τοῦτον τὸν λόγον τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων καὶ πειθόμενος κρατήσειν αὐτὸν ταῦτά φησι. τίς δ᾿ οὐ θαυμάσεται ἀναβαίνων τῷ λόγῳ ἐπ᾿ ἐκεῖνον διδάσκοντα τότε καὶ λέγοντα· „κηρυχθήσεται τὸ εὐαγγέλιον τοῦτο ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ εἰς μαρτύριον αὐτοῖς καὶ τοῖς ἔθνεσι“ καὶ θεωρῶν κατὰ τὰ ὑπ᾿ ἐκείνου εἰρημένα κεκηρυγμένον τὸ Ἰησοῦ Χριστοῦ εὐαγγέλιον ἐν τῇ ὑπὸ τὸν οὐρανὸν „Ἕλλησι καὶ βαρβάροις, σοφοῖς καὶ ἀνοήτοις“; πᾶσαν γὰρ φύσιν ἀνθρώπων ὁ μετὰ δυνάμεως λαληθεὶς λόγος κεκράτηκε· καὶ οὐκ ἔστι τι γένος ἰδεῖν ἀνθρώπων, ὃ ἐκπέφευγε παραδέξασθαι τὴν Ἰησοῦ διδασκαλίαν. ὁ δὲ ἀπιστῶν παρὰ τῷ Κέλσῳ Ἰουδαῖος περὶ τοῦ Ἰησοῦ, ὅτι πάντα τὰ συμβάντα αὐτῷ προῄδει, κατανοησάτω, τίνα τρόπον ἔτι συνεστώσης τῆς Ἱερουσαλὴμ καὶ πάσης τῆς Ἰουδαϊκῆς λατρείας γινομένης ἐν αὐτῇ προεῖπεν Ἰησοῦς τὰ συμβησόμενα αὐτῇ ὑπὸ Ῥωμαίων. οὐ γὰρ δὴ τοὺς αὐτοῦ Ἰησοῦ γνωρίμους καὶ ἀκροατὰς φήσουσι χωρὶς γραφῆς τὴν τῶν εὐαγγελίων παραδεδωκέναι διδασκαλίαν καὶ καταλιπεῖν τοὺς μαθητὰς χωρὶς τῶν περὶ Ἰησοῦ ἐν γράμμασιν ὑπομνημάτων. γέγραπται δὴ ἐν αὐτοῖς τὸ „ὅταν δὲ ἴδητε κυκλουμένην ὑπὸ στρατοπέδων τὴν Ἱερουσαλὴμ, τότε γνῶτε ὅτι ἤγγισεν ἡ ἐρήμωσις αὐτῆς.“ καὶ οὐδαμῶς τότε ἦν στρατόπεδα περὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ κυκλοῦντα αὐτὴν καὶ περιέχοντα καὶ πολιορκοῦντα. τοῦτο γὰρ ἤρξατο μὲν ἔτι Νέρωνος βασιλεύοντος παρέτεινε δὲ ἕως τῆς Οὐεσπασιανοῦ ἡγεμονίας· οὗ ὁ υἱὸς Τίτος καθεῖλε τὴν Ἱερουσαλὴμ, ὡς μὲν Ἰώσηπος γράφει, διὰ Ἰάκωβον τὸν δίκαιον, τὸν ἀδελφὸν Ἰησοῦ τοῦ λεγομένου Χριστοῦ, ὡς δὲ ἡ ἀλήθεια παρίστησι, διὰ Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν τοῦ θεοῦ.

2.14Kelsos, İsa'nın başına gelecekleri önceden bildiğini kabul ya da teslim edip mucizelere yaptığını bunda da yapabilir, yani bunu da küçümser görünebilirdi; tıpkı mucizelerin büyüyle yapıldığını ileri sürerek onları küçümsediği gibi. Birçok kişinin kehanetler yoluyla, kuşlara ve uçuşlarına bakarak, kurban hayvanlarını inceleyerek ya da doğum yıldızlarından fal açarak başlarına gelecekleri bildiğini de söyleyebilirdi. Ama bunu daha büyük bir şey saydığı için kabul etmek istemedi; mucizeleri yaptığını ise bir bakıma kabul edip büyü bahanesiyle karalamış görünüyor. Oysa Phlegon, sanırım Kronikler'inin on üçüncü ya da on dördüncü kitabında, Petrus hakkındaki şeyleri İsa'nınkilerle karıştırmış olsa da, Mesih'e gelecekteki bazı olayları önceden bilme gücünü de tanımış ve olayların onun söylediği gibi gerçekleştiğine tanıklık etmiştir. Böylece o da, önceden bilmeyle ilgili bu anlatımlarla, istemeye istemeye de olsa, öğretilerimizin atalarındaki sözün daha tanrısal bir kudretten yoksun olmadığını ortaya koymuştur.

2.14

Ἐδύνατο μέντοι παραδεξάμενος ἢ συγχωρήσας ὁ Κέλσος τὸ προεγνωκέναι αὐτὸν τὰ συμβησόμενα αὐτῷ ἐξευτελίζειν μὲν τοῦτο δοκεῖν, ὅπερ πεποίηκεν ἐπὶ τῶν δυνάμεων, γοητείᾳ φάσκων αὐτὰς γεγονέναι, καὶ ἐδύνατό γε λέγειν ὅτι πολλοὶ ἀπὸ μαντειῶν, τῶν ἐν οἰωνοῖς ἢ ὄρνισιν ἢ θυτικῇ ἢ γενεθλιαλογίᾳ, ἔγνωσαν τὰ ἀπαντησόμενα αὐτοῖς. ἀλλὰ τοῦτο μὲν οὐκ ἠθέλησε συγχωρῆσαι ὡς μεῖζον, τὸ δὲ τὰς δυνάμεις πεποιηκέναι παραδεξάμενός πως δοκεῖ αὐτὸ προφάσει γοητείας διαβεβληκέναι. Φλέγων μέντοι ἐν τρισκαιδεκάτῳ ἢ τεσσαρεσκαιδεκάτῳ οἶμαι τῶν Χρονικῶν καὶ τὴν περί τινων μελλόντων πρόγνωσιν ἔδωκε τῷ Χριστῷ, συγχυθεὶς ἐν τοῖς περὶ Πέτρου ὡς περὶ τοῦ Ἰησοῦ, καὶ ἐμαρτύρησεν ὅτι κατὰ τὰ εἰρημένα ὑπ᾿ αὐτοῦ τὰ λεγόμενα ἀπήντησε. πλὴν κἀκεῖνος καὶ διὰ τῶν κατὰ τὴν πρόγνωσιν ἄκων ὡσπερεὶ οὐ κενὸν θειοτέρας δυνάμεως ἀπεφήνατο εἶναι τὸν ἐν τοῖς πατράσι τῶν δογμάτων λόγον.

2.15Kelsos, İsa'nın öğrencilerinin, apaçık bir olay karşısında örtbas edecek bir şey bulamadıkları için onun her şeyi önceden bildiğini söylemeyi akıl ettiklerini ileri sürüyor. Yazanların hakikate bağlılığına dikkat etmemiş ya da dikkat etmek istememiş. Onlar İsa'nın öğrencilerine "Bu gece hepiniz sendeleyip düşeceksiniz" diye önceden söylediğini, öğrenciler sendeleyip düşünce de doğru söylediğinin ortaya çıktığını; Petrus'a da "Horoz ötmeden beni üç kez inkâr edeceksin" diye peygamberce bildirdiğini ve Petrus'un onu üç kez inkâr ettiğini itiraf etmişlerdir. Eğer hakikate bağlı olmasalar da Kelsos'un sandığı gibi uydurmalar yazsalardı, Petrus'un inkâr ettiğini ya da İsa'nın öğrencilerinin sendeleyip düştüğünü yazmazlardı. Bunlar gerçekten olmuş olsa bile, yazmasalardı kim çıkıp olayların böyle geliştiğini gösterip anlatımı çürütebilirdi? Oysa Müjdeleri okuyanlara Hristiyanlığı açıkça kabul etmek uğruna ölümü hor görmeyi öğretmek isteyen insanların bunları akla yatkın olarak gizlemeleri gerekirdi. Ama öğretinin kudretiyle insanlara galip geleceğini gördükleri için, nasılsa okuyanlara zarar vermeyecek ve onlara inkâr için bahane olmayacak bu tür şeyleri de yazdılar.

2.15

Φησὶ δὲ ὁ Κέλσος ὅτι καὶ οἱ μαθηταὶ τοῦ Ἰησοῦ ἐπὶ πράγματι περιφανεῖ μηδὲν ἔχοντες ἐπισκήψασθαι τοῦτο ἐπενόησαν, τὸ λέγειν αὐτὸν πάντα προεγνωκέναι, οὐκ ἐπιστήσας ἢ οὐ βουληθεὶς ἐπιστῆσαι τῷ φιλαλήθει τῶν γραψάντων, ὁμολογησάντων καὶ προειρηκέναι τὸν Ἰησοῦν τοῖς μαθηταῖς ὅτι „πάντες ὑμεῖς σκανδαλισθήσεσθε ἐν τῇ νυκτὶ ταύτῃ“ καὶ ἠληθευκέναι σκανδαλισθέντων αὐτῶν πεπροφητευκέναι δὲ καὶ τῷ Πέτρῳ· „ὅτι πρὸ ἀλεκτοροφωνίας ἀρνήσῃ με τρὶς“. καὶ ὅτι Πέτρος τρὶς ἠρνήσατο. εἰ γὰρ μὴ ἦσαν φιλαλήθεις ἀλλ᾿, ὡς οἴεται Κέλσος, πλάσματα ἀναγράφοντες, οὐκ ἂν Πέτρον ἀνέγραψαν ἀρνησάμενον ἢ τοὺς μαθητὰς Ἰησοῦ σκανδαλιζομένους. τίς γὰρ, εἰ καὶ γέγονε ταῦτα, ἤλεγξε τὸν λόγον, ὅτι οὕτως ἀπήντησε; καίτοι γε κατὰ τὸ εἰκὸς ἐχρῆν σεσιωπῆσθαι ταῦτα ἀνθρώποις, βουλομένοις διδάσκειν τοὺς ἐντυγχάνοντας τοῖς εὐαγγελίοις θανάτου καταφρονεῖν ὑπὲρ τῆς ὁμολογίας τοῦ χριστιανισμοῦ· νυνὶ δ᾿ ὁρῶντες ὅτι ὁ λόγος δυνάμει κρατήσει τῶν ἀνθρώπων ἔθηκαν καὶ τὰ τοιαῦτα, οὐκ οἶδ᾿ ὅπως οὐ βλάψοντα τοὺς ἐντυγχάνοντας οὐδὲ πρόφασιν δώσοντα ἀρνήσεως.

2.16Kelsos, öğrencilerin İsa'nın başına gelenleri mazur göstermek için onun hakkında bu tür şeyler yazdıklarını söylüyor ve bu çok saf bir söz. "Sanki biri," diyor, "bir adamın adil olduğunu söyleyip onu haksızlık ederken, dindar olduğunu söyleyip cinayet işlerken, ölümsüz olduğunu söyleyip ölü olarak gösteriyor ve bütün bunlara, adamın onları önceden söylemiş olduğunu ekliyor." Örneği daha baştan uygun değil. Çünkü insanların nasıl yaşaması gerektiğine dair bir örnek olmayı üstlenmiş kişinin, dindarlık uğruna nasıl ölmek gerektiğini de göstermiş olmasında saçma bir şey yoktur. Üstelik daha önceki kitapta gösterdiğimiz gibi, onun insanlar uğruna ölmesi evrenin tamamı için de yararlı bir şey olmuştur. Sonra Kelsos çilenin tamamen kabul edilmesinin suçlamayı çürütmediğini, aksine pekiştirdiğini sanıyor. Çünkü bu konuda Pavlus'un felsefi olarak incelediği ve peygamberlerin söylediği şeyleri görmemiş. Mezheplerden bazılarının İsa'nın bunları gerçekten çekmeden yalnız görünüşte çektiğini söylediği de gözünden kaçmış. Çünkü bunu bilmeden şöyle diyor: "Bunları dinsiz insanlara çekiyor gibi göründüğünü ama gerçekte çekmediğini bile söylemediniz; aksine açıkça çektiğini kabul ediyorsunuz." Ama biz çile söz konusu olduğunda "görünüşte" demiyoruz; dirilişi de yalan değil, gerçek olsun diye. Çünkü gerçekten ölmüş biri dirildiyse gerçekten dirilmiştir; ölmüş gibi görünen ise gerçekten dirilmemiştir.

İnançsızlar İsa Mesih'in dirilişiyle alay ettikleri için, Platon'un Armenios oğlu Er'in on iki gün sonra odun yığınının üstünden kalktığını ve Hades'teki şeyleri anlattığını söylediği yeri aktaracağız. İnançsızlara karşı, Herakleides'te anlatılan nefessiz kadının hikâyesi de bu konuda büsbütün yararsız olmayacaktır. Mezarlardan, yalnız aynı gün değil ertesi gün de geri dönmüş birçok kişinin hikâyesi anlatılır. Öyleyse insanüstü olağanüstü işler yapan, hem de bunları o kadar apaçık yapan ki onların gerçekleştiğine karşı çıkamayanlar onları ancak büyülerle bir tutarak kötüleyebiliyor, böyle birinin kendi ölümünde de fazladan bir şeye sahip olmasında şaşılacak ne var? Ruhunun bedeni isteyerek bırakması, onun dışında bazı işleri düzene koyduktan sonra da istediği zaman yeniden ona dönmesi gibi. Yuhanna'da İsa'nın böyle bir söz söylediği yazılıdır: "Kimse canımı benden alamaz, ben onu kendiliğimden veririm. Onu vermeye de yetkim var, geri almaya da yetkim var." Belki de bu yüzden bedeninden önce davranıp çıktı; bedenini korumak, onunla birlikte çarmıha gerilen haydutlarınki gibi bacaklarının kırılmasını önlemek için. "Askerler gelip birincinin, sonra onunla birlikte çarmıha gerilen öbürünün bacaklarını kırdılar. Ama İsa'ya gelince, onun ölmüş olduğunu görüp bacaklarını kırmadılar."

Böylece "Onun önceden söylediği nereden inandırıcı?" sorusuna da cevap vermiş olduk. "Ölü nereden ölümsüz olsun?" sorusuna gelince, isteyen şunu öğrensin: Ölümsüz olan ölü değil, ölümden dirilendir. Yalnız ölü ölümsüz değildir demekle kalmayız; ölmeden önceki bileşik İsa da, öleceği için ölümsüz değildi. Çünkü ölecek olan hiç kimse ölümsüz değildir; ancak artık ölmeyecekse ölümsüzdür. "Mesih ölümden dirildiği için artık ölmeyecek; ölümün onun üzerinde artık egemenliği yoktur." Bunun nasıl söylendiğini kavrayamayanlar anlamak istemeseler de.

2.16

Πάνυ δ᾿ εὐήθως φησὶ τοὺς μαθητὰς πρὸς παραίτησιν τῶν κατὰ τὸν Ἰησοῦν ἀναγεγραφέναι περὶ αὐτοῦ τοιαῦτα· ὥσπερ, φησὶν, εἴ τις λέγων εἶναί τινα δίκαιον δεικνύει αὐτὸν ἀδικοῦντα, καὶ λέγων ὅσιον δεικνύει φονεύοντα, καὶ λέγων ἀθάνατον δεικνύει νεκρὸν, πᾶσι τούτοις ἐπιφέρων ὅτι προειρηκὼς αὐτὰ ἔτυχεν· αὐτόθεν γὰρ ἀνόμοιον αὐτοῦ τὸ παράδειγμα, ἐπεὶ οὐδὲν ἄτοπόν ἐστιν ἀνειληφότα τὸν ἐσόμενον ἀνθρώποις ἐγκείμενον σκοπὸν περὶ τοῦ πῶς δεῖ βιοῦν ὑποδεδειχέναι ὡς δεῖ ὑπὲρ εὐσεβείας ἀποθνῄσκειν, χωρὶς τοῦ χρήσιμόν τι τῷ παντὶ γεγονέναι τὸ ὑπὲρ ἀνθρώπων αὐτὸν ἀποθανεῖν, ὡς ἐν τῷ πρὸ τού. του ἐδείξαμεν λόγῳ. εἶτ᾿ οἴεται ὅτι πᾶσα ἡ τοῦ πάθους ὁμολογία βεβαιοῖ τὸν ἔλεγχον οὐ λύει, οὐ γὰρ εἶδεν, ὅσα περὶ τούτου καὶ παρὰ τῷ Παύλῳ πεφιλοσόφηται καὶ ὑπὸ τῶν προφητῶν λέλεκται· ἔλαθε δὲ αὐτὸν τὸ εἰρηκέναι τινὰ τῶν ἐν ταῖς αἱρέσεσι δοκήσει τὸν Ἰησοῦν ταῦτα πεπονθέναι οὐ πεπονθότα. οὐ γὰρ ἐγνωκὼς εἶπε τό· οὐδὲ γὰρ τοῦτο εἴπατε ὅτι ἐδόκει μὲν τοῖς ἀσεβέσιν ἀνθρώποις ταῦτα πάσχειν οὐκ ἔπασχε δὲ, ἀλλ᾿ ἄντικρυς παθεῖν ὁμολογεῖτε. ἀλλ᾿ ἡμεῖς τὸ δοκεῖν ἐπὶ τοῦ παθεῖν οὐ τάσσομεν. ἵνα μὴ ψευδὴς αὐτοῦ καὶ ἡ ἀνάστασις ᾖ ἀλλ᾿ ἀληθής. ὁ γὰρ ἀληθῶς ἀποθανὼν εἰ ἀνέστη, ἀληθῶς ἀνέστη, ὁ δὲ δοκῶν ἀποτεθνηκέναι οὐκ ἀληθῶς ἀνέστη. ἐπεὶ δὲ τὸ περὶ τῆς ἀναστάσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ χλευάζουσιν οἱ ἄπιστοι, παραθησόμεθα μὲν καὶ Πλάτωνα λέγοντα Ἦρα τὸν Ἀρμενίου μετὰ δώδεκα ἡμέρας ἐκ τῆς πυρᾶς ἐγηγέρθαι καὶ ἀπηγγελκέναι τὰ περὶ τῶν ἐν ᾅδου, ὡς πρὸς ἀπίστους δὲ καὶ τὰ περὶ τῆς παρὰ τῷ Ἡρακλείδῃ ἄπνου οὐ πάντῃ ἔσται εἰς τόν τόπον ἄχρηστα. πολλοὶ δ᾿ ἱστόρηνται καὶ ἀπὸ τῶν μνημείων ἐπανελθόντες οὐ μόνον αὐτῆς ἡμέρας ἀλλὰ γὰρ καὶ τῇ ἑξῆς. τί οὖν θαυμαστὸν, εἰ ὁ παραδόξως πολλὰ ποιήσας καὶ ὑπὲρ ἄνθρωπον καὶ οὕτως ἐναργῆ, ὡς μὴ δυναμένους ἀντιβλέψαι τῷ γεγονέναι αὐτὰ κακίζειν διὰ τοῦ κοινοποιεῖν αὐτὰ πρὸς τὰς γοητείας, καὶ περὶ τὴν ἑαυτοῦ τελευτὴν εἶχέ τι πλεῖον· ἵνα ἑκοῦσα μὲν τὸ σῶμα καταλίπῃ ἡ ψυχὴ οἰκονομησαμένη δέ τινα ἔξω αὐτοῦ πάλιν ἐπανέλθῃ. ὅτε βούλεται; τοιοῦτον δ᾿ ἀναγέγραπται παρὰ τῷ Ἰωάννῃ εἰρηκέναι ὁ Ἰησοῦς λόγον ἐν τῷ· „οὐδεὶς αἴρει τὴν ψυχήν μου ἀπ᾿ ἐμοῦ, ἀλλ᾿ ἐγὼ τίθημι αὐτὴν ἀπ᾿ ἐμαυτοῦ. ἐξουσίαν ἔχω θεῖναι αὐτὴν, καὶ πάλιν ἐξουσίαν ἔχω λαβεῖν αὐτήν.“ καὶ τάχα διὰ τοῦτο προλαβὼν ἐξελήλυθεν ἀπὸ τοῦ σώματος, ἵνα αὐτὸ τηρήσῃ καὶ μὴ καταχθῇ τὰ σκέλη ὡς τὰ τῶν σὺν αὐτῷ σταυρωθέντων λῃστῶν. „τοῦ μὲν γὰρ πρώτου οἱ στρατιῶται κατέαξαν τὰ σκέλη καὶ τοῦ ἄλλου τοῦ συσταυρωθέντος αὐτῷ· ἐπὶ δὲ τὸν Ἰησοῦν ἐλθόντες καὶ ἰδόντες ὅτι ἐξέπνευσεν, οὐ κατέαξαν αὐτοῦ τὰ σκέλη.“ εἴπομεν οὖν καὶ πρὸς τό· πόθεν οὖν πιστὸν τὸ προειρηκέναι; τὸ δὲ πόθεν ἀθάνατος ὁ νεκρός; μανθανέτω ὁ βουλόμενος ὅτι οὐχ ὁ νεκρὸς ἀθάνατος ἀλλ᾿ ὁ ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν. οὐ μόνον οὖν οὐχ ὁ νεκρὸς ἀθάνατος, ἀλλ᾿ οὐδ᾿ ὁ πρὸ τοῦ νεκροῦ Ἰησοῦς ὁ σύνθετος ἀθάνατος ἦν, ὅς γε ἔμελλε τεθνήξεσθαι. οὐδεὶς γὰρ τεθνηξόμενος ἀθάνατος ἀλλ᾿ ἀθάνατος, ὅτε οὐκέτι τεθνήξεται. „Χριστὸς δὲ ἐγερθεὶς ἐκ νεκρῶν οὐκέτι ἀποθνῄσκει· θάνατος αὐτοῦ οὐκέτι κυριεύει“· κἂν μὴ βούλωνται οἱ ταῦτα πῶς εἴρηται νοῆσαι μὴ χωρήσαντες.

2.17Şu söz de son derece aptalca: "Hangi tanrı, hangi daimōn ya da hangi akıllı insan başına böyle şeyler geleceğini önceden bilse, elinden geliyorsa onlardan kaçınmaz da önceden bildiği şeylerin üstüne yürür?" Sokrates de baldıran zehrini içip öleceğini biliyordu; Kriton'u dinleseydi hapishaneden kaçıp bunların hiçbirine katlanmayabilirdi. Ama kendisine makul görünen düşünceye göre, felsefeye yakışır biçimde ölmeyi felsefeye yakışmayan biçimde yaşamaya yeğledi. Lakedaimonların komutanı Leonidas da Thermopylai'dekilerle birlikte pek yakında öleceğini bildiği hâlde utanç içinde yaşamanın yolunu aramadı; yanındakilere "Kahvaltımızı edelim, akşam yemeğini Hades'te yiyeceğiz" dedi. Böyle hikâyeleri toplamaya meraklı olanlar pek çoğunu bulacaklardır. İsa'nın başına geleceklerini bildiği hâlde onlardan kaçınmayıp önceden bildiği şeylerin üstüne yürümesinde şaşılacak ne var? Onun öğrencisi Pavlus da Kudüs'e çıkarsa başına neler geleceğini duyduğu hâlde tehlikelerin üstüne yürüdü; çevresinde ağlayan ve Kudüs'e çıkmasını engellemeye çalışanları da azarladı. Bizim zamanımızda da birçok kişi, Hristiyanlığı açıkça kabul ederse öleceğini, inkâr ederse serbest bırakılıp mallarını geri alacağını bildiği hâlde hayatı hor gördü ve dindarlık uğruna ölümü isteyerek seçti.

2.17

Σφόδρα δὲ μωρὸν καὶ τό· τίς ἂν ἢ θεὸς ἢ δαίμων ἢ ἄνθρωπος φρόνιμος προειδὼς αὐτῷ τοιαῦτα συμβησόμενα οὐκ ἂν. εἴ γε ἐδύνατο, ἐξέκλινεν ἀλλὰ συνέπιπτεν οἷς προηπίστατο; καὶ Σωκράτης γοῦν ᾔδει τὸ κώνειον πιόμενος καὶ τεθνηξόμενος καὶ ἐδύνατο, εἴπερ ἐπείσθη τῷ Κρίτωνι, ὑπεξελθὼν τὴν φυλακὴν μηδὲν τούτων παθεῖν, ἀλλ᾿ εἵλετο κατὰ τὸ φαινόμενον αὐτῷ εὔλογον κρεῖττον αὐτῷ εἶναι φιλοσόφως ἀποθανεῖν ἢ ἀφιλοσόφως ζῆν. ἀλλὰ καὶ Λεωνίδας ὁ Λακεδαιμονίων στρατηγὸς εἰδὼς ὅσον οὐδέπω τεθνηξόμενος μετὰ τῶν ἐν Θερμοπύλαις οὐκ ἐπραγματεύσατο τὸ ζῆσαι αἰσχρῶς, ἀλλ᾿ εἶπε τοῖς σὺν αὐτῷ· „ἀριστήσωμεν ὡς ἐν ᾅδου δειπνοποιησόμενοι.“ οἷς δὲ μέλει ἱστορίας τοιαύτας συναγαγεῖν πολλὰ εὑρήσουσι. καὶ τί θαυμαστὸν, εἰ ὁ Ἰησοῦς ἐπιστάμενος τὰ συμβησόμενα οὐκ ἐξέκλινεν ἀλλὰ περιέπιπτεν οἷς καὶ προηπίστατο; ὅπου καὶ Παῦλος ὁ μαθητὴς αὐτοῦ ἀκούσας τὰ συμβησόμενα αὐτῷ ἀναβάντι εἰς Ἱεροσόλυμα ὁμόσε τοῖς κινδύνοις ἐχώρησεν, ἐπιπλήσσων καὶ τοῖς δεδακρυμένοις περὶ αὐτὸν καὶ κωλύουσιν ἀναβῆναι εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα. πολλοὶ δὲ καὶ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἐπιστάμενοι, ὡς ὁμολογήσαντες μὲν χριστιανισμὸν ἀποθανοῦνται ἀρνησάμενοι δὲ ἀπολυθήσονται καὶ τὰ ὑπάρχοντα ἀπολήψονται, κατεφρόνησαν μὲν τοῦ βίου ἑκουσίως δὲ τὸν ὑπὲρ εὐσεβείας θάνατον εἵλοντο.

2.18Bunun ardından Kelsos'taki Yahudi başka bir saf söz daha söylüyor: "Eğer onu ele verecek olanı da inkâr edecek olanı da önceden söylediyse, nasıl oldu da ondan bir Tanrı'dan korkar gibi korkmadılar; böylece biri onu ele vermekten, öbürü de inkâr etmekten vazgeçmedi?" En bilge Kelsos bu yerdeki çelişkiyi görmedi: Eğer İsa bir Tanrı olarak önceden bildiyse ve onun önceden bilmesinin yanlış çıkması mümkün değildiyse, ele vereceği bilinenin ele vermemesi de, inkâr edeceği ortaya konanın inkâr etmemesi de mümkün değildi. Yok, eğer biri ele vermeyebilir, öbürü inkâr etmeyebilirse, bunu önceden öğrenmiş olanlarda ele vermemek ve inkâr etmemek de gerçekleşebilirdi; o zaman "Bu ele verecek, şu inkâr edecek" diyen doğru söylemiş olmazdı. Çünkü onun ele vereceğini önceden bildiyse, onu ele vermeye sürükleyecek kötülüğü görmüştü; bu kötülük de önceden bilinmekle hiç de ortadan kalkmış değildi. Yine, inkâr edecek olanı kavradıysa, onu inkâra sürükleyecek zayıflığı görerek inkâr edeceğini önceden söyledi; o zayıflık da önceden bilinmekle bir anda ortadan kalkacak değildi. "Ama onu hiç umursamadan ele verdiler ve inkâr ettiler" sözü de nereden çıkıyor? Ele veren hakkında, öğretmenini hiç umursamadan ele verdiği iddiasının yalan olduğu gösterildi. İnkâr eden için de bu daha az açık değildir; çünkü o, inkâr ettikten sonra "dışarı çıkıp acı acı ağladı".

2.18

Ἑξῆς δὲ τούτῳ καὶ ἄλλο εὔηθές φησιν ὁ παρὰ τῷ Κέλσῳ Ἰουδαῖος, ὅτι πῶς, εἴπερ προεῖπε καὶ τὸν προδώσοντα καὶ τὸν ἀρνησόμενον, οὐκ ἂν ὡς θεὸν ἐφοβήθησαν, ὡς τὸν μὲν μὴ προδοῦναι ἔτι τὸν δὲ μὴ ἀρνήσασθαι; καὶ οὐκ εἶδέ γε ὁ σοφώτατος Κέλσος ἐν τῷ τόπῳ τὴν μάχην, ὅτι εἰ μὲν ὡς θεὸς προέγνω καὶ οὐχ οἷόν τε ἦν αὐτοῦ τὴν πρόγνωσιν ψεύσασθαι, οὐχ οἷόν τε ἦν οὔτε τὸν ἐγνωσμένον ὡς προδώσοντα μὴ προδοῦναι οὔτε τὸν ἐλεγχθέντα ἀρνησόμενον μὴ ἀρνήσασθαι· εἰ δ᾿ οἷόν τ᾿ ἦν τόνδε μὲν μὴ προδώσειν τόνδε δὲ μὴ ἀρνήσασθαι, ὡς καὶ γενέσθαι ἂν τὸ μὴ προδοῦναι καὶ τὸ μὴ ἀρνήσασθαι ἐν τοῖς ταῦτα προμεμαθηκόσιν, οὐκέτι ἀληθὴς ἦν ὁ λέγων ὅτι ὅδε μὲν προδώσει ὅδε δὲ ἀρνήσεται. καὶ γὰρ εἰ προέγνω προδώσοντα, τὴν πονηρίαν εἶδεν, ἀφ᾿ ἧς προδώσει, ἥτις οὐ πάντως ἐκ τῆς προγνώσεως ἀνετέτραπτο. πάλιν τε αὖ εἰ κατείληφε τὸν ἀρνησόμενον τὴν ἀσθένειαν ἰδὼν, ἀφ᾿ ἧς ἀρνήσεται, προεῖπεν ὅτι ἀρνήσεται· ἡ δ᾿ ἀσθένεια οὐκ ἔμελλεν ἀνατρέπεσθαι οὕτως ἀθρόως ἀπὸ τῆς προγνώσεως. πόθεν δὲ καὶ τό· ἀλλ᾿ αὐτοὶ προέδωκάν τε καὶ ἠρνήσαντο μηδὲν αὐτοῦ φροντίσαντες; ἐδείχθη γὰρ περὶ μὲν τοῦ προδόντος ὅτι ψεῦδος τὸ μηδαμῶς αὐτὸν πεφροντικότα τοῦ διδασκάλου προδεδωκέναι· οὐδὲν δ᾿ ἧττον καὶ περὶ τοῦ ἀρνησαμένου τοῦτο δείκνυται, ὃς „ἐξελθὼν ἔξω“ μετὰ τὸ ἀρνήσασθαι „ἔκλαυσε πικρῶς.“

2.19Şu söz de yüzeysel: "Bir insan bile kendisine karşı tuzak kurulduğunu önceden sezip bunu tuzak kuranlara önceden söylerse, onlar vazgeçer ve sakınırlar." Oysa birçok kişi, tuzak kurduğu kimseler bunu önceden sezdiği hâlde onlara tuzak kurmuştur. Sonra Kelsos, sözüne adeta bir sonuç bağlar gibi şöyle diyor: "Demek ki bunlar önceden söylendiği için olmadı, çünkü bu imkânsızdır; aksine olduklarına göre, önceden söylendiği iddiasının yalan olduğu ortaya çıkıyor. Çünkü önceden duymuş olanların yine de ele vermesi ve inkâr etmesi büsbütün imkânsızdır." Öncüller çürütülünce, "bunlar önceden söylendiği için olmadı" sonucu da onlarla birlikte çürür. Biz ise şunu söylüyoruz: Bunlar olabilecek şeyler olarak oldu; oldukları için de önceden söylenenin doğru olduğu ortaya çıkıyor. Çünkü gelecekle ilgili bir sözün doğruluğu sonuçlarıyla yargılanır. Dolayısıyla Kelsos'un "önceden söylendiği iddiasının yalan olduğu ortaya çıkıyor" sözü yanlıştır; Kelsos'un "Çünkü önceden duymuş olanların yine de ele vermesi ve inkâr etmesi büsbütün imkânsızdır" sözü de boşunadır.

2.19

Ἐπιπόλαιον δὲ καὶ τό· ἤδη γάρ που καὶ ἄνθρωπος ἐπιβουλευόμενός τε καὶ προαισθόμενος ἐὰν προείπῃ τοῖς ἐπιβουλεύουσιν, ἀποτρέπονται καὶ φυλάσσονται· πολλοὶ γὰρ καὶ προαισθομένοις τοῖς ἐπιβουλευομένοις ἐπεβούλευσαν. ἑξῆς ὡσπερεὶ τὸ συμπέρασμα ἐπάγων τῷ λόγῳ φησίν· οὔκουν ἐπειδὴ προείρητο ταῦτα, γέγονεν, ἀδύνατον γάρ· ἀλλ᾿ ἐπειδὴ γέγονε, ψεῦδος ἐλέγχεται τὸ προειρηκέναι· πάντῃ γὰρ ἀμήχανον τοὺς προακούσαντας ἔτι προδοῦναι καὶ ἀρνήσασθαι. ἀνατραπεῖσι δὲ τοῖς προειρημένοις συνανετράπη καὶ τὸ συμπέρασμα τό· ⟨(οὐκ)⟩ ἐπεὶ προείρητο ταῦτα, γέγονε. φαμὲν δ᾿ οτι καὶ γέγονεν, ὡς δυνατὸν, καὶ ἐπεὶ γέγονεν. ἀληθὲς δείκνυται τὸ προειρηκέναι· τὸ γὰρ περὶ μελλόντων ἀληθὲς ταῖς ἐκβάσεσι κρίνεται. ψεῦδος οὖν τὸ ὑπ᾿ αὐτοῦ οὕτως εἰρημένον. ὅτι ψεῦδος ἐλέγχεται τὸ προειρηκέναι, καὶ μάτην λέλεκται τῷ Κέλσῳ τό· πάντῃ γὰρ ἀμήχανον τοὺς προακούσαντας ἔτι προδοῦναι καὶ ἀρνήσασθαι.

2.20Bundan sonra ne dediğine bakalım: "Bunları bir tanrı olarak önceden söyledi; önceden söylenenin de her hâlükârda gerçekleşmesi gerekiyordu. Demek ki bir tanrı, birlikte yiyip içtiği kendi öğrencilerini ve peygamberlerini dinsiz ve kutsala saygısız olacak hâle getirdi; oysa en çok bütün insanlara, özellikle de sofrasını paylaşanlara iyilik etmesi gerekirdi. Yoksa bir insanla sofrasını paylaşan artık ona tuzak kurmazdı da, bir tanrıyla birlikte ziyafete oturan mı ona tuzak kurar oldu? Daha da saçması, tanrının kendisi sofradaşlarına tuzak kurdu, onları hain ve dinsiz yaptı." Kelsos'un bana değersiz görünen kanıtlarına da cevap vermemi istediğin için buna şöyle diyeceğiz: Kelsos, önceden bilmeye dayanarak bildirilen bir şeyin, bildirildiği için gerçekleştiğini sanıyor. Biz bunu kabul etmiyoruz. Diyoruz ki, olacak şeyin sebebi, onun olacağını önceden söyleyen bildirici değildir; tersine, bildirilmeseydi de olacak olan şey, önceden bilene onu önceden söylemesinin sebebini sağlamıştır. Bütün bunlar onu bildirenin önceden bilmesinde bulunur: Bir şeyin olması da olmaması da mümkünse, bunlardan biri gerçekleşecektir. Önceden bilenin, olmasını ve olmamasını mümkün kılan şeyi ortadan kaldırıp adeta "Bu her hâlükârda olacak, başka türlü olması imkânsız" dediğini söylemiyoruz. Bu, ister Kutsal Yazılar'da ister Yunan hikâyelerinde olsun, bizim elimizde olan bir şeyle ilgili her önceden bilmeye uygulanır. Diyalektikçilerin "tembel söz" dediği akıl yürütme de bir safsatadır; Kelsos açısından safsata olmayabilir, ama sağlam akla göre safsatadır.

Bunun anlaşılması için Kutsal Yazı'dan Yahuda hakkındaki peygamberlikleri ya da Kurtarıcımızın onun kendisini ele vereceğini önceden bilmesini kullanacağım; Yunan hikâyelerinden de Laios'a verilen kehaneti, söze zarar vermediği için şimdilik doğru olduğunu kabul ederek. Yahuda hakkında, yüz sekizinci mezmurda Kurtarıcı'nın ağzından konuşulur; mezmurun başlangıcı şudur: "Ey Tanrım, sana övgümü sessiz bırakma; çünkü günahkârın ağzı, hilekârın ağzı bana karşı açıldı." Mezmurda yazılanlara dikkat edersen, Yahuda'nın Kurtarıcı'yı ele vereceği önceden bilindiği gibi, ihanetin sebebinin de kendisi olduğunu ve kötülüğü yüzünden peygamberlikte söylenen lanetlere layık olduğunu görürsün. Çünkü "merhamet etmeyi hatırlamadığı ve yoksul ve düşkün insanı kovaladığı için" bunları çeksin, deniyor. Demek ki "merhamet etmeyi" hatırlayabilir, kovaladığı kişiyi kovalamayabilirdi; bunu yapabildiği hâlde yapmadı, ele verdi; böylece peygamberlikte ona karşı söylenen lanetleri hak etti. Yunanlılara karşı da Laios'a söylenen şu sözü kullanacağız; tragedya şairi onu ister kelimesi kelimesine ister aynı anlama gelen sözlerle yazmış olsun. Geleceği önceden bilenin ağzından ona şöyle denir:

Daimōnlara karşı zorla çocuk tarlasını ekme; Çünkü bir çocuk doğurursan, doğan seni öldürecek, Bütün evin de kan içinden geçecek.

Burada da açıkça gösterilir ki Laios'un "çocuk tarlasını" ekmemesi mümkündü; kehanet ona mümkün olmayan bir şeyi buyurmazdı. Ekmesi de mümkündü; ikisinden hiçbiri zorunlu değildi. "Çocuk tarlasını" ekmekten sakınmayan kişinin başına da, ekmiş olmasından ötürü Oidipus, İokaste ve oğullarıyla ilgili tragedyadaki olaylar geldi.

"Tembel söz" denen ve bir safsata olan akıl yürütme de şöyledir: Varsayım olarak hasta birine söylenir ve bir safsata olarak onu sağlığa kavuşmak için hekime başvurmaktan alıkoyar. Akıl yürütme şöyledir: "Hastalıktan kalkman kaderinde varsa, hekimi çağırsan da çağırmasan da kalkacaksın; hastalıktan kalkmaman kaderinde varsa, hekimi çağırsan da çağırmasan da kalkmayacaksın. Ya hastalıktan kalkman kaderinde var ya da kalkmaman; öyleyse hekimi boşuna çağırıyorsun." Ama bu akıl yürütmenin karşısına zarif bir biçimde şu konur: "Çocuk sahibi olman kaderinde varsa, bir kadınla birleşsen de birleşmesen de çocuk sahibi olacaksın; çocuk sahibi olmaman kaderinde varsa, bir kadınla birleşsen de birleşmesen de çocuk sahibi olmayacaksın. Ya çocuk sahibi olman kaderinde var ya da olmaman; öyleyse bir kadınla boşuna birleşiyorsun." Burada, bir kadınla birleşmeyenin çocuk sahibi olması büsbütün imkânsız olduğu için kadınla birleşmeye boşuna başvurulmuyorsa, hastalıktan kalkmak da hekimlik yoluyla oluyorsa hekime zorunlu olarak başvurulur ve "hekimi boşuna çağırıyorsun" sözü yanlıştır. Bütün bunları, en bilge Kelsos'un şu sözü yüzünden ele aldık: "Bir tanrı olarak önceden söyledi; önceden söylenenin de her hâlükârda gerçekleşmesi gerekiyordu." Eğer "her hâlükârda" sözünü "zorunlu olarak" anlamında kullanıyorsa, bunu ona kabul etmeyiz; çünkü olmaması da mümkündü. Yok, eğer "her hâlükârda" sözüyle "olacak" demek istiyorsa, bu doğru olabilir ve olmaması mümkün olsa bile söze hiçbir zarar vermez. Çünkü İsa'nın hain hakkında ya da inkâr eden hakkında doğruyu önceden söylemiş olmasından, kendisinin onların dinsizliğinin ve kutsala saygısız eyleminin sebebi olduğu sonucu çıkmazdı. Bizim inancımıza göre "insanın içinde ne olduğunu" bilen İsa, Yahuda'nın kötü huyunu görmüş, para düşkünlüğü ve öğretmeni hakkında gerektiği gibi sağlam düşünmemesi yüzünden neye cüret edeceğini sezmişti; bu yüzden pek çok şeyin yanında şunu da söyledi: "Benimle birlikte elini sahana batıran, beni ele verecek."

2.20

Μετὰ ταῦτα ἴδωμεν, πῶς λέγει· ταῦτα θεὸς, φησὶν, ὢν προεῖπε, καὶ πάντως ἐχρῆν γενέσθαι τὸ προειρημένον. θεὸς οὖν τοὺς αὑτοῦ μαθητὰς καὶ προφήτας. μεθ᾿ ὧν συνεδείπνει καὶ συνέπινεν, εἰς τοῦτο περιήγαγεν. ὥστε ἀσεβεῖς καὶ ἀνοσίους γενέσθαι, ὃν ἐχρῆν μάλιστα πάντας ἀνθρώπους εὐεργετεῖν, διαφερόντως δὲ τοὺς ἑαυτοῦ συνεστίους. ἢ ἀνθρώπῳ μὲν ὁ κοινωνήσας τραπέζης οὐκ ἂν ἔτι ἐπεβούλευσε, θεῷ δὲ συνευωχηθεὶς ἐπίβουλος ἐγίνετο; καὶ ὅπερ ἔτι ἀτοπώτερον, αὐτὸς ὁ θεὸς τοῖς συντραπέζοις ἐπεβούλευσε, προδότας καὶ δυσσεβεῖς ποιῶν. καὶ πρὸς ταῦτα δὲ, ἐπεὶ βούλει καὶ τοῖς ἐμοὶ φαινομένοις εὐτελέσι τοῦ Κέλσου ἐπιχειρήμασιν ἀπαντᾶν, τοιαῦτα φήσομεν. ὁ μὲν Κέλσος οἴεται διὰ τοῦτο γίνεσθαι τὸ ὑπό τινος προγνώσεως θεσπισθὲν, ἐπεὶ ἐθεσπίσθη· ἡμεῖς δὲ τοῦτο οὐ διδόντες φαμὲν οὐχὶ τὸν θεσπίσαντα αἴτιον εἶναι τοῦ ἐσομένου, ἐπεὶ προεῖπεν αὐτὸ γενησόμενον, ἀλλὰ τὸ ἐσόμενον, ἐσόμενον ἂν καὶ μὴ θεσπισθὲν, τὴν αἰτίαν τῷ προγινώσκοντι παρεσχηκέναι τοῦ αὐτὸ προειπεῖν. καὶ ὅλον γε τοῦτο ἐν τῇ προγνώσει τοῦ θεσπίζοντος αὐτὸ τυγχάνει· δυνατοῦ ⟨(δὲ)⟩ ὄντος τοῦδέ τινος γενέσθαι ⟨δυνατοῦ δὲ⟩ καὶ μὴ γενέσθαι, ἔσται τὸ ἕτερον αὐτῶν τόδε τι. καὶ οὔ φαμεν ὅτι ὁ προγινώσκων, ὑφελὼν τὸ δυνατὸν εἶναι γενέσθαι καὶ μὴ γενέσθαι, οἱονεὶ τοιοῦτόν τι λέγει· τόδε πάντως ἔσται, καὶ ἀδύνατον ἑτέρως γενέσθαι. καὶ τὸ τοιοῦτο φθάνει ἐπὶ πᾶσαν τὴν περὶ τοῦ ἐφ᾿ ἡμῖν τινος πρόγνωσιν, εἴτε κατὰ τὰς θείας γραφὰς εἴτε κατὰ τὰς Ἑλλήνων ἱστορίας. καὶ ὁ καλούμενός γε παρὰ τοῖς διαλεκτικοῖς ἀργὸς λόγος, σόφισμα τυγχάνων. οὐκ ἔσται μὲν σόφισμα ὅσον ἐπὶ τῷ Κέλσῳ κατὰ δὲ τὸν ὑγιῆ λόγον σόφισμά ἐστιν. ἵνα δὲ τὸ τοιοῦτο νοηθῇ, ἀπὸ μὲν τῆς γραφῆς χρήσομαι ταῖς περὶ ⟨(τοῦ)⟩ Ἰούδα προφητείαις ἢ τῇ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν περὶ αὐτοῦ ὡς προδώσοντος προγνώσει· ἀπὸ δὲ τῶν Ἑλληνικῶν ἱστοριῶν τῷ πρὸς τὸν Λάϊον χρησμῷ, συγχωρῶν ἐπὶ τοῦ παρόντος εἶναι αὐτὸν ἀληθῆ, ἐπεὶ μὴ λυπεῖ τὸν λόγον. περὶ τοῦ Ἰούδα τοίνυν ἐν ἑκατοστῷ καὶ ὀγδόῳ λέγεται ἐκ προσώπου τοῦ σωτῆρος ψαλμῷ, οὗ ἡ ἀρχή· „ὁ θεὸς, τὴν αἴνεσίν μου μὴ παρασιωπήσῃς· ὅτι στόμα ἁμαρτωλοῦ καὶ στόμα δολίου ἐπ᾿ ἐμὲ ἠνοίχθη.“ καὶ τηρήσας γε τὰ ἐν τῷ ψαλμῷ γεγραμμένα εὑρήσεις ὅτι, ὡς προέγνωσται προδώσων τὸν σωτῆρα, οὕτως καὶ αἴτιος ὢν τῆς προδοσίας καὶ ἄξιος τῶν ἐν τῇ προφητείᾳ λεγομένων διὰ τὴν κακίαν αὐτοῦ ἀρῶν. τάδε γὰρ παθέτω „ἀνθ᾿ ὧν, φησὶν, οὐκ ἐμνήσθη τοῦ ποιῆσαι ἔλεος καὶ κατεδίωξεν ἄνθρωπον πένητα καὶ πτωχόν.“ οὐκοῦν ἐδύνατο μνησθῆναι „τοῦ ποιῆσαι ἔλεος“ καὶ μὴ καταδιῶξαι ὃν κατεδίωξε· δυνάμενος δὲ οὐ πεποίηκεν ἀλλὰ προέδωκεν, ὥστε ἄξιος εἶναι τῶν ἐν τῇ προφητείᾳ κατ᾿ αὐτοῦ ἀρῶν. καὶ πρὸς Ἕλληνας δὲ χρησόμεθα τῷ εἰρημένῳ τοῦτον τὸν τρόπον πρὸς τὸν Λάϊον, εἴτε αὐταῖς λέξεσιν εἴτε τὸ ἰσοδυναμοῦν αὐταῖς ἀναγράψαντος τοῦ τραγικοῦ. λέγεται τοίνυν πρὸς αὐτὸν ἀπὸ τοῦ προεγνωκότος δὴ τὰ ἐσόμενα· μὴ σπεῖρε παίδων ἄλοκα δαιμόνων βίᾳ· εἰ γὰρ τεκνώσεις παῖδ᾿, ἀποκτενεῖ σ᾿ ὁ φύς, καὶ πᾶς σὸς οἶκος βήσεται δι᾿ αἱμάτων. καὶ ἐν τούτῳ τοίνυν ⟨(σαφῶς)⟩ δηλοῦται ὅτι δυνατὸν μὲν ἦν τῷ Λαΐῳ μὴ σπείρειν „παίδων ἄλοκα“· οὐκ ἂν γὰρ τὸ μὴ δυνατὸν προσέταξεν αὐτῷ ὁ χρησμός· δυνατὸν δὲ ἦν καὶ τὸ σπείρειν, καὶ οὐδέτερον αὐτῶν κατηνάγκαστο. ἠκολούθησε δὲ τῷ μὴ φυλαξαμένῳ σπεῖραι „παίδων ἄλοκα“ παθεῖν ἐκ τοῦ ἐσπαρκέναι τὰ τῆς κατὰ Οἰδίποδα καὶ Ἰοκάστην καὶ τοὺς υἱοὺς τραγῳδίας. ἀλλὰ καὶ ὁ ἀργὸς καλούμενος λόγος, σόφισμα ὢν, τοιοῦτός ἐστι λεγόμενος ἐπὶ ὑποθέσεως πρὸς τὸν νοσοῦντα καὶ ὡς σόφισμα ἀποτρέπων αὐτὸν χρῆσθαι τῷ ἰατρῷ πρὸς ὑγίειαν, καὶ ἔχει γε οὕτως ὁ λόγος· εἰ εἵμαρταί σοι ἀναστῆναι ἐκ τῆς νόσου, ἐάν τε εἰσαγάγῃς τὸν ἰατρὸν ἐάν τε μὴ εἰσαγάγῃς, ἀναστήσῃ· ἀλλὰ καὶ εἰ εἵμαρταί σοι μὴ ἀναστῆναι ἐκ τῆς νόσου, ἐάν τε εἰσαγάγῃς τὸν ἰατρὸν ἐάν τε μὴ εἰσαγάγῃς, οὐκ ἀναστήσῃ· ἤτοι δὲ εἵμαρταί σοι ἀναστῆναι ἐκ τῆς νόσου ἢ εἵμαρταί σοι μὴ ἀναστῆναι· μάτην ἄρα εἰσάγεις τὸν ἰατρόν. ἀλλὰ χαριέντως τούτῳ τῷ λόγῳ τοιοῦτόν τι ἀντιπαραβάλλεται· εἰ εἵμαρταί σοι τεκνοποιῆσαι, ἐάν τε συνέλθῃς γυναικὶ ἐάν τε μὴ συνέλθῃς, τεκνοποιήσεις· ἀλλὰ καὶ εἰ εἵμαρταί σοι μὴ τεκνοποιῆσαι, ἐάν τε συνέλθῃς γυναικὶ ἢ μὴ συνέλθῃς, οὐ τεκνοποιήσεις· ἤτοι δὲ εἵμαρταί σοι τεκνοποιῆσαι ἢ μὴ τεκνοποιῆσαι· μάτην ἄρα συνέρχῃ γυναικί. ὡς γὰρ ἐπὶ τούτου, ἐπεὶ ἀμήχανον καὶ ἀδύνατον τεκνοποιῆσαι τὸν μὴ συνελθόντα γυναικὶ, οὐ μάτην παραλαμβάνεται τὸ συνελθεῖν γυναικί· οὕτως εἰ τὸ ἀναστῆναι ἐκ τῆς νόσου ὁδῷ τῇ ἀπὸ ἰατρικῆς γίνεται, ἀναγκαίως παραλαμβάνεται ὁ ἰατρὸς, καὶ ψεῦδος τὸ „μάτην εἰσάγεις τὸν ἰατρόν.“ ὅλα δὲ ταῦτα παρειλήφαμεν δι᾿ ἃ παρέθετο ὁ σοφώτατος Κέλσος εἰπών· θεὸς ὢν προεῖπε, καὶ πάντως ἐχρῆν γενέσθαι τὸ προειρημένον. εἰ γὰρ τοῦ πάντως ἀκούει ἀντὶ τοῦ κατηναγκασμένως, οὐ δώσομεν αὐτῷ· δυνατὸν γὰρ ἦν καὶ μὴ γενέσθαι. εἰ δὲ τὸ πάντως λέγει ἀντὶ τοῦ ἔσται. ὅπερ οὐ κωλύεται εἶναι ἀληθὲς. κἂν δυνατὸν ᾖ τὸ μὴ γενέσθαι. οὐδὲν λυπεῖ τὸν λόγον· οὐδὲ ⟨(γὰρ)⟩ ἠκολούθει τῷ προειρηκέναι τὸν Ἰησοῦν ⟨(ἀληθῶς)⟩ τὰ περὶ τοῦ προδότου ἢ τὰ περὶ τοῦ ἀρνησαμένου τὸ αὐτὸν αὐτοῖς αἴτιον γενέσθαι ἀσεβείας καὶ ἀνοσίου πράξεως. ἰδὼν γὰρ αὐτοῦ τὸ μοχθηρὸν ἦθος ὁ καθ᾿ ἡμᾶς γινώσκων, „τί ἦν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ,“ καὶ ὁρῶν ἃ τολμήσει ἔκ τε τοῦ φιλάργυρος εἶναι καὶ ἐκ τοῦ μὴ βεβαίως περὶ τοῦ διδασκάλου φρονεῖν ἃ ἐχρῆν εἶπε μετὰ πολλῶν καὶ τό· „ὁ ἐμβάψας μετ᾿ ἐμοῦ τὴν χεῖρα εἰς τὸ τρυβλίον. ἐκεῖνός με παραδώσει.“

2.21Kelsos'un şu sözündeki yüzeyselliğe ve apaçık yalana da bak: Bir insanla sofrasını paylaşanın ona tuzak kurmayacağını, bir insana tuzak kurmuyorsa bir tanrıyla birlikte ziyafete oturanın ona hiç tuzak kurmayacağını ileri sürüyor. Tuz ekmek paylaşmış birçok kişinin sofradaşlarına tuzak kurduğunu kim bilmez? Yunanlıların ve barbarların tarihi bu tür örneklerle doludur. Paroslu iambos şairi, "tuz ve sofra"dan sonra anlaşmaları bozan Lykambes'i ayıplayarak ona şöyle der:

Büyük yemini, tuzu ve sofrayı çiğnedin.

Hikâyeleri öğrenmeye meraklı olanlar, kendilerini bütünüyle buna verip nasıl yaşanacağına dair daha gerekli bilgileri bir kenara bırakanlar, sofrasını paylaştıkları kişilere tuzak kuranları gösteren daha çok örnek aktaracaklardır.

2.21

Ὅρα δὲ καὶ τὸ ἐπιπόλαιον καὶ τὸ ἄντικρυς ψεῦδος τῆς τοιαύτης τοῦ Κέλσου λέξεως. ἀποφηναμένου ὅτι ἀνθρώπῳ μὲν ὁ κοινωνήσας τραπέζης οὐκ ἂν αὐτῷ ἐπιβουλεύσειεν· εἰ δὲ ἀνθρώπῳ οὐκ ἂν ἐπιβουλεύσειε. πολλῷ πλέον ὁ θεῷ συνευωχηθεὶς οὐκ ἂν αὐτῷ ἐπίβουλος ἐγίνετο. τίς γὰρ οὐκ οἶδεν ὅτι πολλοὶ κοινωνήσαντες ἁλῶν καὶ τραπέζης ἐπεβούλευσαν τοῖς συνεστίοις; καὶ πλήρης ἐστὶν ἡ Ἑλλήνων καὶ βαρβάρων ἱστορία τοιούτων παραδειγμάτων· καὶ ὀνειδίζων γε ὁ Πάριος ἰαμβοποιὸς τὸν Λυκάμβην, μετὰ „ἅλας καὶ τράπεζαν“ συνθήκας ἀθετήσαντα. φησὶ πρὸς αὐτόν· ὅρκον δ᾿ ἐνοσφίσθης μέγαν ἅλας τε καὶ τράπεζαν. οἷς δὲ μέλει τῆς ἐν ἱστορίαις φιλομαθίας, σλοις γενομένοις αὐτῆς καὶ καταλιποῦσι τὰ ἀναγκαιότερα περὶ τοῦ ὡς δὴ βιωτέον μαθήματα. πλείονα παραθήσονται δεικνύντες ὡς οἱ κοινωνήσαντες τραπέζης τισὶν ἐπεβούλευσαν αὐτοῖς.

2.22Sonra, sözünü sağlam ispatlar ve tutarlı çıkarımlarla bağlamış gibi şöyle diyor: "Daha da saçması, tanrının kendisi sofradaşlarına tuzak kurdu, onları hain ve dinsiz yaptı." İsa'nın nasıl tuzak kurduğunu ya da öğrencilerini nasıl hain ve dinsiz yaptığını, kendisinin tutarlı sandığı, ama sıradan birinin bile kolayca çürütebileceği çıkarımdan başka bir şeyle gösteremez.

2.22

Εἶτα ὡς συναγαγὼν ἀραρυίαις ἀποδείξεσι καὶ ἀκολουθίαις τὸν λόγον εἶπε τό· καὶ ὅπερ ἔτι ἀτοπώτερον, αὐτὸς ὁ θεὸς τοῖς συντραπέζοις ἐπεβούλευε, προδότας καὶ δυσσεβεῖς ποιῶν. πῶς γὰρ ὁ Ἰησοῦς ἢ ἐπεβούλευσεν ἢ προδότας καὶ δυσσεβεῖς τοὺς μαθητὰς ἐποίησεν, οὐκ ἂν ἔχοι παραδεικνύειν εἰ μὴ ἐξ ης ἐνόμισεν ἀκολουθίας. ἣν καὶ ὁ τυχὼν εὐχερέστατα διελέγξαι ἄν.

2.23Bundan sonra şöyle diyor: "Eğer bunu kendisi kararlaştırdıysa ve Babası'na itaat ederek cezalandırıldıysa, açıktır ki bir tanrı olduğu ve bunu istediği için, kendi iradesiyle yapılan şeyler ona ne acı verirdi ne de keder." Hemen ardından kendi kendisiyle çeliştiğini görmemiş. Çünkü bunu kendisi kararlaştırdığı ve Babası'na itaat ederek kendini teslim ettiği için cezalandırıldığını kabul ettiyse, açıktır ki cezalandırılıyordu; cezalandıranların ona uyguladıkları şeylerin acı vermemesi de mümkün değildi, çünkü acı insanın seçimine bağlı değildir. Yok, eğer istediği için ona uygulananlar ne acı ne keder veriyorduysa, nasıl "cezalandırıldı" sözünü kabul etti? Kelsos şunu da görmemiş: İsa, doğum yoluyla gelen bir beden aldığında, acılara ve bedende yaşayanların başına gelen kederlere açık bir beden almıştı; elbette kederi insanın seçimine bağlı bir şey olarak anlamazsak. Nasıl isteyerek insan etinden büsbütün farklı bir tabiatta olmayan bir beden aldıysa, bedenle birlikte onun acılarını ve kederlerini de aldı. Bunları çekmemek onun elinde değildi; çünkü ona kederli ve acı veren şeyleri uygulamak, ona bu şekilde davrananların elindeydi. Yukarıda daha önce savunmasını yaptık: İnsanların eline düşmek istemeseydi düşmezdi. İstediği için düştü; daha önce açıkladığımız sebepten ötürü, yani onun insanlar uğruna ölmesinin evrenin tamamına yararlı olması yüzünden.

2.23

Μετὰ ταῦτα λέγει ὅτι. εἰ δέδοκτο αὐτῷ ταῦτα. καὶ τῷ πατρὶ πειθόμενος ἐκολάζετο, δῆλον ὅτι θεῷ γε ὄντι καὶ βουλομένῳ οὔτ᾿ ἀλγεινὰ οὔτ᾿ ἀνιαρὰ ἦν τὰ κατὰ γνώμην δρώμενα. καὶ οὐχ ἑώρακέ γε αὐτὸς ἑαυτῷ παρὰ πόδας ἐναντία εἰπών. εἰ γὰρ ἔδωκεν ὅτι ἐκολάζετο. ἐπεὶ δέδοκτο αὐτῷ ταῦτα. καὶ τῷ πατρὶ πειθόμενος ἐμπαρεῖχεν ἑαυτὸν, δῆλον ὅτι ἐκολάζετο, καὶ οὐχ οἷόν τε ἦν μὴ εἶναι ἀλγεινὰ τὰ προσαγόμενα ὑπὸ τῶν κολαστῶν· ἀπροαίρετον γὰρ ὁ πόνος. εἰ δὲ βουλομένῳ οὔτε ἀλγεινὰ οὔτε ἀνιαρὰ ἦν τὰ προσαγόμενα, πῶς ἔδωκε τὸ ἐκολάζετο; οὐχ ἑώρακε δὲ ὅτι ἅπαξ ἀναλαβὼν τὸ διὰ γενέσεως σῶμα ἀνείληφεν αὐτὸ καὶ πόνων δεκτικὸν τυγχάνον καὶ τῶν τοῖς ἐν σώμασι συμβαινόντων ἀνιαρῶν, εἰ τοῦ ἀνιαροῦ μὴ ὡς προαιρετικοῦ ἀκούοιμεν. ὥσπερ οὖν βουληθεὶς ἀνείληφε σῶμα οὐ πάντῃ ἄλλης φύσεως παρὰ τὴν ἀνθρωπίνην σάρκα. οὕτως συνανείληφε τῷ σώματι καὶ τὰ ἀλγεινὰ αὐτοῦ καὶ τὰ ἀνιαρὰ. ὧν πρὸς τὸ μὴ παθεῖν κύριος οὐκ ἦν, ἐπὶ τοῖς διατιθεῖσιν ὄντος προσάγειν αὐτῷ τὰ ἀνιαρὰ καὶ τὰ ἀλγεινά. προαπελογησάμεθα δὲ ἐν τοῖς ἀνωτέρω ὅτι βουληθεὶς μὴ ἥκειν εἰς χεῖρας ἀνθρώπων οὐκ ἐληλύθει ἄν. ἦλθε δὲ. ἐπεὶ ἐβούλετο. διὰ τὸ προαποδεδομένον ἐκ τοῦ αὐτὸν ὑπὲρ ἀνθρώπων ἀποθανεῖν τῷ παντὶ χρήσιμον.

2.24Bunların ardından, başına gelenlerin acı ve keder verici olduğunu, İsa'nın isteyerek onları öyle olmaktan çıkaramayacağını göstermek isteyerek şöyle diyor: "Öyleyse neden feryat ediyor, ağlayıp sızlıyor ve ölüm korkusundan kurtulmak için şöyle bir şey diyerek dua ediyor: 'Ey Baba, bu kâse geçip gidebilseydi!'" Burada da Kelsos'un kötü niyetine bak: Müjdeleri yazanların hakikate bağlılığını kabul etmiyor. Oysa onlar Kelsos'un suçlanacak saydığı şeyleri gizleyebilirdi; ama Müjde'yi yorumlayan birinin zamanı gelince açıklayacağı birçok sebepten ötürü gizlemediler. Kelsos ise Müjde'nin sözlerini suçlarken işi daha da dramatikleştiriyor ve yazılı olmayan şeyler ekliyor. Çünkü İsa'nın ağlayıp sızladığı hiçbir yerde bulunmaz. "Baba, mümkünse bu kâse geçip gitsin" sözünü değiştirerek aktarıyor; ama hemen ardından yazılı olan, İsa'nın Babası'na olan saygısını ve yüce gönüllülüğünü apaçık gösteren şu sözü aktarmıyor: "Yine de benim değil, senin istediğin olsun." İsa'nın, çekmesi kararlaştırılmış şeyler konusunda Babası'nın isteğine gönülden itaatini gösteren "Eğer ben içmeden bu kâse geçip gidemiyorsa, senin istediğin olsun" sözünü de okumamış gibi yapıyor. Böylece Kutsal Yazılar'ı kötü niyetle dinleyen ve "kibirle haksızlık" konuşan dinsizlere benzer bir şey yapıyor. Onlar da "Ben öldürürüm" sözünü duymuş görünürler ve bunu bize sık sık başa kakarlar; ama "yaşatırım" sözünü hiç anmazlar. Oysa sözün tamamı, toplum için bir kötülük olarak yaşayanların ve kötülükle iş görenlerin Tanrı tarafından öldürüldüğünü, onların yerine daha iyi bir hayatın getirildiğini, yani Tanrı'nın günaha karşı ölmüş olanlara vereceği hayatı gösterir. Aynı şekilde onlar "Yaralarım" sözünü duymuşlar, ama "Ben de iyileştiririm" sözünü görmüyorlar. Bu söz, bedenleri kesip ağır yaralar açan bir hekimin söylediğine benzer: Hekim bunu sağlığa zarar veren ve engel olan şeyleri çıkarmak için yapar; acılarla ve kesmeyle de kalmaz, tedaviyle bedeni hedeflediği sağlığa kavuşturur. Bunlar "Çünkü acı veren de odur, yeniden onaran da" sözünün tamamını değil, yalnız "acı verir" kısmını duymuşlardır. Kelsos'taki Yahudi de böyle yaparak "Ey Baba, bu kâse geçip gidebilseydi!" sözünü aktarıyor, ama ardından gelenleri, İsa'nın çileye hazırlığını ve dayanıklılığını gösteren sözleri aktarmıyor. Bunlar da, Tanrı'nın bilgeliğinden gelen ve Pavlus'un "olgun" dediği kişilere uygun olarak aktarılacak geniş bir yorumu gerektirir; çünkü Pavlus "Olgunlar arasında bilgelikten söz ediyoruz" der. Bunu şimdilik erteleyip söz konusu meseleye yararlı olan şeyleri kısaca hatırlatıyoruz.

2.24

Ἑξῆς δὲ τούτοις θέλων παραστῆσαι ὅτι ἀλγεινὰ καὶ ἀνιαρὰ ἦν τὰ συμβάντα αὐτῷ καὶ ὅτι οὐχ οἷόν τε ἦν βουληθέντα αὐτὸν ποιῆσαι εἶναι αὐτὰ μὴ τοιαῦτα λέγει· τί οὖν ποτνιᾶται καὶ ὀδύρεται καὶ τὸν τοῦ ὀλέθρου φόβον εὔχεται παραδραμεῖν. λέγων ὧδέ πως· „ὦ πάτερ. εἰ δύναται τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθεῖν;“ καὶ ἐν τούτοις δὲ ὅρα τὸ τοῦ Κέλσου κακοῦργον, ὅτι μὴ ἀποδεξάμενος τὸ φιλάληθες τῶν ἀναγραψάντων τὰ εὐαγγέλια, δυνηθέντων μὲν παρασιωπῆσαι τὰ. ὡς Κέλσος οἴεται. ἔγκλητα οὐ σιωπησάντων δὲ διὰ πολλοὺς λόγους. οὓς ἐν καιρῷ τις ἀποδώσει τὸ εὐαγγέλιον διηγούμενος. κατηγορεῖ τῆς εὐαγγελικῆς λέξεως προσεκτραγῳδῶν καὶ τιθεὶς μὴ τὰ ἀναγεγραμμένα· οὐ γὰρ εὑρίσκεται. πῶς ὁ Ἰησοῦς ὀδύρεται. καὶ παραφράζει μὲν τὸ „πάτερ, εἰ δυνατόν ἐστι, παρελθέτω τὸ ποτήριον τοῦτο,“ οὐκέτι δὲ καὶ τὸ αὐτόθεν ἐμφαῖνον τὴν πρὸς τὸν πατέρα εὐσέβειαν αὐτοῦ καὶ μεγαλοψυχίαν ἑξῆς δὲ τούτῳ ἀναγεγραμμένον παρατίθεται οὕτως ἔχον· „πλὴν οὐχ ὡς ἐγὼ θέλω. ἀλλ᾿ ὡς σύ.“ ἀλλ᾿ οὐδὲ τὴν πρὸς τὸ βούλημα τοῦ πατρὸς περὶ τῶν κεκριμένων αὐτὸν παθεῖν εὐπείθειαν τοῦ Ἰησοῦ δηλουμένην ἐν τῷ „εἰ οὐ δύναται τοῦτο παρελθεῖν. ἐὰν μὴ αὐτὸ πίω. γενηθήτω τὸ θέλημά σου“ προσποιεῖται ἀνεγνωκέναι. ὅμοιόν τι ποιῶν τοῖς κακουργότερον ἀκούουσι τῶν θείων γραφῶν ἀσεβέσι καὶ „ἀδικίαν εἰς τὸ ὕψος“ λαλοῦσι. καὶ γὰρ ἐκεῖνοι τοῦ μὲν „ἐγὼ ἀποκτενῶ“ δοκοῦσιν ἀκηκοέναι καὶ πολλάκις ἡμῖν αὐτὸ ὀνειδίζουσι. τοῦ δὲ „ζῆν ποιήσω“ οὐδὲ μέμνηνται· τοῦ ὅλου ῥητοῦ δηλοῦντος τοὺς ἐπὶ κοινῷ κακῷ ζῶντας καὶ ἐνεργοῦντας κατὰ κακίαν ἀποκτείννυσθαι ἀπὸ τοῦ θεοῦ. ζωὴν δ᾿ αὐτοῖς κρείττονα ἀντεισάγεσθαι καὶ ἣν δῴη ἂν ὁ θεὸς τοῖς τῇ ἁμαρτίᾳ ἀποθανοῦσιν. οὕτω δ᾿ ἐκεῖνοι ἤκουσαν μὲν τοῦ „πατάξω“ οὐκέτι δὲ ὁρῶσι τὸ „κἀγὼ ἰάσομαι“· ὅ τι ὅμοιόν ἐστι λεγομένῳ ὑπὸ ἰατροῦ, διελόντος σώματα καὶ τραύματα χαλεπὰ ποιήσαντος ἐπὶ τῷ ἐξελεῖν αὐτῶν τὰ βλάπτοντα καὶ ἐμποδίζοντα τῇ ὑγιείᾳ, καὶ οὐ καταλήξαντος εἰς τοὺς πόνους καὶ τὴν διαίρεσιν ἀλλ᾿ ἀποκαθιστῶντος τῇ θεραπείᾳ τὸ σῶμα ἐπὶ τὴν προκειμένην αὐτῷ ὑγίειαν. ἀλλὰ καὶ οὐκ ἤκουσαν ὅλου τοῦ „αὐτὸς γὰρ ἀλγεῖν ποιεῖ καὶ πάλιν ἀποκαθίστησιν“ ἀλλὰ μόνου τοῦ „ἀλγεῖν ποιεῖ.“ οὕτω τοίνυν καὶ ὁ παρὰ τῷ Κέλσῳ Ἰουδαῖος ἐκτεθειμένος τὸ „ὦ πάτερ, εἴθε δύναιτο τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθεῖν,“ οὐκέτι δὲ καὶ τὰ ἑξῆς καὶ τὰ παριστάντα τὴν Ἰησοῦ πρὸς τὸ πάθος παρασκευὴν καὶ εὐτονίαν. καὶ ταῦτα δὲ, πολλὴν ἔχοντα διήγησιν ἀπὸ σοφίας θεοῦ οἷς ὁ Παῦλος ὠνόμασε „τελείοις“ εὐλόγως παραδοθησομένην. λέγων· „σοφίαν δὲ λαλοῦμεν ἐν τοῖς τελείοις.“ ἐπὶ τοῦ παρόντος ὑπερτιθέμενοι ἐπ᾿ ὀλίγον ὑπομιμνησκόμεθα τῶν πρὸς τὸ προκείμενον χρησίμων.

2.25Yukarıda da söylemiştik: İsa'daki sözlerin bazıları "bütün yaratılışın ilk doğanı"na aittir; "Yol, hakikat ve hayat benim" ve buna benzer sözler gibi. Bazıları ise onda kavranan insana aittir; "Şimdi ise Babam'dan işittiğim hakikati size söylemiş bir insan olan beni öldürmek istiyorsunuz" sözü gibi. Burada da insan yanında hem insan etinin zayıflığını hem de ruhun istekliliğini betimliyor. Zayıflık "Baba, mümkünse bu kâse benden geçip gitsin" sözünde, ruhun istekliliği ise "Yine de benim değil, senin istediğin olsun" sözünde görülür. Söylenenlerin sırasına da dikkat etmek gerekirse, şuna bak: Önce, denebilir ki, etin zayıflığına ait olan tek bir şey söylenmiştir; sonra ruhun istekliliğine ait olan birden çok şey. Biri "Baba, mümkünse bu kâse benden geçip gitsin" sözüdür; birden çok olanlar ise "Benim değil, senin istediğin olsun" ve "Babam, eğer ben içmeden bu kâse geçip gidemiyorsa, senin istediğin olsun" sözleridir. Şuna da dikkat etmek gerekir: "Bu kâse benden uzaklaşsın" denmemiştir; bütün söz saygıyla ve alçakgönüllülükle söylenmiştir: "Baba, mümkünse bu kâse benden geçip gitsin." Bu yer hakkında şöyle bir yorum da biliyorum: Kurtarıcı, Yahudilerin ona karşı cüret ettiklerinin cezası olarak halkın ve Kudüs'ün neler çekeceğini görünce, başka hiçbir şey yüzünden değil, onlara duyduğu insan sevgisi yüzünden halkın çekeceği şeyleri çekmemesini isteyerek "Baba, mümkünse bu kâse benden geçip gitsin" diyor. Sanki şöyle diyordu: "Benim bu ceza kâsesini içmem yüzünden bütün bir millet senin tarafından terk edilecekse, mümkünse bu kâsenin benden geçip gitmesi için dua ediyorum; ta ki senin payına düşen halk, bana karşı cüret ettiği için senin tarafından büsbütün terk edilmesin." Ama Kelsos'un dediği gibi, o sırada İsa'ya hiçbir acı ve keder gelmiyor idiyse, sonraki insanlar dindarlık uğruna zahmetlere katlanmak için örnek olarak İsa'yı nasıl alabilirlerdi; insani acıları çekmemiş, yalnız çekmiş gibi görünmüş birini?

2.25

Ἐλέγομεν δὴ καὶ ἐν τοῖς ἀνωτέρω ὅτι αἱ μέν τινες εἰσὶ φωναὶ τοῦ ἐν τῷ Ἰησοῦ πρωτοτόκου „πάσης κτίσεως“ ὡς ἡ· „ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς καὶ ἡ ἀλήθεια καὶ ἡ ζωὴ“ καὶ αἱ τούτοις παραπλήσιαι, αἱ δὲ τοῦ κατ᾿ αὐτὸν νοουμένου ἀνθρώπου ὡς ἡ τοῦ· „νῦν δέ με ζητεῖτε ἀποκτεῖναι, ἄνθρωπον, ὃς τὴν ἀλήθειαν ὑμῖν λελάληκα. ἣν ἤκουσα παρὰ τοῦ πατρός.“ καὶ ἐνθάδε τοίνυν διαγράφει ἐν τῷ ἀνθρωπίνῳ αὐτοῦ καὶ τὸ τῆς ἀνθρωπίνης σαρκὸς ἀσθενὲς καὶ τὸ τοῦ πνεύματος πρόθυμον. τὸ μὲν ἀσθενὲς ἐν τῷ „πάτερ, εἰ δυνατόν ἐστι, παρελθέτω ἀπ᾿ ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο.“ τὸ δὲ πρόθυμον τοῦ πνεύματος ἐν τῷ „πλὴν οὐχ ὡς ἐγὼ θέλω, ἀλλ᾿ ὡς σύ.“ εἰ δὲ καὶ τὴν τάξιν τῶν λελεγμένων τηρῆσαι δεῖ. πρόσχες ὅτι πρότερον μὲν εἴρηται τὸ. ὡς ἂν εἴποι τις, κατὰ τὴν ἀσθένειαν τῆς σαρκὸς ἓν τυγχάνον. ὕστερον δὲ τὰ κατὰ τὴν προθυμίαν τοῦ πνεύματος ὄντα πλείονα. ἓν μὲν γὰρ τὸ „πάτερ. εἰ δυνατόν ἐστι. παρελθέτω ἀπ᾿ ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο,“ πλείονα δὲ τό τε „οὐχ ὡς ἐγὼ θέλω, ἀλλ᾿ ὡς σὺ“ καὶ τὸ „πάτερ μου, εἰ οὐ δύναται τοῦτο παρελθεῖν, ἐὰν μὴ αὐτὸ πίω, γενηθήτω τὸ θέλημά σου.“ τηρητέον δὲ καὶ τὸ μὴ εἰρῆσθαι μέν· „ἀπελθέτω ἀπ᾿ ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο,“ λελέχθαι δὲ εὐσεβῶς καὶ μεθ᾿ ὑποτιμήσεως ὅλον τοῦτο· „πάτερ, εἰ δυνατόν ἐστι. παρελθέτω ἀπ᾿ ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο.“ οἶδα δέ τινα καὶ τοιαύτην εἰς τὸν τόπον διήγησιν, ὅτι ὁρῶν ὁ σωτὴρ οἷα ὁ λαὸς καὶ Ἱερουσαλὴμ πείσεται ἐπὶ τῇ ἐκδικήσει τῶν κατ᾿ αὐτοῦ τετολμημένων ὑπὸ Ἰουδαίων, οὐ δι᾿ ἄλλο τι ἢ διὰ τὸ πρὸς ἐκείνους φιλάνθρωπον θέλων μὴ παθεῖν τὸν λαὸν ἃ ἔμελλε πάσχειν φησὶ τὸ „πάτερ. εἰ δυνατόν ἐστι. παρελθέτω ἀπ᾿ ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο“· ὡς εἰ ἔλεγεν· ἐπεὶ ἐκ τοῦ με πιεῖν τουτὶ τὸ τῆς κολάσεως ποτήριον ὅλον ἔθνος ὑπὸ σοῦ ἐγκαταλειφθήσεται, εὔχομαι. εἰ δυνατόν ἐστι, παρελθεῖν „ἀπ᾿ ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο,“ ἵνα μὴ ἡ μερίς σου τολμήσασα κατ᾿ ἐμοῦ πάντῃ ὑπὸ σοῦ ἐγκαταλειφθῇ. ἀλλὰ καὶ εἰ, ὥς φησιν ὁ Κέλσος. μήτ᾿ ἀλγεινόν τι μήτ᾿ ἀνιαρὸν τῷ Ἰησοῦ κατὰ τὸν καιρὸν τοῦτον ἐγίνετο, πῶς ἂν οἱ μετὰ ταῦτα παραδείγματι τοῦ ὑπομένειν τὰ δι᾿ εὐσέβειαν ἐπίπονα ἐδύναντο χρήσασθαι Ἰησοῦ. μὴ παθόντι μὲν τὰ ἀνθρώπινα μόνον δὲ δόξαντι πεπονθέναι;

2.26Kelsos'taki Yahudi, İsa'nın öğrencilerine bunları uydurmuşlar gibi bir de şöyle diyor: "Yalan söylerken bile uydurmalarınızı inandırıcı biçimde örtemediniz." Buna şöyle cevap verilecek: Bu tür şeyleri örtmenin kolay bir yolu vardı: Onları hiç yazmamak. Müjdeler bunları içermeseydi, kim İsa'nın beden alışı sırasında böyle sözler söylediğini bize başa kakabilirdi? Kelsos şunu anlamamış: Aynı kişilerin hem İsa'nın Tanrı ve peygamberlerce önceden bildirilmiş olduğu konusunda aldanmaları, hem de uydurmaların doğru olmadığını bile bile onun hakkında uydurmalar yapmaları mümkün değildir. Ya uydurmadılar, böyle düşündüler ve yalan söylemeden yazdılar; ya da yalan söyleyerek yazdılar, böyle düşünmüyorlardı ve aldanıp onu Tanrı saymıyorlardı.

2.26

Ἔτι δὲ λέγει ὁ παρὰ τῷ Κέλσῳ Ἰουδαῖος πρὸς τοὺς Ἰησοῦ μαθητὰς ὡς πλασαμένους ταῦτα. ὅτι οὐδὲ ψευδόμενοι τὰ πλάσματα ὑμῶν πιθανῶς ἐπικαλύψαι ἠδυνήθητε. καὶ πρὸς τόδε λελέξεται ὅτι εὐχερὴς μὲν ἦν ὁδὸς πρὸς τὸ ἐπικαλύψαι τὰ τοιαῦτα τὸ μηδὲ τὴν ἀρχὴν αὐτὰ ἀναγράψαι. τίς γὰρ ἂν τῶν εὐαγγελίων ταῦτα μὴ περιεχόντων ὀνειδίσαι ἐδύνατο ἡμῖν ἐπὶ τῷ τὸν Ἰησοῦν τοιαῦτα παρὰ τῇ οἰκονομίᾳ λελαληκέναι; οὐ συνεῖδε δ᾿ ὁ Κέλσος ὅτι οὐκ ἔστι κατὰ τοὺς αὐτοὺς καὶ ἠπατῆσθαι περὶ τοῦ Ἰησοῦ ὡς θεοῦ καὶ προφητευθέντος καὶ πλάσασθαι περὶ αὐτοῦ δηλονότι ἐγνωκότας ὅτι οὐκ ἀληθῆ τὰ πλάσματα. ἤτοι οὖν οὐκ ἔπλασαν ἀλλ᾿ οὕτως ἐφρόνουν καὶ οὐ ψευδόμενοι ἀνέγραψαν. ἢ ψευσάμενοι ἀνέγραψαν καὶ ταῦτα οὐκ ἐφρόνουν οὐδὲ ἀπατηθέντες θεὸν αὐτὸν ἐνόμιζον.

2.27Bundan sonra, inananlardan bazılarının sarhoşluktan kendini kaybetmiş insanlar gibi Müjde'yi ilk yazılışından sonra üç, dört, birçok kez değiştirip yeniden biçimlendirdiğini, böylece itirazlar karşısında inkâr edebilecek duruma geldiklerini söylüyor. Müjde'yi değiştirenler olarak Markion'un ve Valentinos'un, sanırım bir de Lukanos'un izleyicilerinden başkasını bilmiyorum. Ama bu söz öğretiye değil, Müjdeleri tahrif etmeye cüret edenlere yöneltilebilecek bir suçlamadır. Sofistler, Epikurosçular, Peripatetikler ya da yanlış kanaatler taşıyan başka kimseler nasıl felsefe için bir suçlama değilse, Müjdeleri değiştirenler ve İsa'nın öğretisinin amacına yabancı mezhepler sokanlar da gerçek Hristiyanlık için bir suçlama değildir.

2.27

Μετὰ ταῦτά τινας τῶν πιστευόντων φησὶν ὡς ἐκ μέθης ἥκοντας εἰς τὸ ἐφεστάναι αὑτοῖς μεταχαράττειν ἐκ τῆς πρώτης γραφῆς τὸ εὐαγγέλιον τριχῇ καὶ τετραχῇ καὶ πολλαχῇ καὶ μεταπλάττειν, ἵν᾿ ἔχοιεν πρὸς τοὺς ἐλέγχους ἀρνεῖσθαι. μεταχαράξαντας δὲ τὸ εὐαγγέλιον ἄλλους οὐκ οἶδα ἢ τοὺς ἀπὸ Μαρκίωνος καὶ τοὺς ἀπὸ Οὐαλεντίνου οἶμαι δὲ καὶ τοὺς ἀπὸ Λουκάνου. τοῦτο δὲ λεγόμενον οὐ τοῦ λόγου ἐστὶν ἔγκλημα ἀλλὰ τῶν τολμησάντων ῥᾳδιουργῆσαι τὰ εὐαγγέλια. καὶ ὥσπερ οὐ φιλοσοφίας ἔγκλημά εἰσιν οἱ σοφισταὶ ἢ οἱ Ἐπικούρειοι ἢ οἱ Περιπατητικοὶ ἢ οἵτινές ποτ᾿ ἂν ὦσιν οἱ ψευδοδοξοῦντες, οὕτως οὐ τοῦ ἀληθινοῦ χριστιανισμοῦ ἔγκλημα οἱ μεταχαράττοντες τὰ εὐαγγέλια καὶ αἱρέσεις ξένας ἐπεισάγοντες τῷ βουλήματι τῆς Ἰησοῦ διδασκαλίας.

2.28Bundan sonra Kelsos'taki Yahudi, Hristiyanların İsa hakkındaki şeyleri önceden bildirmiş peygamberlere başvurmasını da kusur sayıyor. Bu konuda yukarıda söylediklerimize şunu da ekleyeceğiz: Kendi dediği gibi insanları esirgeyecekse, peygamberliklerin kendisini aktarması, onların inandırıcı yanlarını da kabul ettikten sonra peygamber sözlerinin bu kullanımını nasıl çürüttüğünü düşündüğünü ortaya koyması gerekirdi. Böylece bu kadar önemli bir konuyu birkaç küçük sözle geçiştirmiyor görünürdü; özellikle de peygamber sözlerinin İsa'dan çok daha inandırıcı biçimde sayısız başka kişiye uygulanabileceğini söylediği için. Hristiyanların en güçlü ispat olarak kullandığı bu kanıta özenle karşı durması ve her peygamberlik için onun İsa'dan çok daha inandırıcı biçimde başkalarına nasıl uygulanabileceğini göstermesi gerekirdi. Ama şunu da anlamamış: Bu söz Hristiyanlara karşı biri tarafından inandırıcı biçimde söylenebilecek idiyse, belki peygamberlerin yazılarına yabancı olanlar tarafından söylenebilirdi. Oysa Kelsos, bir Yahudinin söylemeyeceği bir sözü Yahudinin ağzına koymuş. Çünkü bir Yahudi, peygamber sözlerinin İsa'dan çok daha inandırıcı biçimde sayısız kişiye uygulanabileceğini kabul etmez; aksine her biri için kendisine doğru görünen yorumu vererek Hristiyanların anlayışına karşı durmaya çalışır. Söylediği her şey inandırıcı olmasa da bunu yapmaya çalışır.

2.28

Ἐπεὶ δὲ μετὰ ταῦτα καὶ τὸ προφήταις χρῆσθαι Χριστιανοὺς προκηρύξασι τὰ περὶ Ἰησοῦ ὀνειδίζει ὁ παρὰ τῷ Κέλσῳ Ἰουδαῖος, φήσομεν πρὸς τοῖς ἀνωτέρω εἰς τοῦτο λελεγμένοις καὶ ὅτι ἐχρῆν αὐτὸν. ὥς φησι, φειδόμενον ἀνθρώπων, αὐτὰς ἐκθέσθαι τὰς προφητείας καὶ συναγορεύσαντα ταῖς πιθανότησιν αὐτῶν τὴν φαινομένην αὐτῷ ἀνατροπὴν τῆς χρήσεως τῶν προφητικῶν ἐκθέσθαι. οὕτω γὰρ ἂν ἔδοξε μὴ συναρπάζειν τηλικοῦτον κεφάλαιον διὰ λεξειδίων ὀλίγων, καὶ μάλιστα ἐπεί φησι μυρίοις ἄλλοις ἐφαρμοσθῆναι δύνασθαι πολὺ πιθανώτερον τὰ προφητικὰ ἢ τῷ Ἰησοῦ. καὶ ἐχρῆν γε αὐτὸν πρὸς τὴν κρατήσασαν Χριστιανῶν ταύτην ὡς ἰσχυροτάτην ἀπόδειξιν στῆναι ἐπιμελῶς καὶ καθ᾿ ἑκάστην προφητείαν ἐκθέσθαι, πῶς ἄλλοις ἐφαρμοσθῆναι δύναται πολὺ πιθανώτερον ἢ τῷ Ἰησοῦ. ἀλλ᾿ οὐδὲ συνεῖδεν ὅτι τοῦτ᾿ εἰ ἄρα πιθανὸν ἦν ὑπό τινος λέγεσθαι κατὰ Χριστιανῶν. ὑπὸ τῶν ἀλλοτρίων τῶν προφητικῶν γραμμάτων πιθανὸν τάχα ἦν· νυνὶ δὲ ὅπερ Ἰουδαῖος ἂν οὐκ εἶπε περιέθηκεν ὁ Κέλσος τῷ τοῦ Ἰουδαίου προσώπῳ. οὐ συγκαταθήσεται γὰρ ὁ Ἰουδαῖος ὅτι μυρίοις ἐφαρμοσθῆναι δύναται τὰ προφητικὰ πολὺ πιθανώτερον ἢ τῷ Ἰησοῦ. ἀλλὰ περὶ ἑκάστου τὴν φαινομένην αὐτῷ διήγησιν ἀποδιδοὺς στῆναι πειράσεται πρὸς τὴν τῶν Χριστιανῶν ἐκδοχὴν. οὐ πάντως μὲν πιστικὰ λέγων πειρώμενος δὲ τὸ τοιοῦτο ποιεῖν.

2.29Mesih'in insan soyuna iki kez geleceğinin peygamberlerce bildirildiğini yukarıda daha önce söyledik. Bu yüzden Yahudinin ağzından söylenen şu söze cevap vermemize artık gerek yok: "Peygamberler, gelecek olanın büyük, kudretli, bütün yeryüzünün, bütün milletlerin ve orduların efendisi olacağını söylerler." Sanırım Kelsos bunu Yahudi gibi, onların öfkesine uygun olarak, İsa'ya hiçbir ispata dayanmadan, hatta inandırıcı bir gerekçe bile göstermeden söverek söylüyor: "Böyle bir yıkım getirecek birini bildirmediler." Oysa ne Yahudiler, ne Kelsos, ne de bir başkası, bir yıkımın bu kadar insanı kötülüklerin taşkınlığından tabiata uygun, itidalle ve öbür aretēlerle süslü bir hayata döndürdüğünü ispatlayarak gösteremez.

2.29

Φθάσαντες δ᾿ ἐν τοῖς ἀνωτέρω εἰρήκαμεν περὶ τοῦ τὸν Χριστὸν προφητεύεσθαι δύο ἐπιδημίαις χρησόμενον εἰς τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος· διόπερ οὐκέτι χρεία ἡμᾶς ἀπολογήσασθαι πρὸς τὸ λεγόμενον ὡς ὑπὸ τοῦ Ἰουδαίου, ὅτι μέγαν καὶ δυνάστην καὶ πάσης τῆς γῆς καὶ πάντων τῶν ἐθνῶν καὶ στρατοπέδων κύριόν φασιν οἱ προφῆται εἶναι τὸν ἐπιδημήσοντα. Ἰουδαϊκῶς δ᾿ οἶμαι εἶπε καὶ κατὰ τὴν ἐκείνων χολὴν μετὰ τοῦ χωρὶς ἀποδείξεως κἂν πιθανῶς λοιδορεῖν τὸν Ἰησοῦν. ὅτι οὐχὶ ⟨(δὲ)⟩ τοιοῦτον ὄλεθρον κατήγγειλαν. καίτοι οὔτε Ἰουδαῖοι οὔτε Κέλσος οὔτε ἄλλος τις μετὰ ἀποδείξεως ἔχει παραστῆσαι ὅτι ὄλεθρος τοσούτους ἀνθρώπους ἐπιστρέφει ἀπὸ τῆς χύσεως τῶν κακῶν ἐπὶ τὸν κατὰ φύσιν μετὰ σωφροσύνης καὶ τῶν λοιπῶν ἀρετῶν βίον.

2.30Kelsos şunu da araya sıkıştırıyor: "Hiç kimse böyle işaretlerden ve yanlış anlamalardan, böyle değersiz kanıtlardan bir tanrıyı ve tanrının oğlunu temellendirmez." Oysa o yanlış anlamaları aktarıp çürütmeli, değersiz kanıtları da akıl yürütmeyle göstermeliydi; böylece Hristiyan inandırıcı bir şey söylüyorsa, Kelsos ona karşı mücadele etmeye ve sözünü çürütmeye çalışabilirdi. İsa hakkında, büyük biri için olması gereken bir şey olarak söylediği şey gerçekten de gerçekleşti; ama İsa'yla ilgili apaçık olgular bunu gösterdiği hâlde, gerçekleştiğini görmek istemedi. "Güneş nasıl bütün öbür şeyleri aydınlatırken önce kendini gösterirse," diyor, "Tanrı'nın oğlunun da öyle yapması gerekirdi." Biz de onun öyle yaptığını söyleyebiliriz. Çünkü "onun günlerinde adalet doğdu ve bol esenlik" onun doğumundan başlayarak oldu. Tanrı milletleri onun öğretisine hazırlıyordu; tek bir Roma imparatorunun yönetimi altına girsinler, birçok krallık yüzünden milletlerin birbirine kapalı olması İsa'nın havarilerinin, İsa'nın "Gidin, bütün milletleri öğrencilerim olarak yetiştirin" diye onlara buyurduğu şeyi yapmasını zorlaştırmasın diye. İsa'nın, deyim yerindeyse yeryüzündeki insanların çoğunu tek bir krallıkla eşitlemiş olan Augustus'un hükümdarlığı sırasında doğduğu açıktır. Birçok krallığın bulunması, İsa'nın öğretisinin bütün dünyaya yayılmasına engel olurdu; yalnız söylediğimiz sebepler yüzünden değil, her yerde insanların askerlik yapmaya ve vatanları uğruna savaşmaya zorlanması yüzünden de. Augustus'un zamanından önce, daha da eskiden böyle olurdu; Peloponneslilerle Atinalılar arasında bir savaş gerektiği gibi, başka halklar arasında da savaşlar gerekirdi. Dünyanın durumu İsa'nın gelişiyle her yerde daha barışçıl bir hâle dönüşmemiş olsaydı, düşmanlara karşılık vermeye bile izin vermeyen bu barışçıl öğretinin galip gelmesi nasıl mümkün olurdu?

2.30

Παρέῤῥιψε δ᾿ ὁ Κέλσος καὶ τό· θεὸν δὲ καὶ θεοῦ υἱὸν οὐδεὶς ἐκ τοιούτων συμβόλων καὶ παρακουσμάτων οὐδ᾿ ἐξ οὕτως ἀγεννῶν τεκμηρίων συνίστησιν. ἐχρῆν δὲ αὐτὸν τὰ παρακούσματα ἐκθέμενον ἐλέγξαι καὶ τὰ ἀγεννῆ τεκμήρια λόγῳ παραστῆσαι· ἵν᾿ εἴ τι πιθανὸν ἐδόκει λέγειν ὁ Χριστιανὸς. ἀγωνίσασθαι πρὸς αὐτὸ πειραθῇ καὶ ἀνατρέψαι τὸν λόγον. ὅπερ δὲ εἶπε περὶ τοῦ Ἰησοῦ ἀπήντησε μὲν ὡς περὶ μεγάλου, οὐκ ἐβουλήθη δὲ ἰδεῖν ὅτι τοῦτ᾿ ἀπήντησεν. ὡς ἡ ἐνάργεια παρίστησι περὶ τοῦ Ἰησοῦ. ὡς γὰρ ὁ ἥλιος, φησὶ. πάντα τὰ ἄλλα φωτίζων πρῶτον αὑτὸν δεικνύει. οὕτως ἐχρῆν πεποιηκέναι τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ. εἴποιμεν ἂν οὖν ὅτι καὶ πεποίηκεν· „ἀνέτειλε“ γὰρ „ἐν ταῖς ἡμέραις αὐτοῦ δικαιοσύνη, καὶ πλῆθος εἰρήνης“ γέγονεν ἀρξάμενον ἀπὸ τῆς γενέσεως αὐτοῦ, εὐτρεπίζοντος τοῦ θεοῦ τῇ διδασκαλίᾳ αὐτοῦ τὰ ἔθνη, ἵν᾿ ὑπὸ ἕνα γένηται τῶν Ῥωμαίων βασιλέα, καὶ μὴ διὰ τὸ προφάσει τῶν πολλῶν βασιλειῶν ἄμικτον τῶν ἐθνῶν πρὸς ἄλληλα χαλεπώτερον γένηται τοῖς ἀποστόλοις τοῦ Ἰησοῦ τὸ ποιῆσαι ὅπερ προσέταξεν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς εἰπών· „πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη.“ καὶ σαφές γε ὅτι κατὰ τὴν Αὐγούστου βασιλείαν ὁ Ἰησοῦς γεγέννηται, τοῦ. ἵν᾿ οὕτως ὀνομάσω, ὁμαλίσαντος διὰ μιᾶς βασιλείας τοὺς πολλοὺς τῶν ἐπὶ γῆς. ἦν δ᾿ ἂν ἐμπόδιον τοῦ νεμηθῆναι τὴν Ἰησοῦ διδασκαλίαν εἰς πᾶσαν τὴν οἰκουμένην τὸ πολλὰς εἶναι βασιλείας οὐ μόνον διὰ τὰ προειρημένα ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ ἀναγκάζεσθαι στρατεύεσθαι καὶ ὑπὲρ τῶν πατρίδων πολεμεῖν τοὺς πανταχοῦ· ὅ τε ἐγίνετο πρὸ τῶν Αὐγούστου χρόνων καὶ ἔτι γε ἀνωτέρω, ὅτε γε χρεία ἦν ὡς Πελοποννσίων καὶ Ἀθηναίων εἶναι πόλεμον οὕτω καὶ ἑτέρων πρὸς ἑτέρους. πῶς οὖν οἷόν τε ἦν τὴν εἰρηνικὴν ταύτην διδασκαλίαν καὶ μηδὲ ἐχθροὺς ἐπιτρέπουσαν ἀμύνεσθαι κρατῆσαι, εἰ μὴ τὰ τῆς οἰκουμένης τῇ Ἰησοῦ ἐπιδημίᾳ μετεβέβλητο πανταχοῦ ἐπὶ τὸ ἡμερώτερον;

2.31Bundan sonra Hristiyanları, Tanrı'nın oğlunun Logos'un kendisi olduğunu söylerken safsata yapmakla suçluyor. Suçlamayı da şununla güçlendirdiğini sanıyor: Tanrı'nın oğlunun bir Logos olduğunu ilan ettiğimiz hâlde saf ve kutsal bir Logos değil, en onursuz biçimde götürülüp işkenceyle öldürülmüş bir insanı gösteriyormuşuz. Bu konuda da yukarıda Kelsos'un suçlamalarına karşı özet olarak konuştuk. Orada "bütün yaratılışın ilk doğanı"nın bir insan bedeni ve ruhu aldığını, Tanrı'nın dünyadaki bunca şey hakkında buyruk verdiğini ve onların yaratıldığını, buyruğu alanın da Tanrı Logos olduğunu göstermiştik. Bunları Kelsos'ta söyleyen bir Yahudi olduğu için, yukarıda da andığımız şu sözü kullanmak yersiz olmaz: "Sözünü gönderdi ve onları iyileştirdi, onları yıkımlarından kurtardı." Ben, bilge olduklarını ileri süren birçok Yahudiyle görüştüm; ama hiçbirinin, Kelsos'un söylediği gibi, Tanrı'nın oğlunun Logos olduğunu övdüğünü duymadım. Kelsos bunu Yahudinin ağzına koyarak onu şöyle konuşturuyor: "Sizin için Tanrı'nın oğlu gerçekten Logos ise, biz de bunu övüyoruz."

2.31

Μετὰ ταῦτα Χριστιανοῖς ἐγκαλεῖ ὡς σοφιζομένοις ἐν τῷ λέγειν τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ εἶναι αὐτολόγον, καὶ οἴεταί γε κρατύνειν τὸ ἔγκλημα, ἐπεὶ λόγον ἐπαγγελλόμενοι υἱὸν εἶναι τοῦ θεοῦ ἀποδείκνυμεν οὐ λόγον καθαρὸν καὶ ἅγιον ἀλλὰ ἄνθρωπον ἀτιμότατα ἀπαχθέντα καὶ ἀποτυμπανισθέντα. καὶ περὶ τούτου δ᾿ ἐν τοῖς ἀνωτέρω ὡς ἐν ἐπιτομῇ πρὸς τὰς Κέλσου κατηγορίας εἴρηται· ἐν οἷς ἀπεδείκνυτο ὁ „πάσης κτίσεως“ „πρωτότοκος“ ἀνειληφὼς σῶμα καὶ ψυχὴν ἀνθρωπίνην, καὶ ὅτι ὁ θεὸς ἐνετείλατο περὶ τῶν τοσούτων ἐν κόσμῳ, καὶ ἐκτίσθη. καὶ ὅτι ὁ τὴν ἐντολὴν λαβὼν ὁ θεὸς λόγος ἦν. καὶ ἐπεὶ Ἰουδαῖός ἐστιν ὁ παρὰ τῷ Κέλσῳ ταῦτα λέγων, οὐκ ἀτόπως χρησόμεθα τῷ· „ἐξαπέστειλε τὸν λόγον αὐτοῦ καὶ ἰάσατο αὐτοὺς, καὶ ἐῤῥύσατο αὐτοὺς ἐκ τῶν διαφθορῶν αὐτῶν“· ου καὶ ἀνωτέρω ἐμνήσθημεν. ἐγὼ δὲ καὶ πολλοῖς Ἰουδαίοις καὶ σοφοῖς γε ἐπαγγελλομένοις εἶναι συμβαλὼν οὐδενὸς ἀκήκοα ἐπαινοῦντος τὸ λόγον εἶναι τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ, ὡς ὁ Κέλσος εἴρηκε, καὶ τοῦτο περιάπτων τῷ τοῦ Ἰουδαίου προσώπῳ λέγοντος· ὡς εἴ γε ὁ λόγος ἐστὶν ὑμῖν υἱὸς τοῦ θεοῦ, καὶ ἡμεῖς ἐπαινοῦμεν.

2.32İsa'nın ne kibirli ne de büyücü olabileceğini daha önce söyledik; bu yüzden söylenenleri tekrar etmek gerekmez; Kelsos'un tekrarlarına karşı biz de tekrara düşmeyelim. Kelsos soy kütüğünü suçlarken, Hristiyanlar arasında da araştırılan ve bazılarınca soy kütüklerinin uyuşmazlığına karşı suçlama olarak öne sürülen şeylerin hiçbirini anmadı. Çünkü gerçekten kibirli olan ve Hristiyanlara ait her şeyi bildiğini ileri süren Kelsos, Kutsal Yazı hakkında akıllıca bir güçlük ortaya koymayı bilmiyordu. Soy kütüğünü çıkaranların, İsa'yı ilk yaratılan insana ve Yahudilerin krallarına bağlarken küstahlık ettiklerini söylüyor. Bir de dişe dokunur bir şey ileri sürdüğünü sanıyor: Dülgerin karısı bu kadar soylu bir aileden gelseydi bunu bilirdi. Bunun konuyla ne ilgisi var? Diyelim ki biliyordu; bunun bizim konumuza ne zararı var? Diyelim ki bilmiyordu; bilmediği için ilk insandan gelmediği ve soyu Yahudilerin krallarına dayanmadığı nereden çıkıyor? Yoksa Kelsos yoksulların hep yoksul atalardan, kralların da hep krallardan geldiğini mi zorunlu sayıyor? Bu konu üzerinde durmak bana boşuna görünüyor; çünkü bizim zamanımızda da zengin ve ünlü ailelerden gelip Meryem'den daha yoksul olanlar, en tanınmamış ailelerden gelip yönetici, hatta kral olanlar bulunduğu açıktır.

2.32

Προείρηται δ᾿ ἡμῖν ὅτι οὔτ᾿ ἀλαζὼν οὔτε γόης δύναται εἶναι ὁ Ἰησοῦς· διὸ οὐκ ἀναγκαῖον ἐπαναλαμβάνειν τὰ εἰρημένα, ἱνα μὴ πρὸς τὰς ταυτολογίας Κέλσου καὶ ἡμεῖς ταυτολογῶμεν. ἐγκαλῶν δὲ τῇ γενεαλογίᾳ τὰ μὲν καὶ παρὰ Χριστιανοῖς ζητούμενα καὶ ὑπό τινων ὡς ἐγκλήματα προσαγόμενα τῇ διαφωνίᾳ τῶν γενεαλογιῶν οὐδαμῶς ὠνόμασεν. οὐ γὰρ ᾔδει ὁ ὡς ἀληθῶς ἀλαζὼν Κέλσος καὶ ἐπαγγελλόμενος εἰδέναι πάντα τὰ Χριστιανῶν φρονίμως ἐπαπορῆσαι τῇ γραφῇ. φησὶ δὲ ἀπηυθαδῆσθαι τοὺς γενεαλογήσαντας ἀπὸ τοῦ πρώτου φύντος καὶ τῶν ἐν Ἰουδαίοις βασιλέων τὸν Ἰησοῦν. καὶ οἴεταί τι εἰσφέρειν γενναῖον, ὅτι οὐκ ἂν ἡ τοῦ τέκτονος γυνὴ τηλικούτου γένους τυγχάνουσα ἠγνόει. τί γὰρ τοῦτο πρὸς τὸν λόγον; ἔστω ὅτι οὐκ ἠγνόει· τί λυπεῖ τὰ προκείμενα; ἀλλὰ ἀγνοείτω· πόθεν, ὅτι ἠγνόει, οὐκ ἦν ἀπὸ τοῦ πρώτου ἀνθρώπου καὶ οὐκ ἀνήγετο αὐτῆς τὸ γένος ἐπὶ τοὺς ἐν Ἰουδαίοις βασιλεύσαντας; ἢ ἀναγκαῖον οἴεται ὁ Κέλσος τοὺς πενεστέρους ἐκ πάντων πενεστέρων προγόνων γεγονέναι ἢ τοὺς βασιλεῖς ἐκ βασιλέων; διατρίβειν οὖν περὶ τὸν λόγον δοκεῖ μοι εἶναι μάταιον, φανεροῦ ὄντος ὅτι καὶ κατὰ τοὺς ἡμετέρους χρόνους ἐκ πλουσίων καὶ ἐνδόξων γεγόνασί τινες τῆς Μαρίας πενέστεροι καὶ ἐξ ἀσημοτάτων ἡγούμενοι ἐθνῶν καὶ βασιλεῖς.

2.33"İsa," diyor, "insanları hor görerek, başına gelene gülüp alay ederek bir tanrı gibi ne yiğitçe bir iş yaptı?" Bu soruyu sorana nereden cevap verelim? Başına gelenlerdeki yiğitliği ve olağanüstülüğü gösterebilirsek, bunu Müjdelerden başka nereden yapabiliriz: "Yer sarsıldı, kayalar yarıldı, mezarlar açıldı", "tapınaktaki perde yukarıdan aşağıya yırtıldı", gündüz vakti "güneş tutulduğu için karanlık çöktü". Ama Kelsos Hristiyanları suçlayabileceğini sandığı yerlerde Müjdelere inanıp İsa'daki tanrılığı temellendiren yerlerde inanmıyorsa, ona şöyle diyeceğiz: "Be adam, ya hepsine inanma, suçlayabileceğini de sanma; ya da hepsine inan ve insan olmuş, bütün insan soyuna yararlı olmak isteyen Tanrı Logos'a hayran ol." İsa'nın yiğitçe işi şudur: Bugüne kadar Tanrı'nın istediği kişiler onun adıyla iyileştiriliyor. İsa'nın da onun hükümdarlığı sırasında çarmıha gerildiği anlaşılan Tiberius Caesar zamanındaki güneş tutulmasını ve o zaman olan büyük depremleri Phlegon da, sanırım Kronikler'inin on üçüncü ya da on dördüncü kitabında, kaydetmiştir.

2.33

Τί δὲ, φησὶ, καὶ γενναῖον ἔδρασεν οἷον θεὸς, καταφρονῶν ἀνθρώπων καὶ διαγελῶν καὶ παίζων τὸ συμβαῖνον ὁ Ἰησοῦς; πυνθανομένῳ δὴ αὐτῷ πόθεν ἂν ἀποκρινοίμεθα. κἂν ἔχωμεν παριστάνειν τὸ γενναῖον καὶ τὸ παράδοξον ἐπὶ τοῖς συμβεβηκόσιν αὐτῷ. ἢ ἀπὸ τῶν εὐαγγελίων. ὅτι „ἡ γῆ ἐσείσθη καὶ αἱ πέτραι ἐσχίσθησαν καὶ τὰ μνημεῖα ἠνεῴχθη“ „καὶ τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ ἐσχίσθη ἀπὸ ἄνωθεν ἕως κάτω“ „καὶ σκοτία ἐγένετο“ ἐν καιρῷ ἡμέρας „τοῦ ἡλίου ἐκλιπόντος“; ἀλλ᾿ ἐὰν πιστεύῃ μὲν τοῖς εὐαγγελίοις ὁ Κέλσος, ὅπου κατηγορεῖν καὶ Χριστιανῶν οἴεται. ἀπιστῇ δὲ ἐπὶ τῶν συνιστάντων τὴν ἐν Ἰησοῦ θεότητα, φήσομεν αὐτῷ· ὦ οὗτος, ἢ πᾶσιν ἀπίστει καὶ μηδ᾿ ἐγκαλεῖν νόμιζε. ἢ πιστεύων πᾶσι θαύμαζε θεοῦ λόγον ἐνανθρωπήσαντα καὶ ὅλον τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος ὠφελῆσαι βουληθέντα. γενναῖον δ᾿ ἔργον τοῦ Ἰησοῦ τὸ μέχρι σήμερον θεραπεύεσθαι τῷ ὀνόματι αὐτοῦ οὓς ὁ θεὸς βούλεται. περὶ δὲ τῆς ἐπὶ Τιβερίου Καίσαρος ἐκλείψεως, οὗ βασιλεύοντος καὶ ὁ Ἰησοῦς ἔοικεν ἐσταυρῶσθαι. καὶ περὶ τῶν μεγάλων τότε γενομένων σεισμῶν τῆς γῆς ἀνέγραψε καὶ Φλέγων ἐν τῷ τρισκαιδεκάτῳ ἢ τῷ τεσσαρεσκαιδεκάτῳ οἶμαι τῶν Χρονικῶν.

2.34Kelsos'taki Yahudi, sandığına göre İsa'yla alay ederek onu Euripides'teki Bakkhos'un şu sözünü biliyormuş gibi gösteriyor:

Daimōn beni kendisi çözecek, ben istediğim zaman.

Yahudiler Yunan edebiyatıyla pek uğraşmazlar. Ama diyelim ki Yahudilerden biri edebiyata bu kadar meraklı olmuş olsun; İsa bağlıyken kendini çözmedi diye, onun çözmeye gücü yetmediği mi çıkar? Yoksa benim kitaplarımdan şuna da inansın: Petrus hapiste bağlıyken bir melek zincirlerini çözdü ve dışarı çıktı; Pavlus da Silas'la birlikte Makedonya'daki Filipi'de "tomruğa" vurulmuşken tanrısal bir kudretle çözüldü, hapishanenin "kapıları" da "açıldı". Ama Kelsos'un buna güleceği ya da bu hikâyeyi hiç okumadığı akla yakındır. Okusaydı, büyücülerin yaptıklarını bizim anlattıklarımızla bir tutmak için, bazı büyücülerin de büyülü sözlerle bağları çözüp kapıları açtığını söyleyecekti.

"Onu mahkûm eden de," diyor, "Pentheus gibi delirmek ya da parçalanmak türünden hiçbir şeye uğramadı." Şunu görmemiş: Onu mahkûm eden, Yahudilerin onu "kıskançlıktan ele verdiklerini bilen" Pilatus değildi; asıl onu mahkûm eden Yahudi milletiydi. O millet de Tanrı tarafından mahkûm edildi, parçalandı ve Pentheus'un parçalanmasından daha beter bir biçimde bütün yeryüzüne dağıldı. Peki Pilatus'un karısıyla ilgili anlatıyı neden bile bile geçti? O kadın bir rüya görmüş, rüyadan öyle etkilenmişti ki kocasına haber gönderip şöyle demişti: "O doğru adamla hiçbir işin olmasın; çünkü bugün rüyamda onun yüzünden çok sıkıntı çektim."

Kelsos yine İsa'nın tanrısallığını gösteren şeyleri geçiştirip Müjde'de İsa hakkında yazılanlardan kusur buluyor: Onunla alay edenleri, ona kırmızı kaftan giydirenleri, dikenden tacı ve elindeki kamışı sayıyor. Ey Kelsos, bunları Müjdelerden başka nereden öğrendin? Sen bunların ayıplanacak şeyler olduğunu gördün de, onları yazanlar senin ve senin gibilerin buna güleceğini, başkalarınınsa dindarlık uğruna seve seve ölen bu kişiyi, dindarlıkla gülüp alay edenleri hor görmek için örnek alacaklarını düşünmediler mi? Sen asıl onların hakikat sevgisine hayran ol; bunları insanlar uğruna isteyerek çeken ve her türlü kötülüğe katlanarak, büyük bir sabırla dayanan kişiye de. Çünkü onun ağlayıp sızlandığı, ya da mahkûm edildiği için alçakça bir şey düşündüğü veya söylediği yazılmamıştır.

2.34

Παίζων δ᾿, ὡς οἴεται, τὸν Ἰησοῦν ὁ παρὰ τῷ Κέλσῳ Ἰουδαῖος εἰδέναι ἀναγέγραπται τὸν Εὐριπίδου Βάκχον λέγοντα· λύσει μ᾿ ὁ δαίμων αὐτὸς, ὅταν ἐγὼ θέλω. οὐ πάνυ μὲν οὖν Ἰουδαῖοι τὰ Ἑλλήνων φιλολογοῦσιν. ἀλλ᾿ ἔστω τινὰ τῶν Ἰουδαίων καὶ φιλόλογον οὕτω γεγονέναι· πῶς οὖν ὁ Ἰησοῦς, ἐπεὶ μὴ ἔλυσεν αὑτὸν δεδεμένον. οὐδὲ ἐδύνατο λῦσαι; ἦ γὰρ ἐκ τῶν ἐμῶν γραφῶν πιστευέτω ὅτι καὶ Πέτρος δεδεμένος ἐν φυλακῇ ἀγγέλου λύσαντος τοὺς δεσμοὺς ἐξῆλθε, καὶ Παῦλος μετὰ τοῦ Σίλα ἐν Φιλίπποις τῆς Μακεδονίας ὑπὸ „ξύλον“ δεδεμένος ἐλύθη θείᾳ δυνάμει, ὅτε καὶ „θύραι“ τῆς φυλακῆς „ἠνοίχθησαν“. ἀλλ᾿ εἰκὸς ὅτι ταῦτα γελᾷ ὁ Κέλσος ἢ καὶ οὐδαμῶς ἀνέγνω τὴν ἱστορίαν· ἔδοξε γὰρ ἂν λέγειν πρὸς αὐτὴν ὅτι καὶ γόητές τινες ἐπῳδαῖς δεσμοὺς λύουσι καὶ θύρας ἀνοίγουσιν, ἵνα κοινοποιήσῃ τὰ τῶν γοήτων πρὸς τὰ παρ᾿ ἡμῖν ἱστορούμενα. ἀλλ᾿ οὐδ᾿ ὁ καταδικάσας. φησὶν. αὐτὸν ἔπαθέ τι. οἷον ὁ Πενθεὺς μανεὶς ἢ σπαραχθείς. οὐκ εἶδε δ᾿ ὅτι οὐχ οὕτω Πιλᾶτος ἦν καταδικάσας αὐτὸν, ὅς γε „ᾔδει ὅτι διὰ φθόνον παρέδωκαν αὐτὸν“ οἱ Ἰουδαῖοι, ὡς τὸ Ἰουδαίων ἔθνος· ὅπερ καταδεδίκασται ὑπὸ θεοῦ σπαραχθὲν καὶ εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ὑπὲρ τὸν Πενθέως σπαραγμὸν διασπαρέν. διὰ τί δὲ καὶ ἑκὼν παρεπέμψατο τὰ περὶ τῆς γυναικὸς Πιλάτου. ἑωρακυίας ὄναρ καὶ οὕτω κεκινημένης ὑπ᾿ αὐτοῦ, ὡς προσπέμψαι τῷ ἀνδρὶ καὶ λέγειν· „μηδέν σοι καὶ τῷ ἀνθρώπῳ τούτῳ τῷ δικαίῳ· σήμερον γὰρ κατ᾿ ὄναρ πολλὰ ἔπαθον δι᾿ αὐτόν“; πάλιν τε αὖ σιωπῶν τὰ ἐμφαίνοντα τὴν τοῦ Ἰησοῦ θειότητα ὁ Κέλσος ὀνειδίζει ἐκ τῶν γεγραμμένων ἐν τῷ εὐαγγελίῳ περὶ τοῦ Ἰησοῦ. παρατιθέμενος τοὺς ἐμπαίξαντας αὐτῷ καὶ φοινικίδα περιθέντας καὶ τὸν ἐξ ἀκανθῶν στέφανον καὶ τὸν ἐν τῇ χειρὶ κάλαμον. πόθεν οὖν. ὦ Κέλσε. ταῦτα μεμάθηκας ἢ ἀπὸ τῶν εὐαγγελίων; ἆρ᾿ οὖν σὺ μὲν ἑώρας ταῦτα ὀνειδισμοῦ ἄξια, οἱ δ᾿ ἀναγράφοντες αὐτὰ οὐ κατενόουν ὅτι σὺ μὲν καταγελάσῃ καὶ οἱ σοὶ παραπλήσιοι ἄλλοι δὲ παράδειγμα λήψονται τοῦ καταφρονεῖν γελώντων καὶ χλευαζόντων ἐπὶ εὐσεβείᾳ τὸν δι᾿ αὐτὴν ἑτοίμως ἀποθανόντα; μᾶλλον οὖν θαύμαζε αὐτῶν τὸ φιλάληθες καὶ τοῦ ταῦτα ἑκουσίως παθόντος ὑπὲρ ἀνθρώπων καὶ μετὰ πάσης ἀνεξικακίας καὶ μακροθυμίας αὐτὰ ὑπομείναντος· οὐ γὰρ ἀνεγέγραπτο ὅτι ὠδύρατο ἤ τι ἀγεννὲς ἐκ τοῦ καταδεδικάσθαι ἐνομίσθη ⟨(ἢ)⟩ ἀνεφθέγξατο.

2.35Şu söze gelince: "Daha önce değilse bile, hiç değilse şimdi neden tanrısal bir şey göstermiyor, kendini bu utançtan kurtarmıyor, kendisine ve Babası'na hakaret edenleri cezalandırmıyor?" Buna şöyle denmeli: İlahi takdiri kabul eden ve tanrısal alametlerin gerçekleştiğine inanan Yunanlılara da benzer bir şey söylenebilir: Tanrı, tanrısala hakaret edenleri ve ilahi takdiri reddedenleri neden cezalandırmıyor? Yunanlılar buna nasıl savunma yaparlarsa, biz de benzer ya da daha iyi şeyler söyleyeceğiz. Üstelik gökten de bir tanrısal alamet olmuştu: Güneş tutuldu, başka olağanüstü olaylar da oldu; bunlar çarmıha gerilenin tanrısal ve sıradan insanlardan üstün bir şeye sahip olduğunu gösteriyordu.

2.35

Πρὸς δὲ τό· τί οὐκ εἰ μὴ πρόσθεν ἀλλὰ νῦν γοῦν θεῖόν τι ἐπιδείκνυται καὶ τῆς αἰσχύνης ταύτης ἑαυτὸν ῥύεται καὶ τοὺς ὑβρίζοντας εἰς ἑαυτόν τε καὶ τὸν πατέρα δικαιοῖ; λεκτέον ὅτι τὸ παραπλήσιον ἔστιν εἰπεῖν καὶ πρὸς Ἕλληνας. πρόνοιαν εἰσάγοντας καὶ θεοσημίας παραδεχομένους γενέσθαι. τί δή ποτε τοὺς ὑβρίζοντας τὸ θεῖον καὶ ἀναιροῦντας πρόνοιαν οὐ κολάζει ὁ θεός; ὡς γὰρ ἐὰν ἀπολογήσωνται πρὸς ταῦτα Ἕλληνες, καὶ ἡμεῖς τὰ ὅμοια ἢ καὶ κρείττονα ἐροῦμεν. γέγονε δὲ καὶ θεοσημία τις ἐξ οὐρανοῦ. ὁ ἐκλιπὼν ἥλιος, καὶ τὰ λοιπὰ παράδοξα. ἐμφανίζοντα ὅτι θεῖόν τι καὶ πλεῖον τῶν πολλῶν εἶχεν ὁ σταυρωθείς.

2.36Sonra Kelsos şöyle diyor: "Bedeni kazığa gerilirken bile ne diyor? 'Mutlu tanrılarda akan türden ne biçim bir ikhor bu?'" O alay ediyor; biz ise ciddi Müjdelerden, Kelsos istemese de, onun bedeninden efsanelerdeki ve Homeros'taki ikhorun akmadığını göstereceğiz. Ama o öldükten sonra "askerlerden biri mızrakla böğrünü deşti, hemen kan ve su aktı. Bunu gören tanıklık etmiştir, tanıklığı da doğrudur. O, doğruyu söylediğini bilir." Öbür ölü bedenlerde "kan" pıhtılaşır ve saf "su" akmaz; ama İsa'nın ölü bedeninde olağanüstü olan, ölü bedenden de böğründen "kan ve su" akmasıydı. Kelsos İsa'yı ve Hristiyanları suçlamak için Müjde'den doğru dürüst yorumlanmamış sözler getiriyor, İsa'nın tanrılığını gösteren şeyleri ise geçiştiriyorsa, ama tanrısal alametleri duymak istiyorsa, Müjde'yi okusun ve görsün: "İsa'yı bekleyen yüzbaşı ve yanındakiler depremi ve olup bitenleri görünce çok korktular ve 'Bu adam gerçekten Tanrı'nın oğluydu' dediler."

2.36

Εἶτά φησιν ὁ Κέλσος· τί φησι καὶ ἀνασκολοπιζομένου τοῦ σώματος; ποῖος ἰχὼρ, οἷός περ τε ῥέει μακάρεσσι θεοῖσιν; ἐκεῖνος μὲν οὖν παίζει, ἡμεῖς δ᾿ ἀπὸ τῶν σπουδαίων εὐαγγελίων, κἂν μὴ Κέλσος βούληται, παραστήσομεν ὅτι ἰχὼρ μὲν ὁ μυθικὸς καὶ Ὁμηρικὸς οὐκ ἔῤῥευσεν αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ σώματος· ἤδη δ᾿ αὐτοῦ ἀποθανόντος „εἷς τῶν στρατιωτῶν λόγχῃ τὴν πλευρὰν ἔνυξε, καὶ ἐξῆλθεν αἷμα καὶ ὕδωρ. καὶ ὁ ἑωρακὼς μεμαρτύρηκε, καὶ ἀληθινὴ αὐτοῦ ἐστιν ἡ μαρτυρία. κἀκεῖνος οἶδεν ὅτι ἀληθῆ λέγει.“ τῶν μὲν οὖν ἄλλων νεκρῶν σωμάτων τὸ „αἷμα“ πήγνυται καὶ „ὕδωρ“ καθαρὸν οὐκ ἀποῤῥεῖ, τοῦ δὲ κατὰ τὸν Ἰησοῦν νεκροῦ σώματος τὸ παράδοξον καὶ περὶ τὸ νεκρὸν σῶμα ἦν „αἷμα καὶ ὕδωρ“ ἀπὸ τῶν πλευρῶν προχυθέν. εἰ δ᾿ εἰς μὲν τὸ κατηγορεῖν Ἰησοῦ καὶ Χριστιανῶν φέρων ἀπὸ τοῦ εὐαγγελίου οὐδὲ καλῶς ἑρμηνευομένας λέξεις. σιωπῶν δὲ τὰ παριστάντα τὴν θεότητα τοῦ Ἰησοῦ ἀκούειν βούλεται τὰς θεοσημίας. ἀναγνώτω τὸ εὐαγγέλιον καὶ ὁράτω ὅτι καὶ „ὁ ἑκατοντάρχης καὶ οἱ μετ᾿ αὐτοῦ τηροῦντες τὸν Ἰησοῦν ἰδόντες τὸν σεισμὸν καὶ τὰ γινόμενα ἐφοβήθησαν σφόδρα, λέγοντες· θεοῦ υἱὸς ἦν οὗτος.“

2.37Bundan sonra Kelsos, Müjde'den suçlayabileceğini sandığı sözleri alarak sirke ve öd konusunda İsa'yı ayıplıyor; sanki ağzını açıp içmeye saldırmış, sıradan bir insanın bile çoğu zaman dayandığı susuzluğa dayanamamış. Bunun da mecazi yorumda özel bir açıklaması vardır. Ama şimdilik söylenecek söz, itirazlara daha genel olarak şu cevabı vermek olabilir: Peygamberler bunu da önceden söylemişlerdi. Çünkü altmış sekizinci mezmurda Mesih'in ağzından şöyle yazılıdır: "Yemeğime öd kattılar, susadığımda bana sirke içirdiler." Ya Yahudiler peygamberde bunları söyleyenin kim olduğunu söylesinler ve tarihten "yemeğine öd" katılan ve "sirke" içirilen kişiyi göstersinler; ya da gelmesini bekledikleri Mesih'in bu durumlara düşeceğini söylemeye cüret etsinler. O zaman biz de şunu diyelim: Peygamberlikle bildirilenin çoktan gerçekleşmiş olmasının ne zararı var? Bu kadar zaman önce söylenmiş olan bu söz de öbür peygamberce önceden bilmelerle birlikte, bütün olayları iyi niyetle inceleyeni İsa'nın peygamberlerce önceden bildirilmiş Mesih ve Tanrı'nın oğlu olduğunu kabul etmeye yöneltmeye yeter.

2.37

Μετὰ ταῦθ᾿ ὁ ἀπὸ τοῦ εὐαγγελίου ἐκλαβὼν λέξεις, ὧν κατηγορεῖν νομίζει, τὸ ὄξος καὶ τὴν χολὴν ὀνειδίζει τῷ Ἰησοῦ ὡς χανδὸν ἐπὶ τὸ πιεῖν ὡρμημένῳ καὶ μὴ διακαρτερήσαντι τὴν δίψαν, ὡς καὶ ὁ τυχὼν ἄνθρωπος πολλάκις διακαρτερεῖ. καὶ τοῦτο ἰδίᾳ μὲν ἐν τῇ τροπολογίᾳ τυγχάνει διηγήσεως· νῦν δὲ κοινοτέρας ἂν τοιαύτης ἀποκρίσεως πρὸς τὰ ἐπηπορημένα ἔχοιτο τὸ λεγόμενον, ὅτι καὶ περὶ τούτου προφῆται προεῖπον. γέγραπται γὰρ ἐν ἑξηκοστῷ ⟨(καὶ)⟩ ὀγδόῳ ψαλμῷ ἐκ προσώπου τοῦ Χριστοῦ· „καὶ ἔδωκαν εἰς τὸ βρῶμά μου χολὴν. καὶ εἰς τὴν δίψαν μου ἐπότισάν με ὄξος.“ ἢ λεγέτωσαν Ἰουδαῖοι. τίς ἐστιν ὁ ἐν τῷ προφήτῃ ταῦτα λέγων, καὶ παραστησάτωσαν ἀπὸ τῆς ἱστορίας τὸν ἀνειληφότα „εἰς τὸ βρῶμα“ ἑαυτοῦ „χολὴν“ καὶ ποτισθέντα „ὄξος“· ἢ κἂν τολμησάτωσαν λέγειν ὃν οἴονται ἐπιδημήσειν Χριστὸν μέλλειν ἐν τούτοις γίνεσθαι. ἵν᾿ ἡμεῖς εἴπωμεν· τί οὖν λυπεῖ ἤδη γεγονέναι τὸ προφητευθέν; ὅπερ καὶ αὐτὸ πρὸ τοσούτων λεχθὲν χρόνων ἱκανόν ἐστι μετὰ τῶν ἄλλων προφητικῶν προγνώσεων κινῆσαι τὸν εὐγνωμόνως ὅλα τὰ πράγματα ἐξετάζοντα πρὸς τὸ συγκαταθέσθαι ὡς Χριστῷ προφητευθέντι καὶ υἱῷ τοῦ θεοῦ τῷ Ἰησοῦ.

2.38Bundan sonra Yahudi bize bir de şöyle diyor: "Ey çok inançlı kişiler, bizi bu yüzden mi suçluyorsunuz: Onu Tanrı saymıyoruz ve bize de cezaları hor görmeyi öğretmek için bunlara insanların yararına katlandığını size kabul etmiyoruz diye mi?" Buna da şöyle diyeceğiz: Mesih'i önceden bildiren kanunla ve peygamberlerle yetişmiş olan Yahudileri suçluyoruz; çünkü onun Mesih olduğunu ispat etmek için öne sürdüğümüz kanıtları ne çürütüyorlar, ne de çürütemedikleri hâlde peygamberlerce bildirilmiş olana inanıyorlar. Oysa inanmamalarına bir savunma sağlamak için çürütmeleri gerekirdi. O peygamberlerce bildirilmiş kişi ise, bedenli hayatından sonra da öğrencileri arasında, bunlara insanların yararına katlandığını açıkça göstermiştir. Çünkü ilk gelişinin amacı, insanları önce eğitmeden ve yapılması gerekenler hakkında onları uyarmadan yargılamak, kötüleri cezalandırıp iyileri kurtarmak değildi; peygamberlerin de gösterdiği gibi, kendi sözünü olağanüstü bir şekilde ve daha tanrısal bir kudretle bütün insan soyuna ekmekti. Yahudileri ayrıca şunun için suçluyoruz: Sahip olduğu kudreti gösterdiği hâlde ona inanmadılar; insanların ruhlarından cinleri "cinlerin reisi Baalzebul aracılığıyla" çıkardığını söylediler. Onları şunun için de suçluyoruz: Tanrı'nın egemenliğini her yerde duyurmak için Yahudiye'de yalnız bir şehri değil, bir köyü bile göz ardı etmeyen insan sevgisini kötüleyip onu, değersiz bir bedenle dolaşıp boş boş gezen bir serseri diye suçluyorlar. Oysa her yerde dinleyebilecek olanların yararı için bu kadar zahmete katlanmış bir beden değersiz değildir.

2.38

Μετὰ ταῦτά φησιν ἔτι πρὸς ἡμᾶς ὁ Ἰουδαῖος· ταῦτ᾿ ουν ἡμῖν ἐγκαλεῖτε, ὦ πιστότατοι, διότι τοῦτον οὐ νομίζομεν θεὸν οὐδὲ συντιθέμεθα ὑμῖν ὅτι ἐπ᾿ ἀνθρώπων ὠφελείᾳ ταῦτα ὑπέμεινεν, ἵνα καὶ ἡμεῖς κολάσεων καταφρονῶμεν; καὶ πρὸς ταῦτα δὲ φήσομεν ὅτι ἐγκαλοῦμεν Ἰουδαίοις, ἐντραφεῖσι νόμῳ καὶ προφήταις τοῖς Χριστὸν προκαταγγέλλουσιν, ἐπεὶ μήτε τὰ προσαγόμενα αὐτοῖς ὑφ᾿ ἡμῶν εἰς ἀπόδειξιν περὶ τοῦ τοῦτον εἶναι τὸν Χριστὸν λύουσιν. ἀπολογίαν ποριζόμενοι τοῦ μὴ πιστεύειν τὴν λύσιν, μήτε ὡς μὴ λύοντες πιστεύουσι τῷ προφητευθέντι, ἐναργῶς παραστήσαντι ἐν τοῖς μαθητεύσασιν αὐτῷ καὶ μετὰ τὸν χρόνον τῆς ἐνσωματώσεως ἑαυτοῦ ὅτι ἐπ᾿ ἀνθρώπων ὠφελείᾳ ταῦθ᾿ ὑπέμεινε. σκοπὸν ἔχων τῆς πρώτης ἐπιδημίας οὐχὶ κρίνειν τὰ ἀνθρώπων καὶ πρὸ τοῦ διδάξαι καὶ μαρτύρασθαι περὶ τῶν πρακτέων καὶ μὴ τοὺς μὲν πονηροὺς κολάζειν τοὺς δ᾿ ἀγαθοὺς σῴζειν. ἀλλὰ σπεῖραι παραδόξως τὸν ἑαυτοῦ λόγον καὶ μετά τινος δυνάμεως θειοτέρας παντὶ τῷ ἀνθρώπων γένει, ὡς οἱ προφῆται καὶ ταῦτα παρέστησαν. ἔτι δ᾿ ἐγκαλοῦμεν αὐτοῖς, ἐπεὶ τὴν ὑπάρχουσαν δύναμιν ἐπιδεικνυμένῳ οὐκ ἐπίστευσαν ἀλλ᾿ „ἐν Βεελζεβοὺλ, τῷ ἄρχοντι τῶν δαιμονίων.“ εἰρήκασι τοὺς δαίμονας αὐτὸν ἀποβεβληκέναι τῆς τῶν ἀνθρώπων ψυχῆς. ἐγκαλοῦμεν δ᾿ ὅτι καὶ τὸ φιλάνθρωπον αὐτοῦ, μὴ ὑπερορῶντος οὐ μόνον πόλιν ἀλλ᾿ οὐδὲ κώμην τινὰ τῆς Ἰουδαίας, ἵνα πανταχοῦ ἀπαγγείλῃ τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ, διαβάλλοντες πλάνην κατηγοροῦσιν αὐτοῦ ὡς ἀλωμένου καὶ ἀλύοντος ἐν ἀγεννεῖ σώματι· οὐ γὰρ ἀγεννὲς τὸ τοσούτους ὑπομεῖναν ὑπὲρ ὠφελείας τῶν πανταχοῦ ἀκούειν δυναμένων πόνους.

2.39Kelsos'taki Yahudinin şu sözü nasıl apaçık bir yalan olmasın: "Yaşadığı sürece kimseyi, hatta kendi öğrencilerini bile ikna edemeyen bu adam cezalandırıldı ve bu tür şeylere katlandı." Yahudilerin başkâhinlerinin, ihtiyarlarının ve din bilginlerinin ona karşı kıskançlığı, kalabalıkların ona inanıp çöllere kadar peşinden gitmesinden başka neden kabarmıştı? Bu kalabalıklar yalnız sözlerinin tutarlılığıyla bağlanmıyordu, çünkü o her zaman dinleyenlere uygun konuşuyordu; sözünün tutarlılığına inanmayanları da mucizeleriyle şaşkına çeviriyordu. Kendi öğrencilerini bile ikna edemediği sözü nasıl apaçık bir yalan olmasın? Öğrencileri o zaman korkaklıktan insanca bir şey yaşadılar, çünkü henüz cesarete bilenmemişlerdi; ama onun Mesih olduğu hakkındaki yargılarını bir kenara atmadılar. Petrus, inkâr ettikten sonra ne kötü bir duruma düştüğünü fark edince "dışarı çıkıp acı acı ağladı". Öbürleri ise onun başına gelenlerden ötürü cesaretleri kırılmıştı, çünkü ona hâlâ hayrandılar; ama onun görünmesiyle güçlendiler ve onun Tanrı'nın oğlu olduğuna öncekinden daha çok ve daha sağlam biçimde inandılar.

2.39

Πῶς δ᾿ οὐκ ἄντικρυς ψεῦδος τὸ ὑπὸ τοῦ παρὰ τῷ Κέλσῳ Ἰουδαίου λεγόμενον, ὅτι μηδένα πείσας μέχρι ἔζη ὅ γε μηδὲ τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς ἐκολάσθη καὶ τοιαῦτα ὑπέμεινε; πόθεν γὰρ ὁ φθόνος ὑπὸ τῶν παρὰ Ἰουδαίοις ἀρχιερέων καὶ πρεσβυτέρων καὶ γραμματέων ἐκινήθη κατ᾿ αὐτοῦ ἢ ἐκ τοῦ πλήθη πειθόμενα ἀκολουθεῖν αὐτῷ καὶ εἰς τὰς ἐρημίας, κρατούμενα οὐ μόνον ὑπὸ τῆς τῶν λόγων αὐτοῦ ἀκολουθίας ἁρμόζοντα τοῖς ἀκούουσιν ἀεὶ λέγοντος, ἀλλὰ καὶ ταῖς δυνάμεσιν ἐκπλήττοντος τοὺς μὴ τῇ τοῦ λόγου αὐτοῦ ἀκολουθίᾳ πιστεύοντας; πῶς δ᾿ οὐκ ἄντικρυς ψεῦδος ὅτι οὐδὲ τοὺς ἑαυτοῦ ἔπεισε μαθητὰς, τοὺς παθόντας μὲν ἀνθρώπινόν τι ἀπὸ δειλίας τότε (οὐδέπω γὰρ ἦσαν πρὸς ἀνδρίαν ἠκονημένοι) οὐ μὴν τὰ κριθέντα αὐτοῖς ὡς περὶ Χριστοῦ ἀποθεμένους; ὁ μὲν γὰρ Πέτρος μετὰ τὸ ἀρνήσασθαι συναισθόμενος οἷ γέγονε κακῶν „ἐξελθὼν ἔξω ἔκλαυσε πικρῶς“· οἱ δὲ λοιποὶ πεπληγότες ὑπὸ τῆς ἐπ᾿ αὐτῷ ἀθυμίας (ἔτι γὰρ αὐτὸν ἐθαύμαζον) ἐβεβαιώθησαν διὰ τῆς ἐπιφανείας αὐτοῦ πρὸς τὸ πιστεύειν ἔτι μᾶλλον καὶ βεβαιότερον παρὰ τὸ πρότερον ὅτι υἱὸς ἦν τοῦ θεοῦ.

2.40Kelsos felsefeye yakışmayan bir duyguya kapılarak insanlar arasındaki üstünlüğün kurtarıcı bir sözde ve temiz bir ahlakta değil, üstlendiği kişiliğin gerektirdiğine aykırı davranmakta olduğunu hayal ediyor: Ölümlü olanı üstlenmiş olduğu hâlde ölmemekte; ya da ölse bile, bu işten dindarlık uğruna ölmeyi öğrenecek olanlara örnek olabilecek bir ölümle ölmemekte. O ölüm ki onlara, dindarlık ve dinsizlik konusunda yanılanlara karşı dindarlık içinde açık yüreklilikle konuşmayı da öğretir. Bu yanılanlar dindarları en dinsiz kişiler sanırlar; Tanrı hakkında yanılan ve Tanrı'ya dair çarpıtılmamış kavramı Tanrı'dan başka her şeye uygulayanları ise en dindar kişiler sayarlar. Hele tek ve her şeyin üstündeki Tanrı'nın apaçıklığı karşısında kendilerini bütün ruhlarıyla "ölüme kadar" adamış olanları öldürmeye saldırdıklarında.

2.40

Καὶ ἀφιλόσοφον δέ τι παθὼν ὁ Κέλσος τὴν ἐν ἀνθρώποις ὑπεροχὴν οὐκ ἐν λόγῳ σωτηρίῳ καὶ ἤθει καθαρῷ φαντάζεται εἶναι. ἀλλὰ ἐν τῷ παρὰ τὴν ὑπόθεσιν οὗ ἀνείληφε προσώπου ποιῆσαι καὶ ἀνειληφότα τὸ θνητὸν μὴ ἀποθανεῖν, ἢ ἀποθανεῖν μὲν οὐχὶ δὲ θάνατον τὸν δυνάμενον παράδειγμα γενέσθαι τοῖς καὶ ἀπ᾿ αὐτοῦ τοῦ ἔργου εἰσομένοις ὑπὲρ εὐσεβείας ἀποθνῄσκειν καὶ παῤῥησιάζεσθαι ἐν αὐτῇ πρὸς τοὺς ἐσφαλμένους ἐν τῷ περὶ εὐσεβείας καὶ ἀσεβείας τόπῳ καὶ νομίζοντας τοὺς μὲν εὐσεβεῖς εἶναι ἀσεβεστάτους τοὺς δὲ πλανωμένους περὶ θεοῦ καὶ παντὶ μᾶλλον ἢ θεῷ ἐφαρμόζοντας τὴν περὶ αὐτοῦ ἀδιάστροφον ἔννοιαν ὑπολαμβάνοντας εἶναι εὐσεβεστάτους· καὶ μάλιστα ὅτε καὶ ἐπὶ τὸ ἀναιρεῖν ὁρμῶσι τοὺς τῇ ἐναργείᾳ τοῦ ἑνὸς καὶ ἐπὶ πᾶσι θεοῦ ἑαυτοὺς ὅλῃ ψυχῇ „μέχρι θανάτου“ ἐπιδεδωκότας.

2.41Kelsos, Yahudinin ağzından İsa'yı bir de bütün kötülüklerden arınmış olduğunu göstermemekle suçluyor. Kelsos'un sözü söylesin bakalım: İsa hangi kötülüklerden arınmış olduğunu göstermedi? Eğer gerçek anlamıyla kötülüklerden arınmadığını söylüyorsa, onda kötülükten doğan bir işi açıkça göstersin. Yok, eğer yoksulluğu, çarmıhı ve saçma insanların tuzağını kötülük sayıyorsa, açıktır ki Sokrates'in de başına kötülükler geldiğini, onun da kendini kötülüklerden arınmış gösteremediğini söylüyordur. Yunanlılar arasında felsefeyle uğraşıp yoksulluğu isteyerek seçenlerin oluşturduğu koca bir yoksullar korosu daha vardır. Yunanlıların çoğu, yazılanlardan bunları bilir: Demokritos'un mülkünü koyunlara otlak olarak bıraktığını; Krates'in de bütün malının satışından eline geçen parayı Thebaililere bağışlayarak kendini özgür kıldığını. Diogenes de aşırı sadeliği yüzünden bir küpte yaşadı; ama azıcık aklı olan hiç kimseye göre Diogenes bu yüzden kötülükler içinde değildi.

2.41

Ἔτι δ᾿ ἐγκαλεῖ τῷ Ἰησοῦ ὁ Κέλσος διὰ τοῦ Ἰουδαϊκοῦ προσώπου, ὡς μὴ δείξαντι ἑαυτὸν πάντων δὴ κακῶν καθαρεύοντα. ποίων δὴ κακῶν, λεγέτω ὁ Κέλσου λόγος, οὐκ ἔδειξεν ἑαυτὸν καθαρεύοντα ὁ Ἰησοῦς; εἰ μὲν γὰρ τῶν κυρίως κακῶν λέγει αὐτὸν μὴ κεκαθαρευκέναι, παραστησάτω ἐναργῶς κακίας ἔργον ἐν αὐτῷ· εἰ δὲ κακὰ νομίζει πενίαν καὶ σταυρὸν καὶ τὴν ἀπὸ τῶν ἀτόπων ἀνθρώπων ἐπιβουλὴν, δῆλον ὅτι καὶ Σωκράτει φησὶ κακὰ συμβεβηκέναι, μὴ δυνηθέντι ἑαυτὸν ἀποδεῖξαι καθαρὸν ἀπὸ τῶν κακῶν. ὅσος δὲ καὶ ἄλλος χορὸς πενήτων ἐστὶ παρ᾿ Ἕλλησι φιλοσοφησάντων καὶ ἑκούσιον πενίαν ἀναδεξαμένων, καὶ οἱ πολλοὶ Ἑλλήνων ἴσασιν ἐκ τῶν ἀναγραφέντων περὶ μὲν Δημοκρίτου, μηλόβοτον ἐάσαντος τὴν οὐσίαν, περὶ δὲ Κράτητος, ἑαυτὸν ἐλευθερώσαντος διὰ τοῦ τοῖς Θηβαίοις χαρίσασθαι τὸ ὑπὲρ πάσης τῆς κτήσεως πραθείσης δοθὲν αὐτῷ ἀργύριον· ἀλλὰ καὶ Διογένης δι᾿ ὑπερβάλλουσαν εὐτέλειαν πίθον ᾤκει, καὶ παρ᾿ οὐδενὶ τῶν νοῦν ἐχόντων κἂν μέτριον τούτου γε χάριν Διογένης ἐν κακοῖς ἦν.

2.42Ayrıca Kelsos İsa'nın kusursuz da olmadığını ileri sürdüğüne göre, onun öğretisini benimseyenlerden hangisinin İsa'da gerçekten kusur sayılacak bir şey yazdığını göstersin. Yok, eğer onu bunlara dayanarak kusurlu diye suçlamıyorsa, kusursuz olmadığını nereden öğrenip söylediğini göstersin. İsa, vaat ettiği şeyleri, kendisine kulak verenlere yararlı olduğu işlerle inandırıcı kıldı. Onun, olmadan önce söylediği şeylerin her zaman gerçekleştiğini gördüğümüz için ona hayranız ve ona olan imanımızı her gün pekiştiriyoruz: Müjde'nin bütün dünyada "duyurulacağı", öğrencilerinin "bütün milletlere" gidip onun sözünü bildirecekleri, onun öğretisinden başka hiçbir sebep yokken "valilerin ve kralların önüne" çıkarılacakları. Kelsos, önceden söylenen bu şeyleri İsa'nın daha büyük ve daha açık hangi işlerle inandırıcı kılmasını isterdi, bilmiyorum. Meğer ki, göründüğü kadarıyla, insan olmuş Logos'un İsa olduğunu anlamadan onun insanca hiçbir şey çekmemesini ve insanlara başa gelene katlanma konusunda yiğit bir örnek olmamasını istemiş olsun. Bunlar Kelsos'a en acınacak ve en utanç verici şeyler gibi görünse de böyledir; çünkü o, ıstırabı kötülüklerin en büyüğü, hazzı da yetkin iyi sayar. Oysa ilahi takdiri kabul eden ve cesareti, dayanıklılığı ve yüce gönüllülüğü aretē sayan filozoflardan hiçbiri bunu benimsememiştir. Demek ki İsa katlandığı şeylerle kendisine olan imanı lekelemedi; tersine, cesareti benimsemek isteyenlerde onu güçlendirdi. Onun öğrettiği kişilerde de şu kanaati güçlendirdi: Gerçek anlamıyla ve hakikatte mutlu yaşamak burada değil, onun sözlerine göre "gelecek çağ" denen yerdedir; bu çağda yaşamak denen şey ise bir talihsizlik, ya da ruhun ilk ve en büyük mücadelesidir.

2.42

Ἔτι δ᾿ ἐπεὶ βούλεται μηδὲ ἀνεπίληπτον γεγονέναι τὸν Ἰησοῦν ὁ Κέλσος, παραστησάτω. τίς τῶν ἀρεσκομένων τῷ λόγῳ αὐτοῦ τὸ ἀληθῶς ἐπίληπτον τοῦ Ἰησοῦ ἀνέγραψεν· ἢ, εἰ μὴ ἀπὸ τούτων αὐτοῦ κατηγορεῖ ὡς ἐπιλήπτου, δεικνύτω, πόθεν μαθὼν οὐκ ἀνεπίληπτον αὐτὸν εἴρηκεν. ἐποίησε μὲν οὖν ἃ ἐπηγγείλατο πιστὰ δι᾿ ὧν ὠφέλησε τοὺς προσέχοντας αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς. καὶ ἀεὶ ὁρῶντες πληρούμενα τὰ εἰρημένα ὑπ᾿ αὐτοῦ, πρὶν γένηται, τὸ „κηρυχθῆναι τὸ εὐαγγέλιον“ ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ, καὶ πορευθέντας αὐτοῦ τοὺς μαθητὰς εἰς „πάντα τὰ ἔθνη“ τὸν λόγον αὐτοῦ κατηγγελκέναι, ἔτι δὲ περὶ τοῦ „ἐπὶ ἡγεμόνας καὶ βασιλεῖς“ ἀχθήσεσθαι μέλλειν δι᾿ οὐδεμίαν ἄλλην αἰτίαν ἢ τὴν διδασκαλίαν αὐτοῦ, τεθήπαμεν αὐτὸν καὶ ὁσημέραι βεβαιοῦμεν τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν. οὐκ οἶδα δ᾿ ἀπὸ ποίων μειζόνων καὶ ἐναργεστέρων ἐβούλετο αὐτὸν πιστὰ ποιῆσαι τὰ προειρημένα ὁ Κέλσος· εἰ μὴ ἄρα. ὡς φαίνεται. μὴ ἐπιστάμενος τὸν λόγον τὸν Ἰησοῦν ἄνθρωπον γενόμενον ἐβούλετο μηδὲν ἀνθρώπινον παθεῖν μηδὲ γενέσθαι ἀνθρώποις παράδειγμα γενναῖον περὶ τοῦ φέρειν τὰ συμβαίνοντα. κἂν οἴκτιστα τῷ Κέλσῳ ταῦτ᾿ εἶναι δοκῇ καὶ ἐπονειδιστότατα. ἐπεὶ πόνον μὲν τὸ μέγιστον οἶδε τῶν κακῶν ἡδονὴν δὲ τὸ τέλειον ἀγαθὸν, ὅπερ οὐδεὶς τῶν πρόνοιαν εἰσαγόντων φιλοσόφων καὶ ἀνδρίαν ὁμολογούντων εἶναι ἀρετὴν καὶ καρτερίαν καὶ μεγαλοψυχίαν παρεδέξατο· οὐ διέβαλεν οὖν τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν ὁ Ἰησοῦς δι᾿ ὧν ὑπέμεινεν, ἀλλὰ μᾶλλον ἐν τοῖς ἀνδρίαν ἀποδέξασθαι βουλομένοις ἐκράτυνε καὶ ἐν τοῖς διδαχθεῖσιν ὑπ᾿ αὐτοῦ τὸ μὲν κυρίως καὶ ἀληθῶς ζῆν τὸ μακάριον οὐκ εἶναι ἐνταῦθα ἀλλ᾿ „ἐν τῷ“ καλουμένῳ κατὰ τοὺς λόγους αὐτοῦ „μέλλοντι αἰῶνι,“ τὸ δ᾿ ἐν τῷ ἐνεστῶτι αἰῶνι λεγομένῳ ζῆν συμφορὰν εἶναι ἢ ἀγῶνα τὸν πρῶτον καὶ μέγιστον τῆς ψυχῆς.

2.43Bundan sonra bize şöyle diyor: "Herhalde onun hakkında, buradakileri ikna edemeyince oradakileri ikna etmek için Hades'e gönderildiğini söylemeyeceksiniz." İstese de istemese de şunu söylüyoruz: O bedenli iken de az değil, o kadar çok kişiyi ikna etti ki, ikna edilenlerin çokluğu yüzünden ona tuzak kuruldu. Bedenden soyulmuş bir ruh olduğunda da bedenden soyulmuş ruhlarla konuştu; onlardan da kendisine dönmek isteyenleri ya da kendisinin bildiği sebeplerle daha elverişli gördüklerini kendisine döndürdü.

2.43

Μετὰ δὲ ταῦτα λέγει πρὸς ἡμᾶς ὅτι οὐ δή που φήσετε περὶ αὐτοῦ ὅτι μὴ πείσας τοὺς ὧδε ὄντας ἐστέλλετο εἰς ᾅδου πείσων τοὺς ἐκεῖ. κἂν μὴ βούληται οὖν, τοῦτό φαμεν, ὅτι καὶ ἐν σώματι ὢν οὐκ ὀλίγους ἔπεισεν ἀλλὰ τοσούτους. ὡς διὰ τὸ πλῆθος τῶν πειθομένων ἐπιβουλευθῆναι αὐτὸν, καὶ γυμνὴ σώματος γενόμενος ψυχὴ ταῖς γυμναῖς σωμάτων ὡμίλει ψυχαῖς, ἐπιστρέφων κἀκείνων τὰς βουλομένας πρὸς αὐτὸν ἢ ἃς ἑώρα δι᾿ οὓς ᾔδει αὐτὸς λόγους ἐπιτηδειοτέρας.

Bunların ardından, nasıl oluyor bilmiyorum, çok saf bir söz söylüyor: "Eğer gülünç biçimde aldatıldığınız şeyler için saçma savunmalar bulup gerçekten savunma yaptığınızı sanıyorsanız, mahkûm edilip daha talihsizce ölmüş başkalarını da daha büyük ve daha tanrısal habercilerden saymaya ne engel olabilir?" Müjdelerde yazılan şeyleri çekmiş olan İsa'nın, büyücülük ya da başka herhangi bir suç yüzünden daha talihsizce ölmüş kimselerle hiçbir benzerliğinin olmadığı herkes için açık ve seçiktir. Çünkü hiç kimse, ruhları insanlar arasındaki birçok günahtan ve kötülüğün taşkınlığından döndürmüş bir büyücü işi gösteremez.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…