7. Kitap
7.1.11. Bölüm
Onlar tanrılara dua edip birliklerine gittiler. Kyros ve yanındakiler daha kurbanların başındayken hizmetkârlar onlara yiyecek ve içecek getirdi. Kyros olduğu yerde ayakta durarak önce tanrılara ilk payı ayırdı, sonra yemeğini yedi; bu arada en çok ihtiyacı olana hep pay veriyordu. Ardından sunu döküp dua ettikten sonra içti; yanındakiler de aynısını yaptılar. Sonra atalarının tanrısı Zeus'a kendisine önder ve müttefik olması için yalvarıp atına bindi ve yanındakilere de binmelerini emretti.
οἱ μὲν δὴ εὐξάμενοι τοῖς θεοῖς ἀπῇσαν πρὸς τὰς τάξεις· τῷ δὲ Κύρῳ καὶ τοῖς ἀμφʼ αὐτὸν προσήνεγκαν οἱ θεράποντες ἐμφαγεῖν καὶ πιεῖν ἔτι οὖσιν ἀμφὶ τὰ ἱερά. ὁ δὲ Κῦρος ὥσπερ εἶχεν ἑστηκὼς ἀπαρξάμενος ἠρίστα καὶ μετεδίδου ἀεὶ τῷ μάλιστα δεομένῳ· καὶ σπείσας καὶ εὐξάμενος ἔπιε, καὶ οἱ ἄλλοι δὲ οἱ περὶ αὐτὸν οὕτως ἐποίουν. μετὰ δὲ ταῦτα αἰτησάμενος Δία πατρῷον ἡγεμόνα εἶναι καὶ σύμμαχον ἀνέβαινεν ἐπὶ τὸν ἵππον καὶ τοὺς ἀμφʼ αὑτὸν ἐκέλευεν.
7.1.2Kyros'un yanındakilerin hepsi Kyros'unkilerle aynı silahları kuşanmıştı: kırmızı gömlekler, tunç zırhlar, tunç miğferler, beyaz sorguçlar, kılıçlar ve her birinin elinde kızılcık ağacından birer mızrak. Atlarda tunç alın, göğüs ve uyluk koruyucuları vardı; aynı uyluk koruyucuları atlının bacaklarını da örtüyordu. Kyros'un silahları ötekilerden yalnızca şu bakımdan farklıydı: ötekilerinkiler altın renkli bir boyayla kaplanmıştı, Kyros'unkiler ise ayna gibi parlıyordu.
ὡπλισμένοι δὲ πάντες ἦσαν οἱ περὶ τὸν Κῦρον τοῖς αὐτοῖς Κύρῳ ὅπλοις, χιτῶσι φοινικοῖς, θώραξι χαλκοῖς, κράνεσι χαλκοῖς, λόφοις λευκοῖς, μαχαίραις, παλτῷ κρανεΐνῳ ἑνὶ ἕκαστος· οἱ δὲ ἵπποι προμετωπιδίοις καὶ προστερνιδίοις καὶ παραμηριδίοις χαλκοῖς· τὰ δʼ αὐτὰ ταῦτα παραμηρίδια ἦν καὶ τῷ ἀνδρί· τοσοῦτον μόνον διέφερον τὰ Κύρου ὅπλα ὅτι τὰ μὲν ἄλλα ἐκέχριτο τῷ χρυσοειδεῖ χρώματι, τὰ δὲ Κύρου ὅπλα ὥσπερ κάτοπτρον ἐξέλαμπεν.
7.1.3Kyros atına binip gideceği yöne bakarak durunca sağ taraftan gök gürledi. "Seni izleyeceğiz, ey yüce Zeus," dedi ve sağında süvari komutanı Khrysantas ile atlılar, solunda Arsamas ile piyadeler olduğu hâlde yola koyuldu.
ἐπεὶ δὲ ἀνέβη καὶ ἔστη ἀποβλέπων ᾗπερ ἔμελλε πορεύεσθαι, βροντὴ δεξιὰ ἐφθέγξατο· ὁ δʼ εἶπεν· ἑψόμεθά σοι, ὦ Ζεῦ μέγιστε. καὶ ὡρμᾶτο ἐν μὲν δεξιᾷ ἔχων Χρυσάνταν τὸν ἵππαρχον καὶ τοὺς ἱππέας, ἐν ἀριστερᾷ δὲ Ἀρσάμαν καὶ τοὺς πεζούς.
7.1.4Askerlere sancağa göz kulak olmalarını ve aynı hizada izlemelerini buyurdu. Sancağı, uzun bir mızrağın ucuna dikilmiş altın bir kartaldı; bu sancak bugün de Pers kralının sancağıdır. Düşmanı görmeden önce orduyu üç kez dinlendirdi.
παρηγγύησε δὲ παρορᾶν πρὸς τὸ σημεῖον καὶ ἐν ἴσῳ ἕπεσθαι· ἦν δὲ αὐτῷ τὸ σημεῖον ἀετὸς χρυσοῦς ἐπὶ δόρατος μακροῦ ἀνατεταμένος. καὶ νῦν δʼ ἔτι τοῦτο τὸ σημεῖον τῷ Περσῶν βασιλεῖ διαμένει. πρὶν δὲ ὁρᾶν τοὺς πολεμίους εἰς τρὶς ἀνέπαυσε τὸ στράτευμα.
7.1.5Yirmi stadion kadar ilerlediklerinde karşıdan gelen düşman ordusunu görmeye başladılar. Her iki taraf da birbirini açıkça görecek kadar yaklaşınca düşmanlar, iki yandan da çok daha geniş bir cephe tuttuklarını anladılar. Merkez saflarını durdurdular, çünkü başka türlü kuşatma yapılamaz; kanatlarını ise kuşatmak için içeri doğru büktüler. Böylece düzenleri iki yandan gamma harfine benzedi; amaçları her yandan aynı anda savaşmaktı.
ἐπεὶ δὲ προεληλύθεσαν ὡς εἴκοσι σταδίους, ἤρχοντο ἤδη τὸ τῶν πολεμίων στράτευμα ἀντιπροσιὸν καθορᾶν. ὡς δʼ ἐν τῷ καταφανεῖ πάντες ἀλλήλοις ἐγένοντο καὶ ἔγνωσαν οἱ πολέμιοι πολὺ ἑκατέρωθεν ὑπερφαλαγγοῦντες, στήσαντες τὴν αὑτῶν φάλαγγα ʽοὐ γὰρ ἔστιν ἄλλως κυκλοῦσθαἰ, ἐπέκαμπτον εἰς κύκλωσιν, ὥσπερ γάμμα ἑκατέρωθεν τὴν ἑαυτῶν τάξιν ποιήσαντες, ὡς πάντοθεν ἅμα μάχοιντο.
7.1.6Kyros bunu görünce hiç geri durmadı, önde ilerlemeye devam etti. Düşmanın kanatlarını büküp uzattığı dönüm noktasını iki yanda da çok uzağa koyduğunu fark edince, "Khrysantas," dedi, "kanatları nereden büktüklerini görüyor musun?" "Elbette," dedi Khrysantas, "buna şaşıyorum da: bence kanatları kendi merkez saflarından çok uzaklaştırıyorlar." "Vallahi," dedi Kyros, "bizimkinden de."
ὁ δὲ Κῦρος ὁρῶν ταῦτα οὐδέν τι μᾶλλον ἀφίστατο, ἀλλʼ ὡσαύτως ἡγεῖτο. κατανοῶν δὲ ὡς πρόσω τὸν καμπτῆρα ἑκατέρωθεν ἐποιήσαντο περὶ ὃν κάμπτοντες ἀνέτεινον τὰ κέρατα, ἐννοεῖς, ἔφη, ὦ Χρυσάντα, ἔνθα τὴν ἐπικαμπὴν ποιοῦνται; πάνυ γε, ἔφη ὁ Χρυσάντας, καὶ θαυμάζω γε· πολὺ γάρ μοι δοκοῦσιν ἀποσπᾶν τὰ κέρατα ἀπὸ τῆς ἑαυτῶν φάλαγγος. ναὶ μὰ Δίʼ, ἔφη ὁ Κῦρος, καὶ ἀπό γε τῆς ἡμετέρας.
7.1.7"Neden mi? Belli ki merkez saf hâlâ uzaktayken kanatları bize yaklaşırsa onlara saldırırız diye korkuyorlar." "Peki," dedi Khrysantas, "birbirlerinden bu kadar uzaktayken birbirlerine nasıl yardım edebilecekler?" "Belli ki," dedi Kyros, "kanatlar ilerleyip ordumuzun yanlarının tam karşısına gelince safa döner gibi dönecek ve her yandan aynı anda üzerimize saldıracaklar."
τί δὴ τοῦτο; δῆλον ὅτι φοβούμενοι μὴ ἢν ἐγγὺς ἡμῶν γένωνται τὰ κέρατα τῆς φάλαγγος ἔτι πρόσω οὔσης, ἐπιθώμεθα αὐτοῖς. ἔπειτʼ, ἔφη ὁ Χρυσάντας, πῶς δυνήσονται ὠφελεῖν οἱ ἕτεροι τοὺς ἑτέρους οὕτω πολὺ ἀπέχοντες ἀλλήλων; ἀλλὰ δῆλον, ἔφη ὁ Κῦρος, ὅτι ἡνίκα ἂν γένωνται τὰ κέρατα ἀναβαίνοντα κατʼ ἀντιπέρας τῶν πλαγίων τοῦ ἡμετέρου στρατεύματος, στραφέντες ὡς εἰς φάλαγγα ἅμα πάντοθεν ἡμῖν προσίασι μαχούμενοι.
7.1.8"Sence iyi düşünmüşler mi?" dedi Khrysantas. "Gördükleri şeyler bakımından evet; ama görmedikleri şeyler bakımından, kanatlarıyla doğrudan üzerimize gelmelerinden de kötü. Sen, Arsamas," dedi, "beni gördüğün gibi piyadeyi ağır ağır ileri götür; sen de Khrysantas, süvariyi onunla aynı hizada tutarak birlikte ilerle. Ben de savaşa başlamanın uygun olduğunu düşündüğüm yere gidiyorum; geçerken de her şeyin bizim için ne durumda olduğuna bakacağım."
οὐκοῦν, ἔφη ὁ Χρυσάντας, εὖ σοι δοκοῦσι βουλεύεσθαι; πρός γε ἃ ὁρῶσι· πρὸς δὲ ἃ οὐχ ὁρῶσιν ἔτι κάκιον ἢ εἰ κατὰ κέρας προσῇσαν. ἀλλὰ σὺ μέν, ἔφη, ὦ Ἀρσάμα, ἡγοῦ τῷ πεζῷ ἠρέμα ὥσπερ ἐμὲ ὁρᾷς· καὶ σύ, ὦ Χρυσάντα, ἐν ἴσῳ τούτῳ τὸ ἱππικὸν ἔχων συμπαρέπου. ἐγὼ δὲ ἄπειμι ἐκεῖσε ὅθεν μοι δοκεῖ καιρὸς εἶναι ἄρχεσθαι τῆς μάχης· ἅμα δὲ παριὼν ἐπισκέψομαι ἕκαστα πῶς ἡμῖν ἔχει.
7.1.9"Oraya varınca, artık birbirimize iyice yaklaştığımızda savaş ilahisini başlatacağım; siz de hızlanın. Biz düşmanla çarpıştığımızda bunu fark edeceksiniz, çünkü sanırım az gürültü olmayacak. O zaman Abradatas da arabalarıyla düşmanın üzerine atılacak; ona böyle söylenecek. Siz de arabalara olabildiğince yakın durarak izlemelisiniz; böylece düşmanın üzerine tam karışıklık içindeyken saldırmış oluruz. Tanrılar isterse ben de düşmanı kovalayarak elimden geldiğince çabuk yanınızda olacağım."
ἐπειδὰν δʼ ἐκεῖ γένωμαι, ὅταν ἤδη ὁμοῦ προσιόντες ἀλλήλοις γιγνώμεθα, παιᾶνα ἐξάρξω, ὑμεῖς δὲ ἐπείγεσθε. ἡνίκα δʼ ἂν ἡμεῖς ἐγχειρῶμεν τοῖς πολεμίοις, αἰσθήσεσθε μέν, οὐ γὰρ οἶμαι ὀλίγος θόρυβος ἔσται, ὁρμήσεται δὲ τηνικαῦτα Ἀβραδάτας ἤδη σὺν τοῖς ἅρμασιν εἰς τοὺς ἐναντίους· οὕτω γὰρ αὐτῷ εἰρήσεται· ὑμᾶς δὲ χρὴ ἕπεσθαι ἐχομένους ὅτι μάλιστα τῶν ἁρμάτων. οὕτω γὰρ μάλιστα τοῖς πολεμίοις τεταραγμένοις ἐπιπεσούμεθα. παρέσομαι δὲ κἀγὼ ᾗ ἂν δύνωμαι τάχιστα διώκων τοὺς ἄνδρας, ἢν οἱ θεοὶ θέλωσι.
7.1.10Bunları söyleyip "Kurtarıcı ve Önder Zeus" parolasını dağıttıktan sonra yola koyuldu. Arabalarla zırhlıların arasından geçerken saflardakilerden bazılarına bakıp kimi zaman şöyle derdi: "Dostlar, yüzlerinizi görmek ne hoş!" Kimi zaman da başkalarının yanında şöyle derdi: "Dostlar, farkında mısınız, bugünkü mücadele yalnız bugünkü zafer için değil, daha önce kazandığınız zafer ve bütün saadetimiz içindir."
ταῦτʼ εἰπὼν καὶ ξύνθημα παρεγγυήσας Ζεὺς σωτὴρ καὶ ἡγεμὼν ἐπορεύετο. μεταξὺ δὲ τῶν ἁρμάτων καὶ τῶν θωρακοφόρων διαπορευόμενος ὁπότε προσβλέψειέ τινας τῶν ἐν ταῖς τάξεσι, τότε μὲν εἶπεν ἄν· ὦ ἄνδρες, ὡς ἡδὺ ὑμῶν τὰ πρόσωπα θεάσασθαι. τοτὲ δʼ αὖ ἐν ἄλλοις ἂν ἔλεξεν· ἆρα ἐννοεῖτε, ἄνδρες, ὅτι ὁ νῦν ἀγών ἐστιν οὐ μόνον περὶ τῆς τήμερον νίκης, ἀλλὰ καὶ περὶ τῆς πρόσθεν ἣν νενικήκατε καὶ περὶ πάσης εὐδαιμονίας;
7.1.11Başkalarının yanından geçerken de şöyle derdi: "Dostlar, bundan sonra tanrıları hiçbir zaman suçlayamayacağız; çünkü bize pek çok iyi şey kazanma fırsatı verdiler."
ἐν ἄλλοις δʼ ἂν παριὼν εἶπεν· ὦ ἄνδρες, τὸ ἀπὸ τοῦδε οὐδέν ποτε ἔτι θεοὺς αἰτιατέον ἔσται· παραδεδώκασι γὰρ ἡμῖν πολλά τε καὶ ἀγαθὰ κτήσασθαι.
7.1.12"Haydi, iyi adamlar olduğumuzu gösterelim." Başkalarına da şöyle derdi: "Dostlar, birbirimizi bundan güzel hangi ortak sofraya davet edebiliriz? Şimdi iyi adamlar olduğumuzu gösterirsek birbirimize pek çok nimet getirebiliriz."
ἀλλʼ ἄνδρες ἀγαθοὶ γενώμεθα. κατʼ ἄλλους δʼ αὖ τοιάδε· ὦ ἄνδρες, εἰς τίνα ποτʼ ἂν καλλίονα ἔρανον ἀλλήλους παρακαλέσαιμεν ἢ εἰς τόνδε; νῦν γὰρ ἔξεστιν ἀγαθοῖς ἀνδράσι γενομένοις πολλὰ κἀγαθὰ ἀλλήλοις εἰσενεγκεῖν.
7.1.13Başkalarına da: "Dostlar, sanırım biliyorsunuz: şimdi kazananları bekleyen ödüller kovalamak, vurmak, öldürmek, nimetlere sahip olmak, övgü duymak, özgür olmak ve hükmetmektir; korkakları ise belli ki bunların tersi bekliyor. Kim kendini seviyorsa benimle birlikte savaşsın; çünkü ben kötü ya da çirkin hiçbir şeyi isteyerek kabullenmem."
κατʼ ἄλλους δʼ αὖ· ἐπίστασθε μέν, οἶμαι, ὦ ἄνδρες, ὅτι νῦν ἆθλα πρόκειται τοῖς νικῶσι μὲν διώκειν, παίειν, κατακαίνειν, ἀγαθὰ ἔχειν, καλὰ ἀκούειν, ἐλευθέροις εἶναι, ἄρχειν· τοῖς δὲ κακοῖς δῆλον ὅτι τἀναντία τούτων. ὅστις οὖν αὑτὸν φιλεῖ, μετʼ ἐμοῦ μαχέσθω· ἐγὼ γὰρ κακὸν οὐδὲν οὐδʼ αἰσχρὸν ἑκὼν εἶναι προσήσομαι.
7.1.14Daha önce birlikte savaştıklarından bazılarının yanına geldiğinde de şöyle derdi: "Size, dostlar, ne söylemeli? Savaşlarda iyilerin nasıl bir gün geçirdiğini, korkakların nasıl bir gün geçirdiğini bilirsiniz."
ὁπότε δʼ αὖ γένοιτο κατά τινας τῶν πρόσθεν συμμαχεσαμένων, εἶπεν ἄν· πρὸς δὲ ὑμᾶς, ὦ ἄνδρες, τί δεῖ λέγειν; ἐπίστασθε γὰρ οἵαν τε οἱ ἀγαθοὶ ἐν ταῖς μάχαις ἡμέραν ἄγουσι καὶ οἵαν οἱ κακοί.
7.1.15Geçerken Abradatas'ın yanına gelince durdu. Abradatas dizginleri yardımcı arabacıya verip yanına geldi; yakında dizilmiş piyadelerden ve arabacılardan başkaları da koşup geldiler. Kyros orada toplananlara şöyle dedi: "Abradatas, tanrı da senin istediğin gibi seni ve yanındakileri müttefiklerin en ön safında savaşmaya layık gördü. Artık mücadele etmen gerektiğinde şunu unutma: sizi seyredecek olanlar da, sizi izleyecek ve mücadelede yalnız bırakmayacak olanlar da Persler olacak."
ὡς δὲ παριὼν κατὰ Ἀβραδάταν ἐγένετο, ἔστη· καὶ ὁ Ἀβραδάτος παραδοὺς τῷ ὑφηνιόχῳ τὰς ἡνίας προσῆλθεν αὐτῷ· προσέδραμον δὲ καὶ ἄλλοι τῶν πλησίον τεταγμένων καὶ πεζῶν καὶ ἁρματηλατῶν. ὁ δʼ αὖ Κῦρος ἐν τοῖς παραγεγενημένοις ἔλεξεν· ὁ μὲν θεός, ὦ Ἀβραδάτα, ὥσπερ σὺ ἠξίους, συνηξίωσέ σε καὶ τοὺς σὺν σοὶ πρωτοστάτας εἶναι τῶν συμμάχων· σὺ δὲ τοῦτο μέμνησο, ὅταν δέῃ σε ἤδη ἀγωνίζεσθαι, ὅτι Πέρσαι οἵ τε θεασόμενοι ὑμᾶς ἔσονται καὶ οἱ ἑψόμενοι ὑμῖν καὶ οὐκ ἐάσοντες ἐρήμους ὑμᾶς ἀγωνίζεσθαι.
7.1.16Abradatas da şöyle dedi: "Kyros, bence bizim karşımızdaki durum iyi; ama yanlar beni kaygılandırıyor. Çünkü düşmanın kanatlarının hem arabalarla hem her türlü askerle güçlenerek uzandığını görüyorum; onların karşısına ise arabalardan başka hiçbir şeyimiz dizilmemiş. Öyle ki bu yer bana kurayla düşmeseydi burada bulunmaktan utanırdım; kendimi o kadar güvenli bir yerde görüyorum."
καὶ ὁ Ἀβραδάτας εἶπεν· ἀλλὰ τὰ μὲν καθʼ ἡμᾶς ἔμοιγε δοκεῖ, ὦ Κῦρε, καλῶς ἔχειν· ἀλλὰ τὰ πλάγια λυπεῖ με, ὅτι τὰ μὲν τῶν πολεμίων κέρατα ἰσχυρὰ ὁρῶ ἀνατεινόμενα καὶ ἅρμασι καὶ παντοδαπῇ στρατιᾷ· ἡμέτερον δʼ οὐδὲν ἄλλο αὐτοῖς ἀντιτέτακται ἢ ἅρματα· ὥστʼ ἔγωγʼ, ἔφη, εἰ μὴ ἔλαχον τήνδε τὴν τάξιν, ᾐσχυνόμην ἂν ἐνθάδε ὤν· οὕτω πολύ μοι δοκῶ ἐν ἀσφαλεστάτῳ εἶναι.
7.1.17Kyros da, "Senin tarafında durum iyiyse onlar için hiç kaygılanma," dedi; "tanrıların yardımıyla bu yanları sana düşmandan temizlenmiş olarak göstereceğim. Seni uyarıyorum: şimdi korktuğun bu adamların kaçtığını görmeden düşmana saldırma." Savaş başlamak üzereyken böyle büyük konuşuyordu; yoksa başka zamanlar pek büyük konuşan biri değildi. "Ama onların kaçtığını gördüğünde benim artık yanında olduğumu düşün ve adamların üzerine atıl. Çünkü o zaman karşındakiler en kötü, yanındakiler ise en iyi hâlde olacak."
καὶ ὁ Κῦρος εἶπεν· ἀλλʼ εἰ τὰ παρὰ σοὶ καλῶς ἔχει, θάρρει ὑπὲρ ἐκείνων· ἐγὼ γάρ σοι σὺν θεοῖς ἔρημα τῶν πολεμίων τὰ πλάγια ταῦτα ἀποδείξω. καὶ σὺ μὴ πρότερον ἔμβαλλε τοῖς ἐναντίοις, διαμαρτύρομαι, πρὶν ἂν φεύγοντας τούτους οὓς νῦν φοβῇ θεάσῃ· τοιαῦτα δʼ ἐμεγαληγόρει, μελλούσης τῆς μάχης γίγνεσθαι· ἄλλως δʼ οὐ μάλα μεγαλήγορος ἦν· ὅταν μέντοι ἴδῃς τούτους φεύγοντας, ἐμέ τε ἤδη παρεῖναι νόμιζε καὶ ὅρμα εἰς τοὺς ἄνδρας· καὶ σὺ γὰρ τότε τοῖς μὲν ἐναντίοις κακίστοις ἂν χρήσαιο, τοῖς δὲ μετὰ σαυτοῦ ἀρίστοις.
7.1.18"Ama henüz vaktin varken, Abradatas, mutlaka kendi arabalarının yanından geçip yanındakileri saldırıya hazırla: yüzünle onlara cesaret ver, umutla yüreklerini hafiflet. Arabalardakiler içinde en iyi siz görünesiniz diye aralarında bir rekabet uyandır. Çünkü iyi bil ki bu iş iyi giderse herkes bundan sonra aretēden daha kazançlı bir şey olmadığını söyleyecek." Abradatas da arabasına binip safların önünden geçti ve bunları yaptı.
ἀλλʼ ἕως ἔτι σοι σχολή, ὦ Ἀβραδάτα, πάντως παρελάσας παρὰ τὰ σαυτοῦ ἅρματα παρακάλει τοὺς σὺν σοὶ εἰς τὴν ἐμβολήν, τῷ μὲν προσώπῳ παραθαρρύνων, ταῖς δʼ ἐλπίσιν ἐπικουφίζων. ὅπως δὲ κράτιστοι φανεῖσθε τῶν ἐπὶ τοῖς ἅρμασι, φιλονικίαν αὐτοῖς ἔμβαλλε· καὶ γάρ, εὖ ἴσθι, ἢν τάδε εὖ γένηται, πάντες ἐροῦσι τὸ λοιπὸν μηδὲν εἶναι κερδαλεώτερον ἀρετῆς. ὁ μὲν δὴ Ἀβραδάτας ἀναβὰς παρήλαυνε καὶ ταῦτʼ ἐποίει.
7.1.19Kyros ise geçerken Hystaspas'ın Pers atlılarının yarısıyla bulunduğu sol kanada gelince ona adıyla seslendi: "Hystaspas, görüyorsun ya, şimdi senin çevikliğinin işe yarayacağı an. Çünkü şimdi düşmanı öldürmekte onlardan önce davranırsak hiçbirimiz ölmeyiz."
ὁ δʼ αὖ Κῦρος παριὼν ὡς ἐγένετο πρὸς τῷ εὐωνύμῳ, ἔνθα ὁ Ὑστάσπας τοὺς ἡμίσεις ἔχων ἦν τῶν Περσῶν ἱππέων, ὀνομάσας αὐτὸν εἶπεν· ὦ Ὑστάσπα, νῦν ʽὁρᾷς;ʼ ἔργον τῆς σῆς ταχυεργίας· νῦν γὰρ ἢν φθάσωμεν τοὺς πολεμίους κατακανόντες, οὐδεὶς ἡμῶν ἀποθανεῖται.
7.1.20Hystaspas gülerek, "Karşımızdakileri biz hallederiz," dedi; "yandakileri ise sen başkalarına havale et ki onlar da boş durmasın." Kyros da, "Onların üzerine ben bizzat gidiyorum," dedi. "Ama Hystaspas, şunu unutma: tanrı hangimize zafer verirse versin, bir yerde düşman direnmeye devam ederse hep savaşmakta olan tarafa saldıralım."
καὶ ὁ Ὑστάσπας ἐπιγελάσας εἶπεν· ἀλλὰ περὶ μὲν τῶν ἐξ ἐναντίας ἡμῖν μελήσει, τοὺς δʼ ἐκ πλαγίου σὺ ἄλλοις πρόσταξον, ὅπως μηδʼ οὗτοι σχολάζωσι. καὶ ὁ Κῦρος εἶπεν· ἀλλʼ ἐπί γε τούτους ἐγὼ αὐτὸς παρέρχομαι· ἀλλʼ, ὦ Ὑστάσπα, τόδε μέμνησο, ὅτῳ ἂν ἡμῶν ὁ θεὸς νίκην διδῷ, ἤν τί που μένῃ πολέμιον, πρὸς τὸ μαχόμενον ἀεὶ συμβάλλωμεν.
7.1.21Bunu söyleyip ilerledi. Yan taraftan geçip oradaki arabaların komutanına varınca ona şöyle dedi: "Ben size yardım etmeye geliyorum. Bizim düşman kanadının ucuna saldırdığımızı fark ettiğinizde siz de aynı anda düşmanın arasından geçip at sürmeye çalışın; çünkü dışarı çıkarsanız, içeride sıkıştırılmaktan çok daha güvende olursunuz."
ταῦτʼ εἰπὼν προῄει. ἐπεὶ δὲ κατὰ τὸ πλευρὸν παριὼν ἐγένετο καὶ κατὰ τὸν ἄρχοντα τῶν ταύτῃ ἁρμάτων, πρὸς τοῦτον ἔλεξεν· ἐγὼ δὲ ἔρχομαι ὑμῖν ἐπικουρήσων· ἀλλʼ ὁπόταν αἴσθησθε ἡμᾶς ἐπιτιθεμένους κατʼ ἄκρον, τότε καὶ ὑμεῖς πειρᾶσθε ἅμα διὰ τῶν πολεμίων ἐλαύνειν· πολὺ γὰρ ἐν ἀσφαλεστέρῳ ἔσεσθε ἔξω γενόμενοι ἢ ἔνδον ἀπολαμβανόμενοι.
7.1.22Geçip kapalı arabaların arkasına varınca Artagerses ile Pharnukhos'a bin piyade ve bin atlıdan oluşan birlikleriyle orada kalmalarını emretti. "Benim sağ kanattakilere saldırdığımı fark edince," dedi, "siz de karşınızdakilere saldırın. Bir ordunun en zayıf yeri olan kanada karşı, en güçlü olacağınız şekilde saf düzeninde savaşacaksınız. Gördüğünüz gibi düşmanın en ucunda atlılar var. Siz mutlaka develeri onlara karşı salın; iyi bilin ki daha savaşa başlamadan düşmanın gülünç hâle düştüğünü göreceksiniz."
ἐπεὶ δʼ αὖ παριὼν ἐγένετο ὄπισθεν τῶν ἁρμαμαξῶν, Ἀρταγέρσαν μὲν καὶ Φαρνοῦχον ἐκέλευσεν ἔχοντας τήν τε τῶν πεζῶν χιλιοστὺν καὶ τὴν τῶν ἱππέων μένειν αὐτοῦ. ἐπειδὰν δʼ, ἔφη, αἰσθάνησθε ἐμοῦ ἐπιτιθεμένου τοῖς κατὰ τὸ δεξιὸν κέρας, τότε καὶ ὑμεῖς τοῖς καθʼ ὑμᾶς ἐπιχειρεῖτε· μαχεῖσθε δʼ, ἔφη, πρὸς κέρας, ᾗπερ ἀσθενέστατον στράτευμα γίγνεται, φάλαγγα [δʼ] ἔχοντες, ὥσπερ ἂν ἰσχυρότατοι εἴητε. καὶ εἰσὶ μέν, ὡς ὁρᾶτε, τῶν πολεμίων ἱππεῖς οἱ ἔσχατοι· πάντως δὲ πρόετε πρὸς αὐτοὺς τὴν τῶν καμήλων τάξιν, καὶ εὖ ἴστε ὅτι καὶ πρὶν μάχεσθαι γελοίους τοὺς πολεμίους θεάσεσθε.
7.1.23Kyros bunları hallettikten sonra sağ kanada geçti. Kroisos ise, kendisiyle birlikte ilerleyen merkez safın düşmana, uzanan kanatlardan daha yakın olduğunu düşünerek, kanatlara artık daha ileri gitmemeleri ve oldukları yerde dönmeleri için işaret kaldırdı. Kanatlar Kyros'un ordusuna bakacak şekilde karşısında durunca da onlara düşmanın üzerine yürümeleri için işaret verdi.
ὁ μὲν δὴ Κῦρος ταῦτα διαπραξάμενος ἐπὶ τὸ δεξιὸν παρῄει· ὁ δὲ Κροῖσος νομίσας ἤδη ἐγγύτερον εἶναι τῶν πολεμίων τὴν φάλαγγα σὺν ᾗ αὐτὸς ἐπορεύετο ἢ τὰ ἀνατεινόμενα κέρατα, ἦρε τοῖς κέρασι σημεῖον μηκέτι ἄνω πορεύεσθαι, ἀλλʼ αὐτοῦ ἐν χώρᾳ στραφῆναι. ὡς δʼ ἔστησαν ἀντία πρὸς τὸ τοῦ Κύρου στράτευμα ὁρῶντες, ἐσήμηνεν αὐτοῖς πορεύεσθαι πρὸς τοὺς πολεμίους.
7.1.24Böylece Kyros'un ordusunun üzerine üç saf ilerliyordu: biri önden, öteki ikisinden biri sağdan, biri soldan. Öyle ki Kyros'un bütün ordusunu büyük bir korku sardı. Büyük bir karenin içine çizilmiş küçük bir kare gibi, Kyros'un ordusu da arka taraf dışında her yandan düşmanın atlılarıyla, ağır piyadeleriyle, hafif kalkanlılarıyla, okçularıyla ve arabalarıyla çevrilmişti.
καὶ οὕτω δὴ προσῇσαν τρεῖς φάλαγγες ἐπὶ τὸ Κύρου στράτευμα, ἡ μὲν μία κατὰ πρόσωπον, τὼ δὲ δύο, ἡ μὲν κατὰ τὸ δεξιόν, ἡ δὲ κατὰ τὸ εὐώνυμον· ὥστε πολὺν φόβον παρεῖναι πάσῃ τῇ Κύρου στρατιᾷ. ὥσπερ γὰρ μικρὸν πλινθίον ἐν μεγάλῳ τεθέν, οὕτω καὶ τὸ Κύρου στράτευμα πάντοθεν περιείχετο ὑπὸ τῶν πολεμίων καὶ ἱππεῦσι καὶ ὁπλίταις καὶ πελτοφόροις καὶ τοξόταις καὶ ἅρμασι πλὴν ἐξόπισθεν.
7.1.25Yine de Kyros emredince hepsi yüzlerini düşmana döndü. Olacaklardan duyulan ürküntüyle her yanı derin bir sessizlik kaplamıştı. Kyros vaktin geldiğini düşününce savaş ilahisini başlattı; bütün ordu da ona katıldı.
ὅμως δὲ ὡς ὁ Κῦρος [ἐπεὶ] παρήγγειλεν, ἐστράφησαν πάντες ἀντιπρόσωποι τοῖς πολεμίοις· καὶ ἦν μὲν πολλὴ πανταχόθεν σιγὴ ὑπὸ τοῦ τὸ μέλλον ὀκνεῖν· ἡνίκα δὲ ἔδοξε τῷ Κύρῳ καιρὸς εἶναι, ἐξῆρχε παιᾶνα, συνεπήχησε δὲ πᾶς ὁ στρατός.
7.1.26Ardından hep birlikte Enyalios'a savaş narası attılar ve Kyros ileri atıldı. Hemen atlılarla birlikte düşmanı yandan yakalayıp en kısa yoldan onlarla göğüs göğüse girdi. Onun yanında dizilmiş piyadeler de çabucak ardından geliyor ve düşmanı iki yandan sarıyordu. Bir safa kanadından saldırdığı için büyük üstünlük sağlıyordu; böylece düşman çabucak bozulup kaçmaya başladı.
μετὰ δὲ τοῦτο τῷ Ἐνυαλίῳ τε ἅμα ἐπηλάλαξαν καὶ ἐξανίσταται ὁ Κῦρος, καὶ εὐθὺς μὲν μετὰ τῶν ἱππέων λαβὼν πλαγίους τοὺς πολεμίους ὁμόσε αὐτοῖς τὴν ταχίστην συνεμίγνυεν· οἱ δὲ πεζοὶ αὐτῷ συντεταγμένοι ταχὺ ἐφείποντο, καὶ περιεπτύσσοντο ἔνθεν καὶ ἔνθεν, ὥστε πολὺ ἐπλεονέκτει· φάλαγγι γὰρ κατὰ κέρας προσέβαλλεν· ὥστε ταχὺ ἰσχυρὰ φυγὴ ἐγένετο τοῖς πολεμίοις.
7.1.27Artagerses Kyros'un işe giriştiğini fark edince o da sol taraftan saldırdı ve Kyros'un emrettiği gibi develeri öne saldı. Atlar develere daha çok uzaktayken dayanamadılar; kimi çılgına dönüp kaçıyor, kimi şaha kalkıp sıçrıyor, kimi birbirine çarpıyordu. Çünkü atlar develer karşısında böyle olur.
ὡς δὲ ᾔσθετο Ἀρταγέρσης ἐν ἔργῳ ὄντα τὸν Κῦρον, ἐπιτίθεται καὶ αὐτὸς κατὰ τὰ εὐώνυμα, προεὶς τὰς καμήλους ὥσπερ Κῦρος ἐκέλευσεν. οἱ δὲ ἵπποι αὐτὰς ἐκ πάνυ πολλοῦ οὐκ ἐδέχοντο, ἀλλʼ οἱ μὲν ἔκφρονες γιγνόμενοι ἔφευγον, οἱ δʼ ἐξήλλοντο, οἱ δʼ ἐνέπιπτον ἀλλήλοις. τοιαῦτα γὰρ πάσχουσιν ἵπποι ὑπὸ καμήλων.
7.1.28Artagerses, kendi adamları düzenli, düşman ise karışıklık içindeyken üzerlerine yüklendi; sağdaki ve soldaki arabalar da aynı anda saldırdı. Arabalardan kaçan birçok kişi kanattan gelenler tarafından öldürüldü; bunlardan kaçan birçok kişiyi de arabalar yakaladı.
ὁ δὲ Ἀρταγέρσης συντεταγμένους ἔχων τοὺς μεθʼ ἑαυτοῦ ταραττομένοις ἐπέκειτο· καὶ τὰ ἅρματα δὲ κατὰ τὸ δεξιὸν καὶ τὸ εὐώνυμον ἅμα ἐνέβαλλε. καὶ πολλοὶ μὲν τὰ ἅρματα φεύγοντες ὑπὸ τῶν κατὰ κέρας ἑπομένων ἀπέθνῃσκον, πολλοὶ δὲ τούτους φεύγοντες ὑπὸ τῶν ἁρμάτων ἡλίσκοντο.
7.1.29Abradatas da artık beklemedi. "Dostlar, beni izleyin!" diye bağırarak atlarını hiç esirgemeden, üvendireyle kanatırcasına sürüp ileri atıldı; öteki arabacılar da onunla birlikte atıldılar. Düşman arabaları hemen önlerinden kaçtı; kimi yanındaki savaşçıyı alarak, kimi de geride bırakarak.
καὶ ὁ Ἀβραδάτας δὲ οὐκέτι ἔμελλεν, ἀλλʼ ἀναβοήσας· ἄνδρες φίλοι, ἕπεσθε, ἐνίει οὐδὲν φειδόμενος τῶν ἵππων, ἀλλʼ ἰσχυρῶς ἐξαιμάττων τῷ κέντρῳ· συνεξώρμησαν δὲ καὶ οἱ ἄλλοι ἁρματηλάται. καὶ τὰ μὲν ἅρματα ἔφευγεν αὐτοὺς εὐθύς, τὰ μὲν ἀναλαβόντα τοὺς παραβάτας, τὰ δὲ καὶ ἀπολιπόντα.
7.1.30Abradatas dosdoğru atılıp Mısırlıların safına daldı; en yakında dizilmiş olanlar da onunla birlikte daldılar. Başka birçok yerde de dost müttefiklerden toplanmış bir saftan daha güçlü bir saf olmadığı belli olmuştur; burada da bu görüldü. Çünkü yalnızca onun arkadaşları ve sofra arkadaşları onunla birlikte daldılar; öteki arabacılar ise Mısırlıların sık bir kütle hâlinde direndiğini görünce kaçan arabaların peşine saptılar ve onları kovaladılar.
ὁ δὲ Ἀβραδάτας ἀντικρὺ διᾴττων εἰς τὴν τῶν Αἰγυπτίων φάλαγγα ἐμβάλλει· συνεισέβαλον δὲ αὐτῷ καὶ οἱ ἐγγύτατα τεταγμένοι. πολλαχοῦ μὲν οὖν καὶ ἄλλοθι δῆλον ὡς οὐκ ἔστιν ἰσχυροτέρα φάλαγξ ἢ ὅταν ἐκ φίλων συμμάχων ἡθροισμένη ᾖ, καὶ ἐν τούτῳ δὲ ἐδήλωσεν. οἱ μὲν γὰρ ἑταῖροί τε αὐτοῦ καὶ ὁμοτράπεζοι συνεισέβαλλον· οἱ δʼ ἄλλοι ἡνίοχοι ὡς εἶδον ὑπομένοντας πολλῷ στίφει τοὺς Αἰγυπτίους, ἐξέκλιναν κατὰ τὰ φεύγοντα ἅρματα καὶ τούτοις ἐφείποντο.
7.1.31Abradatas ile yanındakiler daldıkları yerde, Mısırlılar iki yanlarındakiler yerinden ayrılmadığı için açılıp yol veremediğinden, ayakta duranları atların hızıyla çarpıp devirdiler, düşenleri de silahlarıyla birlikte atların ve tekerleklerin altında ezdiler. Tırpanların yakaladığı her şey, silah olsun beden olsun, zorla biçiliyordu.
οἱ δὲ ἀμφὶ Ἀβραδάταν ᾗ μὲν ἐνέβαλλον, ἅτε οὐ δυναμένων διαχάσασθαι τῶν Αἰγυπτίων διὰ τὸ μένειν τοὺς ἔνθεν καὶ ἔνθεν αὐτῶν, τοὺς μὲν ὀρθοὺς τῇ ῥύμῃ τῇ τῶν ἵππων παίοντες ἀνέτρεπον, τοὺς δὲ πίπτοντας κατηλόων καὶ αὐτοὺς καὶ ὅπλα καὶ ἵπποις καὶ τροχοῖς. ὅτου δʼ ἐπιλάβοιτο τὰ δρέπανα, πάντα βίᾳ διεκόπτετο καὶ ὅπλα καὶ σώματα.
7.1.32Bu anlatılmaz karışıklık içinde, tekerlekler her türlü yığının üzerinden sıçrayınca Abradatas ve onunla birlikte dalanlardan başkaları da arabadan düştü; bunlar orada iyi adamlar olduklarını göstererek kılıçtan geçirildiler ve öldüler. Persler de onların ardından gelip Abradatas ile yanındakilerin daldığı yerden girerek karışıklık içindekileri katlettiler. Mısırlıların zarar görmediği yerlerde ise (ki bunlar çoktu) Mısırlılar Perslerin üzerine yürüdüler.
ἐν δὲ τῷ ἀδιηγήτῳ τούτῳ ταράχῳ ὑπὸ τῶν παντοδαπῶν σωρευμάτων ἐξαλλομένων τῶν τροχῶν ἐκπίπτει ὁ Ἀβραδάτας καὶ ἄλλοι δὲ τῶν συνεισβαλόντων, καὶ οὗτοι μὲν ἐνταῦθα ἄνδρες ἀγαθοὶ γενόμενοι κατεκόπησαν καὶ ἀπέθανον· οἱ δὲ Πέρσαι συνεπισπόμενοι, ᾗ μὲν ὁ Ἀβραδάτας ἐνέβαλε καὶ οἱ σὺν αὐτῷ, ταύτῃ ἐπεισπεσόντες τεταραγμένους ἐφόνευον, ᾗ δὲ ἀπαθεῖς ἐγένοντο οἱ Αἰγύπτιοι ʽπολλοὶ δʼ οὗτοι ἦσαν̓, ἐχώρουν ἐναντίοι τοῖς Πέρσαις.
7.1.33Orada mızraklarla, kargılarla ve kılıçlarla korkunç bir çarpışma oldu. Ama hem sayıca hem silah bakımından Mısırlılar üstündü. Çünkü onlar bugün de sağlam ve uzun mızraklar taşırlar; kalkanları da bedeni zırhlardan ve hasır kalkanlardan çok daha iyi örter ve omuza dayandığı için itişmeye de yardım eder. Kalkanlarını kenetleyip ilerliyor ve itiyorlardı.
ἔνθα δὴ δεινὴ μάχη ἦν καὶ δοράτων καὶ ξυστῶν καὶ μαχαιρῶν· ἐπλεονέκτουν μέντοι οἱ Αἰγύπτιοι καὶ πλήθει καὶ τοῖς ὅπλοις. τά τε γὰρ δόρατα ἰσχυρὰ καὶ μακρὰ ἔτι καὶ νῦν ἔχουσιν, αἵ τε ἀσπίδες πολὺ μᾶλλον τῶν θωράκων καὶ τῶν γέρρων καὶ στεγάζουσι τὰ σώματα καὶ πρὸς τὸ ὠθεῖσθαι συνεργάζονται πρὸς τοῖς ὤμοις οὖσαι. συγκλείσαντες οὖν τὰς ἀσπίδας ἐχώρουν καὶ ἐώθουν.
7.1.34Persler ise hasır kalkanlarını kollarının ucunda tuttukları için dayanamıyorlardı; vurup vurularak, yüzleri düşmana dönük, adım adım geri çekildiler, ta ki makinelerin dibine gelene dek. Oraya varınca Mısırlılar bu kez kulelerden vurulmaya başladı. Artçılar da ne okçuların ne mızrakçıların kaçmasına izin veriyor, kılıçlarını kaldırıp onları ok ve mızrak atmaya zorluyorlardı.
οἱ δὲ Πέρσαι οὐκ ἐδύναντο ἀντέχειν, ἅτε ἐν ἄκραις ταῖς χερσὶ τὰ γέρρα ἔχοντες, ἀλλʼ ἐπὶ πόδα ἀνεχάζοντο παίοντες καὶ παιόμενοι, ἕως ὑπὸ ταῖς μηχαναῖς ἐγένοντο. ἐπεὶ μέντοι ἐνταῦθα ἦλθον, ἐπαίοντο αὖθις οἱ Αἰγύπτιοι ἀπὸ τῶν πύργων· καὶ οἱ ἐπὶ πᾶσι δὲ οὐκ εἴων φεύγειν οὔτε τοὺς τοξότας οὔτε τοὺς ἀκοντιστάς, ἀλλʼ ἀνατεταμένοι τὰς μαχαίρας ἠνάγκαζον καὶ τοξεύειν καὶ ἀκοντίζειν.
7.1.35Büyük bir kırım oluyordu; silahların ve her türlü atış silahının büyük bir gürültüsü, birbirini çağıranların, birbirini yüreklendirenlerin, tanrılara yalvaranların büyük bir çığlığı yükseliyordu.
ἦν δὲ πολὺς μὲν ἀνδρῶν φόνος, πολὺς δὲ κτύπος ὅπλων καὶ βελῶν παντοδαπῶν, πολλὴ δὲ βοὴ τῶν μὲν ἀνακαλούντων ἀλλήλους, τῶν δὲ παρακελευομένων, τῶν δὲ θεοὺς ἐπικαλουμένων.
7.1.36Bu sırada Kyros karşısındakileri kovalayarak geldi. Perslerin yerlerinden itildiğini görünce canı yandı; düşmanın ilerleyişini, arkalarına dolaşmaktan daha çabuk hiçbir yolla durduramayacağını anlayınca yanındakilere izlemelerini emredip arkalarına dolaştı. Saldırıp arkası dönük olanları vurdular ve birçoğunu öldürdüler.
ἐν δὲ τούτῳ Κῦρος διώκων τοὺς καθʼ αὑτὸν παραγίγνεται. ὡς δʼ εἶδε τοὺς Πέρσας ἐκ τῆς χώρας ἐωσμένους, ἤλγησέ τε καὶ γνοὺς ὅτι οὐδαμῶς ἂν θᾶττον σχοίη τοὺς πολεμίους τῆς εἰς τὸ πρόσθεν προόδου ἢ εἰ εἰς τὸ ὄπισθεν περιελάσειεν αὐτῶν, παραγγείλας ἕπεσθαι τοῖς μεθʼ αὑτοῦ περιήλαυνεν εἰς τὸ ὄπισθεν· καὶ εἰσπεσόντες παίουσιν ἀφορῶντας καὶ πολλοὺς κατακαίνουσιν.
7.1.37Mısırlılar bunu fark edince "Düşman arkamızda!" diye bağırıp darbeler altında geri döndüler. Orada piyadeler de atlılar da birbirine karışarak savaştı. Kyros'un atının altına düşüp çiğnenen biri kılıcıyla atın karnına vurdu; yaralanan at da çırpınarak Kyros'u sırtından attı.
οἱ δὲ Αἰγύπτιοι ὡς ᾔσθοντο, ἐβόων τε ὅτι ὄπισθεν οἱ πολέμιοι καὶ ἐστρέφοντο ἐν ταῖς πληγαῖς. καὶ ἐνταῦθα δὴ φύρδην ἐμάχοντο καὶ πεζοὶ καὶ ἱππεῖς, πεπτωκὼς δέ τις ὑπὸ τῷ Κύρου ἵππῳ καὶ πατούμενος παίει εἰς τὴν γαστέρα τῇ μαχαίρᾳ τὸν ἵππον αὐτοῦ· ὁ δὲ ἵππος πληγεὶς σφαδᾴζων ἀποσείεται τὸν Κῦρον.
7.1.38Bir komutanın çevresindekilerce sevilmesinin ne kadar değerli olduğunu insan orada görebilirdi. Çünkü hepsi hemen bağırdı ve ileri atılıp savaştılar: ittiler, itildiler, vurdular, vuruldular. Kyros'un görevlilerinden biri atından atlayıp onu kendi atına bindirdi.
ἔνθα δὴ ἔγνω ἄν τις ὅσου ἄξιον εἴη τὸ φιλεῖσθαι ἄρχοντα ὑπὸ τῶν περὶ αὐτόν. εὐθὺς γὰρ ἀνεβόησάν τε πάντες καὶ προσπεσόντες ἐμάχοντο· ἐώθουν, ἐωθοῦντο, ἔπαιον, ἐπαίοντο. καταπηδήσας δέ τις ἀπὸ τοῦ ἵππου τῶν τοῦ Κύρου ὑπηρετῶν ἀναβάλλει αὐτὸν ἐπὶ τὸν ἑαυτοῦ ἵππον.
7.1.39Kyros ata binince Mısırlıların artık her yandan vurulduğunu gördü; çünkü Hystaspas da Khrysantas da Pers atlılarıyla gelmişti. Ama onların artık Mısırlıların safına dalmasına izin vermedi; dışarıdan ok ve mızrak atmalarını emretti. Dolaşarak makinelerin yanına gelince kulelerden birine çıkıp düşmandan başka bir yerde direnip savaşan kimse kalıp kalmadığına bakmaya karar verdi.
ὡς δʼ ἀνέβη ὁ Κῦρος, κατεῖδε πάντοθεν ἤδη παιομένους τοὺς Αἰγυπτίους· καὶ γὰρ Ὑστάσπας ἤδη παρῆν σὺν τοῖς Περσῶν ἱππεῦσι καὶ Χρυσάντας. ἀλλὰ τούτους ἐμβάλλειν μὲν οὐκέτι εἴα εἰς τὴν φάλαγγα τῶν Αἰγυπτίων, ἔξωθεν δὲ τοξεύειν καὶ ἀκοντίζειν ἐκέλευεν. ὡς δʼ ἐγένετο περιελαύνων παρὰ τὰς μηχανάς, ἔδοξεν αὐτῷ ἀναβῆναι ἐπὶ τῶν πύργων τινὰ καὶ κατασκέψασθαι εἴ πῃ καὶ ἄλλο τι μένοι τῶν πολεμίων καὶ μάχοιτο.
7.1.40Çıkınca ovanın atlarla, insanlarla, arabalarla, kaçanlarla, kovalayanlarla, yenenlerle, yenilenlerle dolu olduğunu gördü. Mısırlılardan başka hiçbir yerde direnen bir şey göremedi. Onlar da çaresiz kalınca her yöne bakan bir çember oluşturmuşlar, yalnız silahları görünecek şekilde kalkanlarının altına çömelmişlerdi. Artık hiçbir şey yapamıyor, ama birçok korkunç şeye katlanıyorlardı.
ἐπεὶ δὲ ἀνέβη, κατεῖδε μεστὸν τὸ πεδίον ἵππων, ἀνθρώπων, ἁρμάτων, φευγόντων, διωκόντων, κρατούντων, κρατουμένων· μένον δʼ οὐδαμοῦ οὐδὲν ἔτι ἐδύνατο κατιδεῖν πλὴν τὸ τῶν Αἰγυπτίων· οὗτοι δὲ ἐπειδὴ ἠποροῦντο, πάντοθεν κύκλον ποιησάμενοι, ὥστε ὁρᾶσθαι τὰ ὅπλα, ὑπὸ ταῖς ἀσπίσιν ἐκάθηντο· καὶ ἐποίουν μὲν οὐδὲν ἔτι, ἔπασχον δὲ πολλὰ καὶ δεινά.
7.1.41Kyros onlara hayran kaldı; iyi adamlar oldukları hâlde öldürülmelerine acıyarak çevrelerinde savaşanların hepsini geri çekti ve artık kimsenin savaşmasına izin vermedi. Onlara bir haberci gönderip, kendilerine ihanet edenler uğruna hepsinin ölmek mi, yoksa iyi adamlar olarak tanınıp kurtulmak mı istediklerini sordu. Onlar da şöyle cevap verdiler: "Biz iyi adamlar olarak tanınıp nasıl kurtulabiliriz?"
ἀγασθεὶς δὲ ὁ Κῦρος αὐτοὺς καὶ οἰκτίρων ὅτι ἀγαθοὶ ἄνδρες ὄντες ἀπώλλυντο, ἀνεχώρισε πάντας τοὺς περιμαχομένους καὶ μάχεσθαι οὐδένα ἔτι εἴα. πέμπει δὲ πρὸς αὐτοὺς κήρυκα ἐρωτῶν πότερα βούλονται ἀπολέσθαι πάντες ὑπὲρ τῶν προδεδωκότων αὐτοὺς ἢ σωθῆναι ἄνδρες ἀγαθοὶ δοκοῦντες εἶναι. οἱ δʼ ἀπεκρίναντο· πῶς δʼ ἂν ἡμεῖς σωθείημεν ἄνδρες ἀγαθοὶ δοκοῦντες εἶναι;
7.1.42Kyros yine şöyle dedi: "Öyle tanınırsınız, çünkü yalnızca sizin direndiğinizi ve savaşmak istediğinizi görüyoruz." "Peki bundan sonra," dedi Mısırlılar, "ne gibi onurlu bir şey yaparak kurtulabiliriz?" Kyros buna karşı da şöyle dedi: "Birlikte savaştığınız hiç kimseye ihanet etmeden, silahlarınızı teslim edip sizi öldürebilecekken kurtarmayı seçenlerle dost olursanız."
ὁ δὲ Κῦρος πάλιν ἔλεγεν· ὅτι ἡμεῖς ὑμᾶς ὁρῶμεν μόνους καὶ μένοντας καὶ μάχεσθαι θέλοντας. ἀλλὰ τοὐντεῦθεν, ἔφασαν οἱ Αἰγύπτιοι, τί καλὸν ἂν ποιοῦντες σωθείημεν; καὶ ὁ Κῦρος αὖ πρὸς τοῦτο εἶπεν· [εἰ τῶν τε συμμαχομένων μηδένα προδόντες σωθείητε] τά τε ὅπλα παραδόντες φίλοι τε γενόμενοι τοῖς αἱρουμένοις ὑμᾶς σῶσαι, ἐξὸν ἀπολέσαι.
7.1.43Bunu duyunca sordular: "Seninle dost olursak bize nasıl davranmayı uygun görürsün?" Kyros, iyilik edip iyilik göreceklerini söyledi. Mısırlılar yine ne tür bir iyilik olduğunu sordular. Kyros buna şöyle cevap verdi: "Savaş sürdükçe size şimdi aldığınızdan daha fazla ücret veririm; barış olunca da içinizden yanımda kalmak isteyene toprak, şehirler, kadınlar ve hizmetkârlar veririm."
ἀκούσαντες ταῦτα ἐπήροντο· ἢν δὲ γενώμεθά σοι φίλοι, τί ἡμῖν ἀξιώσεις χρῆσθαι; ἀπεκρίνατο ὁ Κῦρος εὖ ποιεῖν καὶ εὖ πάσχειν. ἐπηρώτων πάλιν οἱ Αἰγύπτιοι τίνα εὐεργεσίαν· πρὸς τοῦτο εἶπεν ὁ Κῦρος· μισθὸν μὲν ὑμῖν δοίην ἂν πλείονα ἢ νῦν ἐλαμβάνετε ὅσον ἂν χρόνον πόλεμος ᾖ· εἰρήνης δὲ γενομένης τῷ βουλομένῳ ὑμῶν μένειν παρʼ ἐμοὶ χώραν τε δώσω καὶ πόλεις καὶ γυναῖκας καὶ οἰκέτας.
7.1.44Bunu duyunca Mısırlılar yalnız Kroisos'a karşı savaşmaktan muaf tutulmayı rica ettiler; çünkü yalnızca onu tanıdıklarını söylediler. Öteki şartlarda anlaşıp güvence verdiler ve aldılar.
ἀκούσαντες ταῦτα οἱ Αἰγύπτιοι τὸ μὲν ἐπὶ Κροῖσον συστρατεύειν ἀφελεῖν σφίσιν ἐδεήθησαν· τούτῳ γὰρ μόνῳ γιγνώσκεσθαι ἔφασαν· τὰ δʼ ἄλλα συνομολογήσαντες ἔδοσαν πίστιν καὶ ἔλαβον.
7.1.45O zaman Kyros'un yanında kalan Mısırlılar bugün de krala sadıktır. Kyros onlara şehirler verdi: iç bölgelerdeki şehirler bugün de Mısırlıların şehirleri diye anılır; ayrıca deniz kıyısında, Kyme yakınlarında Larisa ile Kyllene'yi verdi; bunları bugün de onların torunları tutar. Kyros bunları hallettikten sonra, hava kararmışken orduyu geri çekip Thymbrara'da ordugâh kurdu.
καὶ οἱ Αἰγύπτιοί τε οἱ καταμείναντες τότε ἔτι καὶ νῦν βασιλεῖ πιστοὶ διαμένουσι, Κῦρός τε πόλεις αὐτοῖς ἔδωκε, τὰς μὲν ἄνω, αἳ ἔτι καὶ νῦν πόλεις Αἰγυπτίων καλοῦνται, Λάρισαν δὲ καὶ Κυλλήνην παρὰ Κύμην πλησίον θαλάττης, ἃς ἔτι καὶ νῦν οἱ ἀπʼ ἐκείνων ἔχουσι. ταῦτα δὲ διαπραξάμενος ὁ Κῦρος ἤδη σκοταῖος ἀναγαγὼν ἐστρατοπεδεύσατο ἐν Θυμβράροις.
7.1.46Bu savaşta düşman tarafında yalnızca Mısırlılar ün kazandı; Kyros'un tarafında ise Pers süvarisi en iyisi sayıldı. Bu yüzden Kyros'un o zaman atlılarına verdiği donanım bugün de sürmektedir.
ἐν δὲ τῇ μάχῃ τῶν πολεμίων Αἰγύπτιοι μόνοι ηὐδοκίμησαν, τῶν δὲ σὺν Κύρῳ τὸ Περσῶν ἱππικὸν κράτιστον ἔδοξεν εἶναι· ὥστʼ ἔτι καὶ νῦν διαμένει ἡ ὅπλισις ἣν τότε Κῦρος τοῖς ἱππεῦσι κατεσκεύασεν.
7.1.47Tırpanlı arabalar da büyük ün kazandı; bu yüzden bu savaş arabası da bugün hâlâ, tahtta kim olursa olsun, kralın elinde durmaktadır.
ηὐδοκίμησε δὲ ἰσχυρῶς καὶ τὰ δρεπανηφόρα ἅρματα· ὥστε καὶ τοῦτο ἔτι καὶ νῦν διαμένει τὸ πολεμιστήριον τῷ ἀεὶ βασιλεύοντι.
7.1.48Develer ise yalnızca atları korkuttu; üzerlerindeki atlılar düşman öldürmedi, kendileri de düşman atlılarınca öldürülmedi; çünkü hiçbir at yanlarına yaklaşmadı.
αἱ μέντοι κάμηλοι ἐφόβουν μόνον τοὺς ἵππους, οὐ μέντοι κατέκαινόν γε οἱ ἐπʼ αὐτῶν ἱππεῖς, οὐδʼ αὐτοί γε ἀπέθνῃσκον ὑπὸ ἱππέων· οὐδεὶς γὰρ ἵππος ἐπέλαζε.
7.1.49Bunun yararlı olduğu düşünülüyordu; ama hiçbir seçkin adam binmek için deve beslemek ya da deve üstünden savaşmak için alıştırma yapmak istemez. Böylece develer yine eski yerlerine dönüp ağırlıkların arasında yaşamaktadır.
καὶ χρήσιμον μὲν ἐδόκει εἶναι· ἀλλὰ γὰρ οὔτε τρέφειν οὐδεὶς ἐθέλει καλὸς κἀγαθὸς κάμηλον ὥστʼ ἐποχεῖσθαι οὔτε μελετᾶν ὡς πολεμήσων ἀπὸ τούτων. οὕτω δὴ ἀπολαβοῦσαι πάλιν τὸ ἑαυτῶν σχῆμα ἐν τοῖς σκευοφόροις διάγουσι.
7.2.12. Bölüm
Kyros'un yanındakiler akşam yemeğini hazırlayıp gerektiği gibi nöbetçiler koyduktan sonra uyudular. Kroisos ise ordusuyla hemen Sardes'e kaçtı; öteki kavimlerin her biri de o gece yurduna giden yolda olabildiğince uzağa çekildi.
καὶ οἱ μὲν ἀμφὶ τὸν Κῦρον δειπνοποιησάμενοι καὶ φυλακὰς καταστησάμενοι, ὥσπερ ἔδει, ἐκοιμήθησαν. Κροῖσος μέντοι εὐθὺς ἐπὶ Σάρδεων ἔφευγε σὺν τῷ στρατεύματι· τὰ δʼ ἄλλα φῦλα ὅποι ἐδύνατο προσωτάτω ἐν τῇ νυκτὶ τῆς ἐπʼ οἶκον ὁδοῦ ἕκαστος ἀπεχώρει.
7.2.2Gün doğunca Kyros hemen Sardes'e yürüdü. Sardes surlarının dibine varınca surlara saldıracakmış gibi makineleri kurdurdu ve merdivenler hazırlattı.
ἐπειδὴ δὲ ἡμέρα ἐγένετο, εὐθὺς ἐπὶ Σάρδεις ἦγε Κῦρος. ὡς δʼ ἐγένετο πρὸς τῷ τείχει τῷ ἐν Σάρδεσι, τάς τε μηχανὰς ἀνίστη ὡς προσβαλῶν πρὸς τὸ τεῖχος καὶ κλίμακας παρεσκευάζετο.
7.2.3Bunu yaparken bir yandan da ertesi gece Sardes kalesinin en sarp görünen yerlerinden Khaldaioları ve Persleri yukarı tırmandırdı. Onlara yol gösteren, akropolisteki muhafızlardan birinin kölesi olmuş, ırmağa inen yolu ve aynı yoldan çıkışı öğrenmiş bir Pers'ti.
ταῦτα δὲ ποιῶν κατὰ τὰ ἀποτομώτατα δοκοῦντα εἶναι τοῦ Σαρδιανῶν ἐρύματος τῆς ἐπιούσης νυκτὸς ἀναβιβάζει Χαλδαίους τε καὶ Πέρσας. ἡγήσατο δʼ αὐτοῖς ἀνὴρ Πέρσης δοῦλος γεγενημένος τῶν ἐν τῇ ἀκροπόλει τινὸς φρουρῶν καὶ καταμεμαθηκὼς κατάβασιν εἰς τὸν ποταμὸν καὶ ἀνάβασιν τὴν αὐτήν.
7.2.4Yüksek yerlerin ele geçirildiği anlaşılınca bütün Lidyalılar surlardan kaçıp şehrin içinde her biri gidebildiği yere gitti. Kyros gün ağarırken şehre girdi ve kimsenin yerinden kıpırdamamasını emretti.
ὡς δʼ ἐγένετο τοῦτο δῆλον ὅτι εἴχετο τὰ ἄκρα, πάντες δὴ ἔφευγον οἱ Λυδοὶ ἀπὸ τῶν τειχῶν ὅποι ἐδύνατο ἕκαστος τῆς πόλεως. Κῦρος δὲ ἅμα τῇ ἡμέρᾳ εἰσῄει εἰς τὴν πόλιν καὶ παρήγγειλεν ἐκ τῆς τάξεως μηδένα κινεῖσθαι.
7.2.5Kroisos sarayına kapanıp Kyros'u çağırıyordu. Kyros ise Kroisos'un başına muhafızlar bırakıp kendisi ele geçirilen kaleye gitti. Perslerin gerektiği gibi kaleyi koruduğunu, Khaldaioların silahlarının ise sahipsiz kaldığını görünce (çünkü evlerdeki malları yağmalamak için aşağı koşmuşlardı) hemen onların komutanlarını çağırdı ve ordudan bir an önce ayrılmalarını söyledi.
ὁ δὲ Κροῖσος κατακλεισάμενος ἐν τοῖς βασιλείοις Κῦρον ἐβόα· ὁ δὲ Κῦρος τοῦ μὲν Κροίσου φύλακας κατέλιπεν, αὐτὸς δὲ ἀπαγαγὼν πρὸς τὴν ἐχομένην ἄκραν ὡς εἶδε τοὺς μὲν Πέρσας φυλάττοντας τὴν ἄκραν, ὥσπερ ἔδει, τὰ δὲ τῶν Χαλδαίων ὅπλα ἔρημα ʽκατεδεδραμήκεσαν γὰρ ἁρπασόμενοι τὰ ἐκ τῶν οἰκιῶν̓, εὐθὺς συνεκάλεσεν αὐτῶν τοὺς ἄρχοντας καὶ εἶπεν αὐτοῖς ἀπιέναι ἐκ τοῦ στρατεύματος ὡς τάχιστα.
7.2.6"Çünkü," dedi, "düzeni bozanların daha kârlı çıktığını görmeye katlanamam. İyi bilin ki ben, benimle birlikte sefere çıkan sizleri bütün Khaldaioların imreneceği insanlar yapmaya hazırlanıyordum. Şimdi ise giderken sizden güçlü biriyle karşılaşırsanız şaşırmayın."
οὐ γὰρ ἄν, ἔφη, ἀνασχοίμην πλεονεκτοῦντας ὁρῶν τοὺς ἀτακτοῦντας. καὶ εὖ μέν, ἔφη, ἐπίστασθε ὅτι παρεσκευαζόμην ἐγὼ ὑμᾶς τοὺς ἐμοὶ συστρατευομένους πᾶσι Χαλδαίοις μακαριστοὺς ποιῆσαι· νῦν δʼ, ἔφη, μὴ θαυμάζετε ἤν τις καὶ ἀπιοῦσιν ὑμῖν κρείττων ἐντύχῃ.
7.2.7Khaldaiolar bunu duyunca korktular; öfkesini bırakması için yalvardılar ve bütün malları geri vereceklerini söylediler. Kyros onlara bu mallardan hiçbirine ihtiyacı olmadığını söyledi. "Ama öfkemin dinmesini istiyorsanız," dedi, "aldığınız her şeyi kaleyi koruyanlara verin. Çünkü öteki askerler düzene uyanların daha kârlı çıktığını görürlerse her şey benim için yolunda gider."
ἀκούσαντες ταῦτα οἱ Χαλδαῖοι ἔδεισάν τε καὶ ἱκέτευον παύσασθαι ὀργιζόμενον καὶ τὰ χρήματα πάντα ἀποδώσειν ἔφασαν. ὁ δʼ εἶπεν ὅτι οὐδὲν αὐτῶν δέοιτο. ἀλλʼ εἴ με, ἔφη, βούλεσθε παύσασθαι ἀχθόμενον, ἀπόδοτε πάντα ὅσα ἐλάβετε τοῖς διαφυλάξασι τὴν ἄκραν. ἢν γὰρ αἴσθωνται οἱ ἄλλοι στρατιῶται ὅτι πλεονεκτοῦσιν οἱ εὔτακτοι γενόμενοι, πάντα μοι καλῶς ἕξει.
7.2.8Khaldaiolar Kyros'un emrettiği gibi yaptılar; söz dinleyenler de her türlü maldan pek çok şey aldılar. Kyros kendi adamlarını şehrin en uygun gördüğü yerinde konaklatıp silah başında kalmalarını ve öğle yemeğini hazırlamalarını buyurdu.
οἱ μὲν δὴ Χαλδαῖοι οὕτως ἐποίησαν ὡς ἐκέλευσεν ὁ Κῦρος· καὶ ἔλαβον οἱ πειθόμενοι πολλὰ καὶ παντοῖα χρήματα. ὁ δὲ Κῦρος καταστρατοπεδεύσας τοὺς ἑαυτοῦ, ὅπου ἐδόκει ἐπιτηδειότατον εἶναι τῆς πόλεως, μένειν ἐπὶ τοῖς ὅπλοις παρήγγειλε καὶ ἀριστοποιεῖσθαι.
7.2.9Bunları hallettikten sonra Kroisos'un yanına getirilmesini emretti. Kroisos Kyros'u görünce, "Selam sana, efendim," dedi; "çünkü talih bundan sonra sana bu unvanı taşımayı, bana da seni böyle anmayı veriyor."
ταῦτα δὲ διαπραξάμενος ἀγαγεῖν ἐκέλευσεν αὑτῷ τὸν Κροῖσον. ὁ δὲ Κροῖσος ὡς εἶδε τὸν Κῦρον, χαῖρε, ὦ δέσποτα, ἔφη· τοῦτο γὰρ ἡ τύχη καὶ ἔχειν τὸ ἀπὸ τοῦδε δίδωσι σοὶ καὶ ἐμοὶ προσαγορεύειν.
7.2.10"Sana da selam, Kroisos," dedi Kyros, "ikimiz de insan olduğumuza göre. Ama Kroisos, bana bir öğüt vermek ister misin?" "Senin için iyi bir şey bulabilmeyi isterim, Kyros," dedi; "çünkü sanırım bu benim için de iyi olur."
καὶ σύ γε, ἔφη, ὦ Κροῖσε, ἐπείπερ ἄνθρωποί γέ ἐσμεν ἀμφότεροι. ἀτάρ, ἔφη, ὦ Κροῖσε, ἆρʼ ἄν τί μοι ἐθελήσαις συμβουλεῦσαι; καὶ βουλοίμην γʼ ἄν, ἔφη, ὦ Κῦρε, ἀγαθόν τί σοι εὑρεῖν· τοῦτο γὰρ ἂν οἶμαι ἀγαθὸν κἀμοὶ γενέσθαι.
7.2.11"Öyleyse dinle, Kroisos," dedi. "Askerlerin çok emek verip çok tehlikeye atıldığını, şimdi de Babil'den sonra Asya'nın en zengin şehrini ele geçirdiklerini düşündüklerini görüyorum; bu yüzden askerlerin bir kazanç elde etmesi gerektiğine inanıyorum. Çünkü emeklerinin bir meyvesini almazlarsa onları uzun süre itaat altında tutamayacağımı biliyorum. Ama şehri yağmalamalarına izin vermek istemiyorum; çünkü hem şehrin mahvolacağını düşünüyorum hem de yağmada en kötülerin daha kârlı çıkacağını iyi biliyorum."
ἄκουσον τοίνυν, ἔφη, ὦ Κροῖσε· ἐγὼ γὰρ ὁρῶν τοὺς στρατιώτας πολλὰ πεπονηκότας καὶ πολλὰ κεκινδυνευκότας καὶ νῦν νομίζοντας πόλιν ἔχειν τὴν πλουσιωτάτην ἐν τῇ Ἀσίᾳ μετὰ Βαβυλῶνα, ἀξιῶ ὠφεληθῆναι τοὺς στρατιώτας. γιγνώσκω γάρ, ἔφη, ὅτι εἰ μή τινα καρπὸν λήψονται τῶν πόνων, οὐ δυνήσομαι αὐτοὺς πολὺν χρόνον πειθομένους ἔχειν. διαρπάσαι μὲν οὖν αὐτοῖς ἐφεῖναι τὴν πόλιν οὐ βούλομαι· τήν τε γὰρ πόλιν νομίζω ἂν διαφθαρῆναι, ἔν τε τῇ ἁρπαγῇ εὖ οἶδʼ ὅτι οἱ πονηρότατοι πλεονεκτήσειαν ἄν.
7.2.12Kroisos bunu duyunca şöyle dedi: "Bırak da ben, gidip görüşeceğim Lidyalılara, senden yağma yapılmaması, çocukların ve kadınların yok edilmesine izin verilmemesi sözünü aldığımı söyleyeyim. Buna karşılık sana, Sardes'te güzel ve değerli ne varsa Lidyalıların kendi istekleriyle getireceğine söz verdiğimi de söyleyeyim."
ἀκούσας ταῦτα ὁ Κροῖσος ἔλεξεν· ἀλλʼ ἐμέ, ἔφη, ἔασον λέξαι πρὸς οὓς ἂν ἐγὼ Λυδῶν ἔλθω ὅτι διαπέπραγμαι παρὰ σοῦ μὴ ποιῆσαι ἁρπαγὴν μηδὲ ἐᾶσαι ἀφανισθῆναι παῖδας καὶ γυναῖκας· ὑπεσχόμην δέ σοι ἀντὶ τούτων ἦ μὴν παρʼ ἑκόντων Λυδῶν ἔσεσθαι πᾶν ὅ τι καλὸν κἀγαθόν ἐστιν ἐν Σάρδεσιν.
7.2.13"Bunu duyarlarsa, buradaki bir erkeğin ya da bir kadının sahip olabileceği her güzel şeyin sana geleceğini biliyorum. Gelecek yıl da şehir yine aynı şekilde senin için pek çok güzel şeyle dolu olacak. Ama yağmalarsan, güzel şeylerin kaynağı olduğu söylenen tekhnēler de senin için mahvolmuş olacak."
ἢν γὰρ ταῦτα ἀκούσωσιν, οἶδʼ ὅτι ἥξει σοι πᾶν ὅ τι ἐστὶν ἐνθάδε καλὸν κτῆμα ἀνδρὶ καὶ γυναικί· καὶ ὁμοίως εἰς νέωτα πολλῶν καὶ καλῶν πάλιν σοι πλήρης ἡ πόλις ἔσται. ἢν δὲ διαρπάσῃς, καὶ αἱ τέχναι σοι, ἃς πηγάς φασι τῶν καλῶν εἶναι, διεφθαρμέναι ἔσονται.
7.2.14"Bu malların geldiğini gördükten sonra yağma konusunda yine karar verebilirsin. Önce," dedi, "benim hazinelerime adam gönder; senin muhafızların onları benim muhafızlarımdan teslim alsınlar." Kyros bütün bunları Kroisos'un söylediği gibi yapmaya razı oldu.
ἐξέσται δέ σοι ἰδόντι ταῦτα ἐλθόντα ἔτι καὶ περὶ τῆς ἁρπαγῆς βουλεύσασθαι. πρῶτον δʼ, ἔφη, ἐπὶ τοὺς ἐμοὺς θησαυροὺς πέμπε καὶ παραλαμβανόντων οἱ σοὶ φύλακες παρὰ τῶν ἐμῶν φυλάκων. ταῦτα μὲν δὴ πάντα οὕτω συνῄνεσε ποιεῖν ὁ Κῦρος ὥσπερ ἔλεξεν ὁ Κροῖσος.
7.2.15"Ama Kroisos," dedi, "bana şunu mutlaka anlat: Delphoi'deki kehanet yerinden aldığın cevaplar senin için nasıl sonuçlandı? Çünkü Apollon'a pek çok hizmette bulunduğun, her şeyi ona uyarak yaptığın söylenir."
τάδε δέ μοι πάντως, ἔφη, ὦ Κροῖσε, λέξον πῶς σοι ἀποβέβηκε τὰ ἐκ τοῦ ἐν Δελφοῖς χρηστηρίου· σοὶ γὰρ δὴ λέγεται πάνυ γε τεθεραπεῦσθαι ὁ Ἀπόλλων καί σε πάντα ἐκείνῳ πειθόμενον πράττειν.
7.2.16"Keşke öyle olsaydı, Kyros," dedi; "oysa ben daha en başından her şeyi tersine yaparak Apollon'a yaklaştım." "Nasıl?" dedi Kyros; "anlat, çünkü çok şaşırtıcı şeyler söylüyorsun."
ἐβουλόμην ἄν, ἔφη, ὦ Κῦρε, οὕτως ἔχειν· νῦν δὲ πάντα τἀναντία εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς πράττων προσηνέχθην τῷ Ἀπόλλωνι. πῶς δέ; ἔφη ὁ Κῦρος· δίδασκε· πάνυ γὰρ παράδοξα λέγεις.
7.2.17"Şöyle," dedi: "Önce, ihtiyacım olan bir şeyi tanrıya sormayı bir kenara bırakıp onun doğruyu söyleyip söyleyemeyeceğini sınamaya kalkıştım. Böyle bir şeyi tanrı şöyle dursun, iyi ve soylu insanlar bile hoş karşılamaz: kendilerine güvenilmediğini anlayınca, güvenmeyenleri sevmezler."
ὅτι πρῶτον μέν, ἔφη, ἀμελήσας ἐρωτᾶν τὸν θεόν, εἴ τι ἐδεόμην, ἀπεπειρώμην αὐτοῦ εἰ δύναιτο ἀληθεύειν. τοῦτο δʼ, ἔφη, μὴ ὅτι θεός, ἀλλὰ καὶ ἄνθρωποι καλοὶ κἀγαθοί, ἐπειδὰν γνῶσιν ἀπιστούμενοι, οὐ φιλοῦσι τοὺς ἀπιστοῦντας.
7.2.18"Yine de, Delphoi'den çok uzakta olduğum hâlde yaptığım pek tuhaf şeyi bilince, ben de çocuklar hakkında sormak için adam gönderdim."
ἐπεὶ μέντοι ἔγνω καὶ μάλʼ ἄτοπα ἐμοῦ ποιοῦντος, καίπερ πρόσω Δελφῶν ἀπέχοντος, οὕτω δὴ πέμπω περὶ παίδων.
7.2.19"İlk başta bana cevap bile vermedi. Ama çok sayıda altın, çok sayıda gümüş adak gönderip pek çok kurban sunarak, sandığıma göre, sonunda onun gönlünü alınca, çocuk sahibi olmak için ne yapmam gerektiğini soran bana cevap verdi: çocuklarım olacağını söyledi."
ὁ δέ μοι τὸ μὲν πρῶτον οὐδʼ ἀπεκρίνατο· ἐπεὶ δʼ ἐγὼ πολλὰ μὲν πέμπων ἀναθήματα χρυσᾶ, πολλὰ δʼ ἀργυρᾶ, πάμπολλα δὲ θύων ἐξιλασάμην ποτὲ αὐτόν, ὡς ἐδόκουν, τότε δή μοι ἀποκρίνεται ἐρωτῶντι τί ἄν μοι ποιήσαντι παῖδες γένοιντο· ὁ δὲ εἶπεν ὅτι ἔσοιντο.
7.2.20"Oldular da; bunda da yalan söylemedi. Ama oldukları hâlde hiçbir işe yaramadılar: biri ömrü boyunca sağır ve dilsiz kaldı; en iyisi olan öteki de hayatının baharında öldü. Çocuklarımın başına gelen felaketlerin altında ezilerek yine adam gönderip tanrıya, hayatımın geri kalanını en mesut şekilde geçirmek için ne yapmam gerektiğini sordum. O da bana şu cevabı verdi: 'Kendini bilirsen, Kroisos, mesut olarak yaşayıp gidersin.'"
καὶ ἐγένοντο μέν, οὐδὲ γὰρ οὐδὲ τοῦτο ἐψεύσατο, γενόμενοι δὲ οὐδὲν ὤνησαν. ὁ μὲν γὰρ κωφὸς ὢν διετέλει, ὁ δὲ ἄριστος γενόμενος ἐν ἀκμῇ τοῦ βίου ἀπώλετο. πιεζόμενος δὲ ταῖς περὶ τοὺς παῖδας συμφοραῖς πάλιν πέμπω καὶ ἐπερωτῶ τὸν θεὸν τί ἂν ποιῶν τὸν λοιπὸν βίον εὐδαιμονέστατα διατελέσαιμι· ὁ δέ μοι ἀπεκρίνατο, "Ben bu kehaneti duyunca sevindim; çünkü bana en kolay şeyi buyurarak saadeti verdiğini düşünüyordum. Başkalarının kimini tanımak mümkündür, kimini değil diye düşünüyordum; ama kendisinin kim olduğunu her insanın bildiğine inanıyordum."[^7.2.21]
7.2.22"Sonraki zamanda, huzur içinde yaşadığım sürece, oğlumun ölümünden sonra talihimden yakınmak için hiçbir sebebim olmadı. Ama Asurlu beni size karşı sefere çıkmaya ikna edince her türlü tehlikeye düştüm. Yine de hiçbir zarar görmeden kurtuldum. Bunun için de tanrıyı suçlamıyorum; çünkü sizinle savaşmaya gücümün yetmediğini anlayınca tanrının yardımıyla hem ben hem yanımdakiler güvenle çekilip gittik."
καὶ τὸν μετὰ ταῦτα δὴ χρόνον, ἕως μὲν εἶχον ἡσυχίαν, οὐδὲν ἐνεκάλουν μετὰ τὸν τοῦ παιδὸς θάνατον ταῖς τύχαις· ἐπειδὴ δὲ ἀνεπείσθην ὑπὸ τοῦ Ἀσσυρίου ἐφʼ ὑμᾶς στρατεύεσθαι, εἰς πάντα κίνδυνον ἦλθον· ἐσώθην μέντοι οὐδὲν κακὸν λαβών. οὐκ αἰτιῶμαι δὲ οὐδὲ τάδε τὸν θεόν. ἐπεὶ γὰρ ἔγνων ἐμαυτὸν μὴ ἱκανὸν ὑμῖν μάχεσθαι, ἀσφαλῶς σὺν τῷ θεῷ ἀπῆλθον καὶ αὐτὸς καὶ οἱ σὺν ἐμοί.
7.2.23"Şimdi ise yine elimdeki servetle şımardım. Beni önderleri yapmak isteyenler, bana verilen hediyeler ve dalkavukluk ederek, hükmetmek istesem herkesin bana itaat edeceğini ve insanların en büyüğü olacağımı söyleyen kimseler beni böbürlendirdi. Bu tür sözlerle şişinmiş hâldeyken, çevredeki bütün krallar beni savaşın önderi seçince, en büyük olmaya yeterliymişim gibi başkomutanlığı kabul ettim."
νῦν δʼ αὖ πάλιν ὑπό τε πλούτου τοῦ παρόντος διαθρυπτόμενος καὶ ὑπὸ τῶν δεομένων μου προστάτην γενέσθαι καὶ ὑπὸ τῶν δώρων ὧν ἐδίδοσάν μοι καὶ ὑπʼ ἀνθρώπων, οἵ με κολακεύοντες ἔλεγον ὡς εἰ ἐγὼ θέλοιμι ἄρχειν, πάντες ἂν ἐμοὶ πείθοιντο καὶ μέγιστος ἂν εἴην ἀνθρώπων, ὑπὸ τοιούτων δὲ λόγων ἀναφυσώμενος, ὡς εἵλοντό με πάντες οἱ κύκλῳ βασιλεῖς προστάτην τοῦ πολέμου, ὑπεδεξάμην τὴν στρατηγίαν, ὡς ἱκανὸς ὢν μέγιστος γενέσθαι,
7.2.24"Demek ki kendimi bilmiyormuşum, çünkü sana karşı savaşabileceğimi sandım: oysa sen önce tanrılardan gelmişsin, sonra krallar soyundan doğmuşsun, sonra da çocukluğundan beri aretē için çalışmışsın. Benim atalarımdan ise ilk kral olanın, kral olduğu anda özgürlüğüne de kavuştuğunu duyuyorum. Bunları bilmediğim için cezamı hak ederek çekiyorum."
ἀγνοῶν ἄρα ἐμαυτόν, ὅτι σοὶ ἀντιπολεμεῖν ἱκανὸς ᾤμην εἶναι, πρῶτον μὲν ἐκ θεῶν γεγονότι, ἔπειτα δὲ διὰ βασιλέων πεφυκότι, ἔπειτα δʼ ἐκ παιδὸς ἀρετὴν ἀσκοῦντι· τῶν δʼ ἐμῶν προγόνων ἀκούω τὸν πρῶτον βασιλεύσαντα ἅμα τε βασιλέα καὶ ἐλεύθερον γενέσθαι. ταῦτʼ οὖν ἀγνοήσας δικαίως, ἔφη, ἔχω τὴν δίκην.
7.2.25"Ama şimdi, Kyros, kendimi biliyorum. Peki sence Apollon, kendimi bilirsem mesut olacağımı söylerken hâlâ doğru mu söylüyor? Bunu sana soruyorum, çünkü şu anda bunu en iyi kestirebilecek olan sensin; bunu gerçekleştirmek de senin elinde."
ἀλλὰ νῦν δή, ἔφη, ὦ Κῦρε, γιγνώσκω μὲν ἐμαυτόν· σὺ δʼ, ἔφη, ἔτι δοκεῖς ἀληθεύειν τὸν Ἀπόλλω ὡς εὐδαίμων ἔσομαι γιγνώσκων ἐμαυτόν; σὲ δὲ ἐρωτῶ διὰ τοῦτο ὅτι ἄριστʼ ἄν μοι δοκεῖς εἰκάσαι τοῦτο ἐν τῷ παρόντι· καὶ γὰρ δύνασαι ποιῆσαι.
7.2.26Kyros, "Bu konuda bana düşünme fırsatı ver, Kroisos," dedi. "Çünkü eski saadetini düşündükçe sana acıyorum ve sana şimdiden eşini, kızlarını (çünkü kızların olduğunu duyuyorum), dostlarını, hizmetkârlarını ve alıştığınız sofrayı geri veriyorum; savaşları ve çarpışmaları ise senden alıyorum."
καὶ ὁ Κῦρος εἶπε· βουλήν μοι δὸς περὶ τούτου, ὦ Κροῖσε· ἐγὼ γάρ σου ἐννοῶν τὴν πρόσθεν εὐδαιμονίαν οἰκτίρω τέ σε καὶ ἀποδίδωμι ἤδη γυναῖκά τε ἔχειν ἣν εἶχες καὶ τὰς θυγατέρας ʽἀκούω γάρ σοι εἶναἰ, καὶ τοὺς φίλους καὶ τοὺς θεράποντας καὶ τράπεζαν σὺν οἵᾳπερ ἐζῆτε· μάχας δέ σοι καὶ πολέμους ἀφαιρῶ.
7.2.27"Vallahi öyleyse," dedi Kroisos, "benim saadetim hakkında artık düşünmene hiç gerek yok. Çünkü sana şimdiden söylüyorum: dediklerini bana yaparsan, başkalarının en bahtiyar hayat saydığı ve benim de onlara hak verdiğim hayatı artık ben de süreceğim."
μὰ Δία μηδὲν τοίνυν, ἔφη ὁ Κροῖσος, σὺ [ἐμοὶ] ἔτι βουλεύου [ἀποκρίνασθαι] περὶ τῆς ἐμῆς εὐδαιμονίας· ἐγὼ γὰρ ἤδη σοι λέγω, ἢν ταῦτά μοι ποιήσῃς ἃ λέγεις, ὅτι ἣν ἄλλοι τε μακαριωτάτην ἐνόμιζον εἶναι βιοτὴν καὶ ἐγὼ συνεγίγνωσκον αὐτοῖς, ταύτην καὶ ἐγὼ νῦν ἔχων διάξω.
7.2.28Kyros, "Bu bahtiyar hayatı süren kim?" dedi. "Karım, Kyros," dedi; "çünkü o bütün nimetlerden, rahatlıklardan ve eğlencelerden benimle eşit pay alırdı; ama bunların nasıl sağlanacağı kaygısından, savaştan, çarpışmadan hiç payı yoktu. Sen de beni, benim insanlar içinde en çok sevdiğim kadını yaşattığım gibi yaşatmaya hazırlanıyorsun gibi görünüyor; öyle ki Apollon'a yeni bir şükran adağı borçlu olacağımı düşünüyorum."
καὶ ὁ Κῦρος εἶπε· τίς δὴ ὁ ἔχων ταύτην τὴν μακαρίαν βιοτήν; ἡ ἐμὴ γυνή, εἶπεν, ὦ Κῦρε· ἐκείνη γὰρ τῶν μὲν ἀγαθῶν καὶ τῶν μαλακῶν καὶ εὐφροσυνῶν πασῶν ἐμοὶ τὸ ἴσον μετεῖχε, φροντίδων δὲ ὅπως ταῦτα ἔσται καὶ πολέμου καὶ μάχης οὐ μετῆν αὐτῇ. οὕτω δὴ καὶ σὺ δοκεῖς ἐμὲ κατασκευάζειν ὥσπερ ἐγὼ ἣν ἐφίλουν μάλιστα ἀνθρώπων, ὥστε τῷ Ἀπόλλωνι ἄλλα μοι δοκῶ χαριστήρια ὀφειλήσειν.
7.2.29Kyros onun sözlerini duyunca gönül ferahlığına hayran kaldı. Bundan sonra da kendisi nereye giderse onu da yanında götürdü; belki ondan bir fayda göreceğini düşündüğü için, belki de böylesini daha güvenli bulduğu için.
ἀκούσας δʼ ὁ Κῦρος τοὺς λόγους αὐτοῦ ἐθαύμασε μὲν τὴν εὐθυμίαν, ἦγε δὲ τὸ λοιπὸν ὅποι καὶ αὐτὸς πορεύοιτο, εἴτε ἄρα καὶ χρήσιμόν τι νομίζων αὐτὸν εἶναι εἴτε καὶ ἀσφαλέστερον οὕτως ἡγούμενος.
7.3.13. Bölüm
O gece böyle uyudular. Ertesi gün Kyros dostlarını ve ordunun komutanlarını çağırdı. Bazılarını hazineleri teslim almakla görevlendirdi; bazılarına da şunu emretti: Kroisos'un teslim edeceği bütün maldan önce Magların belirleyeceği payları tanrılar için ayırsınlar; sonra geri kalan malları teslim alıp sandıklara koyarak arabalara yüklesinler; arabaları kurayla aralarında paylaştırıp gidecekleri her yere götürsünler; ki uygun bir yerde herkes hak ettiği payı alsın.
καὶ τότε μὲν οὕτως ἐκοιμήθησαν. τῇ δʼ ὑστεραίᾳ καλέσας ὁ Κῦρος τοὺς φίλους καὶ τοὺς ἡγεμόνας τοῦ στρατεύματος, τοὺς μὲν αὐτῶν ἔταξε τοὺς θησαυροὺς παραλαμβάνειν, τοὺς δʼ ἐκέλευσεν ὁπόσα παραδοίη Κροῖσος χρήματα, πρῶτον μὲν τοῖς θεοῖς ἐξελεῖν ὁποῖʼ ἂν οἱ μάγοι ἐξηγῶνται, ἔπειτα τἆλλα χρήματα παραδεχομένους ἐν ζυγάστροις στήσαντας ἐφʼ ἁμαξῶν ἐπισκευάσαι καὶ διαλαχόντας τὰς ἁμάξας κομίζειν ὅποιπερ ἂν αὐτοὶ πορεύωνται, ἵνα ὅπου καιρὸς εἴη διαλαμβάνοιεν ἕκαστοι τὰ ἄξια.
7.3.2Onlar bunu yaptılar. Kyros ise orada bulunan görevlilerden bazılarını çağırıp, "Söyleyin bana," dedi, "Abradatas'ı gören oldu mu? Şaşıyorum, çünkü önceleri sık sık yanımıza gelirdi, şimdi ise hiçbir yerde görünmüyor."
οἱ μὲν δὴ ταῦτʼ ἐποίουν. ὁ δὲ Κῦρος καλέσας τινὰς τῶν παρόντων ὑπηρετῶν, εἴπατέ μοι, ἔφη, ἑώρακέ τις ὑμῶν Ἀβραδάταν; θαυμάζω γάρ, ἔφη, ὅτι πρόσθεν θαμίζων ἐφʼ ἡμᾶς νῦν οὐδαμοῦ φαίνεται.
7.3.3Görevlilerden biri şöyle cevap verdi: "Efendim, yaşamıyor; arabasını Mısırlıların üstüne sürüp savaşta öldü. Söylendiğine göre, arkadaşları dışında ötekiler Mısırlıların sık kütlesini görünce yan çizmişler."
τῶν οὖν ὑπηρετῶν τις ἀπεκρίνατο ὅτι ὦ δέσποτα, οὐ ζῇ, ἀλλʼ ἐν τῇ μάχῃ ἀπέθανεν ἐμβαλὼν τὸ ἅρμα εἰς τοὺς Αἰγυπτίους· οἱ δʼ ἄλλοι πλὴν τῶν ἑταίρων αὐτοῦ ἐξέκλιναν, ὥς φασιν, ἐπεὶ τὸ στῖφος εἶδον τὸ τῶν Αἰγυπτίων.
7.3.4"Şimdi de," dedi, "karısının, cesedi alıp kendi bindiği kapalı arabaya koyduğu ve buralarda bir yere, Paktolos ırmağının kıyısına getirdiği söyleniyor."
καὶ νῦν γε, ἔφη, λέγεται αὐτοῦ ἡ γυνὴ ἀνελομένη τὸν νεκρὸν καὶ ἐνθεμένη εἰς τὴν ἁρμάμαξαν, ἐν ᾗπερ αὐτὴ ὠχεῖτο, προσκεκομικέναι αὐτὸν ἐνθάδε ποι πρὸς τὸν Πακτωλὸν ποταμόν.
7.3.5"Hadımlarının ve hizmetkârlarının bir tepenin üzerinde ölü için mezar kazdıkları söyleniyor. Kadının ise kocasını elindeki süslerle donatıp yere oturduğunu, başını dizlerine aldığını anlatıyorlar."
καὶ τοὺς μὲν εὐνούχους καὶ τοὺς θεράποντας αὐτοῦ ὀρύττειν φασὶν ἐπὶ λόφου τινὸς θήκην τῷ τελευτήσαντι· τὴν δὲ γυναῖκα λέγουσιν ὡς κάθηται χαμαὶ κεκοσμηκυῖα οἷς εἶχε τὸν ἄνδρα, τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ ἔχουσα ἐπὶ τοῖς γόνασι.
7.3.6Kyros bunu duyunca dizini dövdü; hemen atına atlayıp bin atlı alarak bu acı olayın yaşandığı yere doğru at sürdü.
ταῦτα ἀκούσας ὁ Κῦρος ἐπαίσατο ἄρα τὸν μηρὸν καὶ εὐθὺς ἀναπηδήσας ἐπὶ τὸν ἵππον λαβὼν χιλίους ἱππέας ἤλαυνεν ἐπὶ τὸ πάθος.
7.3.7Gadatas ile Gobryas'a, iyi ve dost bir adam için bulabilecekleri en güzel süsleri alıp ardından gelmelerini emretti. Ordunun ardından gelen sürülerin başındaki kişiye de, Abradatas'a kurban edilsin diye sığırları, atları ve birçok koyunu, kendisinin bulunduğunu öğreneceği yere sürmesini söyledi.
Γαδάταν δὲ καὶ Γωβρύαν ἐκέλευσεν ὅ τι δύναιντο λαβόντας καλὸν κόσμημα ἀνδρὶ φίλῳ καὶ ἀγαθῷ τετελευτηκότι μεταδιώκειν· καὶ ὅστις εἶχε τὰς ἑπομένας ἀγέλας, καὶ βοῦς καὶ ἵππους εἶπε τούτῳ καὶ ἅμα πρόβατα πολλὰ ἐλαύνειν ὅποι ἂν αὐτὸν πυνθάνηται ὄντα, ὡς ἐπισφαγείη τῷ Ἀβραδάτᾳ.
7.3.8Kadının yere oturmuş, cesedin de yatmakta olduğunu görünce bu acıya gözyaşı döktü ve şöyle dedi: "Ah, iyi ve sadık psykhē, bizi bırakıp gittin mi?" Bir yandan da ölünün elini tuttu; el onun elinde kaldı, çünkü Mısırlılar onu bir palayla kesmişti.
ἐπεὶ δὲ εἶδε τὴν γυναῖκα χαμαὶ καθημένην καὶ τὸν νεκρὸν κείμενον, ἐδάκρυσέ τε ἐπὶ τῷ πάθει καὶ εἶπε· φεῦ, ὦ ἀγαθὴ καὶ πιστὴ ψυχή, οἴχῃ δὴ ἀπολιπὼν ἡμᾶς; καὶ ἅμα ἐδεξιοῦτο αὐτὸν καὶ ἡ χεὶρ τοῦ νεκροῦ ἐπηκολούθησεν· ἀπεκέκοπτο γὰρ κοπίδι ὑπὸ τῶν Αἰγυπτίων.
7.3.9Kyros bunu görünce daha da büyük bir acı duydu. Kadın da feryat etti; eli Kyros'tan alıp öptü ve olabildiğince yerine yerleştirdi; sonra şöyle dedi:
ὁ δὲ ἰδὼν πολὺ ἔτι μᾶλλον ἤλγησε· καὶ ἡ γυνὴ δὲ ἀνωδύρατο καὶ δεξαμένη δὴ παρὰ τοῦ Κύρου ἐφίλησέ τε τὴν χεῖρα καὶ πάλιν ὡς οἷόν τʼ ἦν προσήρμοσε, καὶ εἶπε·
7.3.10"Öteki yerleri de böyle, Kyros; ama görmene ne gerek var? Biliyorum ki bunları en çok benim yüzümden, belki aynı ölçüde senin yüzünden de çekti, Kyros. Çünkü ben akılsız kadın, sana layık bir dost olsun diye ona hep böyle davranmasını öğütleyip durdum. O da, biliyorum, başına ne geleceğini değil, sana ne yaparak iyilik edebileceğini düşünüyordu. İşte o hiçbir kusuru olmadan öldü; ona öğüt veren ben ise sağ olarak yanında oturuyorum."
καὶ τἆλλά τοι, ὦ Κῦρε, οὕτως ἔχει· ἀλλὰ τί δεῖ σε ὁρᾶν; καὶ ταῦτα, ἔφη, οἶδʼ ὅτι διʼ ἐμὲ οὐχ ἥκιστα ἔπαθεν, ἴσως δὲ καὶ διὰ σέ, ὦ Κῦρε, οὐδὲν ἧττον. ἐγώ τε γὰρ ἡ μώρα πολλὰ διεκελευόμην αὐτῷ οὕτω ποιεῖν, ὅπως σοι φίλος ἄξιος γενήσοιτο· αὐτός τε οἶδʼ ὅτι οὗτος οὐ τοῦτο ἐνενόει ὅ τι πείσοιτο, ἀλλὰ τί ἄν σοι ποιήσας χαρίσαιτο. καὶ γὰρ οὖν, ἔφη, αὐτὸς μὲν ἀμέμπτως τετελεύτηκεν, ἐγὼ δʼ ἡ παρακελευομένη ζῶσα παρακάθημαι.
7.3.11Kyros bir süre sessizce ağladı, sonra konuştu: "Ama kadın, o en güzel sona ulaştı; çünkü zafer kazanırken öldü. Sen de benden gelen şu süsleri alıp onu donat." Gobryas ile Gadatas çok sayıda güzel süs getirmiş, orada bulunuyorlardı. "Sonra şunu bil," dedi, "başka bakımlardan da onursuz kalmayacak: mezar tümseğini de birçok kişi bize yaraşır şekilde yükseltecek, iyi bir adama yakışan kurbanlar da onun üzerinde kesilecek."
καὶ ὁ Κῦρος χρόνον μέν τινα σιωπῇ κατεδάκρυσεν, ἔπειτα δὲ ἐφθέγξατο· ἀλλʼ οὗτος μὲν δή, ὦ γύναι, ἔχει τὸ κάλλιστον τέλος· νικῶν γὰρ τετελεύτηκε· σὺ δὲ λαβοῦσα τοῖσδε ἐπικόσμει αὐτὸν τοῖς παρʼ ἐμοῦ· παρῆν δὲ ὁ Γωβρύας καὶ ὁ Γαδάτας πολὺν καὶ καλὸν κόσμον φέροντες· ἔπειτα δʼ, ἔφη, ἴσθι ὅτι οὐδὲ τὰ ἄλλα ἄτιμος ἔσται, ἀλλὰ καὶ τὸ μνῆμα πολλοὶ χώσουσιν ἀξίως ἡμῶν καὶ ἐπισφαγήσεται αὐτῷ ὅσα εἰκὸς ἀνδρὶ ἀγαθῷ.
7.3.12"Sen de yalnız kalmayacaksın; itidalin ve bütün aretēn için seni başka bakımlardan da onurlandıracağım ve seni istediğin yere götürecek birini yanına vereceğim. Yalnızca kimin yanına götürülmek istediğini bana bildir."
καὶ σὺ δʼ, ἔφη, οὐκ ἔρημος ἔσῃ, ἀλλʼ ἐγώ σε καὶ σωφροσύνης ἕνεκα καὶ πάσης ἀρετῆς καὶ τἆλλα τιμήσω καὶ συστήσω ὅστις ἀποκομιεῖ σε ὅποι ἂν αὐτὴ ἐθέλῃς· μόνον, ἔφη, δήλωσον πρὸς ἐμὲ πρὸς ὅντινα χρῄζεις κομισθῆναι.
7.3.13Pantheia da, "İçin rahat olsun, Kyros," dedi; "kimin yanına gitmek istediğimi senden saklamayacağım."
καὶ ἡ Πάνθεια εἶπεν· ἀλλὰ θάρρει, ἔφη, ὦ Κῦρε, οὐ μή σε κρύψω πρὸς ὅντινα βούλομαι ἀφικέσθαι.
7.3.14Kyros bunu söyleyip ayrıldı; kadına nasıl bir kocadan yoksun kaldığı için, kocaya da nasıl bir kadını bırakıp bir daha göremeyeceği için acıyordu. Kadın ise hadımlara, "Ben bunun için istediğim gibi ağıt yakana dek," diyerek çekilmelerini emretti; dadısına yanında kalmasını söyledi ve öldüğünde kendisini ve kocasını tek bir örtüyle örtmesini buyurdu. Dadı bunu yapmaması için çok yalvardı; ama bir şey elde edemeyip onun öfkelendiğini görünce oturup ağlamaya başladı. Kadın ise çoktandır hazırladığı hançeri çekip kendini boğazladı ve başını kocasının göğsüne koyarak öldü. Dadı feryat edip ikisini de Pantheia'nın buyurduğu gibi örttü.
ὁ μὲν δὴ ταῦτʼ εἰπὼν ἀπῄει, κατοικτίρων τήν τε γυναῖκα οἵου ἀνδρὸς στέροιτο καὶ τὸν ἄνδρα οἵαν γυναῖκα καταλιπὼν οὐκέτʼ ὄψοιτο. ἡ δὲ γυνὴ τοὺς μὲν εὐνούχους ἐκέλευσεν ἀποστῆναι, ἕως ἄν, ἔφη, τόνδʼ ἐγὼ ὀδύρωμαι ὡς βούλομαι· τῇ δὲ τροφῷ εἶπε παραμένειν, καὶ ἐπέταξεν αὐτῇ, ἐπειδὰν ἀποθάνῃ, περικαλύψαι αὐτήν τε καὶ τὸν ἄνδρα ἑνὶ ἱματίῳ. ἡ δὲ τροφὸς πολλὰ ἱκετεύουσα μὴ ποιεῖν τοῦτο, ἐπεὶ οὐδὲν ἥνυτε καὶ χαλεπαίνουσαν ἑώρα, ἐκάθητο κλαίουσα. ἡ δὲ ἀκινάκην πάλαι παρεσκευασμένον σπασαμένη σφάττει ἑαυτὴν καὶ ἐπιθεῖσα ἐπὶ τὰ στέρνα τοῦ ἀνδρὸς τὴν ἑαυτῆς κεφαλὴν ἀπέθνῃσκεν. ἡ δὲ τροφὸς ἀνωλοφύρατό τε καὶ περιεκάλυπτεν ἄμφω ὥσπερ ἡ Πάνθεια ἐπέστειλεν.
7.3.15Kyros kadının yaptığını öğrenince dehşete kapılıp bir yardımı dokunur mu diye koştu. Üç hadım da olanı görünce onlar da hançerlerini çekip, Pantheia'nın onları durdurduğu yerde dikilirken kendilerini boğazladılar. Hadımların mezar tümseğinin bugün de durduğu söylenir; üstteki dikili taşta erkeğin ve kadının adlarının Suriye harfleriyle yazılı olduğunu, aşağıda da üç dikili taş bulunduğunu ve üzerlerinde "Asa Taşıyıcıların" yazdığını söylerler.
ὁ δὲ Κῦρος ὡς ᾔσθετο τὸ ἔργον τῆς γυναικός, ἐκπλαγεὶς ἵεται, εἴ τι δύναιτο βοηθῆσαι. οἱ δὲ εὐνοῦχοι ἰδόντες τὸ γεγενημένον, τρεῖς ὄντες σπασάμενοι κἀκεῖνοι τοὺς ἀκινάκας ἀποσφάττονται οὗπερ ἔταξεν αὐτοὺς ἑστηκότες. [καὶ νῦν τὸ μνῆμα μέχρι τοῦ νῦν τῶν εὐνούχων κεχῶσθαι λέγεται· καὶ ἐπὶ μὲν τῇ ἄνω στήλῃ τοῦ ἀνδρὸς καὶ τῆς γυναικὸς ἐπιγεγράφθαι φασὶ τὰ ὀνόματα, Σύρια γράμματα, κάτω δὲ εἶναι τρεῖς λέγουσι στήλας καὶ ἐπιγεγράφθαι] Kyros bu acı olayın yerine yaklaşınca kadına hayran kalıp ağıt yaktı ve oradan ayrıldı. Ölülerin, uygun olduğu şekilde, bütün güzel törenlere kavuşmasıyla ilgilendi; söylendiğine göre mezar tümseği de pek büyük yapıldı.[^7.3.16]
7.4.14. Bölüm
Bundan sonra Karyalılar aralarında ayaklanıp birbirleriyle savaşınca, yurtları sağlam yerlerde olduğu için iki taraf da Kyros'u yardıma çağırdı. Kyros kendisi Sardes'te kalıp söz dinlemeyenlerin surlarını yıkmak için makineler ve koçbaşları yaptırırken, akılsız da savaştan anlamaz da olmayan, üstelik pek sevimli bir Pers olan Adusios'a bir ordu verip onu Karya'ya gönderdi. Kilikyalılar ve Kıbrıslılar da büyük bir istekle onunla birlikte sefere katıldılar.
ἐκ δὲ τούτου στασιάζοντες οἱ Κᾶρες καὶ πολεμοῦντες πρὸς ἀλλήλους, ἅτε τὰς οἰκήσεις ἔχοντες ἐν ἐχυροῖς χωρίοις, ἑκάτεροι ἐπεκαλοῦντο τὸν Κῦρον. ὁ δὲ Κῦρος αὐτὸς μὲν μένων ἐν Σάρδεσι μηχανὰς ἐποιεῖτο καὶ κριούς, ὡς τῶν μὴ πειθομένων ἐρείψων τὰ τείχη, Ἀδούσιον δὲ ἄνδρα Πέρσην καὶ τἆλλα οὐκ ἄφρονα οὐδʼ ἀπόλεμον, καὶ πάνυ δὴ εὔχαριν, πέμπει ἐπὶ τὴν Καρίαν, στράτευμα δούς· καὶ Κίλικες δὲ καὶ Κύπριοι πάνυ προθύμως αὐτῷ συνεστράτευσαν.
7.4.2Bu yüzden Kyros ne Kilikyalılara ne Kıbrıslılara hiçbir zaman Pers bir satrap göndermedi; yerli krallar her zaman ona yetti. Yine de onlardan vergi alıyor, ihtiyaç duyduğunda ordu göndermelerini istiyordu.
ὧν ἕνεκα οὐδʼ ἔπεμψε πώποτε Πέρσην σατράπην οὔτε Κιλίκων οὔτε Κυπρίων, ἀλλʼ ἤρκουν αὐτῷ αἰεὶ οἱ ἐπιχώριοι βασιλεύοντες· δασμὸν μέντοι ἐλάμβανε καὶ στρατιᾶς ὁπότε δέοιτο ἐπήγγελλεν αὐτοῖς.
7.4.3Adusios ordusunu alıp Karya'ya geldi. Karyalıların iki tarafından da adamlar yanına gelip, karşı tarafın zararına onu surlarının içine almaya hazır olduklarını söylediler. Adusios iki tarafa da aynı şekilde davrandı: kiminle konuşuyorsa onlara daha haklı olduklarını söylüyor, dost olduklarını karşı tarafın bilmemesi gerektiğini ekliyordu; böylece hazırlıksız yakalanan karşı tarafa daha kolay saldırabilecekmiş. Güvence verilmesini istedi: Karyalılar onu hilesiz olarak, Kyros'un ve Perslerin iyiliği için surlarının içine alacaklarına yemin etsinler; kendisi de surlara hilesiz olarak ve kendisini kabul edenlerin iyiliği için girmeye yemin etmeye hazırdı.
ὁ δὲ Ἀδούσιος ἄγων τὸ στράτευμα ἐπὶ τὴν Καρίαν ἦλθε, καὶ ἀπʼ ἀμφοτέρων τῶν Καρῶν παρῆσαν πρὸς αὐτὸν ἕτοιμοι ὄντες δέχεσθαι εἰς τὰ τείχη ἐπὶ κακῷ τῶν ἀντιστασιαζόντων· ὁ δὲ Ἀδούσιος πρὸς ἀμφοτέρους ταὐτὰ ἐποίει· δικαιότερά τε ἔφη λέγειν τούτους ὁποτέροις διαλέγοιτο, λαθεῖν τε ἔφη δεῖν τοὺς ἐναντίους φίλους σφᾶς γενομένους, ὡς δὴ οὕτως ἂν μᾶλλον ἐπιπεσὼν ἀπαρασκεύοις τοῖς ἐναντίοις. πιστὰ δʼ ἠξίου γενέσθαι, καὶ τοὺς μὲν Κᾶρας ὀμόσαι ἀδόλως τε δέξεσθαι εἰς τὰ τείχη σφᾶς καὶ ἐπʼ ἀγαθῷ τῷ Κύρου καὶ Περσῶν· αὐτὸς δὲ ὀμόσαι θέλειν ἀδόλως εἰσιέναι εἰς τὰ τείχη καὶ ἐπʼ ἀγαθῷ τῶν δεχομένων.
7.4.4Bunu iki tarafla da birbirinden gizli olarak yaptıktan sonra ikisiyle de aynı gece için sözleşti; o gece surların içine girip iki tarafın da kalelerini teslim aldı. Gün doğarken ordusuyla ortada yerleşip iki tarafın önde gelenlerini çağırdı. Onlar birbirlerini görünce, ikisi de aldatıldığını düşünerek öfkelendi.
ταῦτα δὲ ποιήσας ἀμφοτέροις λάθρᾳ ἑκατέρων νύκτα συνέθετο τὴν αὐτήν, καὶ ἐν ταύτῃ εἰσήλασέ τε εἰς τὰ τείχη καὶ παρέλαβε τὰ ἐρύματα ἀμφοτέρων. ἅμα δὲ τῇ ἡμέρᾳ καθεζόμενος εἰς τὸ μέσον σὺν τῇ στρατιᾷ ἐκάλεσεν ἑκατέρων τοὺς ἐπικαιρίους. οἱ δὲ ἰδόντες ἀλλήλους ἠχθέσθησαν, νομίζοντες ἐξηπατῆσθαι ἀμφότεροι.
7.4.5Adusios ise şöyle konuştu: "Dostlar, size surlara hilesiz ve beni kabul edenlerin iyiliği için gireceğime yemin ettim. Şimdi taraflardan birini yok edersem Karyalıların kötülüğü için girmiş olurum; ama size barış ve ikinizin de toprağını güvenle işleyebileceği bir düzen sağlarsam, sizin iyiliğiniz için gelmiş olurum. Öyleyse bugünden itibaren birbirinizle dostça görüşmeli, toprağınızı korkusuzca işlemeli, birbirinizden kız alıp vermelisiniz. Bunlara aykırı olarak haksızlığa kalkışan olursa Kyros da biz de ona düşman olacağız."
ὁ μέντοι Ἀδούσιος ἔλεξε τοιάδε· ἐγὼ ὑμῖν, ὦ ἄνδρες, ὤμοσα ἀδόλως εἰσιέναι εἰς τὰ τείχη καὶ ἐπʼ ἀγαθῷ τῶν δεχομένων. εἰ μὲν οὖν ἀπολῶ ὁποτέρους ὑμῶν, νομίζω ἐπὶ κακῷ εἰσεληλυθέναι Καρῶν· ἢν δὲ εἰρήνην ὑμῖν ποιήσω καὶ ἀσφάλειαν ἐργάζεσθαι ἀμφοτέροις τὴν γῆν, νομίζω ὑμῖν ἐπʼ ἀγαθῷ παρεῖναι. νῦν οὖν χρὴ ἀπὸ τῆσδε τῆς ἡμέρας ἐπιμίγνυσθαί τε ἀλλήλοις φιλικῶς, ἐργάζεσθαί τε τὴν γῆν ἀδεῶς, διδόναι τε τέκνα καὶ λαμβάνειν παρʼ ἀλλήλων. ἢν δὲ παρὰ ταῦτα ἀδικεῖν τις ἐπιχειρῇ, τούτοις Κῦρός τε καὶ ἡμεῖς πολέμιοι ἐσόμεθα.
7.4.6Bunun üzerine surların kapıları açıldı; yollar birbirine gidip gelenlerle, tarlalar çalışanlarla doldu. Bayramları birlikte kutluyorlardı; her yer barış ve neşeyle doluydu.
ἐκ τούτου πύλαι μὲν ἀνεῳγμέναι ἦσαν τῶν τειχῶν, μεσταὶ δὲ αἱ ὁδοὶ πορευομένων παρʼ ἀλλήλους, μεστοὶ δὲ οἱ χῶροι ἐργαζομένων· ἑορτὰς δὲ κοινῇ ἦγον, εἰρήνης δὲ καὶ εὐφροσύνης πάντα πλέα ἦν.
7.4.7Bu sırada Kyros'un yanından adamlar gelip daha fazla askere ya da makineye ihtiyacı olup olmadığını sordular. Adusios, elindeki orduyu da başka bir yerde kullanabileceklerini söyledi; bunu söylerken bir yandan da kalelerde muhafızlar bırakıp orduyu geri götürdü. Karyalılar kalması için yalvardılar; o istemeyince de Kyros'a haber gönderip Adusios'u kendilerine satrap olarak göndermesini rica ettiler.
ἐν δὲ τούτῳ ἧκον παρὰ Κύρου ἐρωτῶντες εἴ τι στρατιᾶς προσδέοιτο ἢ μηχανημάτων· ὁ δὲ Ἀδούσιος ἀπεκρίνατο ὅτι καὶ τῇ παρούσῃ ἐξείη ἄλλοσε χρῆσθαι στρατιᾷ· καὶ ἅμα ταῦτα λέγων ἀπῆγε τὸ στράτευμα, φρουροὺς ἐν ταῖς ἄκραις καταλιπών. οἱ δὲ Κᾶρες ἱκέτευον μένειν αὐτόν· ἐπεὶ δὲ οὐκ ἤθελε, προσέπεμψαν πρὸς Κῦρον δεόμενοι πέμψαι Ἀδούσιον σφίσι σατράπην.
7.4.8Kyros bu arada Hystaspas'ı bir orduyla Hellespontos çevresindeki Frigya'ya göndermişti. Adusios gelince ona da ordusunu Hystaspas'ın gittiği yöne götürmesini emretti; ki başka bir ordunun geldiğini duyunca Hystaspas'a daha kolay boyun eğsinler.
ὁ δὲ Κῦρος ἐν τούτῳ ἀπεστάλκει Ὑστάσπαν στράτευμα ἄγοντα ἐπὶ Φρυγίαν τὴν περὶ Ἑλλήσποντον. ἐπεὶ δʼ ἧκεν ὁ Ἀδούσιος, μετάγειν αὐτὸν ἐκέλευσεν ᾗπερ ὁ Ὑστάσπας προῴχετο, ὅπως μᾶλλον πείθοιντο τῷ Ὑστάσπᾳ, ἀκούσαντες ἄλλο στράτευμα προσιόν.
7.4.9Deniz kıyısında yaşayan Yunanlar pek çok hediye vererek surlarının içine barbar almamayı, ama vergi ödemeyi ve Kyros nereye çağırırsa oraya asker göndermeyi kabul ettirdiler.
οἱ μὲν οὖν Ἕλληνες οἱ ἐπὶ θαλάττῃ οἰκοῦντες πολλὰ δῶρα δόντες διεπράξαντο ὥστε εἰς μὲν τὰ τείχη βαρβάρους μὴ δέχεσθαι, δασμὸν δὲ ἀποφέρειν καὶ στρατεύειν ὅποι Κῦρος ἐπαγγέλλοι.
7.4.10Frigyalıların kralı ise kalelerini tutup boyun eğmemeye hazırlanıyor, buyruklarını da bu yönde veriyordu. Ama valileri ondan ayrılıp yalnız kalınca sonunda Kyros'un vereceği hükme razı olarak Hystaspas'a teslim oldu. Hystaspas kalelerde güçlü Pers muhafız birlikleri bırakıp kendi adamlarının yanı sıra çok sayıda Frigyalı atlı ve hafif kalkanlıyı da alarak oradan ayrıldı.
ὁ δὲ τῶν Φρυγῶν βασιλεὺς παρεσκευάζετο μὲν ὡς καθέξων τὰ ἐρυμνὰ καὶ οὐ πεισόμενος καὶ παρήγγελλεν οὕτως· ἐπεὶ δὲ ἀφίσταντο αὐτοῦ οἱ ὕπαρχοι καὶ ἔρημος ἐγίγνετο, τελευτῶν εἰς χεῖρας ἦλθεν Ὑστάσπᾳ ἐπὶ τῇ Κύρου δίκῃ. καὶ ὁ Ὑστάσπας καταλιπὼν ἐν ταῖς ἄκραις ἰσχυρὰς Περσῶν φρουρὰς ἀπῄει ἄγων σὺν τοῖς ἑαυτοῦ καὶ Φρυγῶν πολλοὺς ἱππέας καὶ πελταστάς.
7.4.11Kyros Adusios'a, Hystaspas'la birleştikten sonra Frigyalılardan Perslerin tarafını tutanları silahlarıyla birlikte getirmesini, savaşmaya hevesli olanların ise atlarını ve silahlarını alıp hepsini yalnızca sapanlarla ardından gelmeye zorlamasını emretti.
ὁ δὲ Κῦρος ἐπέστελλεν Ἀδουσίῳ συμμείξαντα πρὸς Ὑστάσπαν τοὺς μὲν ἑλομένους Φρυγῶν τὰ σφέτερα σὺν τοῖς ὅπλοις ἄγειν, τοὺς δὲ ἐπιθυμήσαντας πολεμεῖν τούτων ἀφελομένους τοὺς ἵππους καὶ τὰ ὅπλα σφενδόνας ἔχοντας πάντας κελεύειν ἕπεσθαι.
7.4.12Onlar bunları yaptılar. Kyros ise Sardes'te büyük bir piyade muhafız birliği bırakıp Kroisos'u yanına alarak ve her türden malla dolu birçok arabayı götürerek Sardes'ten yola çıktı. Kroisos da her arabada ne olduğunu tam olarak yazdığı listelerle geldi ve listeleri Kyros'a verip, "Kyros," dedi, "bunlar elindeyken, götürdüğünü sana eksiksiz teslim edeni de etmeyeni de bilirsin."
οὗτοι μὲν δὴ ταῦτʼ ἐποίουν. Κῦρος δὲ ὡρμᾶτο ἐκ Σάρδεων, φρουρὰν μὲν πεζὴν καταλιπὼν πολλὴν ἐν Σάρδεσι, Κροῖσον δὲ ἔχων, ἄγων δὲ πολλὰς ἁμάξας πολλῶν καὶ παντοδαπῶν χρημάτων. ἧκε δὲ καὶ ὁ Κροῖσος γεγραμμένα ἔχων ἀκριβῶς ὅσα ἐν ἑκάστῃ ἦν τῇ ἁμάξῃ· καὶ διδοὺς τῷ Κύρῳ τὰ γράμματα εἶπε· ταῦτʼ, ἔφη, ἔχων, ὦ Κῦρε, εἴσῃ τόν τέ σοι ὀρθῶς ἀποδιδόντα ἃ ἄγει καὶ τὸν μή.
7.4.13Kyros da şöyle dedi: "Bunu önceden düşünmekle iyi ediyorsun, Kroisos; ama benim mallarımı onlara sahip olmayı hak edenler götürecek; öyle ki bir şey çalsalar da kendi mallarından çalmış olacaklar." Bunu söylerken bir yandan da listeleri dostlarına ve komutanlara verdi; ki görevlilerden hangilerinin malları eksiksiz teslim ettiğini, hangilerinin etmediğini bilsinler.
καὶ ὁ Κῦρος ἔλεξεν· ἀλλὰ σὺ μὲν καλῶς ποιεῖς, ὦ Κροῖσε, προνοῶν· ἔμοιγε μέντοι ἄξουσι τὰ χρήματα οἵπερ καὶ ἔχειν αὐτὰ ἄξιοί εἰσιν· ὥστε ἤν τι καὶ κλέψωσι, τῶν ἑαυτῶν κλέψονται. καὶ ἅμα ταῦτα λέγων ἔδωκε τὰ γράμματα τοῖς φίλοις καὶ τοῖς ἄρχουσιν, ὅπως εἰδεῖεν τῶν ἐπιτρόπων οἵ τε σῶα αὐτοῖς ἀποδιδοῖεν οἵ τε μή.
7.4.14Lidyalılardan silahlarıyla, atlarıyla, arabalarıyla gösteriş yapan ve onu memnun edeceğini düşündükleri her şeyi yapmaya çalışanları gördüğünde, bunları silahlarıyla birlikte yanında götürdü. İsteksizce izlediğini gördüklerinin ise atlarını sefere ilk katılan Perslere verdi, silahlarını yaktı; bunları da sapanlarla izlemeye zorladı.
ἦγε δὲ καὶ Λυδῶν οὓς μὲν ἑώρα καλλωπιζομένους καὶ ὅπλοις καὶ ἵπποις καὶ ἅρμασι καὶ πάντα πειρωμένους ποιεῖν ὅ τι ᾤοντο αὐτῷ χαριεῖσθαι, τούτους μὲν σὺν τοῖς ὅπλοις· οὓς δὲ ἑώρα ἀχαρίτως ἑπομένους, τοὺς μὲν ἵππους αὐτῶν παρέδωκε Πέρσαις τοῖς πρώτοις συστρατευομένοις, τὰ δὲ ὅπλα κατέκαυσε· σφενδόνας δὲ καὶ τούτους ἠνάγκασεν ἔχοντας ἕπεσθαι.
7.4.15Boyun eğdirdiklerinden silahsız olanların hepsini de sapan alıştırması yapmaya zorladı; çünkü bu silahı en çok kölelere yaraşan silah sayıyordu. Gerçi başka bir kuvvetle birlikte olduklarında sapancıların bulunması kimi zaman çok işe yarar; ama tek başlarına bütün sapancılar bir araya gelse bile, yakın dövüş silahlarıyla üzerlerine yürüyen pek az kişiye bile dayanamazlar.
καὶ πάντας δὲ τοὺς ἀόπλους τῶν ὑποχειρίων γενομένων σφενδονᾶν ἠνάγκαζε μελετᾶν, νομίζων τοῦτο τὸ ὅπλον δουλικώτατον εἶναι· σὺν μὲν γὰρ ἄλλῃ δυνάμει μάλα ἔστιν ἔνθα ἰσχυρῶς ὠφελοῦσι σφενδονῆται παρόντες, αὐτοὶ δὲ καθʼ αὑτοὺς οὐδʼ ἂν οἱ πάντες σφενδονῆται μείνειαν πάνυ ὀλίγους ὁμόσε ἰόντας σὺν ὅπλοις ἀγχεμάχοις.
7.4.16Babil yolunda ilerlerken Büyük Frigya'daki Frigyalıları ve Kapadokyalıları boyunduruk altına aldı, Arapları da kendine bağladı. Bütün bunlardan elde ettikleriyle kırk binden az olmayan Pers atlısını silahlandırdı; esirlerden alınan birçok atı da bütün müttefiklerine dağıttı. Babil'e pek çok atlı, pek çok okçu ve mızrakçı, sayısız da sapancıyla vardı.
προϊὼν δὲ τὴν ἐπὶ Βαβυλῶνος κατεστρέψατο μὲν Φρύγας τοὺς ἐν τῇ μεγάλῃ Φρυγίᾳ, κατεστρέψατο δὲ Καππαδόκας, ὑποχειρίους δʼ ἐποιήσατο Ἀραβίους. ἐξώπλισε δὲ ἀπὸ πάντων τούτων Περσῶν μὲν ἱππέας οὐ μεῖον τετρακισμυρίους, πολλοὺς δὲ ἵππους τῶν αἰχμαλώτων καὶ πᾶσι τοῖς συμμάχοις διέδωκε· καὶ πρὸς Βαβυλῶνα ἀφίκετο παμπόλλους μὲν ἱππέας ἔχων, παμπόλλους δὲ τοξότας καὶ ἀκοντιστάς, σφενδονήτας δὲ ἀναριθμήτους.
7.5.15. Bölüm
Kyros Babil önlerine varınca bütün orduyu şehrin çevresine yerleştirdi; sonra kendisi dostları ve müttefiklerin önde gelenleriyle birlikte at üstünde şehrin çevresini dolaştı.
ἐπεὶ δὲ πρὸς Βαβυλῶνι ἦν ὁ Κῦρος, περιέστησε μὲν πᾶν τὸ στράτευμα περὶ τὴν πόλιν, ἔπειτα αὐτὸς περιήλαυνε τὴν πόλιν σὺν τοῖς φίλοις τε καὶ ἐπικαιρίοις τῶν συμμάχων.
7.5.2Surları gözden geçirdikten sonra orduyu şehirden geri çekmeye hazırlandı. Ama şehirden kaçan biri gelip, Kyros orduyu geri çekerken Babillilerin ona saldırmaya niyetli olduğunu söyledi. "Çünkü," dedi, "surdan baktıklarında saflar onlara zayıf göründü." Bunda şaşılacak bir şey yoktu; çünkü geniş bir surun çevresini kuşatanların safları ister istemez az derinlikte olacaktı.
ἐπεὶ δὲ κατεθεάσατο τὰ τείχη, ἀπάγειν παρεσκευάσατο τὴν στρατιὰν ἀπὸ τῆς πόλεως· ἐξελθὼν δέ τις αὐτόμολος εἶπεν ὅτι ἐπιτίθεσθαι μέλλοιεν αὐτῷ, ὁπότε ἀπάγοι τὸ στράτευμα· καταθεωμένοις γάρ, ἔφη, αὐτοῖς ἀπὸ τοῦ τείχους ἀσθενὴς ἐδόκει εἶναι ἡ φάλαγξ· καὶ οὐδὲν θαυμαστὸν ἦν οὕτως ἔχειν· περὶ γὰρ πολὺ τεῖχος κυκλουμένοις ἀνάγκη ἦν ἐπʼ ὀλίγων τὸ βάθος γενέσθαι τὴν φάλαγγα.
7.5.3Kyros bunu duyunca yanındakilerle birlikte ordusunun ortasına geçti ve ağır piyadelere, iki uçtan başlayarak safı katlamalarını ve ordunun yerinde duran kısmının arkasından geri çekilmelerini emretti; bu, iki taraftaki uçlar onun bulunduğu ortaya gelene kadar sürecekti.
ἀκούσας οὖν ὁ Κῦρος ταῦτα, στὰς κατὰ μέσον τῆς αὑτοῦ στρατιᾶς σὺν τοῖς περὶ αὐτὸν παρήγγειλεν ἀπὸ τοῦ ἄκρου ἑκατέρωθεν τοὺς ὁπλίτας ἀναπτύσσοντας τὴν φάλαγγα ἀπιέναι παρὰ τὸ ἑστηκὸς τοῦ στρατεύματος, ἕως γένοιτο ἑκατέρωθεν τὸ ἄκρον κατʼ αὐτὸν καὶ κατὰ τὸ μέσον.
7.5.4Bu yapılınca yerinde kalanlar derinlikleri iki katına çıktığı için hemen daha yürekli oldular; geri çekilenler de aynı şekilde yüreklendiler, çünkü düşmanın karşısına hemen onların yerine kalanlar geçmişti. İki yandan yürüyenler uçları birleştirince daha güçlü olarak durdular: geri çekilenler öndekiler sayesinde, öndekiler de arkalarına eklenenler sayesinde.
οὕτως οὖν ποιούντων οἵ τε μένοντες εὐθὺς θαρραλεώτεροι ἐγίγνοντο ἐπὶ διπλασίων τὸ βάθος γιγνόμενοι, οἵ τʼ ἀπιόντες ὡσαύτως θαρραλεώτεροι· εὐθὺς γὰρ οἱ μένοντες ⟨ἀντʼ⟩ αὐτῶν πρὸς τοὺς πολεμίους ἐγίγνοντο. ἐπεὶ δὲ πορευόμενοι ἑκατέρωθεν συνῆψαν τὰ ἄκρα, ἔστησαν ἰσχυρότεροι γεγενημένοι, οἵ τε ἀπεληλυθότες διὰ τοὺς ἔμπροσθεν, οἵ τʼ ἔμπροσθεν διὰ τοὺς ὄπισθεν προσγεγενημένους.
7.5.5Saf böyle katlanınca ister istemez ön sıradakiler ve son sıradakiler en iyiler, ortadakiler ise en kötüler oldu. Böyle bir düzen hem savaşmaya hem de kaçmamaya iyi hazırlanmış görünüyordu. Kanatlardaki atlılar ve hafif silahlılar da saf katlanıp kısaldıkça o ölçüde komutana yaklaşıyordu.
ἀναπτυχθείσης δʼ οὕτω τῆς φάλαγγος ἀνάγκη τοὺς πρώτους ἀρίστους εἶναι καὶ τοὺς τελευταίους, ἐν μέσῳ δὲ τοὺς κακίστους τετάχθαι· ἡ δʼ οὕτως ἔχουσα τάξις καὶ πρὸς τὸ μάχεσθαι ἐδόκει εὖ παρεσκευάσθαι καὶ πρὸς τὸ μὴ φεύγειν. καὶ οἱ ἱππεῖς δὲ καὶ οἱ γυμνῆτες οἱ ἀπὸ τῶν κεράτων αἰεὶ ἐγγύτερον ἐγίγνοντο τοῦ ἄρχοντος τοσούτῳ ὅσῳ ἡ φάλαγξ βραχυτέρα ἐγίγνετο ἀναδιπλουμένη.
7.5.6Böyle toplu bir hâle gelince, surdan atılan oklar erişebildiği sürece yüzleri düşmana dönük olarak geri geri çekildiler; okların menzilinden çıkınca arkalarını döndüler. İlk başta birkaç adım ilerledikçe yeniden dönüp yüzlerini surlara çevirerek duruyorlardı; uzaklaştıkça bu dönüşleri seyrekleşti. Güvende olduklarını düşününce de çadırlarına varana kadar durmadan yürüdüler.
ἐπεὶ δὲ οὕτω συνεσπειράθησαν, ἀπῇσαν, ἕως μὲν ἐξικνεῖτο τὰ βέλη ἀπὸ τοῦ τείχους, ἐπὶ πόδα· ἐπεὶ δὲ ἔξω βελῶν ἐγένοντο, στραφέντες, καὶ τὸ μὲν πρῶτον ὀλίγα βήματα προϊόντες μετεβάλοντο ἐπʼ ἀσπίδα καὶ ἵσταντο πρὸς τὸ τεῖχος βλέποντες· ὅσῳ δὲ προσωτέρω ἐγίγνοντο, τόσῳ δὲ μανότερον μετεβάλλοντο. ἐπεὶ δʼ ἐν τῷ ἀσφαλεῖ ἐδόκουν εἶναι, ξυνεῖρον ἀπιόντες, ἔστʼ ἐπὶ ταῖς σκηναῖς ἐγένοντο.
7.5.7Ordugâh kurulunca Kyros önde gelenleri toplayıp şöyle dedi: "Müttefikler, şehri çepeçevre gözden geçirdik. Bu kadar sağlam ve yüksek surları saldırarak nasıl ele geçirebileceğimizi göremiyorum. Ama şehirde ne kadar çok insan varsa, dışarı çıkıp savaşmadıklarına göre, açlıktan o kadar çabuk teslim olacaklarını düşünüyorum. Başka bir yol söyleyemiyorsanız, bence bu adamları bu yolla kuşatmalıyız."
ἐπεὶ δὲ κατεστρατοπεδεύσαντο, συνεκάλεσεν ὁ Κῦρος τοὺς ἐπικαιρίους καὶ ἔλεξεν· ἄνδρες σύμμαχοι, τεθεάμεθα μὲν κύκλῳ τὴν πόλιν· ἐγὼ δὲ ὅπως μὲν ἄν τις τείχη οὕτως ἰσχυρὰ καὶ ὑψηλὰ προσμαχόμενος ἕλοι οὐκ ἐνορᾶν μοι δοκῶ· ὅσῳ δὲ πλέονες ἄνθρωποι ἐν τῇ πόλει εἰσίν, ἐπείπερ οὐ μάχονται ἐξιόντες, τοσούτῳ ἂν θᾶττον λιμῷ αὐτοὺς ἡγοῦμαι ἁλῶναι. εἰ μή τινʼ οὖν ἄλλον τρόπον ἔχετε λέγειν, τούτῳ πολιορκητέους φημὶ εἶναι τοὺς ἄνδρας.
7.5.8Khrysantas, "Bu ırmak şehrin ortasından iki stadiondan geniş bir yatakla akmıyor mu?" dedi. "Vallahi akıyor," dedi Gobryas, "hem de öyle derin ki iki adam biri ötekinin omzuna çıksa bile başı sudan çıkmaz; öyle ki şehir, ırmak sayesinde surlarından da güçlüdür."
καὶ ὁ Χρυσάντας εἶπεν· ὁ δὲ ποταμός, ἔφη, οὗτος οὐ διὰ μέσης τῆς πόλεως ῥεῖ πλάτος ἔχων πλέον ἢ ἐπὶ δύο στάδια; ναὶ μὰ Δίʼ, ἔφη ὁ Γωβρύας, καὶ βάθος γʼ ὡς οὐδʼ ἂν δύο ἄνδρες ὁ ἕτερος ἐπὶ τοῦ ἑτέρου ἑστηκὼς τοῦ ὕδατος ὑπερέχοιεν· ὥστε τῷ ποταμῷ ἔτι ἰσχυροτέρα ἐστὶν ἡ πόλις ἢ τοῖς τείχεσι.
7.5.9Kyros da, "Khrysantas," dedi, "gücümüzü aşan şeyleri bırakalım. Her birimize düşen kısmı ölçüp bir an önce olabildiğince geniş ve derin bir hendek kazmalıyız; ki olabildiğince az nöbetçiye ihtiyacımız olsun."
καὶ ὁ Κῦρος, ταῦτα μέν, ἔφη, ὦ Χρυσάντα, ἐῶμεν ὅσα κρείττω ἐστὶ τῆς ἡμετέρας δυνάμεως· διαμετρησαμένους δὲ χρὴ ὡς τάχιστα τὸ μέρος ἑκάστους ἡμῶν ὀρύττειν τάφρον ὡς πλατυτάτην καὶ βαθυτάτην, ὅπως ὅτι ἐλαχίστων ἡμῖν τῶν φυλάκων δέῃ.
7.5.10Böylece surun çevresini ölçtü ve ırmak kıyısında büyük kulelere yetecek kadar yer bırakarak surun iki yanından dev bir hendek kazdırdı; toprağı da kendi taraflarına yığdılar.
οὕτω δὴ κύκλῳ διαμετρήσας περὶ τὸ τεῖχος, ἀπολιπὼν ὅσον τύρσεσι μεγάλαις ἀπὸ τοῦ ποταμοῦ, ὤρυττεν ἔνθεν καὶ ἔνθεν τοῦ τείχους τάφρον ὑπερμεγέθη, καὶ τὴν γῆν ἀνέβαλλον πρὸς ἑαυτούς.
7.5.11Önce ırmağın kıyısına kuleler yaptırdı; temellerini bir plethrondan kısa olmayan hurma kütükleriyle attırdı (çünkü bundan da uzun hurma ağaçları yetişir). Hurma kütükleri ağırlık altında ezildikçe yük eşekleri gibi yukarı doğru kamburlaşır.
καὶ πρῶτον μὲν πύργους ἐπὶ τῷ ποταμῷ ᾠκοδόμει, φοίνιξι θεμελιώσας οὐ μεῖον ἢ πλεθριαίοις (εἰσὶ γὰρ καὶ μείζονες ἢ τοσοῦτοι τὸ μῆκος πεφυκότες)· καὶ γὰρ δὴ πιεζόμενοι οἱ φοίνικες ὑπὸ βάρους ἄνω κυρτοῦνται, ὥσπερ οἱ ὄνοι οἱ κανθήλιοι·
7.5.12Bunları, ırmak hendeğe taşsa bile kuleleri yıkmasın diye temele koyuyordu. Yığılan toprağın üzerine de başka birçok kule diktirdi; ki olabildiğince çok gözetleme yeri olsun.
τούτους δʼ ὑπετίθει τούτου ἕνεκα [ὅπως ὅτι μάλιστα ἐοίκοι πολιορκήσειν παρασκευαζομένῳ], ὡς εἰ καὶ διαφύγοι ὁ ποταμὸς εἰς τὴν τάφρον, μὴ ἀνέλοι τοὺς πύργους. ἀνίστη δὲ καὶ ἄλλους πολλοὺς πύργους ἐπὶ τῆς ἀμβολάδος γῆς, ὅπως ὅτι πλεῖστα φυλακτήρια εἴη.
7.5.13Onlar bunları yapıyordu; surdakiler ise yirmi yıldan uzun yetecek erzakları olduğu için kuşatmayla alay ediyordu. Kyros bunu duyunca orduyu on iki kısma ayırdı; her kısım yılın bir ayı nöbet tutacaktı.
οἱ μὲν δὴ ταῦτʼ ἐποίουν· οἱ δʼ ἐν τῷ τείχει κατεγέλων τῆς πολιορκίας, ὡς ἔχοντες τὰ ἐπιτήδεια πλέον ἢ εἴκοσιν ἐτῶν. ἀκούσας δὲ ταῦτα ὁ Κῦρος τὸ στράτευμα κατένειμε δώδεκα μέρη, ὡς μῆνα τοῦ ἐνιαυτοῦ ἕκαστον τὸ μέρος φυλάξον.
7.5.14Babilliler bunu duyunca daha da çok alay ettiler; kendilerini Frigyalıların, Lidyalıların, Arapların ve Kapadokyalıların bekleyeceğini düşünüyorlardı; çünkü bunların hepsinin kendilerine Perslerden daha iyi niyetli olduğunu sanıyorlardı.
οἱ δὲ αὖ Βαβυλώνιοι ἀκούσαντες ταῦτα πολὺ ἔτι μᾶλλον κατεγέλων, ἐννοούμενοι εἰ σφᾶς Φρύγες καὶ Λυδοὶ καὶ Ἀράβιοι καὶ Καππαδόκαι φυλάξοιεν, οὓς σφίσιν ἐνόμιζον πάντας εὐμενεστέρους εἶναι ἢ Πέρσαις.
7.5.15Hendekler artık kazılmıştı. Kyros, Babil'de bütün Babillilerin bütün gece içip eğlendiği bir bayram olduğunu duyunca, o gece hava kararır kararmaz birçok adam alıp hendeklerin ırmağa bakan ağızlarını açtırdı.
καὶ αἱ μὲν τάφροι ἤδη ὀρωρυγμέναι ἦσαν. ὁ δὲ Κῦρος ἐπειδὴ ἑορτὴν τοιαύτην ἐν τῇ Βαβυλῶνι ἤκουσεν εἶναι, ἐν ᾗ πάντες Βαβυλώνιοι ὅλην τὴν νύκτα πίνουσι καὶ κωμάζουσιν, ἐν ταύτῃ, ἐπειδὴ τάχιστα συνεσκότασε, λαβὼν πολλοὺς ἀνθρώπους ἀνεστόμωσε τὰς τάφρους πρὸς τὸν ποταμόν.
7.5.16Bu yapılınca su gece boyunca hendeklere aktı; ırmağın şehrin içinden geçen yatağı da insanların yürüyebileceği hâle geldi.
ὡς δὲ τοῦτο ἐγένετο, τὸ ὕδωρ κατὰ τὰς τάφρους ἐχώρει ἐν τῇ νυκτί, ἡ δὲ διὰ τῆς πόλεως τοῦ ποταμοῦ ὁδὸς πορεύσιμος ἀνθρώποις ἐγίγνετο.
7.5.17Irmak böyle hazırlanınca Kyros, piyadelerin ve atlıların Pers binbaşılarına, bin kişilik birliklerini ikişer sıra hâlinde yanına getirmelerini, öteki müttefiklerin de daha önceki düzenleriyle onların arkasından gelmelerini buyurdu.
ὡς δὲ τὸ τοῦ ποταμοῦ οὕτως ἐπορσύνετο, παρηγγύησεν ὁ Κῦρος Πέρσαις χιλιάρχοις καὶ πεζῶν καὶ ἱππέων εἰς δύο ἄγοντας τὴν χιλιοστὺν παρεῖναι πρὸς αὐτόν, τοὺς δʼ ἄλλους συμμάχους κατʼ οὐρὰν τούτων ἕπεσθαι ᾗπερ πρόσθεν τεταγμένους.
7.5.18Onlar geldiler. Kyros da maiyetinden bazı piyadeleri ve atlıları ırmağın kurumuş yatağına indirip ırmak tabanının yürünebilir olup olmadığına bakmalarını emretti.
οἱ μὲν δὴ παρῆσαν· ὁ δὲ καταβιβάσας εἰς τὸ ξηρὸν τοῦ ποταμοῦ τοὺς ὑπηρέτας καὶ πεζοὺς καὶ ἱππέας, ἐκέλευσε σκέψασθαι εἰ πορεύσιμον εἴη τὸ ἔδαφος τοῦ ποταμοῦ.
7.5.19Yürünebilir olduğunu haber verince piyadelerin ve atlıların komutanlarını toplayıp şöyle dedi:
ἐπεὶ δὲ ἀπήγγειλαν ὅτι πορεύσιμον εἴη, ἐνταῦθα δὴ συγκαλέσας τοὺς ἡγεμόνας τῶν πεζῶν καὶ ἱππέων ἔλεξε τοιάδε.
7.5.20"Dostlar, ırmak bize şehre giden yolu açtı. Cesaretle girelim; şunu düşünelim ki şimdi üzerine yürüyeceğimiz bu adamlar, yanlarında müttefikleri varken, hepsi uyanık, ayık, silahlı ve düzenliyken yendiğimiz adamlardır."
ἄνδρες, ἔφη, φίλοι, ὁ μὲν ποταμὸς ἡμῖν παρακεχώρηκε τῆς εἰς τὴν πόλιν ὁδοῦ. ἡμεῖς δὲ θαρροῦντες εἰσίωμεν [μηδὲν φοβούμενοι εἴσω], ἐννοούμενοι ὅτι οὗτοι ἐφʼ οὓς νῦν πορευσόμεθα ἐκεῖνοί εἰσιν οὓς ἡμεῖς καὶ συμμάχους πρὸς ἑαυτοῖς ἔχοντας καὶ ἐγρηγορότας ἅπαντας καὶ νήφοντας καὶ ἐξωπλισμένους καὶ συντεταγμένους ἐνικῶμεν·
7.5.21"Şimdi ise üzerlerine, çoğu uyurken, çoğu sarhoşken, hepsi de düzensizken gidiyoruz. İçeride olduğumuzu fark edince de şaşkınlıktan şimdikinden çok daha işe yaramaz hâle gelecekler."
νῦν δʼ ἐπʼ αὐτοὺς ἴμεν ἐν ᾧ πολλοὶ μὲν αὐτῶν καθεύδουσι, πολλοὶ δʼ [αὐτῶν] μεθύουσι, πάντες δʼ ἀσύντακτοί εἰσιν· ὅταν δὲ αἴσθωνται ἡμᾶς ἔνδον ὄντας, πολὺ ἔτι μᾶλλον ἢ νῦν ἀχρεῖοι ἔσονται ὑπὸ τοῦ ἐκπεπλῆχθαι.
7.5.22"Biri, şehre girenler için korkunç olduğu söylenen şeyi, yani damlara çıkıp iki yandan taş ve ok yağdırmalarını düşünüyorsa, en çok bu konuda içi rahat olsun. Çünkü evlerin üzerine çıkan olursa, tanrı Hephaistos müttefikimizdir. Kapı önleri kolay tutuşur: kapıları hurma ağacından yapılmış, üstlerine de alev alıcı zift sürülmüştür."
εἰ δέ τις τοῦτο ἐννοεῖται, ὃ δὴ λέγεται φοβερὸν εἶναι τοῖς εἰς πόλιν εἰσιοῦσι, μὴ ἐπὶ τὰ τέγη ἀναβάντες βάλλωσιν ἔνθεν καὶ ἔνθεν, τοῦτο μάλιστα θαρρεῖτε· ἢν γὰρ ἀναβῶσί τινες ἐπὶ τὰς οἰκίας, ἔχομεν σύμμαχον θεὸν Ἥφαιστον. εὔφλεκτα δὲ τὰ πρόθυρα αὐτῶν, φοίνικος μὲν αἱ θύραι πεποιημέναι, ἀσφάλτῳ δὲ ὑπεκκαύματι κεχριμέναι.
7.5.23"Bizde ise çabucak büyük bir ateş doğuracak bol meşale, çabucak büyük alev çağıracak bol katran ve kıtık var; öyle ki evlerdekiler ya çabucak kaçmak ya da çabucak yanıp kül olmak zorunda kalacak."
ἡμεῖς δʼ αὖ πολλὴν μὲν δᾷδα ἔχομεν, ἣ ταχὺ πολὺ πῦρ τέξεται, πολλὴν δὲ πίτταν καὶ στυππεῖον, ἃ ταχὺ παρακαλεῖ πολλὴν φλόγα· ὥστε ἀνάγκην εἶναι ἢ φεύγειν ταχὺ τοὺς ἀπὸ τῶν οἰκιῶν ἢ ταχὺ κατακεκαῦσθαι.
7.5.24"Haydi silahlarınızı alın; tanrıların yardımıyla ben önderlik edeceğim. Siz, Gadatas ve Gobryas, yolları gösterin, çünkü biliyorsunuz; içeri girince de bizi en kısa yoldan saraya götürün."
ἀλλʼ ἄγετε λαμβάνετε τὰ ὅπλα· ἡγήσομαι δʼ ἐγὼ σὺν τοῖς θεοῖς. ὑμεῖς δʼ, ἔφη, ὦ Γαδάτα καὶ Γωβρύα, δείκνυτε τὰς ὁδούς· ἴστε γάρ· ὅταν δʼ ἐντὸς γενώμεθα, τὴν ταχίστην ἄγετε ἐπὶ τὰ βασίλεια.
7.5.25Gobryas ve yanındakiler, "Sarayın kapıları kilitli bile olmasa şaşılmaz," dediler; "çünkü bu gece bütün şehir eğlencede. Ama kapıların önünde bir muhafız birliğiyle karşılaşacağız; orada her zaman bir birlik bulunur." "Oyalanmamalı," dedi Kyros, "hemen gitmeli; ki adamları olabildiğince hazırlıksız yakalayalım."
καὶ μήν, ἔφασαν οἱ ἀμφὶ τὸν Γωβρύαν, οὐδὲν ἂν εἴη θαυμαστὸν εἰ καὶ ἄκλειστοι αἱ πύλαι αἱ τοῦ βασιλείου εἶεν· κωμάζει γὰρ ἡ πόλις πᾶσα τῇδε τῇ νυκτί. φυλακῇ μέντοι πρὸ τῶν πυλῶν ἐντευξόμεθα· ἔστι γὰρ αἰεὶ τεταγμένη. οὐκ ἂν μέλλειν δέοι, ἔφη ὁ Κῦρος, ἀλλʼ ἰέναι, ἵνα ἀπαρασκεύους ὡς μάλιστα λάβωμεν τοὺς ἄνδρας.
7.5.26Bunlar söylenince yola koyuldular. Karşılarına çıkanlardan kimi vurulup öldü, kimi içeri kaçtı, kimi bağırdı. Gobryas'ın adamları da kendileri de eğlenceden dönenlermiş gibi onlarla birlikte bağırdılar. Gidebildikleri kadar hızlı giderek sarayın önüne vardılar.
ἐπεὶ δὲ ταῦτα ἐρρήθη, ἐπορεύοντο· τῶν δὲ ἀπαντώντων οἱ μὲν ἀπέθνῃσκον παιόμενοι, οἱ δʼ ἔφευγον πάλιν εἴσω, οἱ δʼ ἐβόων· οἱ δʼ ἀμφὶ τὸν Γωβρύαν συνεβόων αὐτοῖς, ὡς κωμασταὶ ὄντες καὶ αὐτοί· καὶ ἰόντες ᾗ ἐδύναντο [ὡς] τάχιστα ἐπὶ τοῖς βασιλείοις ἐγένοντο.
7.5.27Gobryas ve Gadatas'ın yanına verilenler sarayın kapılarını kapalı buldular. Muhafızların üzerine gönderilenler ise onlar bol ışık altında içerken üzerlerine saldırdılar ve hemen onlara düşman muamelesi yaptılar.
καὶ οἱ μὲν σὺν τῷ Γωβρύᾳ καὶ Γαδάτᾳ τεταγμένοι κεκλειμένας εὑρίσκουσι τὰς πύλας τοῦ βασιλείου· οἱ δὲ ἐπὶ τοὺς φύλακας ταχθέντες ἐπεισπίπτουσιν αὐτοῖς πίνουσι πρὸς φῶς πολύ, καὶ εὐθὺς ὡς πολεμίοις ἐχρῶντο αὐτοῖς.
7.5.28Çığlık ve gürültü yükselince içeridekiler kargaşayı fark ettiler; kral ne olduğuna bakılmasını emredince bazıları kapıları açıp dışarı koştu.
ὡς δὲ κραυγὴ καὶ κτύπος ἐγίγνετο, αἰσθόμενοι οἱ ἔνδον τοῦ θορύβου, κελεύσαντος τοῦ βασιλέως σκέψασθαι τί εἴη τὸ πρᾶγμα, ἐκθέουσί τινες ἀνοίξαντες τὰς πύλας.
7.5.29Gadatas'ın adamları kapıların aralandığını görünce içeri daldılar; içeri geri kaçanları kovalayıp vurarak kralın yanına vardılar. Onu ayağa kalkmış, elindeki hançeri çekmiş olarak buldular.
οἱ δʼ ἀμφὶ τὸν Γαδάταν ὡς εἶδον τὰς πύλας χαλώσας εἰσπίπτουσι καὶ τοῖς πάλιν φεύγουσιν εἴσω ἐφεπόμενοι καὶ παίοντες ἀφικνοῦνται πρὸς τὸν βασιλέα· καὶ ἤδη ἑστηκότα αὐτὸν καὶ ἐσπασμένον ὃν εἶχεν ἀκινάκην εὑρίσκουσι.
7.5.30Gadatas ile Gobryas'ın adamları onu alt ettiler; yanındakiler de öldü: kimi önüne bir şey siper ederken, kimi kaçarken, kimi de eline ne geçtiyse onunla kendini savunurken.
καὶ τοῦτον μὲν οἱ σὺν Γαδάτᾳ καὶ Γωβρύᾳ ἐχειροῦντο· καὶ οἱ σὺν αὐτῷ δὲ ἀπέθνῃσκον, ὁ μὲν προβαλλόμενός τι, ὁ δὲ φεύγων, ὁ δέ γε καὶ ἀμυνόμενος ὅτῳ ἐδύνατο.
7.5.31Kyros atlı birliklerini sokaklara dağıttı ve önceden şunu söyledi: dışarıda yakaladıklarını öldürsünler; evlerdekilere ise Suriye dilini bilenler aracılığıyla içeride kalmalarını, dışarıda yakalanan olursa öldürüleceğini ilan etsinler.
ὁ δὲ Κῦρος διέπεμπε τὰς τῶν ἱππέων τάξεις κατὰ τὰς ὁδοὺς καὶ προεῖπεν οὓς μὲν ἔξω λαμβάνοιεν κατακαίνειν, τοὺς δʼ ἐν ταῖς οἰκίαις κηρύττειν τοὺς συριστὶ ἐπισταμένους ἔνδον μένειν· εἰ δέ τις ἔξω ληφθείη, ὅτι θανατώσοιτο.
7.5.32Onlar bunu yaptılar. Gadatas ile Gobryas da geldiler. Önce dinsiz kraldan öç aldıkları için tanrılara secde ettiler, sonra sevinçten ağlayarak Kyros'un ellerini ve ayaklarını öptüler.
οἱ μὲν δὴ ταῦτʼ ἐποίουν. Γαδάτας δὲ καὶ Γωβρύας ἧκον· καὶ θεοὺς μὲν πρῶτον προσεκύνουν, ὅτι τετιμωρημένοι ἦσαν τὸν ἀνόσιον βασιλέα, ἔπειτα δὲ Κύρου κατεφίλουν καὶ χεῖρας καὶ πόδας, πολλὰ δακρύοντες ἅμα χαρᾷ [καὶ εὐφραινόμενοι].
7.5.33Gün doğup kaleleri tutanlar şehrin düştüğünü ve kralın öldüğünü öğrenince kaleleri de teslim ettiler.
ἐπεὶ δὲ ἡμέρα ἐγένετο καὶ ᾔσθοντο οἱ τὰς ἄκρας ἔχοντες ἑαλωκυῖάν τε τὴν πόλιν καὶ τὸν βασιλέα τεθνηκότα, παραδιδόασι καὶ τὰς ἄκρας.
7.5.34Kyros kaleleri hemen teslim alıp oralara kale komutanları ve muhafızlar gönderdi; ölüleri gömmeyi yakınlarına bıraktı. Tellallara da bütün Babillilerin silahlarını teslim etmesini ilan etmelerini emretti; bir evde silah bulunursa içindekilerin hepsinin öldürüleceğini de önceden bildirdi. Onlar da silahları getirdiler; Kyros bunları, ileride kullanmak gerekirse hazır olsun diye kalelere koydurdu.
ὁ δὲ Κῦρος τὰς μὲν ἄκρας εὐθὺς παρελάμβανε καὶ φρουράρχους τε καὶ φρουροὺς εἰς ταύτας ἀνέπεμπε, τοὺς δὲ τεθνηκότας θάπτειν ἐφῆκε τοῖς προσήκουσι· τοὺς δὲ κήρυκας κηρύττειν ἐκέλευεν ἀποφέρειν πάντας τὰ ὅπλα Βαβυλωνίους· ὅπου δὲ ληφθήσοιτο ὅπλα ἐν οἰκίᾳ, προηγόρευεν ὡς πάντες οἱ ἔνδον ἀποθανοῖντο. οἱ μὲν δὴ ἀπέφερον, ὁ δὲ Κῦρος ταῦτα μὲν εἰς τὰς ἄκρας κατέθετο, ὡς εἴη ἕτοιμα, εἴ τί ποτε δέοι χρῆσθαι.
7.5.35Bunlar yapılınca önce Magları çağırdı; şehir mızrak gücüyle alındığı için ganimetin ilk payını tanrılara ayırmalarını ve kutsal alanlar seçmelerini emretti. Ardından yapılan işlerde ortağı saydığı kişilere evler ve resmî binalar dağıttı. Kararlaştırıldığı gibi en iyi payları en iyilere verdi. Biri payını az bulursa gelip anlatmasını söyledi.
ἐπεὶ δὲ ταῦτʼ ἐπέπρακτο, πρῶτον μὲν τοὺς μάγους καλέσας, ὡς δοριαλώτου τῆς πόλεως οὔσης ἀκροθίνια τοῖς θεοῖς καὶ τεμένη ἐκέλευσεν ἐξελεῖν· ἐκ τούτου δὲ καὶ οἰκίας διεδίδου καὶ ἀρχεῖα τούτοις οὕσπερ κοινῶνας ἐνόμιζε τῶν καταπεπραγμένων· οὕτω δὲ διένειμεν, ὥσπερ ἐδέδοκτο, τὰ κράτιστα τοῖς ἀρίστοις. εἰ δέ τις οἴοιτο μεῖον ἔχειν, διδάσκειν προσιόντας ἐκέλευε.
7.5.36Babillilere toprağı işlemelerini, vergilerini ödemelerini ve her biri kime verildiyse ona hizmet etmelerini buyurdu. Ortakları olan Perslere ve müttefiklerden yanında kalmayı seçenlere de, kendilerine verilen insanlarla efendileri olarak konuşmalarını buyurdu.
προεῖπε δὲ Βαβυλωνίοις μὲν τὴν γῆν ἐργάζεσθαι καὶ τοὺς δασμοὺς ἀποφέρειν καὶ θεραπεύειν τούτους οἷς ἕκαστοι αὐτῶν ἐδόθησαν· Πέρσας δὲ τοὺς κοινῶνας καὶ τῶν συμμάχων ὅσοι μένειν ᾑροῦντο παρʼ αὐτῷ ὡς δεσπότας ὧν ἔλαβον προηγόρευε διαλέγεσθαι.
7.5.37Bundan sonra Kyros artık kendisini de bir krala yakışır saydığı şekilde yerleştirmek isteyince bunu dostlarının onayıyla yapmaya karar verdi; ki az görünür ve heybetli olması olabildiğince az kıskançlık uyandırsın. Bunu şöyle düzenledi: gün ağarırken uygun gördüğü bir yerde durup bir şey söylemek isteyen herkesi kabul ediyor, cevabını verip gönderiyordu.
ἐκ δὲ τούτου ἐπιθυμῶν ὁ Κῦρος ἤδη κατασκευάσασθαι καὶ αὐτὸς ὡς βασιλεῖ ἡγεῖτο πρέπειν, ἔδοξεν αὐτῷ τοῦτο σὺν τῇ τῶν φίλων γνώμῃ ποιῆσαι, ὡς ὅτι ἥκιστα ἂν ἐπιφθόνως σπάνιός τε καὶ σεμνὸς φανείη. ὧδε οὖν ἐμηχανᾶτο τοῦτο. ἅμα τῇ ἡμέρᾳ στὰς ὅπου ἐδόκει ἐπιτήδειον εἶναι προσεδέχετο τὸν βουλόμενον λέγειν τι καὶ ἀποκρινάμενος ἀπέπεμπεν.
7.5.38İnsanlar onun kabul ettiğini öğrenince sayısız kalabalıklar hâlinde geldiler; yanına ulaşmak için itişirken türlü dalavereler döndü, kavgalar çıktı.
οἱ δʼ ἄνθρωποι ὡς ἔγνωσαν ὅτι προσδέχοιτο, ἧκον ἀμήχανοι τὸ πλῆθος· καὶ ὠθουμένων περὶ τοῦ προσελθεῖν μηχανή τε πολλὴ καὶ μάχη ἦν.
7.5.39Görevliler onları elden geldiğince ayırıp içeri alıyordu. Dostlarından biri kalabalığı yarıp önüne çıktığında Kyros elini uzatıp onu yanına çekiyor ve şöyle diyordu: "Dostlar, kalabalığı savuşturana kadar bekleyin; sonra baş başa rahatça görüşürüz." Dostları bekliyordu; ama kalabalık giderek daha çok akın ediyordu; öyle ki Kyros dostlarıyla ilgilenip görüşmeye vakit bulamadan akşam oldu.
οἱ δὲ ὑπηρέται ὡς ἐδύναντο διακρίναντες προσίεσαν. ὁπότε δέ τις καὶ τῶν φίλων διωσάμενος τὸν ὄχλον προφανείη, προτείνων ὁ Κῦρος τὴν χεῖρα προσήγετο αὐτοὺς καὶ οὕτως ἔλεγεν· ἄνδρες φίλοι, περιμένετε, ἕως ⟨ἂν⟩ τὸν ὄχλον διωσώμεθα· ἔπειτα δὲ καθʼ ἡσυχίαν συγγενησόμεθα. οἱ μὲν δὴ φίλοι περιέμενον. ὁ δʼ ὄχλος πλείων καὶ πλείων ἐπέρρει, ὥστʼ ἔφθασεν ἑσπέρα γενομένη πρὶν τοῖς φίλοις αὐτὸν σχολάσαι καὶ συγγενέσθαι.
7.5.40Bunun üzerine Kyros, "Dostlar," dedi, "şimdi dağılma vakti; yarın sabah erkenden gelin, çünkü ben de sizinle bir şey konuşmak istiyorum." Dostları bunu duyunca, her türlü zaruri ihtiyacı bastırmanın cezasını çekmiş olarak seve seve koşa koşa gittiler. O gece böyle uyudular.
οὕτω δὴ ὁ Κῦρος λέγει· ὥρα, ἔφη, ὦ ἄνδρες, νῦν μὲν [καιρὸς] διαλυθῆναι· αὔριον δὲ πρῲ ἔλθετε· καὶ γὰρ ἐγὼ βούλομαι ὑμῖν τι διαλεχθῆναι. ἀκούσαντες ταῦτα οἱ φίλοι ἄσμενοι ᾤχοντο ἀποθέοντες, δίκην δεδωκότες ὑπὸ πάντων τῶν ἀναγκαίων. καὶ τότε μὲν οὕτως ἐκοιμήθησαν.
7.5.41Ertesi gün Kyros aynı yerdeydi; ama yanına gelmek isteyen insanların çok daha büyük bir kalabalığı, hem de dostlarından çok önce gelip çevresini sarmıştı. Kyros mızraklı Perslerden geniş bir çember oluşturup dostları ve Perslerle müttefiklerin komutanları dışında kimseyi geçirmemelerini söyledi.
τῇ δʼ ὑστεραίᾳ ὁ μὲν Κῦρος παρῆν εἰς τὸ αὐτὸ χωρίον, ἀνθρώπων δὲ πολὺ πλέον πλῆθος περιειστήκει βουλομένων προσιέναι, καὶ πολὺ πρότερον ἢ οἱ φίλοι παρῆσαν. ὁ οὖν Κῦρος περιστησάμενος τῶν ξυστοφόρων Περσῶν κύκλον μέγαν εἶπε μηδένα παριέναι ἢ τοὺς φίλους τε καὶ ἄρχοντας τῶν Περσῶν τε καὶ τῶν συμμάχων.
7.5.42Bunlar toplanınca Kyros onlara şöyle dedi: "Dostlar ve müttefikler, tanrılara, şimdiye kadar dua ettiğimiz her şeyi başarmadık diye hiçbir sitemde bulunamayız. Ama büyük işler başarmak, insanın ne kendisiyle ilgilenmeye vakit bulmasına ne de dostlarıyla neşelenmesine imkân bırakacaksa, ben böyle bir saadete veda ederim."
ἐπεὶ δὲ συνῆλθον οὗτοι, ἔλεξεν ὁ Κῦρος αὐτοῖς τοιάδε· ἄνδρες φίλοι καὶ σύμμαχοι, τοῖς μὲν θεοῖς οὐδὲν ἂν ἔχοιμεν μέμψασθαι τὸ μὴ οὐχὶ μέχρι τοῦδε πάντα ὅσα ηὐχόμεθα καταπεπραχέναι· εἰ μέντοι τοιοῦτον ἔσται τὸ μεγάλα πράττειν ὥστε μὴ οἷόν τʼ εἶναι μήτε ἀμφʼ αὑτὸν σχολὴν ἔχειν μήτε μετὰ τῶν φίλων εὐφρανθῆναι, ἐγὼ μὲν χαίρειν ταύτην τὴν εὐδαιμονίαν κελεύω.
7.5.43"Dün de gördünüz elbette: sabahtan gelenleri dinlemeye başladık ve akşama kadar bırakmadık. Şimdi de dünkünden daha kalabalık başkalarının bize iş çıkarmak üzere burada olduğunu görüyorsunuz."
ἐνενοήσατε γάρ, ἔφη, καὶ χθὲς δήπου ὅτι ἕωθεν ἀρξάμενοι ἀκούειν τῶν προσιόντων οὐκ ἐλήξαμεν πρόσθεν ἑσπέρας· καὶ νῦν ὁρᾶτε τούτους ἄλλους πλείονας τῶν χθὲς παρόντας ὡς πράγματα ἡμῖν παρέξοντας.
7.5.44"Biri bunlara kendini teslim ederse, hesap ediyorum ki benim size, sizin bana ayıracağınız pay pek küçük olacak; kendime ise hiçbir pay kalmayacağını açıkça biliyorum."
εἰ οὖν τις τούτοις ὑφέξει ἑαυτόν, λογίζομαι μικρὸν μέν τι ὑμῖν μέρος ἐμοῦ μετεσόμενον, μικρὸν δέ τι ἐμοὶ ὑμῶν· ἐμαυτοῦ μέντοι σαφῶς οἶδʼ ὅτι οὐδʼ ὁτιοῦν μοι μετέσται.
7.5.45"Bir de gülünç bir durum görüyorum: ben size elbette beklendiği gibi bağlıyım; çevremizi saran bu insanlardan ise ya birkaçını tanırım ya hiçbirini. Ama hepsi, itişmede sizi yenerlerse benden istediklerini sizden önce elde edecek şekilde hazırlanmış. Oysa ben böyle insanların, benden bir şey isterlerse, bana ulaşmak için aracılığınıza ihtiyaç duyarak sizin, yani dostlarımın gönlünü yapmalarını beklerdim."
ἔτι δʼ, ἔφη, καὶ ἄλλο ὁρῶ γελοῖον πρᾶγμα· ἐγὼ γὰρ δήπου ὑμῖν μὲν ὥσπερ εἰκὸς διάκειμαι· τούτων δὲ τῶν περιεστηκότων ἤ τινα ἢ οὐδένα οἶδα, καὶ οὗτοι πάντες οὕτω παρεσκευασμένοι εἰσὶν ὡς, ἢν νικῶσιν ὑμᾶς ὠθοῦντες, πρότεροι ἃ βούλονται ὑμῶν παρʼ ἐμοῦ διαπραξόμενοι. ἐγὼ δὲ ἠξίουν τοὺς τοιούτους, εἴ τίς τι ἐμοῦ δέοιτο, θεραπεύειν ὑμᾶς τοὺς ἐμοὺς φίλους δεομένους προσαγωγῆς.
7.5.46"Biri belki, peki neden baştan böyle düzenlemedin de kendini herkesin ortasına koydun, diyebilir. Çünkü savaşın, komutanın ne gerekeni bilmekte ne de zamanı gelen işi yapmakta geri kalmaması gereken bir iş olduğunu biliyordum. Az görülen komutanların da yapılması gereken birçok şeyi ihmal ettiğini düşünüyordum."
ἴσως ἂν οὖν εἴποι τις, τί δῆτα οὐχ οὕτως ἐξ ἀρχῆς παρεσκευασάμην, ἀλλὰ παρεῖχον ἐν τῷ μέσῳ ἐμαυτόν. ὅτι τὰ τοῦ πολέμου τοιαῦτα ἐγίγνωσκον ὄντα ὡς μὴ ὑστερίζειν δέον τὸν ἄρχοντα μήτε τῷ εἰδέναι ἃ δεῖ μήτε τῷ πράττειν ἃ ἂν καιρὸς ᾖ· τοὺς δὲ σπανίους ἰδεῖν στρατηγοὺς πολλὰ ἐνόμιζον ὧν δεῖ πραχθῆναι παριέναι.
7.5.47"Şimdi ise en çok emek isteyen savaş da sona erdiğine göre, bence benim psykhēm de biraz dinlenmeyi hak ediyor. Ben hem kendi işlerimizin hem de ilgilenmemiz gereken başkalarının işlerinin iyi gitmesi için ne yapmam gerektiğini bilemediğime göre, herkes en yararlı gördüğü şeyi öğütlesin."
νῦν δʼ ἐπειδὴ καὶ ὁ φιλοπονώτατος πόλεμος ἀναπέπαυται, δοκεῖ μοι καὶ ἡ ἐμὴ ψυχὴ ἀναπαύσεώς τινος ἀξιοῦν τυγχάνειν. ὡς οὖν ἐμοῦ ἀποροῦντος ὅ τι ἂν τύχοιμι ποιῶν ὥστε καλῶς ἔχειν τά τε ἡμέτερα καὶ τὰ τῶν ἄλλων ὧν ἡμᾶς δεῖ ἐπιμελεῖσθαι, συμβουλευέτω ὅ τι τις ὁρᾷ συμφορώτατον.
7.5.48Kyros böyle konuştu. Ardından bir zamanlar akrabası olduğunu söylemiş olan Artabazos ayağa kalkıp şöyle dedi: "Söze başlamakla iyi ettin, Kyros. Çünkü ben sen daha pek gençken dostun olmayı istemeye başladım; ama bana hiç ihtiyacın olmadığını görünce sana yaklaşmaktan çekiniyordum."
Κῦρος μὲν οὕτως εἶπεν· ἀνίσταται δʼ ἐπʼ αὐτῷ Ἀρτάβαζος ὁ συγγενής ποτε φήσας εἶναι καὶ εἶπεν· ἦ καλῶς, ἔφη, ἐποίησας, ὦ Κῦρε, ἄρξας τοῦ λόγου. ἐγὼ γὰρ ἔτι νέου μὲν ὄντος σοῦ πάνυ ἀρξάμενος ἐπεθύμουν φίλος γενέσθαι, ὁρῶν δέ σε οὐδὲν δεόμενον ἐμοῦ κατώκνουν σοι προσιέναι.
7.5.49"Sonra bir gün Kyaksares'in sözlerini Medlere bildirmek için bana da ihtiyacın oldu. Bu işte sana gönülden yardım edersem senin yakının olacağımı ve seninle istediğim kadar konuşabileceğimi hesap ettim. O iş de öyle yapıldı ki sen de beni övdün."
ἐπεὶ δʼ ἔτυχές ποτε καὶ ἐμοῦ δεηθεὶς [προθύμως] ἐξαγγεῖλαι πρὸς Μήδους τὰ παρὰ Κυαξάρου, ἐλογιζόμην, εἰ ταῦτα προθύμως σοι συλλάβοιμι, ὡς οἰκεῖός τέ σοι ἐσοίμην καὶ ἐξέσοιτό μοι διαλέγεσθαί σοι ὁπόσον χρόνον βουλοίμην. καὶ ἐκεῖνα μὲν δὴ ἐπράχθη ὥστε σε ἐπαινεῖν.
7.5.50"Ondan sonra ilk dostlarımız Hyrkanialılar oldu; biz de müttefike pek açtık; öyle ki sevgimizden onları neredeyse kucağımızda taşıyorduk. Sonra düşman ordugâhı ele geçirilince, sanırım benimle ilgilenmeye vaktin yoktu; ben de seni anlayışla karşıladım."
μετὰ τοῦτο Ὑρκάνιοι μὲν πρῶτοι φίλοι ἡμῖν ἐγένοντο καὶ μάλα πεινῶσι συμμάχων· ὥστε μόνον οὐκ ἐν ταῖς ἀγκάλαις περιεφέρομεν αὐτοὺς ἀγαπῶντες. μετὰ δὲ τοῦτο ἐπεὶ ἑάλω τὸ πολέμιον στρατόπεδον, οὐκ οἶμαι σχολή σοι ἦν ἀμφʼ ἐμὲ ἔχειν· καὶ ἐγώ σοι συνεγίγνωσκον.
7.5.51"Bundan sonra Gobryas dostumuz oldu, ben de sevindim; sonra da Gadatas. Artık senden pay almak zor bir iş olmuştu. Sakalar ve Kadusiler de müttefikimiz olunca, haklı olarak onlarla ilgilenmen gerekiyordu; çünkü onlar da seninle ilgileniyordu."
ἐκ δὲ τούτου Γωβρύας ἡμῖν φίλος ἐγένετο, καὶ ἐγὼ ἔχαιρον· καὶ αὖθις Γαδάτας· καὶ ἤδη ἔργον σοῦ ἦν μεταλαβεῖν. ἐπεί γε μέντοι καὶ Σάκαι καὶ Καδούσιοι σύμμαχοι ἐγεγένηντο, θεραπεύειν εἰκότως ἔδει τούτους· καὶ γὰρ οὗτοι σὲ ἐθεράπευον.
7.5.52"Yola çıktığımız yere geri dönünce seni atlarla, arabalarla, makinelerle uğraşırken gördüm ve bunlardan boşalınca benimle de ilgilenecek vaktin olur diye düşündüm. Ama bütün insanların üzerimize toplandığı korkunç haberi gelince bunun en önemli iş olduğunu anladım; bu iş iyi biterse, artık seninle bol bol bir arada olacağımızdan emin olduğumu sanıyordum."
ὡς δʼ ἤλθομεν πάλιν ἔνθεν ὡρμήθημεν, ὁρῶν σε ἀμφʼ ἵππους ἔχοντα, ἀμφʼ ἅρματα, ἀμφὶ μηχανάς, ἡγούμην, ἐπεὶ ἀπὸ τούτων σχολάσαις, τότε σε καὶ ἀμφʼ ἐμὲ ἕξειν σχολήν. ὥς γε μέντοι ἦλθεν ἡ δεινὴ ἀγγελία τὸ πάντας ἀνθρώπους ἐφʼ ἡμᾶς συλλέγεσθαι, ἐγίγνωσκον ὅτι ταῦτα μέγιστα εἴη· εἰ δὲ ταῦτα καλῶς γένοιτο, εὖ ἤδη ἐδόκουν εἰδέναι ὅτι πολλὴ ἔσοιτο ἀφθονία τῆς ἐμῆς καὶ [τῆς] σῆς συνουσίας.
7.5.53"Şimdi ise büyük savaşı kazandık, Sardes'i ve Kroisos'u elimize geçirdik, Babil'i aldık ve herkesi boyunduruk altına soktuk; ama Mithra adına, dün birçoklarıyla yumruk yumruğa dövüşmeseydim sana yaklaşamazdım. Yine de elimi tutup yanında kalmamı söyleyince herkesin dikkatini çeken biri oldum; çünkü bütün günü yemeden içmeden seninle geçirdim."
καὶ νῦν δὴ νενικήκαμέν τε τὴν μεγάλην μάχην καὶ Σάρδεις καὶ Κροῖσον ὑποχείριον ἔχομεν καὶ Βαβυλῶνα ᾑρήκαμεν καὶ πάντας κατεστράμμεθα, καὶ μὰ τὸν Μίθρην ἐγώ τοι ἐχθές, εἰ μὴ πολλοῖς διεπύκτευσα, οὐκ ἂν ἐδυνάμην σοι προσελθεῖν. ἐπεί γε μέντοι ἐδεξιώσω με καὶ παρὰ σοὶ ἐκέλευσας μένειν, ἤδη περίβλεπτος ἦν, ὅτι μετὰ σοῦ ἄσιτος καὶ ἄποτος διημέρευον.
7.5.54"Şimdi, en değerli olduğunu gösteren bizlerin senden en büyük payı alabileceği bir yol bulunursa ne âlâ; bulunmazsa, bu kez ben yine senin adına haberci olup baştan beri dostların olan bizler dışında herkesin yanından çekilmesini ilan etmeye hazırım."
νῦν οὖν εἰ μὲν ἔσται πῃ ὅπως οἱ πλείστου ἄξιοι γεγενημένοι πλεῖστόν σου μέρος μεθέξομεν· εἰ δὲ μή, πάλιν αὖ ἐγὼ ἐθέλω παρὰ σοῦ ἐξαγγέλλειν ἀπιέναι πάντας ἀπὸ σοῦ πλὴν ἡμῶν τῶν ἐξ ἀρχῆς φίλων.
7.5.55Buna Kyros da, başka birçokları da güldü. Pers Khrysantas ise ayağa kalkıp şöyle dedi: "Kyros, önceden kendini herkesin önüne koyman yerindeydi; hem kendi söylediğin sebeplerden, hem de en çok ilgilenmen gerekenler biz olmadığımız için. Çünkü biz kendi çıkarımız için de yanındaydık; kalabalığı ise, bizimle birlikte seve seve emek vermek ve tehlikeye atılmak istesinler diye her yolla kazanmak gerekiyordu."
ἐπὶ τούτῳ ἐγέλασε μὲν ὁ Κῦρος καὶ ἄλλοι πολλοί· Χρυσάντας δʼ ἀνέστη ὁ Πέρσης καὶ ἔλεξεν ὧδε· ἀλλὰ τὸ μὲν πρόσθεν, ὦ Κῦρε, εἰκότως ἐν τῷ φανερῷ σαυτὸν παρεῖχες, διʼ ἅ τε αὐτὸς εἶπας καὶ ὅτι οὐχ ἡμᾶς σοι μάλιστα ἦν θεραπευτέον. ἡμεῖς μὲν γὰρ καὶ ἡμῶν αὐτῶν ἕνεκα παρῆμεν· τὸ δὲ πλῆθος ἔδει ἀνακτᾶσθαι ἐκ παντὸς τρόπου, ὅπως ὅτι ἥδιστα συμπονεῖν καὶ συγκινδυνεύειν ἡμῖν ἐθέλοιεν.
7.5.56"Şimdi ise yalnızca onlar elinde değil, uygun gördüğün başkalarını da kazanabilirsin; artık bir evin olması da senin hakkın. Yoksa insanlar arasında ondan daha kutsal, daha tatlı, insana daha çok kendi yerini hissettiren hiçbir yer bulunmayan bir ocaktan yalnız sen payını alamazsan, hükümranlığından ne zevk alırsın? Sonra," dedi, "seni dışarıda sıkıntıya katlanırken görüp kendimiz evlerde otursak ve senden daha kârlı çıkıyormuş gibi görünsek, sence biz de utanmaz mıyız?"
νῦν δʼ ἐπεὶ οὐ τούτους [τρόπον] μόνον ἔχεις, ἀλλὰ καὶ ἄλλους ἀνακτᾶσθαι δύνασαι οὓς καιρὸς εἴη, ἤδη καὶ οἰκίας σε τυχεῖν ἄξιον· ἢ τί ἀπολαύσαις ἂν τῆς ἀρχῆς, εἰ μόνος ἄμοιρος εἴης ἑστίας, οὗ οὔτε ὁσιώτερον χωρίον ἐν ἀνθρώποις οὔτε ἥδιον οὔτε οἰκειότερόν ἐστιν οὐδέν; ἔπειτα δʼ, ἔφη, οὐκ ἂν οἴει καὶ ἡμᾶς αἰσχύνεσθαι, εἰ σὲ μὲν ὁρῷμεν ἔξω καρτεροῦντα, αὐτοὶ δʼ ἐν οἰκίαις εἴημεν καὶ σοῦ δοκοίημεν πλεονεκτεῖν;
7.5.57Khrysantas bunları söyleyince birçokları da aynı yönde konuşup onu desteklediler. Bunun üzerine Kyros saraya girdi; Sardes'ten gelen malları getirenler de onları orada teslim ettiler. Kyros içeri girince önce Hestia'ya, sonra Kral Zeus'a ve Magların gösterdiği başka tanrılara kurban sundu.
ἐπεὶ δὲ Χρυσάντας ταῦτα ἔλεξε, συνηγόρευον αὐτῷ κατὰ ταὐτὰ πολλοί. ἐκ τούτου δὴ εἰσέρχεται εἰς τὰ βασίλεια, καὶ τὰ ἐκ Σάρδεων χρήματα ἐνταῦθʼ οἱ ἄγοντες ἀπέδοσαν. ἐπεὶ δʼ εἰσῆλθεν ὁ Κῦρος, πρῶτον μὲν Ἑστίᾳ ἔθυσεν, ἔπειτα Διὶ βασιλεῖ καὶ εἴ τινι ἄλλῳ θεῷ οἱ μάγοι ἐξηγοῦντο.
7.5.58Bunları yaptıktan sonra öteki işleri düzenlemeye başladı. Kendi durumunu düşündü: birçok insana hükmetmeye girişiyordu; bilinen şehirlerin en büyüğünde oturmaya hazırlanıyordu; bu şehir de ona, bir şehrin bir adama olabileceği kadar düşmandı. Bunları hesaplayınca bedeni için bir korumaya ihtiyacı olduğuna karar verdi.
ποιήσας δὲ ταῦτα τὰ ἄλλα ἤδη ἤρχετο διοικεῖν. ἐννοῶν δὲ τὸ αὑτοῦ πρᾶγμα ὅτι ἐπιχειροίη μὲν ἄρχειν πολλῶν ἀνθρώπων, παρασκευάζοιτο δὲ οἰκεῖν ἐν πόλει τῇ μεγίστῃ τῶν φανερῶν, αὕτη δʼ οὕτως ἔχοι αὐτῷ ὡς πολεμιωτάτη ἂν γένοιτο ἀνδρὶ πόλις, ταῦτα δὴ λογιζόμενος φυλακῆς περὶ τὸ σῶμα ἡγήσατο δεῖσθαι.
7.5.59İnsanların yemekte, içmekte, banyoda, yatakta ve uykudayken olduğu kadar hiçbir yerde kolay ele geçirilemeyeceğini bildiği için, bu durumlarda çevresinde en güvenilir kimleri bulundurabileceğini araştırdı. Korunmaya ihtiyacı olan kişiden başkasını daha çok seven bir insanın asla güvenilir olamayacağını düşündü.
γνοὺς δʼ ὅτι οὐδαμοῦ ἄνθρωποι εὐχειρωτότεροί εἰσιν ἢ ἐν σίτοις καὶ ποτοῖς καὶ λουτροῖς καὶ κοίτῃ καὶ ὕπνῳ, ἐσκόπει τίνας ἂν ἐν τούτοις περὶ αὑτὸν πιστοτάτους ἔχοι. ἐνόμισε δὲ μὴ ἂν γενέσθαι ποτὲ πιστὸν ἄνθρωπον ὅστις ἄλλον μᾶλλον φιλήσοι τοῦ τῆς φυλακῆς δεομένου.
7.5.60Çocukları, uyumlu karıları ya da sevgilileri olanların tabiatları gereği en çok bunları sevmek zorunda olduklarını anladı. Hadımların ise bütün bunlardan yoksun olduğunu görünce, onların kendilerini en çok zenginleştirebilecek, haksızlığa uğrarlarsa yardımlarına koşacak ve onlara onur kazandıracak kişiye en büyük değeri vereceklerini düşündü. Onlara iyilik etmekte de kimsenin kendisini geçemeyeceğine inanıyordu.
τοὺς μὲν οὖν ἔχοντας παῖδας ἢ γυναῖκας συναρμοττούσας ἢ παιδικὰ ἔγνω φύσει ἠναγκάσθαι ταῦτα μάλιστα φιλεῖν· τοὺς δʼ εὐνούχους ὁρῶν πάντων τούτων στερομένους ἡγήσατο τούτους ἂν περὶ πλείστου ποιεῖσθαι οἵτινες δύναιντο πλουτίζειν μάλιστα αὐτοὺς καὶ βοηθεῖν, εἴ τι ἀδικοῖντο, καὶ τιμὰς περιάπτειν αὐτοῖς· τούτοις δʼ εὐεργετοῦντα ὑπερβάλλειν αὐτὸν οὐδένʼ ἂν ἡγεῖτο δύνασθαι.
7.5.61Ayrıca hadımlar öteki insanlar arasında itibarsız oldukları için bu yüzden de koruyucu bir efendiye ihtiyaç duyarlar. Çünkü daha güçlü bir şey engel olmadıkça, her işte hadımdan üstün olmayı hakkı saymayacak tek bir adam yoktur; oysa efendisine sadık olan hadımın da birinci olmasına hiçbir şey engel değildir.
πρὸς δὲ τούτοις ἄδοξοι ὄντες οἱ εὐνοῦχοι παρὰ τοῖς ἄλλοις ἀνθρώποις καὶ διὰ τοῦτο δεσπότου ἐπικούρου προσδέονται· οὐδεὶς γὰρ ἀνὴρ ὅστις οὐκ ἂν ἀξιώσειεν εὐνούχου πλέον ἔχειν ἐν παντί, εἰ μή τι ἄλλο κρεῖττον ἀπείργοι· δεσπότῃ δὲ πιστὸν ὄντα οὐδὲν κωλύει πρωτεύειν καὶ τὸν εὐνοῦχον.
7.5.62İnsanın en çok sanabileceği şey, yani hadımların korkak olduğu da ona öyle görünmüyordu. Bunu başka hayvanlardan da çıkarıyordu: azgın atlar iğdiş edilince ısırmayı ve azgınlığı bırakır, ama savaşa hiç de daha az elverişli olmaz; boğalar iğdiş edilince kibirlerinden ve dikbaşlılıklarından vazgeçer, ama güçlerinden ve iş görmekten yoksun kalmaz; köpekler de aynı şekilde iğdiş edilince efendilerini bırakıp gitmeyi bırakır, ama bekçilikte ve avda hiç de kötüleşmez.
ὃ δʼ ἂν μάλιστά τις οἰηθείη, ἀνάλκιδας τοὺς εὐνούχους γίγνεσθαι, οὐδὲ τοῦτο ἐφαίνετο αὐτῷ. ἐτεκμαίρετο δὲ καὶ ἐκ τῶν ἄλλων ζῴων ὅτι οἵ τε ὑβρισταὶ ἵπποι ἐκτεμνόμενοι τοῦ μὲν δάκνειν καὶ ὑβρίζειν ἀποπαύονται, πολεμικοὶ δὲ οὐδὲν ἧττον γίγνονται, οἵ τε ταῦροι ἐκτεμνόμενοι τοῦ μὲν μέγα φρονεῖν καὶ ἀπειθεῖν ὑφίενται, τοῦ δʼ ἰσχύειν καὶ ἐργάζεσθαι οὐ στερίσκονται, καὶ οἱ κύνες δὲ ὡσαύτως τοῦ μὲν ἀπολείπειν τοὺς δεσπότας ἀποπαύονται ἐκτεμνόμενοι, φυλάττειν δὲ καὶ εἰς θήραν οὐδὲν κακίους γίγνονται.
7.5.63İnsanlar da aynı şekilde bu arzudan yoksun kalınca daha sakin olur; ama kendilerine verilen işlerde daha ihmalkâr, binicilikte ve mızrak atmada daha zayıf, ya da daha az hırslı olmazlar.
καὶ οἵ γε ἄνθρωποι ὡσαύτως ἠρεμέστεροι γίγνονται στερισκόμενοι ταύτης τῆς ἐπιθυμίας, οὐ μέντοι ἀμελέστεροί γε τῶν προσταττομένων, οὐδʼ ἧττόν τι ἱππικοί, οὐδὲ ἧττόν τι ἀκοντιστικοί, οὐδὲ ἧττον φιλότιμοι.
7.5.64Hem savaşlarda hem avlarda psykhēlerindeki yarışma duygusunu koruduklarını açıkça gösteriyorlardı. Sadakatlerinin en büyük sınavını da efendilerinin yıkımı sırasında veriyorlardı; çünkü efendilerinin felaketlerinde hiç kimse hadımlardan daha sadık işler göstermemiştir.
κατάδηλοι δʼ ἐγίγνοντο καὶ ἐν τοῖς πολέμοις καὶ ἐν ταῖς θήραις ὅτι ἔσῳζον τὸ φιλόνικον ἐν ταῖς ψυχαῖς. τοῦ δὲ πιστοὶ εἶναι ἐν τῇ φθορᾷ τῶν δεσποτῶν μάλιστα βάσανον ἐδίδοσαν· οὐδένες γὰρ πιστότερα ἔργα ἀπεδείκνυντο ἐν ταῖς δεσποτικαῖς συμφοραῖς τῶν εὐνούχων.
7.5.65Beden gücü bakımından biraz eksik görünseler bile, savaşta demir güçsüzü güçlüyle eşit kılar. Kyros bunu bildiği için kapıcılardan başlayarak bedenine hizmet eden herkesi hadımlardan seçti.
εἰ δέ τι ἄρα τῆς τοῦ σώματος ἰσχύος μειοῦσθαι δοκοῦσιν, ὁ σίδηρος ἀνισοῖ τοὺς ἀσθενεῖς τοῖς ἰσχυροῖς ἐν τῷ πολέμῳ. ταῦτα δὴ γιγνώσκων ἀρξάμενος ἀπὸ τῶν θυρωρῶν πάντας τοὺς περὶ τὸ ἑαυτοῦ σῶμα θεραπευτῆρας ἐποιήσατο εὐνούχους.
7.5.66Ama bu korumanın kendisine düşmanca duygular besleyenlerin kalabalığına karşı yeterli olmadığını düşünerek, öteki insanlardan kimleri saray çevresinde en güvenilir muhafızlar olarak alabileceğini araştırdı.
ἡγησάμενος δὲ οὐχ ἱκανὴν εἶναι τὴν φυλακὴν ταύτην πρὸς τὸ πλῆθος τῶν δυσμενῶς ἐχόντων, ἐσκόπει τίνας τῶν ἄλλων ἂν πιστοτάτους περὶ τὸ βασίλειον φύλακας λάβοι.
7.5.67Yurtlarındaki Perslerin yoksulluk yüzünden çok kötü şartlarda yaşadığını, ülkelerinin sertliği ve işlerini kendi elleriyle gördükleri için en zahmetli hayatı sürdüklerini bildiğinden, yanındaki hayatı en çok bunların seveceğini düşündü.
εἰδὼς οὖν Πέρσας τοὺς οἴκοι κακοβιωτάτους μὲν ὄντας διὰ πενίαν, ἐπιπονώτατα δὲ ζῶντας διὰ τὴν τῆς χώρας τραχύτητα καὶ διὰ τὸ αὐτουργοὺς εἶναι, τούτους ἐνόμισε μάλιστʼ ἂν ἀγαπᾶν τὴν παρʼ αὑτῷ δίαιταν.
7.5.68Bu yüzden bunlardan on bin mızraklı muhafız aldı; bunlar o şehirdeyken gece gündüz sarayın çevresinde nöbet tutuyor, bir yere çıktığında da iki yanında dizilip yürüyorlardı.
λαμβάνει οὖν τούτων μυρίους δορυφόρους, οἳ κύκλῳ μὲν νυκτὸς καὶ ἡμέρας ἐφύλαττον περὶ τὰ βασίλεια, ὁπότε ἐπὶ χώρας εἴη· ὁπότε δὲ ἐξίοι ποι, ἔνθεν καὶ ἔνθεν τεταγμένοι ἐπορεύοντο.
7.5.69Bütün Babil için de, kendisi ister şehirde olsun ister dışarıda, yeterli muhafız bulunması gerektiğini düşünerek Babil'e yeterli bir muhafız birliği yerleştirdi. Bunların ücretini de Babillilerin ödemesini emretti; çünkü onların olabildiğince çaresiz, böylece olabildiğince boyun eğmiş ve kolay zapt edilir olmalarını istiyordu.
νομίσας δὲ καὶ Βαβυλῶνος ὅλης φύλακας δεῖν εἶναι ἱκανούς, εἴτʼ ἐπιδημῶν αὐτὸς τυγχάνοι εἴτε καὶ ἀποδημῶν, κατέστησε καὶ ἐν Βαβυλῶνι φρουροὺς ἱκανούς· μισθὸν δὲ καὶ τούτοις Βαβυλωνίους ἔταξε παρέχειν, βουλόμενος αὐτοὺς ὡς ἀμηχανωτάτους εἶναι, ὅπως ὅτι ταπεινότατοι καὶ εὐκαθεκτότατοι εἶεν.
7.5.70Hem kendi çevresindeki muhafız birliği hem de Babil'deki muhafız birliği o zaman nasıl kurulduysa bugün de öyle durmaktadır. Kyros bütün hükümranlığın nasıl elde tutulabileceğini ve ona başka toprakların da nasıl eklenebileceğini düşünürken, bu ücretli askerlerin uyruklardan daha iyi olmaktan çok, onlardan sayıca daha az olduklarını gördü. Tanrıların yardımıyla zaferi sağlayan iyi adamları ise bir arada tutmak ve aretē alıştırmasını bırakmamalarına özen göstermek gerektiğini anladı.
αὕτη μὲν δὴ ἡ περὶ αὐτόν τε φυλακὴ καὶ ἡ ἐν Βαβυλῶνι τότε κατασταθεῖσα καὶ νῦν ἔτι οὕτως ἔχουσα διαμένει. σκοπῶν δʼ ὅπως ἂν καὶ ἡ πᾶσα ἀρχὴ κατέχοιτο καὶ ἄλλη ἔτι προσγίγνοιτο, ἡγήσατο τοὺς μισθοφόρους τούτους οὐ τοσοῦτον βελτίονας τῶν ὑπηκόων εἶναι ὅσον ἐλάττονας· τοὺς δὲ ἀγαθοὺς ἄνδρας ἐγίγνωσκε συνεκτέον εἶναι, οἵπερ σὺν τοῖς θεοῖς τὸ κρατεῖν παρέσχον, καὶ ἐπιμελητέον ὅπως μὴ ἀνήσουσι τὴν τῆς ἀρετῆς ἄσκησιν.
7.5.71Onlara emir veriyormuş gibi görünmemek, bunun en iyisi olduğunu kendileri de anlayarak bu yolda kalmalarını ve aretēye özen göstermelerini sağlamak için eşitleri ve önde gelen, emeklere ve nimetlere ortak olmaya en layık gördüğü bütün kişileri bir araya topladı.
ὅπως δὲ μὴ ἐπιτάττειν αὐτοῖς δοκοίη, ἀλλὰ γνόντες καὶ αὐτοὶ ταῦτα ἄριστα εἶναι οὕτως ἐμμένοιέν τε καὶ ἐπιμελοῖντο τῆς ἀρετῆς, συνέλεξε τούς τε ὁμοτίμους καὶ πάντας ὁπόσοι ἐπικαίριοι ἦσαν καὶ ἀξιοχρεώτατοι ἐδόκουν αὐτῷ κοινωνοὶ εἶναι καὶ πόνων καὶ ἀγαθῶν.
7.5.72Toplandıklarında şöyle dedi: "Dostlar ve müttefikler, layık olduğumuzu düşündüğümüz şeyleri elde etmemizi sağladıkları için tanrılara en büyük şükranı borçluyuz. Şimdi elimizde çok ve iyi toprak var, onu işleyip bizi besleyecek insanlar da var; evlerimiz ve bunların içinde eşyamız da var."
ἐπεὶ δὲ συνῆλθον, ἔλεξε τοιάδε. ἄνδρες φίλοι καὶ σύμμαχοι, τοῖς μὲν θεοῖς μεγίστη χάρις ὅτι ἔδοσαν ἡμῖν τυχεῖν ὧν ἐνομίζομεν ἄξιοι εἶναι. νῦν γὰρ δὴ ἔχομεν καὶ γῆν πολλὴν καὶ ἀγαθὴν καὶ οἵτινες ταύτην ἐργαζόμενοι θρέψουσιν ἡμᾶς· ἔχομεν δὲ καὶ οἰκίας καὶ ἐν ταύταις κατασκευάς.
7.5.73"Hiçbiriniz bunlara sahip olduğu için başkasının malını tuttuğunu sanmasın. Çünkü bütün insanlar arasında ezelî bir kanun vardır: savaşan bir şehir alındığında, şehirdekilerin hem bedenleri hem malları alanların olur. Bu yüzden elinizdekini haksızlıkla tutmuş olmayacaksınız; onlara bir şey bırakırsanız da onu insanseverliğinizden ötürü almamış olacaksınız."
καὶ μηδείς γε ὑμῶν ἔχων ταῦτα νομισάτω ἀλλότρια ἔχειν· νόμος γὰρ ἐν πᾶσιν ἀνθρώποις ἀίδιός ἐστιν, ὅταν πολεμούντων πόλις ἁλῷ, τῶν ἑλόντων εἶναι καὶ τὰ σώματα τῶν ἐν τῇ πόλει καὶ τὰ χρήματα. οὔκουν ἀδικίᾳ γε ἕξετε ὅ τι ἂν ἔχητε, ἀλλὰ φιλανθρωπίᾳ οὐκ ἀφαιρήσεσθε, ἤν τι ἐᾶτε ἔχειν αὐτούς.
7.5.74"Ama bundan sonrası için şöyle düşünüyorum: eğer tembelliğe ve emek vermeyi bedbahtlık, emeksiz yaşamayı saadet sayan kötü insanların zevk düşkünlüğüne dönersek, çok geçmeden kendi gözümüzde değersiz hâle gelir ve çok geçmeden bütün nimetlerden yoksun kalırız."
τὸ μέντοι ἐκ τοῦδε οὕτως ἐγὼ γιγνώσκω ὅτι εἰ μὲν τρεψόμεθα ἐπὶ ῥᾳδιουργίαν καὶ τὴν τῶν κακῶν ἀνθρώπων ἡδυπάθειαν, οἳ νομίζουσι τὸ μὲν πονεῖν ἀθλιότητα, τὸ δὲ ἀπόνως βιοτεύειν εὐδαιμονίαν, ταχὺ ἡμᾶς φημι ὀλίγου ἀξίους ἡμῖν αὐτοῖς ἔσεσθαι καὶ ταχὺ πάντων τῶν ἀγαθῶν στερήσεσθαι.
7.5.75"Çünkü iyi adamlar olmak, insan sonuna kadar buna özen göstermedikçe iyi kalmaya yetmez. Nasıl ki öteki tekhnēler de ihmal edilince değerlerini yitirir, iyi durumdaki bedenler de tembelliğe bırakılınca yine kötüleşirse, itidal, kendine hâkim olma ve yiğitlik de alıştırması bırakılınca yeniden kötülüğe döner."
οὐ γάρ τοι τὸ ἀγαθοὺς ἄνδρας γενέσθαι τοῦτο ἀρκεῖ ὥστε καὶ διατελεῖν [ὄντας ἀγαθούς], ἢν μή τις αὐτοῦ διὰ τέλους ἐπιμελῆται· ἀλλʼ ὥσπερ καὶ αἱ ἄλλαι τέχναι ἀμεληθεῖσαι μείονος ἄξιαι γίγνονται καὶ τὰ σώματά γε τὰ εὖ ἔχοντα, ὁπόταν τις αὐτὰ ἀνῇ ἐπὶ ῥᾳδιουργίαν, πονήρως πάλιν ἔχει, οὕτω καὶ ἡ σωφροσύνη καὶ ἡ ἐγκράτεια καὶ ἡ ἀλκή, ὁπόταν τις αὐτῶν ἀνῇ τὴν ἄσκησιν, ἐκ τούτου εἰς τὴν πονηρίαν πάλιν τρέπεται.
7.5.76"Bu yüzden ihmalkâr olmamalı, kendimizi anlık zevklere kaptırmamalıyız. Bence bir hükümranlık kurmak büyük bir iştir; ama onu elde ettikten sonra korumak çok daha büyük bir iştir. Çünkü ele geçirmek çoğu zaman yalnızca cesaret göstermiş olana nasip olmuştur; ele geçirdikten sonra elde tutmak ise itidal olmadan, kendine hâkim olmadan ve büyük bir özen olmadan olmaz."
οὔκουν δεῖ ἀμελεῖν οὐδʼ ἐπὶ τὸ αὐτίκα ἡδὺ προϊέναι αὑτούς. μέγα μὲν γὰρ οἶμαι ἔργον καὶ τὸ ἀρχὴν καταπρᾶξαι, πολὺ δʼ ἔτι μεῖζον τὸ λαβόντα διασώσασθαι. τὸ μὲν γὰρ λαβεῖν πολλάκις τῷ τόλμαν μόνον παρασχομένῳ ἐγένετο, τὸ δὲ λαβόντα κατέχειν οὐκέτι τοῦτο ἄνευ σωφροσύνης οὐδʼ ἄνευ ἐγκρατείας οὐδʼ ἄνευ πολλῆς ἐπιμελείας γίγνεται.
7.5.77"Bunu bilerek şimdi aretē için bu nimetleri edinmeden öncekinden çok daha fazla çalışmalıyız. İyi bilmeliyiz ki insan en çok şeye sahip olduğunda en çok kişi onu kıskanır, ona tuzak kurar ve düşmanı olur; hele mallarını ve hizmetkârlarını bizim gibi istemeyenlerden almışsa. Tanrıların bizimle olacağına inanmalıyız; çünkü biz tuzak kurarak haksızca elde etmedik, tuzağa düşürülünce öcümüzü aldık."
ἃ χρὴ γιγνώσκοντας νῦν πολὺ μᾶλλον ἀσκεῖν τὴν ἀρετὴν ἢ πρὶν τάδε τἀγαθὰ κτήσασθαι, εὖ εἰδότας ὅτι ὅταν πλεῖστά τις ἔχῃ, τότε πλεῖστοι καὶ φθονοῦσι καὶ ἐπιβουλεύουσι καὶ πολέμιοι γίγνονται, ἄλλως τε κἂν παρʼ ἀκόντων τά τε κτήματα καὶ τὴν θεραπείαν ὥσπερ ἡμεῖς ἔχῃ. τοὺς μὲν οὖν θεοὺς οἴεσθαι χρὴ σὺν ἡμῖν ἔσεσθαι· οὐ γὰρ ἐπιβουλεύσαντες ἀδίκως ἔχομεν, ἀλλʼ ἐπιβουλευθέντες ἐτιμωρησάμεθα.
7.5.78"Ondan sonraki en önemli şeyi ise kendimiz hazırlamalıyız: bu da, yönettiklerimizden daha iyi olduğumuz için yönetmeyi hak etmektir. Sıcakta, soğukta, yiyecekte, içecekte, emekte ve uykuda kölelerle de ortak olmak zorundayız; ama ortak olurken bu konularda önce onlardan daha iyi görünmeye çalışmalıyız."
τὸ μέντοι μετὰ τοῦτο κράτιστον ἡμῖν αὐτοῖς παρασκευαστέον· τοῦτο δʼ ἐστὶ τὸ βελτίονας ὄντας τῶν ἀρχομένων ἄρχειν ἀξιοῦν. θάλπους μὲν οὖν καὶ ψύχους καὶ σίτων καὶ ποτῶν καὶ πόνων καὶ ὕπνου ἀνάγκη καὶ τοῖς δούλοις μεταδιδόναι· μεταδιδόντας γε μέντοι πειρᾶσθαι δεῖ ἐν τούτοις πρῶτον βελτίονας αὐτῶν φαίνεσθαι.
7.5.79"Savaş epistēmēsinden ve alıştırmasından ise, işçimiz ve vergi ödeyenimiz yapmak istediğimiz bu insanlara asla pay vermemeliyiz; bu alıştırmalarda kendimiz üstün olmalıyız. Çünkü tanrılar bunları insanlara özgürlüğün ve saadetin araçları olarak göstermiştir. Onların silahlarını nasıl elinden aldıysak, kendimiz de asla silahsız kalmamalıyız; iyi bilerek ki silaha hep en yakın olanlar, istedikleri her şeye de en çok sahip olanlardır."
πολεμικῆς δʼ ἐπιστήμης καὶ μελέτης παντάπασιν οὐ μεταδοτέον τούτοις, οὕστινας ἐργάτας ἡμετέρους καὶ δασμοφόρους βουλόμεθα καταστήσασθαι, ἀλλʼ αὐτοὺς δεῖ τούτοις τοῖς ἀσκήμασι πλεονεκτεῖν, γιγνώσκοντας ὅτι ἐλευθερίας ταῦτα ὄργανα καὶ εὐδαιμονίας οἱ θεοὶ τοῖς ἀνθρώποις ἀπέδειξαν· καὶ ὥσπερ γε ἐκείνους τὰ ὅπλα ἀφῃρήμεθα, οὕτως ἡμᾶς αὐτοὺς δεῖ μήποτʼ ἐρήμους ὅπλων γίγνεσθαι, εὖ εἰδότας ὅτι τοῖς ἀεὶ ἐγγυτάτω τῶν ὅπλων οὖσι τούτοις καὶ οἰκειότατά ἐστιν ἃ ἂν βούλωνται.
7.5.80"Biri, istediğimizi başardıktan sonra hâlâ açlığa, susuzluğa, emeğe ve özene katlanmak zorunda kalacaksak bundan ne fayda gördük, diye düşünüyorsa şunu öğrenmeli: insan nimetlere ne kadar çok emek vererek yaklaşırsa, onlar o kadar çok sevindirir. Çünkü emek nimetlerin katığıdır; ihtiyaç duymadan elde edilen hiçbir şey, ne kadar pahalı hazırlanırsa hazırlansın, tatlı gelmez."
εἰ δέ τις τοιαῦτα ἐννοεῖται, τί δῆτα ἡμῖν ὄφελος καταπρᾶξαι ἃ ἐπεθυμοῦμεν, εἰ ἔτι δεήσει καρτερεῖν καὶ πεινῶντας καὶ διψῶντας καὶ πονοῦντας καὶ ἐπιμελουμένους, ἐκεῖνο δεῖ καταμαθεῖν ὅτι τοσούτῳ τἀγαθὰ μᾶλλον εὐφραίνει ὅσῳ ἂν μᾶλλον προπονήσας τις ἐπʼ αὐτὰ ἴῃ· οἱ γὰρ πόνοι ὄψον τοῖς ἀγαθοῖς· ἄνευ δὲ τοῦ δεόμενον τυγχάνειν τινὸς οὐδὲν οὕτω πολυτελῶς παρασκευασθείη ἂν ὥσθʼ ἡδὺ εἶναι.
7.5.81"Eğer daimōn insanların en çok arzuladığı şeyleri bizim için hazırlamışsa ve bunların en tatlı görünmesini insan kendisi sağlayacaksa, böyle bir adam geçimi daha kıt olanlardan şu bakımdan üstün olacaktır: acıkınca en tatlı yiyeceklere kavuşacak, susayınca en tatlı içeceklerin tadını çıkaracak, dinlenmeye ihtiyaç duyunca da en tatlı şekilde dinlenecek."
εἰ δὲ ὧν μὲν μάλιστα ἄνθρωποι ἐπιθυμοῦσιν ὁ δαίμων ἡμῖν ταῦτα συμπαρεσκεύακεν, ὡς δʼ ἂν ἥδιστα ταῦτα φαίνοιτο αὐτός τις αὑτῷ [ταῦτα] παρασκευάσει, ὁ τοιοῦτος ἀνὴρ τοσούτῳ πλεονεκτήσει τῶν ἐνδεεστέρων βίου ὡς πεινήσας τῶν ἡδίστων σίτων τεύξεται καὶ διψήσας τῶν ἡδίστων ποτῶν ἀπολαύσεται καὶ δεηθεὶς ἀναπαύσεως ⟨ᾗ⟩ ἥδιστον ἀναπαύσεται.
7.5.82"Bu yüzden şimdi kendimizi yiğitliğe vermeliyiz diyorum; ki nimetlerin en iyi ve en tatlı şekilde tadını çıkaralım ve her şeyin en ağırını hiç tatmayalım. Çünkü nimetleri elde edememek, onları elde ettikten sonra yitirmenin acısı kadar ağır değildir."
ὧν ἕνεκά φημι χρῆναι νῦν ἐπιταθῆναι ἡμᾶς εἰς ἀνδραγαθίαν, ὅπως τῶν τε ἀγαθῶν ᾗ ἄριστον καὶ ἥδιστον ἀπολαύσωμεν καὶ ὅπως τοῦ πάντων χαλεπωτάτου ἄπειροι γενώμεθα. οὐ γὰρ τὸ μὴ λαβεῖν τἀγαθὰ οὕτω χαλεπὸν ὥσπερ τὸ λαβόντα στερηθῆναι λυπηρόν.
7.5.83"Şunu da düşünün: hangi bahaneyle eskisinden daha kötü olmaya razı olabiliriz? Hükmettiğimiz için mi? Ama hükmedenin hükmedilenlerden daha kötü olması elbette yakışmaz. Yoksa şimdi eskisinden daha mesut göründüğümüz için mi? Peki biri kötülüğün saadete yakıştığını mı söyleyecek? Yoksa köleler edindiğimiz için, kötü olurlarsa onları cezalandıracağız diye mi?"
ἐννοήσατε δὲ κἀκεῖνο τίνα πρόφασιν ἔχοντες ἂν προσιοίμεθα κακίονες ἢ πρόσθεν γενέσθαι. πότερον ὅτι ἄρχομεν; ἀλλʼ οὐ δήπου τὸν ἄρχοντα τῶν ἀρχομένων πονηρότερον προσήκει εἶναι. ἀλλʼ ὅτι εὐδαιμονέστεροι δοκοῦμεν νῦν ἢ πρότερον εἶναι; ἔπειτα τῇ εὐδαιμονίᾳ φήσει τις τὴν κακίαν [ἐπι]πρέπειν; ἀλλʼ ὅτι ἐπεὶ κεκτήμεθα δούλους, τούτους κολάσομεν, ἢν πονηροὶ ὦσι;
7.5.84"Kendisi kötü olan birinin, kötülükleri ya da tembellikleri yüzünden başkalarını cezalandırması nasıl yakışır? Şunu da düşünün: hem evlerimizin hem bedenlerimizin pek çok muhafızını beslemeye hazırlanıyoruz. Kurtuluşumuzu başka mızraklı muhafızlar sayesinde bulmamız gerektiğini düşünüp kendi kendimize muhafızlık etmezsek, bu nasıl ayıp olmaz? Şunu iyi bilmeliyiz: insanın kendisinin iyi ve soylu olması kadar güçlü bir koruma yoktur; bu insana hep eşlik etmelidir. Aretēden yoksun olan birinin başka hiçbir şeyi de iyi gitmez."
καὶ τί προσήκει αὐτὸν ὄντα πονηρὸν πονηρίας ἕνεκα ἢ βλακείας ἄλλους κολάζειν; ἐννοεῖτε δὲ καὶ τοῦτο ὅτι τρέφειν μὲν παρεσκευάσμεθα πολλοὺς καὶ τῶν ἡμετέρων οἴκων φύλακας καὶ τῶν σωμάτων· αἰσχρὸν δὲ πῶς οὐκ ἂν εἴη, εἰ διʼ ἄλλους μὲν δορυφόρους τῆς σωτηρίας οἰησόμεθα χρῆναι τυγχάνειν, αὐτοὶ δὲ ἡμῖν αὐτοῖς οὐ δορυφορήσομεν; καὶ μὴν εὖ γε δεῖ εἰδέναι ὅτι οὐκ ἔστιν ἄλλη φυλακὴ τοιαύτη οἵα αὐτόν τινα καλὸν κἀγαθὸν ὑπάρχειν· τοῦτο γὰρ δεῖ συμπαρομαρτεῖν· τῷ δʼ ἀρετῆς ἐρήμῳ οὐδὲ ἄλλο καλῶς ἔχειν οὐδὲν προσήκει.
7.5.85"Peki ne yapılması gerektiğini, aretē için nerede çalışılacağını, alıştırmanın nerede yapılacağını söylüyorum? Yeni bir şey söylemeyeceğim, dostlar: Persler arasında eşitler nasıl resmî binaların önünde vakit geçiriyorsa, bence burada bulunan biz eşitler de orada yaptığımız her şeyi yapmalıyız. Siz yakında bulunup gereken şeylere özen göstererek yaşayıp yaşamadığıma bakın; ben de sizi gözleyeceğim ve güzel ve iyi işlerle uğraştığını gördüklerimi onurlandıracağım."
τί οὖν φημι χρῆναι ποιεῖν καὶ ποῦ τὴν ἀρετὴν ἀσκεῖν καὶ ποῦ τὴν μελέτην ποιεῖσθαι; οὐδὲν καινόν, ὦ ἄνδρες, ἐρῶ· ἀλλʼ ὥσπερ ἐν Πέρσαις ἐπὶ τοῖς ἀρχείοις οἱ ὁμότιμοι διάγουσιν, οὕτω καὶ ἡμᾶς φημι χρῆναι ἐνθάδε ὄντας τοὺς ὁμοτίμους πάντα ἅπερ κἀκεῖ ἐπιτηδεύειν, καὶ ὑμᾶς τε ἐμὲ ὁρῶντας κατανοεῖν παρόντας εἰ ἐπιμελόμενος ὧν δεῖ διάξω, ἐγώ τε ὑμᾶς κατανοῶν θεάσομαι, καὶ οὓς ἂν ὁρῶ τὰ καλὰ καὶ τἀγαθὰ ἐπιτηδεύοντας, τούτους τιμήσω.
7.5.86"Doğacak çocuklarımızı da burada terbiye edelim. Çünkü çocuklara kendimizi olabildiğince iyi örnekler olarak göstermek isteyeceğimiz için kendimiz de daha iyi oluruz; çocuklar da hiçbir çirkin şey görmeden ve duymadan, bütün günlerini güzel ve iyi uğraşlar içinde geçirerek, isteseler bile kolay kolay kötü olamazlar."
καὶ τοὺς παῖδας δέ, οἳ ἂν ἡμῶν γίγνωνται, ἐνθάδε παιδεύωμεν· αὐτοί τε γὰρ βελτίονες ἐσόμεθα, βουλόμενοι τοῖς παισὶν ὡς βέλτιστα παραδείγματα ἡμᾶς αὐτοὺς παρέχειν, οἵ τε παῖδες οὐδʼ ἂν εἰ βούλοιντο ῥᾳδίως πονηροὶ γένοιντο, αἰσχρὸν μὲν μηδὲν μήτε ὁρῶντες μήτε ἀκούοντες, ἐν δὲ καλοῖς κἀγαθοῖς ἐπιτηδεύμασι διημερεύοντες.