İçeriğe geç
Kyros'un Eğitimi

Ksenophon · Kyros'un Eğitimi

8. Kitap

8.1.11. Bölüm

Kyros böyle konuştu. Ardından Khrysantas ayağa kalktı ve şunları söyledi: "Dostlar, iyi bir yöneticinin iyi bir babadan hiçbir farkı olmadığını daha önce de çok kez düşünmüşümdür. Babalar çocukları iyi şeylerden hiçbir zaman yoksun kalmasın diye önceden tedbir alırlar; Kyros da şimdi bize, bana kalırsa, mesut bir hayatı en çok hangi yollarla sürdürebileceğimizi öğütlüyor. Ama bir noktayı gerektiği kadar açıklamamış gibi geliyor bana; bilmeyenlere onu ben anlatmaya çalışacağım.

8.1.1

Κῦρος μὲν οὖν οὕτως εἶπεν· ἀνέστη δʼ ἐπʼ αὐτῷ Χρυσάντας καὶ εἶπεν ὧδε. ἀλλὰ πολλάκις μὲν δή, ὦ ἄνδρες, καὶ ἄλλοτε κατενόησα ὅτι ἄρχων ἀγαθὸς οὐδὲν διαφέρει πατρὸς ἀγαθοῦ· οἵ τε γὰρ πατέρες προνοοῦσι τῶν παίδων ὅπως μήποτε αὐτοὺς τἀγαθὰ ἐπιλείψει, Κῦρός τέ μοι δοκεῖ νῦν συμβουλεύειν ἡμῖν ἀφʼ ὧν μάλιστʼ ἂν εὐδαιμονοῦντες διατελοῖμεν· ὃ δέ μοι δοκεῖ ἐνδεέστερον ἢ ὡς ἐχρῆν δηλῶσαι, τοῦτο ἐγὼ πειράσομαι τοὺς μὴ εἰδότας διδάξαι.

8.1.2"Düşünün bir: itaat etmeyenler hangi düşman şehrini alabilir? İtaat etmeyenler hangi dost şehrini koruyabilir? Sözden çıkan askerlerden kurulu bir ordu nasıl zafer kazanır? İnsanlar savaşta, herkesin kendi canını nasıl kurtaracağını tek başına düşünmeye başladığı andan daha çok ne zaman yenilir? Kendinden üstün olanlara itaat etmeyenler başka hangi iyi işi sonuna götürebilir? Hangi şehir kanunlara uygun yönetilebilir, hangi ev ayakta kalabilir? Gemiler gitmeleri gereken yere nasıl varabilir?

8.1.2

ἐννοήσατε γὰρ δὴ τίς ἂν πόλις πολεμία ὑπὸ μὴ πειθομένων ἁλοίη· τίς δʼ ἂν φιλία ὑπὸ μὴ πειθομένων διαφυλαχθείη· ποῖον δʼ ἂν ἀπειθούντων στράτευμα νίκης τύχοι· πῶς δʼ ἂν μᾶλλον ἐν μάχαις ἡττῷντο ἄνθρωποι ἢ ἐπειδὰν ἄρξωνται ἰδίᾳ ἕκαστος περὶ τῆς αὑτοῦ σωτηρίας βουλεύεσθαι· τί δʼ ἂν ἄλλο ἀγαθὸν τελεσθείη ὑπὸ μὴ πειθομένων τοῖς κρείττοσι· ποῖαι δὲ πόλεις νομίμως ἂν οἰκήσειαν ἢ ποῖοι οἶκοι σωθείησαν· πῶς δʼ ἂν νῆες ὅποι δεῖ ἀφίκοιντο·

8.1.3"Bizim de şimdi elimizde olan iyi şeyleri, yöneticimize itaat etmekten başka neyle elde ettik? Bu sayede gece gündüz, gereken yere çabucak varıyorduk; yöneticimizin ardından toplu hâlde gittiğimiz için karşımızda kimse duramıyordu; verilen emirlerin hiçbirini yarım bırakmıyorduk. Eğer söz dinlemek iyi şeyleri elde etmek için en büyük iyilikse, iyi bilin ki gerekeni elde tutmak için de en büyük iyilik odur.

8.1.3

ἡμεῖς δὲ ἃ νῦν ἀγαθὰ ἔχομεν διὰ τί ἄλλο μᾶλλον κατεπράξαμεν ἢ διὰ τὸ πείθεσθαι τῷ ἄρχοντι; διὰ τοῦτο γὰρ καὶ νυκτὸς καὶ ἡμέρας ταχὺ μὲν ὅποι ἔδει παρεγιγνόμεθα, ἁθρόοι δὲ τῷ ἄρχοντι ἑπόμενοι ἀνυπόστατοι ἦμεν, τῶν δʼ ἐπιταχθέντων οὐδὲν ἡμιτελὲς κατελείπομεν. εἰ τοίνυν μέγιστον ἀγαθὸν τὸ πειθαρχεῖν φαίνεται εἰς τὸ καταπράττειν τἀγαθά, οὕτως εὖ ἴστε ὅτι τὸ αὐτὸ τοῦτο καὶ εἰς τὸ διασῴζειν ἃ δεῖ μέγιστον ἀγαθόν ἐστι.

8.1.4"Daha önce çoğumuz kimseyi yönetmiyor, yalnız yönetiliyorduk. Şimdi ise burada bulunan hepiniz öyle bir duruma geldiniz ki kiminiz daha çok, kiminiz daha az kişiyi yönetiyorsunuz. Öyleyse siz nasıl emrinizdekileri yönetmeyi hakkınız sayacaksanız, biz de kime itaat etmemiz gerekiyorsa ona öyle itaat edelim. Kölelerden şu kadar farkımız olmalı: köleler efendilerine istemeyerek hizmet eder; biz ise hür olmayı hak ettiğimizi düşünüyorsak, en değerli görünen şeyi isteyerek yapmalıyız. Göreceksiniz ki," dedi, "tek adam yönetimi olmayan yerlerde de yöneticilerine en gönülden itaat eden şehir, düşmanlarına boyun eğmeye en az mecbur kalan şehirdir.

8.1.4

καὶ πρόσθεν μὲν δὴ πολλοὶ ἡμῶν ἦρχον μὲν οὐδενός, ἤρχοντο δέ· νῦν δὲ κατεσκεύασθε οὕτω πάντες οἱ παρόντες ὥστε ἄρχετε οἱ μὲν πλειόνων, οἱ δὲ μειόνων. ὥσπερ τοίνυν αὐτοὶ ἀξιώσετε ἄρχειν τῶν ὑφʼ ὑμῖν, οὕτω καὶ αὐτοὶ πειθώμεθα οἷς ἂν ἡμᾶς καθήκῃ. τοσοῦτον δὲ διαφέρειν δεῖ τῶν δούλων ὅσον οἱ μὲν δοῦλοι ἄκοντες τοῖς δεσπόταις ὑπηρετοῦσιν, ἡμᾶς δʼ, εἴπερ ἀξιοῦμεν ἐλεύθεροι εἶναι, ἑκόντας δεῖ ποιεῖν ὃ πλείστου ἄξιον φαίνεται εἶναι. εὑρήσετε δʼ, ἔφη, καὶ ἔνθα ἄνευ μοναρχίας πόλις οἰκεῖται, τὴν μάλιστα τοῖς ἄρχουσιν ἐθέλουσαν πείθεσθαι ταύτην ἥκιστα τῶν πολεμίων ἀναγκαζομένην ὑπακούειν.

8.1.5"Öyleyse Kyros'un buyurduğu gibi bu hükûmet kapısında hazır bulunalım, gerekeni elde tutmamızı en çok sağlayacak şeylerde kendimizi çalıştıralım, kendimizi Kyros'un neye ihtiyacı varsa onda kullanmasına sunalım. Şunu da iyi bilmek gerekir: Kyros kendi iyiliğine kullanıp da bizim iyiliğimize olmayan hiçbir şey bulamayacaktır; çünkü çıkarımız aynıdır, düşmanlarımız da aynı."

8.1.5

παρῶμέν τε οὖν, ὥσπερ Κῦρος κελεύει, ἐπὶ τόδε τὸ ἀρχεῖον, ἀσκῶμέν τε διʼ ὧν μάλιστα δυνησόμεθα κατέχειν ἃ δεῖ, παρέχωμέν τε ἡμᾶς αὐτοὺς χρῆσθαι Κύρῳ ὅ τι ἂν δέῃ. καὶ τοῦτο γὰρ εὖ εἰδέναι χρὴ ὅτι οὐ μὴ δυνήσεται Κῦρος εὑρεῖν ὅ τι αὑτῷ μὲν ἐπʼ ἀγαθῷ χρήσεται, ἡμῖν δὲ οὔ, ἐπείπερ τά γε αὐτὰ ἡμῖν συμφέρει καὶ οἱ αὐτοί εἰσιν ἡμῖν πολέμιοι.

8.1.6Khrysantas bunları söyleyince Perslerden ve müttefiklerden başka birçok kişi de onu desteklemek için ayağa kalktı. İtibarlı olanların her zaman kapıda hazır bulunmalarına ve Kyros izin verinceye kadar kendilerini onun dilediği her işte kullanmasına sunmalarına karar verildi. O zaman nasıl karar verildiyse, Asya'da kralın hükmü altında olanlar bugün de öyle yapıyor, yöneticilerin kapısında hizmete hazır bekliyorlar.

8.1.6

ἐπεὶ δὲ ταῦτα εἶπε Χρυσάντας, οὕτω δὴ καὶ ἄλλοι ἀνίσταντο πολλοὶ καὶ Περσῶν καὶ τῶν συμμάχων συνεροῦντες· καὶ ἔδοξε τοὺς ἐντίμους ἀεὶ παρεῖναι ἐπὶ θύρας καὶ παρέχειν αὑτοὺς χρῆσθαι ὅ τι ἂν βούληται, ἕως ἀφείη Κῦρος. ὡς δὲ τότε ἔδοξεν, οὕτω καὶ νῦν ἔτι ποιοῦσιν οἱ κατὰ τὴν Ἀσίαν ὑπὸ βασιλεῖ ὄντες, θεραπεύουσι τὰς τῶν ἀρχόντων θύρας.

8.1.7Kyros'un hâkimiyeti hem kendisi hem Persler için korumak üzere koyduğu düzeni, bu anlatıda gösterildiği gibi, ondan sonraki krallar da bugün hâlâ aynı âdetler olarak sürdürüyorlar.

8.1.7

ὡς δʼ ἐν τῷ λόγῳ δεδήλωται Κῦρος καταστησάμενος εἰς τὸ διαφυλάττειν αὑτῷ τε καὶ Πέρσαις τὴν ἀρχήν, ταὐτὰ καὶ οἱ μετʼ ἐκεῖνον βασιλεῖς νόμιμα ἔτι καὶ νῦν διατελοῦσι ποιοῦντες.

8.1.8Bunda da durum başka her şeydeki gibidir: başa geçen daha iyi biri olunca âdetler daha temiz uygulanır, daha kötü biri olunca daha baştan savma. İtibarlı olanlar, hâkimiyeti birlikte kuranların en seçkinlerinin hepsinin ortak kararıyla, atları ve mızraklarıyla Kyros'un kapısına devam ediyorlardı.

8.1.8

οὕτω δʼ ἔχει καὶ ταῦτα ὥσπερ καὶ τἆλλα· ὅταν μὲν ὁ ἐπιστάτης βελτίων γένηται, καθαρώτερον τὰ νόμιμα πράττεται· ὅταν δὲ χείρων, φαυλότερον. ἐφοίτων μὲν οὖν ἐπὶ τὰς θύρας Κύρου οἱ ἔντιμοι σὺν τοῖς ἵπποις καὶ ταῖς αἰχμαῖς, συνδόξαν πᾶσι τοῖς ἀρίστοις τῶν συγκαταστρεψαμένων τὴν ἀρχήν.

8.1.9Kyros öteki işlerin başına başka nazırlar koydu: gelirleri teslim alanlar, harcamaları ödeyenler, işlere nezaret edenler, mülkleri koruyanlar, günlük hayat için gerekenlerle ilgilenenler vardı. Atlara ve köpeklere bakmak üzere de, bu hayvanları da kendisine en iyi kullanılır hâlde tutacaklarını düşündüğü kişileri atadı.

8.1.9

Κῦρος δʼ ἐπὶ μὲν τἆλλα καθίστη ἄλλους ἐπιμελητάς, καὶ ἦσαν αὐτῷ καὶ προσόδων ἀποδεκτῆρες καὶ δαπανημάτων δοτῆρες καὶ ἔργων ἐπιστάται καὶ κτημάτων φύλακες καὶ τῶν εἰς τὴν δίαιταν ἐπιτηδείων ἐπιμεληταί· καὶ ἵππων δὲ καὶ κυνῶν ἐπιμελητὰς καθίστη οὓς ἐνόμιζε καὶ ταῦτα τὰ βοσκήματα βέλτιστʼ ἂν παρέχειν αὑτῷ χρῆσθαι.

8.1.10Ama saadetini kendisiyle birlikte koruması gerektiğini düşündüğü kimselere gelince, onların olabildiğince iyi olmalarıyla ilgilenme işini artık başkalarına bırakmıyor, bunu kendi işi sayıyordu. Çünkü bir gün savaşmak gerekirse, en büyük tehlikeleri birlikte göğüsleyeceği yanındaki ve arkasındaki adamları bunlar arasından seçmesi gerektiğini biliyordu. Hem piyadenin hem süvarinin yüzbaşılarını da bunlar arasından atamak gerektiğini görüyordu.

8.1.10

οὓς δὲ συμφύλακας τῆς εὐδαιμονίας οἱ ᾤετο χρῆναι ἔχειν, τούτους ὅπως ὡς βέλτιστοι ἔσοιντο οὐκέτι τούτου τὴν ἐπιμέλειαν ἄλλοις προσέταττεν, ἀλλʼ αὑτοῦ ἐνόμιζε τοῦτο ἔργον εἶναι. ᾔδει γὰρ ὅτι, εἴ τι μάχης ποτὲ δεήσοι, ἐκ τούτων αὐτῷ καὶ παραστάτας καὶ ἐπιστάτας ληπτέον εἴη, σὺν οἷσπερ οἱ μέγιστοι κίνδυνοι· καὶ ταξιάρχους δὲ καὶ πεζῶν καὶ ἱππέων ἐγίγνωσκεν ἐκ τούτων καταστατέον εἶναι.

8.1.11Kendisi olmadan bir yere komutan göndermek gerekirse, onları da bunlar arasından göndermesi gerektiğini biliyordu. Şehirlere ve bütün kavimlere muhafız ve satrap olarak da bunlardan bazılarını kullanması, elçi olarak da bunlardan bazılarını göndermesi gerekecekti; elçiliği ise istediğini savaşmadan elde etmenin en önemli yollarından biri sayıyordu.

8.1.11

εἰ δὲ δέοι καὶ στρατηγῶν που ἄνευ αὐτοῦ, ᾔδει ὅτι ἐκ τούτων πεμπτέον εἴη· καὶ πόλεων δὲ καὶ ὅλων ἐθνῶν φύλαξι καὶ σατράπαις ᾔδει ὅτι τούτων τισὶν εἴη χρηστέον καὶ πρέσβεις γε τούτων τινὰς πεμπτέον, ὅπερ ἐν τοῖς μεγίστοις ἡγεῖτο εἶναι εἰς τὸ ἄνευ πολέμου τυγχάνειν ὧν δέοιτο.

8.1.12En büyük ve en çok işin kendileri eliyle görüleceği bu adamlar gerektiği gibi olmazsa işlerinin kötü gideceğini, gerektiği gibi olurlarsa her şeyin yolunda olacağını düşünüyordu. Bu kanaatle bu işe girişti; bunun aynı zamanda kendisi için de bir aretē alıştırması olduğunu düşünüyordu. Çünkü kendisi gerektiği gibi biri olmayan birinin başkalarını güzel ve iyi işlere yöneltebileceğine inanmıyordu.

8.1.12

μὴ ὄντων μὲν οὖν οἵων δεῖ διʼ ὧν αἱ μέγισται καὶ πλεῖσται πράξεις ἔμελλον εἶναι, κακῶς ἡγεῖτο τὰ αὑτοῦ ἕξειν. εἰ δʼ οὗτοι εἶεν οἵους δέοι, πάντα ἐνόμιζε καλῶς ἔσεσθαι. ἐνέδυ μὲν οὖν οὕτω γνοὺς εἰς ταύτην τὴν ἐπιμέλειαν· ἐνόμιζε δὲ τὴν αὐτὴν καὶ αὑτῷ ἄσκησιν εἶναι τῆς ἀρετῆς. οὐ γὰρ ᾤετο οἷόν τε εἶναι μὴ αὐτόν τινα ὄντα οἷον δεῖ ἄλλους παρορμᾶν ἐπὶ τὰ καλὰ καὶ ἀγαθὰ ἔργα.

8.1.13Bunları böyle düşününce, en önemli işlerle ilgilenebilmek için önce boş vakte ihtiyacı olduğuna hükmetti. Gelirleri ihmal etmenin mümkün olmadığını biliyordu, çünkü büyük bir hâkimiyetin pek çok harcama gerektireceğini önceden görüyordu. Öte yandan mülkler çok olduğu için hep onlarla uğraşmanın, bütünün güvenliğiyle ilgilenmeye vakit bırakmayacağını da biliyordu.

8.1.13

ὡς δὲ ταῦτα διενοήθη, ἡγήσατο σχολῆς πρῶτον δεῖν, εἰ μέλλοι δυνήσεσθαι τῶν κρατίστων ἐπιμελεῖσθαι. τὸ μὲν οὖν προσόδων ἀμελεῖν οὐχ οἷόν τε ἐνόμιζεν εἶναι, προνοῶν ὅτι πολλὰ καὶ τελεῖν ἀνάγκη ἔσοιτο εἰς μεγάλην ἀρχήν· τὸ δʼ αὖ πολλῶν κτημάτων ὄντων ἀμφὶ ταῦτα αὐτὸν ἀεὶ ἔχειν ᾔδει ὅτι ἀσχολίαν παρέξοι τῆς τῶν ὅλων σωτηρίας ἐπιμελεῖσθαι.

8.1.14Hem ev idaresi işlerinin iyi gitmesini hem de boş vakit bulmayı nasıl sağlayabileceğini düşünürken, aklına bir şekilde ordunun düzeni geldi. Orduda çoğunlukla onbaşılar onluklarıyla, takım komutanları onbaşılarla, binbaşılar takım komutanlarıyla, onbinbaşılar da binbaşılarla ilgilenir; böylece insanlar on binlerle sayılsa bile kimse başıboş kalmaz. Komutan orduyu bir işte kullanmak istediğinde onbinbaşılara haber vermesi yeter.

8.1.14

οὕτω δὴ σκοπῶν, ὅπως ἂν τά τε οἰκονομικὰ καλῶς ἔχοι καὶ ἡ σχολὴ γένοιτο, κατενόησέ πως τὴν στρατιωτικὴν σύνταξιν. ὡς γὰρ τὰ πολλὰ δεκάδαρχοι μὲν δεκαδέων ἐπιμέλονται, λοχαγοὶ δὲ δεκαδάρχων, χιλίαρχοι δὲ λοχαγῶν, μυρίαρχοι δὲ χιλιάρχων, καὶ οὕτως οὐδεὶς ἀτημέλητος γίγνεται, οὐδʼ ἢν πάνυ πολλαὶ μυριάδες ἀνθρώπων ὦσι, καὶ ὅταν ὁ στρατηγὸς βούληται χρήσασθαί τι τῇ στρατιᾷ, ἀρκεῖ ἢν τοῖς μυριάρχοις παραγγείλῃ·

8.1.15İşte orada nasılsa, Kyros da ev idaresi işlerini öyle kademe kademe başlara bağladı. Böylece birkaç kişiyle konuşarak kendi işlerinden hiçbirini başıboş bırakmamış oluyordu; artık tek bir evle ya da tek bir gemiyle ilgilenen birinden daha çok boş vakti vardı. Kendi işini böyle düzene koyduktan sonra çevresindekilere de bu düzeni kullanmayı öğretti.

8.1.15

ὥσπερ οὖν ταῦτʼ ἔχει, οὕτω καὶ ὁ Κῦρος συνεκεφαλαιώσατο τὰς οἰκονομικὰς πράξεις· ὥστε καὶ τῷ Κύρῳ ἐγένετο ὀλίγοις διαλεγομένῳ μηδὲν τῶν οἰκείων ἀτημελήτως ἔχειν· καὶ ἐκ τούτου ἤδη σχολὴν ἦγε πλείω ἢ ἄλλος μιᾶς οἰκίας καὶ μιᾶς νεὼς ἐπιμελούμενος. οὕτω δὴ καταστησάμενος τὸ αὑτοῦ ἐδίδαξε καὶ τοὺς περὶ αὐτὸν ταύτῃ τῇ καταστάσει χρῆσθαι.

8.1.16Kendisi ve çevresindekiler için boş vakti böylece sağladı. Ardından ortaklarının gerektiği gibi olmalarına nezaret etmeye başladı. Önce, başkalarının çalışmasıyla geçinecek kadar imkânı olduğu hâlde kapıya gelmeyenleri sordu soruşturdu. Çünkü gelenlerin, hem bir yöneticinin yanında bulundukları hem de ne yaparlarsa en iyilerin gözü önünde yapacaklarını bildikleri için kötü ya da çirkin bir şey yapmak istemeyeceklerini düşünüyordu; gelmeyenlerin ise ya nefislerine hâkim olamadıklarından ya bir haksızlık yüzünden ya da ihmalkârlıktan uzak durduklarına hükmediyordu.

8.1.16

τὴν μὲν δὴ σχολὴν οὕτω κατεσκευάσατο αὑτῷ τε καὶ τοῖς περὶ αὐτόν, ἤρχετο δʼ ἐπιστατεῖν τοῦ εἶναι οἵους δεῖ τοὺς κοινῶνας. πρῶτον μὲν ὁπόσοι ὄντες ἱκανοὶ ἄλλων ἐργαζομένων τρέφεσθαι μὴ παρεῖεν ἐπὶ τὰς θύρας, τούτους ἐπεζήτει, νομίζων τοὺς μὲν παρόντας οὐκ ἂν ἐθέλειν οὔτε κακὸν οὔτε αἰσχρὸν οὐδὲν πράττειν καὶ διὰ τὸ παρʼ ἄρχοντι εἶναι καὶ διὰ τὸ εἰδέναι ὅτι ὁρῷντʼ ἂν ὅ τι πράττοιεν ὑπὸ τῶν βελτίστων· οἳ δὲ μὴ παρεῖεν, τούτους ἡγεῖτο ἢ ἀκρατείᾳ τινὶ ἢ ἀδικίᾳ ἢ ἀμελείᾳ ἀπεῖναι.

8.1.17Önce bu gibileri gelmeye nasıl zorladığını anlatalım. En yakın dostlarından birine, gelmeyen adamın mallarını "bunlar benim" diyerek almasını emrederdi. Bu olunca, mallarından yoksun kalanlar haksızlığa uğradıklarını söyleyerek hemen gelirlerdi.

8.1.17

τοῦτο οὖν πρῶτον διηγησόμεθα ὡς προσηνάγκαζε τοὺς τοιούτους παρεῖναι. τῶν γὰρ παρʼ ἑαυτῷ μάλιστα φίλων ἐκέλευσεν ἄν τινα λαβεῖν τὰ τοῦ μὴ φοιτῶντος, φάσκοντα λαμβάνειν τὰ ἑαυτοῦ. ἐπεὶ οὖν τοῦτο γένοιτο, ἧκον ἂν εὐθὺς οἱ στερόμενοι ὡς ἠδικημένοι.

8.1.18Kyros ise uzun süre böylelerini dinlemeye vakit bulamazdı; dinledikten sonra da davayı uzun süre ertelerdi. Bunu yaparak onları kapısına devam etmeye alıştırdığını düşünüyordu; hem de kendisi cezalandırarak gelmeye zorlamasından daha az düşmanlık uyandıran bir yolla.

8.1.18

ὁ δὲ Κῦρος πολὺν μὲν χρόνον οὐκ ἐσχόλαζε τοῖς τοιούτοις ὑπακούειν· ἐπεὶ δὲ ἀκούσειεν αὐτῶν, πολὺν χρόνον ἀνεβάλλετο τὴν διαδικασίαν. ταῦτα δὲ ποιῶν ἡγεῖτο προσεθίζειν αὐτοὺς θεραπεύειν, ἧττον δὲ ἐχθρῶς ἢ εἰ αὐτὸς κολάζων ἠνάγκαζε παρεῖναι.

8.1.19Gelmeyi öğretmenin bir yolu buydu. Bir başkası, en kolay ve en kârlı işleri gelenlere vermekti; bir başkası da gelmeyenlere hiçbir zaman hiçbir pay vermemek.

8.1.19

εἷς μὲν τρόπος διδασκαλίας ἦν αὐτῷ οὗτος τοῦ παρεῖναι· ἄλλος δὲ τὸ τὰ ῥᾷστα καὶ κερδαλεώτατα τοῖς παροῦσι προστάττειν· ἄλλος δὲ τὸ μηδέν ποτε τοῖς ἀποῦσι νέμειν·

8.1.20Zorlamanın en büyük yolu ise şuydu: biri bunların hiçbirine kulak asmazsa elindekini alır, gerektiğinde hazır bulunacağını düşündüğü bir başkasına verirdi; böylece işe yaramaz bir dost yerine işe yarar bir dost kazanırdı. Bugünkü kral da hazır bulunması gerekenlerden biri gelmezse onu sordurur.

8.1.20

ὁ δὲ δὴ μέγιστος τρόπος τῆς ἀνάγκης ἦν, εἰ τούτων μηδέν τις ὑπακούοι, ἀφελόμενος ἂν τοῦτον ἃ ἔχοι ἄλλῳ ἐδίδου ὃν ᾤετο [δύνασθαι] ἂν ἐν τῷ δέοντι παρεῖναι· καὶ οὕτως ἐγίγνετο αὐτῷ φίλος χρήσιμος ἀντὶ ἀχρήστου. ἐπιζητεῖ δὲ καὶ [ὁ] νῦν βασιλεύς, ἤν τις ἀπῇ οἷς παρεῖναι καθήκει.

8.1.21Gelmeyenlere böyle davranıyordu. Kendilerini hizmete sunanları ise, madem onların yöneticisiydi, en çok şöyle güzel ve iyi işlere teşvik edeceğini düşündü: kendisini yönettiklerine herkesten çok aretē ile donanmış biri olarak göstermeye çalışırsa.

8.1.21

τοῖς μὲν δὴ μὴ παροῦσιν οὕτω προσεφέρετο. τοὺς δὲ παρέχοντας ἑαυτοὺς ἐνόμισε μάλιστʼ ἂν ἐπὶ τὰ καλὰ καὶ ἀγαθὰ ἐπαίρειν, ἐπείπερ ἄρχων ἦν αὐτῶν, εἰ αὐτὸς ἑαυτὸν ἐπιδεικνύειν πειρῷτο τοῖς ἀρχομένοις πάντων μάλιστα κεκοσμημένον τῇ ἀρετῇ.

8.1.22Yazılı kanunlar sayesinde de insanların daha iyi olduğunu görüyordu elbet; ama iyi yöneticiyi insanlar için gözü olan bir kanun sayıyordu, çünkü o hem düzen koyabilir hem de düzeni bozanı görüp cezalandırabilir.

8.1.22

αἰσθάνεσθαι μὲν γὰρ ἐδόκει καὶ διὰ τοὺς γραφομένους νόμους βελτίους γιγνομένους ἀνθρώπους· τὸν δὲ ἀγαθὸν ἄρχοντα βλέποντα νόμον ἀνθρώποις ἐνόμισεν, ὅτι καὶ τάττειν ἱκανός ἐστι καὶ ὁρᾶν τὸν ἀτακτοῦντα καὶ κολάζειν.

8.1.23Bu kanaatle, önce, artık daha mesut olduğu bu dönemde tanrılarla ilgili işlere daha çok emek verdiğini gösterdi. Maglar da ilk kez o zaman tayin edildi; her gün şafakla birlikte tanrılara ilahiler okunması ve Magların gösterdiği tanrılara her gün kurban sunulması o zaman düzene bağlandı.

8.1.23

οὕτω δὴ γιγνώσκων πρῶτον μὲν τὰ περὶ τοὺς θεοὺς μᾶλλον ἐκπονοῦντα ἐπεδείκνυεν ἑαυτὸν ἐν τούτῳ τῷ χρόνῳ, ἐπεὶ εὐδαιμονέστερος ἦν. καὶ τότε πρῶτον κατεστάθησαν οἱ μάγοι […] ὑμνεῖν τε ἀεὶ ἅμα τῇ ἡμέρᾳ τοὺς θεοὺς καὶ θύειν ἀνʼ ἑκάστην ἡμέραν οἷς οἱ μάγοι θεοῖς εἴποιεν.

8.1.24O zaman konulan bu düzen, kim kral olursa olsun, bugün de onun sarayında sürmektedir. Öteki Persler de önce bu konuda onu örnek aldılar; tanrılara hizmet ederlerse, hem en mesut hem de yönetici olan Kyros gibi kendilerinin de daha mesut olacaklarına inanıyorlardı. Bunu yapmakla Kyros'u da memnun edeceklerini düşünüyorlardı.

8.1.24

οὕτω δὴ τὰ τότε κατασταθέντα ἔτι καὶ νῦν διαμένει παρὰ τῷ ἀεὶ ὄντι βασιλεῖ. ταῦτʼ οὖν πρῶτον ἐμιμοῦντο αὐτὸν καὶ οἱ ἄλλοι Πέρσαι, νομίζοντες καὶ αὐτοὶ εὐδαιμονέστεροι ἔσεσθαι, ἢν θεραπεύωσι τοὺς θεούς, ὥσπερ ὁ εὐδαιμονέστατός τε ὢν καὶ ἄρχων· καὶ Κύρῳ δʼ ἂν ἡγοῦντο ταῦτα ποιοῦντες ἀρέσκειν.

8.1.25Kyros ise yanındakilerin dindarlığını kendisi için de bir iyilik sayıyordu. Tıpkı denize açılacak olanların, tanrılara karşı suç işlediği düşünülenlerle değil de dindar kimselerle yolculuk etmeyi seçmeleri gibi düşünüyordu. Ayrıca bütün ortakları tanrıdan korkan kimseler olursa, birbirlerine karşı da kendisine karşı da kutsala aykırı bir şey yapmaya daha az yanaşacaklarını hesap ediyordu; çünkü kendisini ortaklarının velinimeti sayıyordu.

8.1.25

ὁ δὲ Κῦρος τὴν τῶν μεθʼ αὑτοῦ εὐσέβειαν καὶ ἑαυτῷ ἀγαθὸν ἐνόμιζε, λογιζόμενος ὥσπερ οἱ πλεῖν αἱρούμενοι μετὰ τῶν εὐσεβῶν μᾶλλον ἢ μετὰ τῶν ἠσεβηκέναι τι δοκούντων. πρὸς δὲ τούτοις ἐλογίζετο ὡς εἰ πάντες οἱ κοινῶνες θεοσεβεῖς εἶεν, ἧττον ἂν αὐτοὺς ἐθέλειν περί τε ἀλλήλους ἀνόσιόν τι ποιεῖν καὶ περὶ ἑαυτόν, εὐεργέτης νομίζων εἶναι τῶν κοινώνων.

8.1.26Hiçbir dosta ve müttefike haksızlık etmemeye çok önem verdiğini, adil olanı titizlikle gözettiğini açıkça gösterirse, başkalarının da çirkin kazançlardan daha çok uzak duracaklarını ve adalet yolundan yürümeyi isteyeceklerini düşünüyordu.

8.1.26

ἐμφανίζων δὲ καὶ τοῦτο ὅτι περὶ πολλοῦ ἐποιεῖτο μηδένα μήτε φίλον ἀδικεῖν μήτε σύμμαχον, ἀλλὰ τὸ δίκαιον ἰσχυρῶς ἀθρῶν, μᾶλλον καὶ τοὺς ἄλλους ᾤετʼ ἂν τῶν μὲν αἰσχρῶν κερδῶν ἀπέχεσθαι, διὰ τοῦ δικαίου δʼ ἐθέλειν πορεύεσθαι.

8.1.27Kendisi herkese karşı öyle bir hayâ gösterdiği açıkça görülse ki ağzından çirkin bir söz çıkmasa, çirkin bir iş yapmasa, herkesi de daha çok hayâ ile dolduracağını düşünüyordu.

8.1.27

καὶ αἰδοῦς δʼ ἂν ἡγεῖτο μᾶλλον πάντας ἐμπιμπλάναι, εἰ αὐτὸς φανερὸς εἴη πάντας οὕτως αἰδούμενος ὡς μήτʼ εἰπεῖν ἂν μήτε ποιῆσαι μηδὲν αἰσχρόν.

8.1.28Bunun böyle olacağını şuradan çıkarıyordu: insanlar, yöneticiyi bırakın, korkmadıkları kimseler arasında bile hayâlı olanlara hayâsızlardan daha çok saygı gösterirler; kadınlardan da hayâlı olduklarını fark ettiklerine, onları gördükçe, kendileri de daha çok hayâ ile karşılık vermek isterler.

8.1.28

ἐτεκμαίρετο δὲ τοῦτο οὕτως ἕξειν ἐκ τοῦδε. μὴ γὰρ ὅτι ἄρχοντα, ἀλλὰ καὶ οὓς οὐ φοβοῦνται, μᾶλλον τοὺς αἰδουμένους αἰδοῦνται τῶν ἀναιδῶν οἱ ἄνθρωποι· καὶ γυναῖκας δὲ ἃς ἂν αἰδουμένας αἰσθάνωνται, ἀνταιδεῖσθαι μᾶλλον ἐθέλουσιν ὁρῶντες.

8.1.29Çevresindekilerde itaatin en kalıcı olacağı yolun da şu olduğunu düşünüyordu: hiç bahaneye sığınmadan itaat edenleri, en büyük ve en meşakkatli yiğitlikleri gösterdiği düşünülenlerden daha çok onurlandırdığı açıkça görülürse.

8.1.29

τὸ δʼ αὖ πείθεσθαι οὕτω μάλιστʼ ἂν ᾤετο ἔμμονον εἶναι τοῖς περὶ αὐτόν, εἰ τοὺς ἀπροφασίστως πειθομένους φανερὸς εἴη μᾶλλον τιμῶν τῶν τὰς μεγίστας ἀρετὰς καὶ ἐπιπονωτάτας δοκούντων παρέχεσθαι.

8.1.30Böyle düşünüyor ve hep böyle davranıyordu. Kendi itidalini göstererek herkesin de itidale daha çok çalışmasını sağlıyordu. Çünkü insanlar, taşkınlık etmeye en çok imkânı olan kişinin ölçülü davrandığını gördüklerinde, hiç değilse daha zayıf olanlar taşkınca hiçbir şey yaparken görülmemeye daha çok özen gösterir.

8.1.30

γιγνώσκων δʼ οὕτω καὶ ποιῶν διετέλει. καὶ σωφροσύνην δʼ αὑτοῦ ἐπιδεικνὺς μᾶλλον ἐποίει καὶ ταύτην πάντας ἀσκεῖν. ὅταν γὰρ ὁρῶσιν, ᾧ μάλιστα ἔξεστιν ὑβρίζειν, τοῦτον σωφρονοῦντα, οὕτω μᾶλλον οἵ γε ἀσθενέστεροι ἐθέλουσιν οὐδὲν ὑβριστικὸν ποιοῦντες φανεροὶ εἶναι.

8.1.31[Hayâ ile itidali şöyle ayırıyordu: hayâlı olanlar göz önündeki çirkin şeylerden kaçınır, itidalli olanlar ise gizlide kalanlardan da.]

8.1.31

[διῄρει δὲ αἰδῶ καὶ σωφροσύνην τῇδε, ὡς τοὺς μὲν αἰδουμένους τὰ ἐν τῷ φανερῷ αἰσχρὰ φεύγοντας, τοὺς δὲ σώφρονας καὶ τὰ ἐν τῷ ἀφανεῖ.]

8.1.32Kendine hâkim olmaya da en çok şöyle çalışılacağını düşünüyordu: kendisini, anlık hazların iyi şeylerden uzağa sürükleyemediği, aksine zevklerden önce şerefle emek vermeyi isteyen biri olarak gösterirse.

8.1.32

καὶ ἐγκράτειαν δὲ οὕτω μάλιστʼ ἂν ᾤετο ἀσκεῖσθαι, εἰ αὐτὸς ἐπιδεικνύοι ἑαυτὸν μὴ ὑπὸ τῶν παραυτίκα ἡδονῶν ἑλκόμενον ἀπὸ τῶν ἀγαθῶν, ἀλλὰ προπονεῖν ἐθέλοντα πρῶτον σὺν τῷ καλῷ τῶν εὐφροσυνῶν.

8.1.33Böyle biri olduğu için kapıda büyük bir düzen sağladı: daha aşağı olanlar üstün olanlara yol veriyor, herkes birbirine karşı büyük bir hayâ ve edep gösteriyordu. Orada öfkeden bağıran, küstahça kahkahalarla sevinen kimseyi göremezdin; onları görsen gerçekten güzellik içinde yaşadıklarına hükmederdin.

8.1.33

τοιγαροῦν τοιοῦτος ὢν ἐποίησεν ἐπὶ ταῖς θύραις πολλὴν μὲν τῶν χειρόνων εὐταξίαν, ὑπεικόντων τοῖς ἀμείνοσι, πολλὴν δʼ αἰδῶ καὶ εὐκοσμίαν πρὸς ἀλλήλους. ἐπέγνως δʼ ἂν ἐκεῖ οὐδένα οὔτε ὀργιζόμενον κραυγῇ οὔτε χαίροντα ὑβριστικῷ γέλωτι, ἀλλὰ ἰδὼν ἂν αὐτοὺς ἡγήσω τῷ ὄντι εἰς κάλλος ζῆν.

8.1.34Kapıda bunları yaparak ve görerek vakit geçiriyorlardı. Savaş talimi için de, bu işte çalışması gerektiğini düşündüğü kimseleri ava çıkarırdı. Avı genel olarak savaş işlerinin en iyi talimi, binicilik için de en gerçek talim sayıyordu.

8.1.34

τοιαῦτα μὲν δὴ ποιοῦντες καὶ ὁρῶντες ἐπὶ θύραις διῆγον. τῆς πολεμικῆς δʼ ἕνεκα ἀσκήσεως ἐπὶ θήραν ἐξῆγεν οὕσπερ ἀσκεῖν ταῦτα ᾤετο χρῆναι, ταύτην ἡγούμενος καὶ ὅλως ἀρίστην ἄσκησιν πολεμικῶν εἶναι, καὶ ἱππικῆς δὲ ἀληθεστάτην.

8.1.35Çünkü av, kaçan hayvanların peşinden gitmek gerektiği için insanı her türlü arazide atın üstünde sağlam tutar; yakalama hırsı ve arzusu yüzünden de at üstünde iş görebilir hâle getirir.

8.1.35

καὶ γὰρ ἐπόχους ἐν παντοδαποῖς χωρίοις αὕτη μάλιστα ἀποδείκνυσι διὰ τὸ θηρίοις φεύγουσιν ἐφέπεσθαι, καὶ ἀπὸ τῶν ἵππων ἐνεργοὺς αὕτη μάλιστα ἀπεργάζεται διὰ τὴν τοῦ λαμβάνειν φιλοτιμίαν καὶ ἐπιθυμίαν·

8.1.36Ortaklarını kendine hâkim olmaya, zahmete, soğuğa, sıcağa, açlığa ve susuzluğa katlanmaya en çok burada alıştırırdı. Kral ve çevresindekiler bugün de bunları yapmayı sürdürüyorlar.

8.1.36

καὶ τὴν ἐγκράτειαν δὲ καὶ πόνους καὶ ψύχη καὶ θάλπη καὶ λιμὸν καὶ δίψος δύνασθαι φέρειν ἐνταῦθα μάλιστα προσείθιζε τοὺς κοινῶνας. καὶ νῦν δʼ ἔτι βασιλεὺς καὶ οἱ ἄλλοι οἱ περὶ βασιλέα ταῦτα ποιοῦντες διατελοῦσιν.

8.1.37Yönetilenlerden daha iyi olmayan hiç kimseye yöneticiliğin yakışmadığını düşündüğü, şimdiye kadar söylediklerimizin hepsinden açıktır; çevresindekileri böyle çalıştırırken kendisinin kendine hâkim olmaya, savaş hünerlerine ve talimlere herkesten çok emek verdiği de.

8.1.37

ὅτι μὲν οὖν οὐκ ᾤετο προσήκειν οὐδενὶ ἀρχῆς ὅστις μὴ βελτίων εἴη τῶν ἀρχομένων καὶ τοῖς προειρημένοις πᾶσι δῆλον, καὶ ὅτι οὕτως ἀσκῶν τοὺς περὶ αὐτὸν πολὺ μάλιστα αὐτὸς ἐξεπόνει καὶ τὴν ἐγκράτειαν καὶ τὰς πολεμικὰς τέχνας καὶ [τὰς] μελέτας.

8.1.38Ötekileri, evde kalmayı gerektiren bir zorunluluk olmadığında ava çıkarırdı; kendisi ise kalmak zorunda olduğunda bile evde, av bahçelerinde beslenen hayvanları avlardı. Terlemeden önce ne kendisi akşam yemeği yerdi ne de idmansız atlara yem verirdi. Bu ava çevresindeki asa taşıyıcılarını da yanına çağırırdı.

8.1.38

καὶ γὰρ ἐπὶ θήραν τοὺς μὲν ἄλλους ἐξῆγεν, ὁπότε μὴ μένειν ἀνάγκη τις εἴη· αὐτὸς δὲ καὶ ὁπότε ἀνάγκη εἴη, οἴκοι ἐθήρα τὰ ἐν τοῖς παραδείσοις θηρία τρεφόμενα· καὶ οὔτʼ αὐτός ποτε πρὶν ἱδρῶσαι δεῖπνον ᾑρεῖτο οὔτε ἵπποις ἀγυμνάστοις σῖτον ἐνέβαλλε· συμπαρεκάλει δὲ καὶ εἰς ταύτην τὴν θήραν τοὺς περὶ αὐτὸν σκηπτούχους.

8.1.39Bu yüzden, durmadan çalıştıkları için bütün güzel işlerde hem kendisi başkalarından çok üstündü hem de çevresindekiler. Kendini işte böyle bir örnek olarak sunuyordu. Bunun yanında, ötekiler arasından güzel olanın peşinden en çok koştuğunu gördüklerini hediyelerle, makamlarla, şeref yerleriyle ve her türlü onurla ödüllendirirdi. Böylece herkese, Kyros'un gözünde en iyi görünmek için büyük bir hırs aşılıyordu.

8.1.39

τοιγαροῦν πολὺ μὲν αὐτὸς διέφερεν ἐν πᾶσι τοῖς καλοῖς ἔργοις, πολὺ δὲ οἱ περὶ ἐκεῖνον, διὰ τὴν ἀεὶ μελέτην. παράδειγμα μὲν δὴ τοιοῦτον ἑαυτὸν παρείχετο. πρὸς δὲ τούτῳ καὶ τῶν ἄλλων οὕστινας μάλιστα ὁρῴη τὰ καλὰ διώκοντας, τούτους καὶ δώροις καὶ ἀρχαῖς καὶ ἕδραις καὶ πάσαις τιμαῖς ἐγέραιρεν· ὥστε πολλὴν πᾶσι φιλοτιμίαν ἐνέβαλλεν ὅπως ἕκαστος ὅτι ἄριστος φανήσοιτο Κύρῳ.

8.1.40Kyros'un, yöneticilerin yönetilenlerden yalnız daha iyi olmakla ayrılmaları gerektiğini düşünmediğini, onları bir tür büyüyle de etkilemeleri gerektiğine inandığını anladığımızı sanıyoruz. Nitekim Med giysisini hem kendisi giymeyi seçti hem de ortaklarını giymeye ikna etti. Çünkü bu giysinin, vücudunda bir kusuru olanın kusurunu örttüğünü, giyenleri de çok güzel ve çok uzun boylu gösterdiğini düşünüyordu.

8.1.40

καταμαθεῖν δὲ τοῦ Κύρου δοκοῦμεν ὡς οὐ τούτῳ μόνῳ ἐνόμιζε χρῆναι τοὺς ἄρχοντας τῶν ἀρχομένων διαφέρειν, τῷ βελτίονας αὐτῶν εἶναι, ἀλλὰ καὶ καταγοητεύειν ᾤετο χρῆναι αὐτούς. στολήν τε γοῦν εἵλετο τὴν Μηδικὴν αὐτός τε φορεῖν καὶ τοὺς κοινῶνας ταύτην ἔπεισεν ἐνδύεσθαι· —αὕτη γὰρ αὐτῷ συγκρύπτειν ἐδόκει εἴ τίς τι ἐν τῷ σώματι ἐνδεὲς ἔχοι, καὶ καλλίστους καὶ μεγίστους ἐπιδεικνύναι τοὺς φοροῦντας·

8.1.41Ayakkabıları da öyledir ki içlerine bir şey koysalar fark edilmez, böylece olduklarından uzun görünürler. Gözlerin altına sürme çekmeyi de uygun buldu ki gözleri olduğundan güzel görünsün; yüze boya sürmeyi de, ki tenleri tabiatta olduğundan daha canlı görünsün.

8.1.41

καὶ γὰρ τὰ ὑποδήματα τοιαῦτα ἔχουσιν ἐν οἷς μάλιστα λαθεῖν ἔστι καὶ ὑποτιθεμένους τι, ὥστε δοκεῖν μείζους εἶναι ἢ εἰσί· —καὶ ὑποχρίεσθαι δὲ τοὺς ὀφθαλμοὺς προσίετο, ὡς εὐοφθαλμότεροι φαίνοιντο ἢ εἰσί, καὶ ἐντρίβεσθαι, ὡς εὐχροώτεροι ὁρῷντο ἢ πεφύκασιν.

8.1.42Onları, kimse görürken tükürmemeye ve sümkürmemeye, hiçbir şeye şaşmıyormuş gibi, bir şeyi seyretmek için dönüp bakmamaya da alıştırdı. Bütün bunların, yönetilenlerin gözünde daha zor küçümsenir görünmelerine bir katkısı olduğunu düşünüyordu.

8.1.42

ἐμελέτησε δὲ καὶ ὡς μὴ πτύοντες μηδὲ ἀπομυττόμενοι φανεροὶ εἶεν, μηδὲ μεταστρεφόμενοι ἐπὶ θέαν μηδενός, ὡς οὐδὲν θαυμάζοντες. πάντα δὲ ταῦτα ᾤετο φέρειν τι εἰς τὸ δυσκαταφρονητοτέρους φαίνεσθαι τοῖς ἀρχομένοις.

8.1.43Yönetmesi gerektiğini düşündüğü kimseleri işte bizzat kendisi, hem talimle hem de onların başında heybetle durarak böyle yetiştirdi. Köleliğe hazırladıklarını ise hür insanlara yakışan talimlerin hiçbirine teşvik etmez, silah edinmelerine de izin vermezdi; ama hür insanların talimleri yüzünden aç ya da susuz kalmamalarına özen gösterirdi.

8.1.43

οὓς μὲν δὴ ἄρχειν ᾤετο χρῆναι, διʼ ἑαυτοῦ οὕτω κατεσκεύασε καὶ μελέτῃ καὶ τῷ σεμνῶς προεστάναι αὐτῶν· οὓς δʼ αὖ κατεσκεύαζεν εἰς τὸ δουλεύειν, τούτους οὔτε μελετᾶν τῶν ἐλευθερίων πόνων οὐδένα παρώρμα οὔθʼ ὅπλα κεκτῆσθαι ἐπέτρεπεν· ἐπεμελεῖτο δὲ ὅπως μήτε ἄσιτοι μήτε ἄποτοί ποτε ἔσοιντο ἐλευθερίων ἕνεκα μελετημάτων.

8.1.44Nitekim süvariler için av hayvanlarını ovalara sürdüklerinde, ava yanlarında yiyecek götürmelerine bunlara izin verirdi, hürlerden ise hiç kimseye. Yolculukta onları yük hayvanları gibi suya götürürdü. Öğle yemeği vakti geldiğinde de bir şeyler yiyene kadar onları beklerdi ki açlıktan bayılmasınlar. Bu yüzden onlar da, en seçkinler gibi, ona "baba" derlerdi; çünkü onların hiç tartışmasız hep köle olarak kalmalarına özen gösteriyordu.

8.1.44

καὶ γὰρ ὁπότε ἐλαύνοιεν τὰ θηρία τοῖς ἱππεῦσιν εἰς τὰ πεδία, φέρεσθαι σῖτον εἰς θήραν τούτοις ἐπέτρεπε, τῶν δὲ ἐλευθέρων οὐδενί· καὶ ὁπότε πορεία εἴη, ἦγεν αὐτοὺς πρὸς τὰ ὕδατα ὥσπερ τὰ ὑποζύγια. καὶ ὁπότε δὲ ὥρα εἴη ἀρίστου, ἀνέμενεν αὐτοὺς ἔστʼ ἐμφάγοιέν τι, ὡς μὴ βουλιμιῷεν· ὥστε καὶ οὗτοι αὐτὸν ὥσπερ οἱ ἄριστοι πατέρα ἐκάλουν, ὅτι ἐπεμέλετο αὐτῶν ὅπως ἀναμφιλόγως ἀεὶ ἀνδράποδα διατελοῖεν.

8.1.45Perslerin bütün hâkimiyetinin güvenliğini böyle sağlıyordu. Kendisine gelince, boyun eğdirdiklerinden bir zarar görme tehlikesi olmadığına kesinlikle güveniyordu; çünkü onları korkak sayıyor, düzensiz ve dağınık olduklarını görüyordu; üstelik bunların hiçbiri ne gece ne gündüz ona yaklaşmıyordu.

8.1.45

τῇ μὲν δὴ ὅλῃ Περσῶν ἀρχῇ οὕτω τὴν ἀσφάλειαν κατεσκεύαζεν. αὑτῷ δὲ ὅτι μὲν οὐχ ὑπὸ τῶν καταστραφέντων κίνδυνος εἴη παθεῖν τι ἰσχυρῶς ἐθάρρει· καὶ γὰρ ἀνάλκιδας ἡγεῖτο εἶναι αὐτοὺς καὶ ἀσυντάκτους ὄντας ἑώρα, καὶ πρὸς τούτοις οὐδʼ ἐπλησίαζε τούτων οὐδεὶς αὐτῷ οὔτε νυκτὸς οὔτε ἡμέρας.

8.1.46Ama en güçlü saydığı, silahlı ve bir arada gördüğü kimseler vardı. Bunların bir kısmının süvari, bir kısmının piyade komutanı olduğunu biliyordu; birçoğunun yönetmeye kendini ehil görecek kadar gururlu olduğunu da fark ediyordu. Muhafızlarına en çok bunlar yaklaşıyordu, birçoğu da sık sık Kyros'un kendisiyle bir araya geliyordu; onları bir işte kullanacaksa bu kaçınılmazdı. İşte asıl bunlar yüzünden pek çok şekilde başına bir iş gelme tehlikesi vardı.

8.1.46

οὓς δὲ κρατίστους τε ἡγεῖτο καὶ ὡπλισμένους καὶ ἁθρόους ὄντας ἑώρα—καὶ τοὺς μὲν αὐτῶν ᾔδει ἱππέων ἡγεμόνας ὄντας, τοὺς δὲ πεζῶν· πολλοὺς δὲ αὐτῶν καὶ φρονήματα ἔχοντας ᾐσθάνετο ὡς ἱκανοὺς ὄντας ἄρχειν· καὶ τοῖς φύλαξι δὲ αὐτοῦ οὗτοι μάλιστα ἐπλησίαζον, καὶ αὐτῷ δὲ τῷ Κύρῳ τούτων πολλοὶ πολλάκις συνεμίγνυσαν· ἀνάγκη γὰρ ἦν, ὅ τι καὶ χρῆσθαι ἔμελλεν αὐτοῖς—ὑπὸ τούτων οὖν καὶ κίνδυνος ἦν αὐτὸν μάλιστα παθεῖν τι κατὰ πολλοὺς τρόπους.

8.1.47Bunlardan gelecek tehlikeyi de nasıl ortadan kaldırabileceğini düşünürken, silahlarını alıp savaşamaz hâle getirmeyi reddetti; bunu hem haksızlık sayıyor hem de hâkimiyetin çöküşü olarak görüyordu. Onları yanına yaklaştırmamayı ve güvenmediğini açıkça belli etmeyi ise savaşın başlangıcı saydı.

8.1.47

σκοπῶν οὖν ὅπως ἂν αὐτῷ καὶ τὰ ἀπὸ τούτων ἀκίνδυνα γένοιτο, τὸ μὲν περιελέσθαι αὐτῶν τὰ ὅπλα καὶ ἀπολέμους ποιῆσαι ἀπεδοκίμασε, καὶ ἄδικον ἡγούμενος καὶ κατάλυσιν τῆς ἀρχῆς ταύτην νομίζων· τὸ δʼ αὖ μὴ προσίεσθαι αὐτοὺς καὶ τὸ ἀπιστοῦντα φανερὸν εἶναι ἀρχὴν ἡγήσατο πολέμου·

8.1.48Bütün bunların yerine, kendi güvenliği için hem en etkili hem en güzel olan tek bir yol buldu: en güçlüleri birbirlerinden çok kendisine dost kılabilirse. Sevilmeyi nasıl sağlamaya çalıştığını, anladığımız kadarıyla, şimdi anlatmaya çalışacağız.

8.1.48

ἓν δὲ ἀντὶ πάντων τούτων ἔγνω καὶ κράτιστον εἶναι πρὸς τὴν ἑαυτοῦ ἀσφάλειαν καὶ κάλλιστον, εἰ δύναιτο ποιῆσαι τοὺς κρατίστους ἑαυτῷ μᾶλλον φίλους ἢ ἀλλήλοις. ὡς οὖν ἐπὶ τὸ φιλεῖσθαι δοκεῖ ἡμῖν ἐλθεῖν, τοῦτο πειρασόμεθα διηγήσασθαι.

8.2.12. Bölüm

Önce, her zaman, gönlündeki insan sevgisini elinden geldiğince belli ederdi. Kendisinden nefret ettiği düşünülen kişiyi sevmek, kötü niyet besleyene iyilik dilemek nasıl kolay değilse, sevdiği ve iyiliğini istediği bilinen kişinin de sevildiğini düşünenlerce nefret görmeyeceğine inanıyordu.

8.2.1

πρῶτον μὲν γὰρ διὰ παντὸς ἀεὶ τοῦ χρόνου φιλανθρωπίαν τῆς ψυχῆς ὡς ἐδύνατο μάλιστα ἐνεφάνιζεν, ἡγούμενος, ὥσπερ οὐ ῥᾴδιόν ἐστι φιλεῖν τοὺς μισεῖν δοκοῦντας οὐδʼ εὐνοεῖν τοῖς κακόνοις, οὕτω καὶ τοὺς γνωσθέντας ὡς φιλοῦσι καὶ εὐνοοῦσιν, οὐκ ἂν δύνασθαι μισεῖσθαι ὑπὸ τῶν φιλεῖσθαι ἡγουμένων.

8.2.2Parayla iyilik etmeye gücü henüz pek yetmezken dostluğu başka yollarla kazanmaya çalışırdı: yanındakiler için önceden tedbir alır, zahmete onlardan önce girer, iyi günlerinde sevinçlerine, kötü günlerinde üzüntülerine ortak olduğunu açıkça gösterirdi. Parayla iyilik edebilecek duruma gelince, bize kalırsa önce şunu anladı: aynı masrafla insanların birbirine yapabileceği iyiliklerin hiçbiri yiyeceğini içeceğini paylaşmaktan daha çok gönül almaz.

8.2.2

ἕως μὲν οὖν χρήμασιν ἀδυνατώτερος ἦν εὐεργετεῖν, τῷ τε προνοεῖν τῶν συνόντων καὶ τῷ προπονεῖν καὶ τῷ συνηδόμενος μὲν ἐπὶ τοῖς ἀγαθοῖς φανερὸς εἶναι, συναχθόμενος δʼ ἐπὶ τοῖς κακοῖς, τούτοις ἐπειρᾶτο τὴν φιλίαν θηρεύειν· ἐπειδὴ δὲ ἐγένετο αὐτῷ ὥστε χρήμασιν εὐεργετεῖν, δοκεῖ ἡμῖν γνῶναι πρῶτον μὲν ὡς εὐεργέτημα ἀνθρώποις πρὸς ἀλλήλους οὐδέν ἐστιν ἀπὸ τῆς αὐτῆς δαπάνης ἐπιχαριτώτερον ἢ σίτων καὶ ποτῶν μετάδοσις.

8.2.3Böyle düşündüğü için önce kendi sofrasına şu düzeni verdi: kendi yediği yemeklerin benzerleri, pek çok insana yetecek kadar, her zaman önüne konacaktı. Konanların hepsini, kendisinin ve sofradaşlarının yediği dışında, kendisini hatırladığını ya da sevgisini göstermek istediği dostlarına dağıtırdı. Nöbette, hizmette ya da herhangi bir işte beğendiklerine de gönderirdi; böylece kendisini memnun etmek isteyenlerin bu çabasının gözünden kaçmayacağını belli ederdi.

8.2.3

τοῦτο δʼ οὕτω νομίσας πρῶτον μὲν ἐπὶ τὴν αὑτοῦ τράπεζαν συνέταξεν ὅπως οἷς αὐτὸς σιτοῖτο σίτοις, τούτοις ὅμοια ἀεὶ παρατίθοιτο αὐτῷ ἱκανὰ παμπόλλοις ἀνθρώποις· ὅσα δὲ παρατεθείη, ταῦτα πάντα, πλὴν οἷς αὐτὸς καὶ οἱ σύνδειπνοι χρήσαιντο, διεδίδου οἷς δὴ βούλοιτο τῶν φίλων μνήμην ἐνδείκνυσθαι ἢ φιλοφροσύνην. διέπεμπε δὲ καὶ τούτοις οὓς ἀγασθείη ἢ ἐν φυλακαῖς ἢ ἐν θεραπείαις ἢ ἐν αἱστισινοῦν πράξεσιν, ἐνσημαινόμενος τοῦτο, ὅτι οὐκ ἂν λανθάνοιεν χαρίζεσθαι βουλόμενοι.

8.2.4Hizmetkârlarından birini övdüğünde onu da sofrasından yemek göndererek onurlandırırdı. Hizmetkârların bütün yemeğini de kendi sofrasına koydururdu; köpeklerde olduğu gibi bunun da onlarda bir bağlılık uyandıracağını düşünüyordu. Dostlarından birinin pek çok kişi tarafından el üstünde tutulmasını isterse ona da sofrasından yemek gönderirdi. Bugün de kralın sofrasından birine yemek gönderildiğini gören herkes ona daha çok yaranmaya çalışır; onun itibarlı olduğunu, bir ihtiyaçları olursa işlerini görebileceğini düşünürler. Üstelik kraldan gönderilenler yalnız bu söylenen sebeplerle sevindirmez; kralın sofrasından gelenler lezzet bakımından da gerçekten çok üstündür.

8.2.4

ἐτίμα δὲ καὶ τῶν οἰκετῶν ἀπὸ τῆς τραπέζης ὁπότε τινὰ ἐπαινέσειε· καὶ τὸν πάντα δὲ σῖτον τῶν οἰκετῶν ἐπὶ τὴν αὑτοῦ τράπεζαν ἐπετίθετο, οἰόμενος ὥσπερ καὶ τοῖς κυσὶν ἐμποιεῖν τινα καὶ τοῦτο εὔνοιαν. εἰ δὲ καὶ θεραπεύεσθαί τινα βούλοιτο τῶν φίλων ὑπὸ πολλῶν, καὶ τούτοις ἔπεμπεν ἀπὸ τραπέζης· καὶ νῦν γὰρ ἔτι οἷς ἂν ὁρῶσι πεμπόμενα ἀπὸ τῆς βασιλέως τραπέζης, τούτους πάντες μᾶλλον θεραπεύουσι, νομίζοντες αὐτοὺς ἐντίμους εἶναι καὶ ἱκανοὺς διαπράττειν, ἤν τι δέωνται. ἔτι δὲ καὶ οὐ τούτων μόνον ἕνεκα τῶν εἰρημένων εὐφραίνει τὰ πεμπόμενα παρὰ βασιλέως, ἀλλὰ τῷ ὄντι καὶ ἡδονῇ πολὺ διαφέρει τὰ ἀπὸ τῆς βασιλέως τραπέζης.

8.2.5Bunun böyle olmasında şaşılacak bir şey yok. Öteki zanaatler büyük şehirlerde nasıl çok daha ileri götürülmüşse, kralın yanındaki yemekler de aynı şekilde çok daha büyük bir emekle hazırlanır. Küçük şehirlerde yatağı, kapıyı, sabanı, masayı aynı adam yapar; çoğu zaman aynı adam ev de yapar ve böyle bile olsa, kendisini geçindirecek kadar iş veren bulursa haline şükreder. Pek çok zanaatle uğraşan bir insanın hepsini iyi yapması ise imkânsızdır. Büyük şehirlerde her şeye çok kişi ihtiyaç duyduğu için insanın geçinmesine tek bir zanaat yeter; çoğu zaman bir zanaatin tamamı bile gerekmez: biri erkek ayakkabısı yapar, öteki kadın ayakkabısı. Hatta öyle yerler vardır ki biri yalnız ayakkabı dikerek geçinir, öteki yalnız deri keserek; biri yalnız giysi biçer, bir başkası bunların hiçbirini yapmaz, yalnız parçaları birleştirir. En dar bir işle uğraşanın o işi en iyi biçimde yapmak zorunda kalması kaçınılmazdır.

8.2.5

καὶ τοῦτο μέντοι οὕτως ἔχειν οὐδέν τι θαυμαστόν· ὥσπερ γὰρ καὶ αἱ ἄλλαι τέχναι διαφερόντως ἐν ταῖς μεγάλαις πόλεσιν ἐξειργασμέναι εἰσί, κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ τὰ παρὰ βασιλεῖ σῖτα πολὺ διαφερόντως ἐκπεπόνηται. ἐν μὲν γὰρ ταῖς μικραῖς πόλεσιν οἱ αὐτοὶ ποιοῦσι κλίνην, θύραν, ἄροτρον, τράπεζαν, πολλάκις δʼ ὁ αὐτὸς οὗτος καὶ οἰκοδομεῖ, καὶ ἀγαπᾷ ἢν καὶ οὕτως ἱκανοὺς αὐτὸν τρέφειν ἐργοδότας λαμβάνῃ· ἀδύνατον οὖν πολλὰ τεχνώμενον ἄνθρωπον πάντα καλῶς ποιεῖν. ἐν δὲ ταῖς μεγάλαις πόλεσι διὰ τὸ πολλοὺς ἑκάστου δεῖσθαι ἀρκεῖ καὶ μία ἑκάστῳ τέχνη εἰς τὸ τρέφεσθαι· πολλάκις δὲ οὐδʼ ὅλη μία· ἀλλʼ ὑποδήματα ποιεῖ ὁ μὲν ἀνδρεῖα, ὁ δὲ γυναικεῖα· ἔστι δὲ ἔνθα καὶ ὑποδήματα ὁ μὲν νευρορραφῶν μόνον τρέφεται, ὁ δὲ σχίζων, ὁ δὲ χιτῶνας μόνον συντέμνων, ὁ δέ γε τούτων οὐδὲν ποιῶν ἀλλὰ συντιθεὶς ταῦτα. ἀνάγκη οὖν τὸν ἐν βραχυτάτῳ διατρίβοντα ἔργῳ τοῦτον καὶ ἄριστα δὴ ἠναγκάσθαι τοῦτο ποιεῖν.

8.2.6Aynı şey yemek işlerinde de görülür. Yatağı serenin, sofrayı kuranın, hamuru yoğuranın, bugün bir yemeği yarın başka bir yemeği pişirenin aynı adam olduğu evde, sanırım, her iş nasıl denk gelirse öyle olur. Ama birinin yalnız et haşlamakla, bir başkasının et kızartmakla, birinin balık haşlamakla, bir başkasının balık kızartmakla, bir başkasının da ekmek yapmakla —hem de her çeşidini değil, beğenilen tek bir çeşidi yapmakla— yetindiği yerde, sanırım, böyle yapılan her işin çok daha üstün olması kaçınılmazdır.

8.2.6

τὸ αὐτὸ δὲ τοῦτο πέπονθε καὶ τὰ ἀμφὶ τὴν δίαιταν. ᾧ μὲν γὰρ ὁ αὐτὸς κλίνην στρώννυσι, τράπεζαν κοσμεῖ, μάττει, ὄψα ἄλλοτε ἀλλοῖα ποιεῖ, ἀνάγκη οἶμαι τούτῳ, ὡς ἂν ἕκαστον προχωρῇ, οὕτως ἔχειν· ὅπου δὲ ἱκανὸν ἔργον ἑνὶ ἕψειν κρέα, ἄλλῳ ὀπτᾶν, ἄλλῳ δὲ ἰχθὺν ἕψειν, ἄλλῳ ὀπτᾶν, ἄλλῳ ἄρτους ποιεῖν, καὶ μηδὲ τούτους παντοδαπούς, ἀλλʼ ἀρκεῖ ἂν ἓν εἶδος εὐδοκιμοῦν παρέχῃ, ἀνάγκη οἶμαι καὶ ταῦτα οὕτω ποιούμενα πολὺ διαφερόντως ἐξειργάσθαι ἕκαστον.

8.2.7Yemekle gönül almakta bunları yaparak herkesi çok geride bırakıyordu. Başka her türlü gönül almada da nasıl çok üstün geldiğini şimdi anlatacağım. İnsanlar arasında en çok geliri o topladığı için onlardan çok üstündü; ama insanlar arasında en çok hediyeyi o verdiği için daha da üstündü. Bunu Kyros başlattı; bol hediye vermek bugün de krallarda sürüyor.

8.2.7

τῇ μὲν δὴ τῶν σίτων θεραπείᾳ τοιαῦτα ποιῶν πολὺ ὑπερεβάλλετο πάντας· ὡς δὲ καὶ τοῖς ἄλλοις πᾶσι θεραπεύων πολὺ ἐκράτει, τοῦτο νῦν διηγήσομαι· πολὺ γὰρ διενεγκὼν ἀνθρώπων τῷ πλείστας προσόδους λαμβάνειν πολὺ ἔτι πλέον διήνεγκε τῷ πλεῖστα ἀνθρώπων δωρεῖσθαι. κατῆρξε μὲν οὖν τούτου Κῦρος, διαμένει δʼ ἔτι καὶ νῦν τοῖς βασιλεῦσιν ἡ πολυδωρία.

8.2.8Kimin dostlarının zenginliği Pers kralınınkiler kadar göz önündedir? Çevresindekileri giysilerle kim kraldan daha güzel donatır? Kimin hediyeleri, kralın bilezikler, gerdanlıklar, altın gemli atlar gibi bazı hediyeleri kadar ilk bakışta tanınır? Çünkü orada kral vermedikçe kimse bunlara sahip olamaz.

8.2.8

τίνι μὲν γὰρ φίλοι πλουσιώτεροι ὄντες φανεροὶ ἢ Περσῶν βασιλεῖ; τίς δὲ κοσμῶν κάλλιον φαίνεται στολαῖς τοὺς περὶ αὑτὸν ἢ βασιλεύς; τίνος δὲ δῶρα γιγνώσκεται ὥσπερ ἔνια τῶν βασιλέως, ψέλια καὶ στρεπτοὶ καὶ ἵπποι χρυσοχάλινοι; οὐ γὰρ δὴ ἔξεστιν ἐκεῖ ταῦτα ἔχειν ᾧ ἂν μὴ βασιλεὺς δῷ.

8.2.9Başka kimin hediyelerinin büyüklüğüyle kendini kardeşlere, babalara, çocuklara tercih ettirdiği söylenir? Başka kim, aylarca yol uzakta olan düşmanlarından Pers kralı gibi öç alabilmiştir? Kyros'tan başka kim bir hâkimiyet kurup da yönettikleri tarafından "baba" diye anılarak ölmüştür? Bu ad ise, besbelli, el koyanın değil, iyilik edenin adıdır.

8.2.9

τίς δʼ ἄλλος λέγεται δώρων μεγέθει ποιεῖν αἱρεῖσθαι αὑτὸν καὶ ἀντʼ ἀδελφῶν καὶ ἀντὶ πατέρων καὶ ἀντὶ παίδων; τίς δʼ ἄλλος ἐδυνάσθη ἐχθροὺς ἀπέχοντας πολλῶν μηνῶν ὁδὸν τιμωρεῖσθαι ὡς Περσῶν βασιλεύς; τίς δʼ ἄλλος καταστρεψάμενος ἀρχὴν ὑπὸ τῶν ἀρχομένων πατὴρ καλούμενος ἀπέθανεν ἢ Κῦρος; τοῦτο δὲ τοὔνομα δῆλον ὅτι εὐεργετοῦντός ἐστι μᾶλλον ἢ ἀφαιρουμένου.

8.2.10"Kralın gözleri" ve "kralın kulakları" denen adamları da hediye verip onurlandırmaktan başka bir yolla edinmediğini öğrendik. Öğrenmesinde fayda gördüğü şeyleri haber verenlere büyük iyilikler yaparak, pek çok insanı krala neyi haber verip işine yarayabileceklerini kollamak için kulak kabartmaya ve göz gezdirmeye yöneltti.

8.2.10

κατεμάθομεν δὲ ὡς καὶ τοὺς βασιλέως καλουμένους ὀφθαλμοὺς καὶ τὰ βασιλέως ὦτα οὐκ ἄλλως ἐκτήσατο ἢ τῷ δωρεῖσθαί τε καὶ τιμᾶν· τοὺς γὰρ ἀπαγγείλαντας ὅσα καιρὸς αὐτῷ εἴη πεπύσθαι μεγάλως εὐεργετῶν πολλοὺς ἐποίησεν ἀνθρώπους καὶ ὠτακουστεῖν καὶ διοπτεύειν τί ἂν ἀγγείλαντες ὠφελήσειαν βασιλέα.

8.2.11İşte bu yüzden kralın pek çok gözü, pek çok kulağı olduğuna inanıldı. Biri kralın seçilmiş tek bir gözü olduğunu sanıyorsa yanılıyor; tek bir kişi az şey görür, az şey duyar. Bu iş tek kişiye verilmiş olsaydı, ötekilere sanki ihmal etmeleri emredilmiş olurdu; üstelik kimin göz olduğunu bilen herkes ondan sakınması gerektiğini de bilirdi. Ama durum öyle değil: dikkate değer bir şey duyduğunu ya da gördüğünü söyleyen herkesi kral dinler.

8.2.11

ἐκ τούτου δὴ καὶ πολλοὶ ἐνομίσθησαν βασιλέως ὀφθαλμοὶ καὶ πολλὰ ὦτα. εἰ δέ τις οἴεται ἕνα αἱρετὸν εἶναι ὀφθαλμὸν βασιλεῖ, οὐκ ὀρθῶς οἴεται· ὀλίγα γὰρ εἷς γʼ ἂν ἴδοι καὶ εἷς ἀκούσειε· καὶ τοῖς ἄλλοις ὥσπερ ἀμελεῖν ἂν παρηγγελμένον εἴη, εἰ ἑνὶ τοῦτο προστεταγμένον εἴη· πρὸς δὲ καὶ ὅντινα γιγνώσκοιεν ὀφθαλμὸν ὄντα, τοῦτον ἂν εἰδεῖεν ὅτι φυλάττεσθαι δεῖ. ἀλλʼ οὐχ οὕτως ἔχει, ἀλλὰ τοῦ φάσκοντος ἀκοῦσαί τι ἢ ἰδεῖν ἄξιον ἐπιμελείας παντὸς βασιλεὺς ἀκούει.

8.2.12Böylece kralın pek çok kulağı, pek çok gözü olduğuna inanılır. İnsanlar her yerde, kral duyuyormuş gibi onun işine gelmeyecek bir söz söylemekten, kral oradaymış gibi işine gelmeyecek bir iş yapmaktan korkarlar. Bu yüzden kimse kimseye Kyros hakkında kötü bir söz etmeye cesaret edemezdi; herkes, her an yanında bulunanların hepsi kralın gözü kulağıymış gibi davranırdı. İnsanların ona karşı böyle bir tutum içinde olmasının sebebini, onun küçük iyiliklere büyük iyiliklerle karşılık vermek istemesinden başka bir şeyde arayamam.

8.2.12

οὕτω δὴ πολλὰ μὲν βασιλέως ὦτα, πολλοὶ δʼ ὀφθαλμοὶ νομίζονται· καὶ φοβοῦνται πανταχοῦ λέγειν τὰ μὴ σύμφορα βασιλεῖ, ὥσπερ αὐτοῦ ἀκούοντος, καὶ ποιεῖν ἃ μὴ σύμφορα, ὥσπερ αὐτοῦ παρόντος. οὔκουν ὅπως μνησθῆναι ἄν τις ἐτόλμησε πρός τινα περὶ Κύρου φλαῦρόν τι, ἀλλʼ ὡς ἐν ὀφθαλμοῖς πᾶσι καὶ ὠσὶ βασιλέως τοῖς ἀεὶ παροῦσιν οὕτως ἕκαστος διέκειτο. τὸ δὲ οὕτω διακεῖσθαι τοὺς ἀνθρώπους πρὸς αὐτὸν ἐγὼ μὲν οὐκ οἶδα ὅ τι ἄν τις αἰτιάσαιτο μᾶλλον ἢ ὅτι μεγάλα ἤθελεν ἀντὶ μικρῶν εὐεργετεῖν.

8.2.13En zengin kişi olarak hediyelerinin büyüklüğüyle herkesi geride bırakmasında şaşılacak bir şey yok. Ama kral olduğu hâlde dostlarına gösterdiği ilgide ve hizmette herkesi geçmesi daha çok anılmaya değer. Söylendiğine göre, hiçbir şeyde yenilmekten, dostlarına hizmette yenilmekten utandığı kadar utanmadığı açıkça görülürmüş.

8.2.13

καὶ τὸ μὲν δὴ μεγέθει δώρων ὑπερβάλλειν πλουσιώτατον ὄντα οὐ θαυμαστόν· τὸ δὲ τῇ θεραπείᾳ καὶ τῇ ἐπιμελείᾳ τῶν φίλων βασιλεύοντα περιγίγνεσθαι, τοῦτο ἀξιολογώτερον. ἐκεῖνος τοίνυν λέγεται κατάδηλος εἶναι μηδενὶ ἂν οὕτως αἰσχυνθεὶς ἡττώμενος ὡς φίλων θεραπείᾳ·

8.2.14Ondan bir söz de aktarılır: iyi bir çobanın işiyle iyi bir kralın işinin birbirine çok benzediğini söylermiş. Çoban sürüsünü —koyunlar için saadet ne demekse— mesut kılarak ondan faydalanmalıymış; kral da aynı şekilde şehirleri ve insanları mesut kılarak onlardan faydalanmalıymış. Bu görüşte olduğuna göre, bütün insanlardan hizmette üstün gelmek için bu kadar hırslı olmasında şaşılacak bir şey yok.

8.2.14

καὶ λόγος δὲ αὐτοῦ ἀπομνημονεύεται ὡς λέγοι παραπλήσια ἔργα εἶναι νομέως ἀγαθοῦ καὶ βασιλέως ἀγαθοῦ· τόν τε γὰρ νομέα χρῆναι ἔφη εὐδαίμονα τὰ κτήνη ποιοῦντα χρῆσθαι αὐτοῖς, ἣ δὴ προβάτων εὐδαιμονία, τόν τε βασιλέα ὡσαύτως εὐδαίμονας πόλεις καὶ ἀνθρώπους ποιοῦντα χρῆσθαι αὐτοῖς. οὐδὲν οὖν θαυμαστόν, εἴπερ ταύτην εἶχε τὴν γνώμην, τὸ φιλονίκως ἔχειν πάντων ἀνθρώπων θεραπείᾳ περιγίγνεσθαι.

8.2.15Söylendiğine göre Kyros güzel bir gösteriyi de Kroisos'a yapmış. Kroisos ona, çok vermekle yoksul düşeceğini söyleyerek akıl veriyormuş; oysa sarayında hiç kimsenin sahip olmadığı kadar altın hazinesi biriktirebilirmiş.

8.2.15

καλὸν δʼ ἐπίδειγμα καὶ τοῦτο λέγεται Κῦρος ἐπιδεῖξαι Κροίσῳ, ὅτε ἐνουθέτει αὐτὸν ὡς διὰ τὸ πολλὰ διδόναι πένης ἔσοιτο, ἐξὸν αὐτῷ θησαυροὺς χρυσοῦ πλείστους ἑνί γε ἀνδρὶ ἐν τῷ οἴκῳ καταθέσθαι·

8.2.16Kyros da ona sormuş: "Hükümdar olduğumdan beri dediğin gibi altın biriktirseydim, sence şimdi ne kadar param olurdu?" Kroisos büyük bir rakam söylemiş. Bunun üzerine Kyros, "Haydi Kroisos," demiş, "şu Hystaspas'ın yanına en çok güvendiğin adamını kat. Sen de, Hystaspas," demiş, "dostlarımı dolaş, onlara bir iş için altına ihtiyacım olduğunu söyle —gerçekten de ihtiyacım var—; her biri bana ne kadar para sağlayabileceğini yazsın, mektubu mühürlesin ve götürmesi için Kroisos'un adamına versin."

8.2.16

καὶ τὸν Κῦρον λέγεται ἐρέσθαι· καὶ πόσα ἂν ἤδη οἴει μοι χρήματα εἶναι, εἰ συνέλεγον χρυσίον ὥσπερ σὺ κελεύεις ἐξ ὅτου ἐν τῇ ἀρχῇ εἰμι; καὶ τὸν Κροῖσον εἰπεῖν πολύν τινα ἀριθμόν. καὶ τὸν Κῦρον πρὸς ταῦτα, ἄγε δή, φάναι, ὦ Κροῖσε, σύμπεμψον ἄνδρα σὺν Ὑστάσπᾳ τουτῳῒ ὅτῳ σὺ πιστεύεις μάλιστα. σὺ δέ, ὦ Ὑστάσπα, ἔφη, περιελθὼν πρὸς τοὺς φίλους λέγε αὐτοῖς ὅτι δέομαι χρυσίου πρὸς πρᾶξίν τινα· καὶ γὰρ τῷ ὄντι προσδέομαι· καὶ κέλευε αὐτοὺς ὁπόσα ἂν ἕκαστος δύνηται πορίσαι μοι χρήματα γράψαντας καὶ κατασημηναμένους δοῦναι τὴν ἐπιστολὴν τῷ Κροίσου θεράποντι φέρειν.

8.2.17Söylediklerini yazıp mühürledi ve dostlarına götürsün diye Hystaspas'a verdi. Hepsine, Hystaspas'ı da dostu olarak karşılamalarını yazdı. Hystaspas dolaşıp Kroisos'un adamı mektupları getirince Hystaspas şöyle dedi: "Kral Kyros, artık bana da zengin bir adam muamelesi yapmalısın; senin mektubun sayesinde pek çok hediyeyle döndüm."

8.2.17

ταῦτα δὲ ὅσα ἔλεγε καὶ γράψας καὶ σημηνάμενος ἐδίδου τῷ Ὑστάσπᾳ φέρειν πρὸς τοὺς φίλους· ἐνέγραψε δὲ πρὸς πάντας καὶ Ὑστάσπαν ὡς φίλον αὑτοῦ δέχεσθαι. ἐπεὶ δὲ περιῆλθε καὶ ἤνεγκεν ὁ Κροίσου θεράπων τὰς ἐπιστολάς, ὁ δὴ Ὑστάσπας εἶπεν· ὦ Κῦρε βασιλεῦ, καὶ ἐμοὶ ἤδη χρὴ ὡς πλουσίῳ χρῆσθαι· πάμπολλα γὰρ ἔχων πάρειμι δῶρα διὰ τὰ σὰ γράμματα.

8.2.18Kyros da, "İşte bu da bizim için bir hazine, Kroisos," dedi. "Ötekilere de bak; bir iş için ihtiyacım olursa kullanmaya hazır ne kadar para var, hesapla." Söylendiğine göre Kroisos hesap edince, Kyros biriktirseydi o güne dek hazinelerinde olacağını söylediği miktarın kat kat fazlasını bulmuş.

8.2.18

καὶ ὁ Κῦρος εἶπεν· εἷς μὲν τοίνυν καὶ οὗτος ἤδη θησαυρὸς ἡμῖν, ὦ Κροῖσε· τοὺς δʼ ἄλλους καταθεῶ καὶ λόγισαι πόσα ἐστὶν ἕτοιμα χρήματα, ἤν τι δέωμαι χρῆσθαι. λέγεται δὴ λογιζόμενος ὁ Κροῖσος πολλαπλάσια εὑρεῖν ἢ ἔφη Κύρῳ ἂν εἶναι ἐν τοῖς θησαυροῖς ἤδη, εἰ συνέλεγεν.

8.2.19Bu ortaya çıkınca Kyros'un şöyle dediği anlatılır: "Görüyor musun, Kroisos, benim de hazinelerim var? Sen bana bunları kendi yanımda biriktirip bu yüzden kıskanılmamı ve nefret edilmemi, başlarına paralı bekçiler dikip onlara güvenmemi öğütlüyorsun. Ben ise dostlarımı zengin ederek onları hem hazinem sayıyorum, hem de beni ve iyi şeylerimizi, başımıza paralı muhafızlar dikmiş olmamdan daha sadakatle koruyan bekçiler.

8.2.19

ἐπεὶ δὲ τοῦτο φανερὸν ἐγένετο, εἰπεῖν λέγεται ὁ Κῦρος· ὁρᾷς, φάναι, ὦ Κροῖσε, ὡς εἰσὶ καὶ ἐμοὶ θησαυροί; ἀλλὰ σὺ μὲν κελεύεις με παρʼ ἐμοὶ αὐτοὺς συλλέγοντα φθονεῖσθαί τε διʼ αὐτοὺς καὶ μισεῖσθαι, καὶ φύλακας αὐτοῖς ἐφιστάντα μισθοφόρους τούτοις πιστεύειν· ἐγὼ δὲ τοὺς φίλους πλουσίους ποιῶν τούτους μοι νομίζω θησαυροὺς καὶ φύλακας ἅμα ἐμοῦ τε καὶ τῶν ἡμετέρων ἀγαθῶν πιστοτέρους εἶναι ἢ εἰ φρουροὺς μισθοφόρους ἐπεστησάμην.

8.2.20"Sana bir şey daha söyleyeyim. Tanrıların insanların psykhēsine koyduğu ve hepsini aynı ölçüde yoksul kıldığı şeyi, Kroisos, ben de yenemiyorum: ben de herkes gibi paraya doymak bilmem.

8.2.20

καὶ ἄλλο δέ σοι ἐρῶ· ἐγὼ γάρ, ὦ Κροῖσε, ὃ μὲν οἱ θεοὶ δόντες εἰς τὰς ψυχὰς τοῖς ἀνθρώποις ἐποίησαν ὁμοίως πάντας πένητας, τούτου μὲν οὐδʼ αὐτὸς δύναμαι περιγενέσθαι, ἀλλʼ εἰμὶ ἄπληστος κἀγὼ ὥσπερ οἱ ἄλλοι χρημάτων·

8.2.21"Ama çoğu insandan şu bakımdan ayrıldığımı sanıyorum: onlar yetenin fazlasını edinince bir kısmını toprağa gömer, bir kısmını çürütür, bir kısmını da saymak, ölçmek, tartmak, havalandırmak, korumakla başlarına dert ederler. Evlerinde bu kadar şey varken ne kaldırabileceklerinden fazlasını yerler —çatlarlar çünkü— ne de taşıyabileceklerinden fazlasını giyerler —boğulurlar çünkü—; fazla malları başlarına dertten başka bir şey olmaz. Ben de tanrılara hizmet eder, her zaman daha fazlasını isterim.

8.2.21

τῇδέ γε μέντοι διαφέρειν μοι δοκῶ τῶν πλείστων ὅτι οἱ μὲν ἐπειδὰν τῶν ἀρκούντων περιττὰ κτήσωνται, τὰ μὲν αὐτῶν κατορύττουσι, τὰ δὲ κατασήπουσι, τὰ δὲ ἀριθμοῦντες καὶ μετροῦντες καὶ ἱστάντες καὶ διαψύχοντες καὶ φυλάττοντες πράγματα ἔχουσι, καὶ ὅμως ἔνδον ἔχοντες τοσαῦτα οὔτε ἐσθίουσι πλείω ἢ δύνανται φέρειν, διαρραγεῖεν γὰρ ἄν, οὔτʼ ἀμφιέννυνται πλείω ἢ δύνανται φέρειν, ἀποπνιγεῖεν γὰρ ἄν, ἀλλὰ τὰ περιττὰ χρήματα πράγματα ἔχουσιν· ἐγὼ δʼ ὑπηρετῶ μὲν τοῖς θεοῖς καὶ ὀρέγομαι ἀεὶ πλειόνων·

8.2.22"Ama edinince, bana yetenin fazlası olduğunu gördüğümle dostlarımın ihtiyaçlarını gideririm; insanları zengin edip onlara iyilik ederek iyi niyetlerini ve dostluklarını kazanırım, bunlardan da güvenlik ve şan devşiririm. Bunlar ne çürür ne de fazlalığıyla insana zarar verir; şan ne kadar çoğalırsa o kadar büyük, o kadar güzel ve taşıması o kadar hafif olur; çoğu zaman onu taşıyanı da hafifletir.

8.2.22

ἐπειδὰν δὲ κτήσωμαι, ἃ ἂν ἴδω περιττὰ ὄντα τῶν ἐμοὶ ἀρκούντων, τούτοις τάς τʼ ἐνδείας τῶν φίλων ἐξακοῦμαι καὶ πλουτίζων καὶ εὐεργετῶν ἀνθρώπους εὔνοιαν ἐξ αὐτῶν κτῶμαι καὶ φιλίαν, καὶ ἐκ τούτων καρποῦμαι ἀσφάλειαν καὶ εὔκλειαν· ἃ οὔτε κατασήπεται οὔτε ὑπερληροῦντα λυμαίνεται, ἀλλὰ ἡ εὔκλεια ὅσῳ ἂν πλείων ᾖ, τοσούτῳ καὶ μείζων καὶ καλλίων καὶ κουφοτέρα φέρειν γίγνεται, πολλάκις δὲ καὶ τοὺς φέροντας αὐτὴν κουφοτέρους παρέχεται.

8.2.23"Şunu da bil, Kroisos," dedi, "ben en çok şeye sahip olanları ve en çok şeyi koruyanları en mesut insanlar saymam; öyle olsaydı surları bekleyenler en mesut insanlar olurdu, çünkü şehirlerdeki her şeyi onlar korur. Ben en çok şeyi adaletle edinebilen ve en çok şeyi güzelce kullanabilen kişiyi en mesut sayarım." Söylediği gibi davrandığı da açıkça görülüyordu.

8.2.23

ὅπως δὲ καὶ τοῦτο εἰδῇς, ἔφη, ὦ Κροῖσε, ἐγὼ οὐ τοὺς πλεῖστα ἔχοντας καὶ φυλάττοντας πλεῖστα εὐδαιμονεστάτους ἡγοῦμαι· οἱ γὰρ τὰ τείχη φυλάττοντες οὕτως ἂν εὐδαιμονέστατοι εἴησαν· πάντα γὰρ τὰ ἐν ταῖς πόλεσι φυλάττουσιν· ἀλλʼ ὃς ἂν κτᾶσθαί τε πλεῖστα δύνηται σὺν τῷ δικαίῳ καὶ χρῆσθαι πλείστοις σὺν τῷ καλῷ, τοῦτον ἐγὼ εὐδαιμονέστατον νομίζω [καὶ τὰ χρήματα]. καὶ ταῦτα μὲν δὴ φανερὸς ἦν ὥσπερ ἔλεγε καὶ πράττων.

8.2.24Bunun yanında, insanların çoğunun sağlıklıyken gerekenleri bulundurmak için hazırlık yaptığını, sağlıklı bir hayat için işe yarayacak şeyleri biriktirdiğini, ama hastalanırlarsa işlerine yarayacak şeylerin hazır olmasıyla pek ilgilenmediğini fark etti. Bunu da yoluna koymaya karar verdi. En iyi hekimleri, ücretlerini ödemeye hazır olduğunu göstererek yanına topladı; hekimlerden birinin faydalı olacağını söylediği ne kadar alet, ilaç, yiyecek ya da içecek varsa, hiçbirini hazırlatıp yanında depolamadan bırakmadı.

8.2.24

πρὸς δὲ τούτοις κατανοήσας τοὺς πολλοὺς τῶν ἀνθρώπων ὅτι ἢν μὲν ὑγιαίνοντες διατελῶσι, παρασκευάζονται ὅπως ἕξουσι τὰ ἐπιτήδεια καὶ κατατίθενται τὰ χρήσιμα εἰς τὴν τῶν ὑγιαινόντων δίαιταν· ὅπως δὲ ἢν ἀσθενήσωσι τὰ σύμφορα παρέσται, τούτου οὐ πάνυ ἐπιμελομένους ἑώρα· ἔδοξεν οὖν καὶ ταῦτα ἐκπονῆσαι αὐτῷ, καὶ ἰατρούς τε τοὺς ἀρίστους συνεκομίσατο πρὸς αὑτὸν τῷ τελεῖν ἐθέλειν καὶ ὁπόσα ἢ ὄργανα χρήσιμα ἔφη τις ἂν αὐτῶν γενέσθαι ἢ φάρμακα ἢ σῖτα ἢ ποτά, οὐδὲν τούτων ὅ τι οὐχὶ παρασκευάσας ἐθησαύριζε παρʼ αὑτῷ.

8.2.25Bakımı önem taşıyan kişilerden biri hastalandığında yanına gider, gereken her şeyi sağlardı. Hekimlerden biri onun yanından aldıklarıyla birini iyileştirdiğinde ona da teşekkür ederdi.

8.2.25

καὶ ὁπότε δέ τις ἀσθενήσειε τῶν θεραπεύεσθαι ἐπικαιρίων, ἐπεσκόπει καὶ παρεῖχε πάντα ὅτου ἔδει. καὶ τοῖς ἰατροῖς δὲ χάριν ᾔδει, ὁπότε τις ἰάσαιτό τινα τῶν παρʼ ἐκείνου λαμβάνων.

8.2.26Sevilmek istediği kimselerin gözünde birinci olmak için bunları ve buna benzer pek çok şeyi düşünüp uyguluyordu. Güzel ve iyi işlerde yarışma hırsı uyandırmak için ilan ettiği yarışmalar ve koyduğu ödüller Kyros'a, aretē'nin çalışılmasıyla ilgilendiği için övgü kazandırıyordu; ama bu yarışmalar en seçkinlerin arasına çekişme ve rekabet de sokuyordu.

8.2.26

ταῦτα μὲν δὴ καὶ τοιαῦτα πολλὰ ἐμηχανᾶτο πρὸς τὸ πρωτεύειν παρʼ οἷς ἐβούλετο ἑαυτὸν φιλεῖσθαι. ὧν δὲ προηγόρευέ τε ἀγῶνας καὶ ἆθλα προυτίθει, φιλονικίας ἐμποιεῖν βουλόμενος περὶ τῶν καλῶν καὶ ἀγαθῶν ἔργων, ταῦτα τῷ μὲν Κύρῳ ἔπαινον παρεῖχεν ὅτι ἐπεμέλετο ὅπως ἀσκοῖτο ἡ ἀρετή· τοῖς μέντοι ἀρίστοις οἱ ἀγῶνες οὗτοι πρὸς ἀλλήλους καὶ ἔριδας καὶ φιλονικίας ἐνέβαλλον.

8.2.27Kyros ayrıca kanun gibi bir kural koydu: davayla ya da yarışmayla karara bağlanması gereken her işte, karar isteyenler hakemler üzerinde anlaşacaklardı. Elbette çekişen iki taraf da hakem olarak en güçlüleri ve kendilerine en dost olanları gözetiyordu. Kazanamayan, kazananları kıskanır, lehine karar vermeyenlerden nefret ederdi; kazanan ise haklı olduğu için kazandığını öne sürer, böylece kimseye minnet borcu olmadığını düşünürdü.

8.2.27

πρὸς δὲ τούτοις ὥσπερ νόμον κατεστήσατο ὁ Κῦρος, ὅσα διακρίσεως δέοιτο εἴτε δίκῃ εἴτε ἀγωνίσματι, τοὺς δεομένους διακρίσεως συντρέχειν τοῖς κριταῖς. δῆλον οὖν ὅτι ἐστοχάζοντο μὲν οἱ ἀνταγωνιζόμενοί τι ἀμφότεροι τῶν κρατίστων καὶ τῶν μάλιστα φίλων κριτῶν· ὁ δὲ μὴ νικῶν τοῖς μὲν νικῶσιν ἐφθόνει, τοὺς δὲ μὴ ἑαυτὸν κρίνοντας ἐμίσει· ὁ δʼ αὖ νικῶν τῷ δικαίῳ προσεποιεῖτο νικᾶν, ὥστε χάριν οὐδενὶ ἡγεῖτο ὀφείλειν.

8.2.28Kyros'un yanında dostlukta birinci olmak isteyenler de, şehirlerde başkalarının yaptığı gibi, birbirlerini kıskanıyorlardı; öyle ki çoğu, birbirine bir iyilik etmekten çok birbirinin ortadan kalkmasını isterdi. En güçlülerin hepsinin kendisini birbirlerinden daha çok sevmesini nasıl sağladığını böylece göstermiş olduk.

8.2.28

καὶ οἱ πρωτεύειν δὲ βουλόμενοι φιλίᾳ παρὰ Κύρῳ, ὥσπερ ἄλλοι ἐν πόλεσι, καὶ οὗτοι ἐπιφθόνως πρὸς ἀλλήλους εἶχον, ὥσθʼ οἱ πλείονες ἐκποδὼν ἐβούλοντο ὁ ἕτερος τὸν ἕτερον γενέσθαι μᾶλλον ἢ συνέπραξαν ἄν τι ἀλλήλοις ἀγαθόν. καὶ ταῦτα μὲν δεδήλωται ὡς ἐμηχανᾶτο τοὺς κρατίστους αὐτὸν μᾶλλον πάντας φιλεῖν ἢ ἀλλήλους.

8.3.13. Bölüm

Şimdi Kyros'un saraydan ilk kez nasıl alayla çıktığını anlatacağız; çünkü bu çıkışın heybeti de bize, hâkimiyet küçümsenmesin diye düşünülmüş hünerlerden biri gibi görünüyor. Önce, çıkıştan önce, Perslerden ve öteki müttefiklerden makam sahiplerini yanına çağırdı ve onlara Med giysileri dağıttı; Persler Med giysisini ilk kez o zaman giydiler. Dağıtırken onlara, tanrılara ayrılmış kutsal alanlara gidip onlarla birlikte kurban sunmak istediğini söyledi.

8.3.1

νῦν δὲ ἤδη διηγησόμεθα ὡς τὸ πρῶτον ἐξήλασε Κῦρος ἐκ τῶν βασιλείων· καὶ γὰρ αὐτῆς τῆς ἐξελάσεως ἡ σεμνότης ἡμῖν δοκεῖ μία τῶν τεχνῶν εἶναι τῶν μεμηχανημένων τὴν ἀρχὴν μὴ εὐκαταφρόνητον εἶναι. πρῶτον μὲν οὖν πρὸ τῆς ἐξελάσεως εἰσκαλέσας πρὸς αὑτὸν τοὺς τὰς ἀρχὰς ἔχοντας Περσῶν τε καὶ τῶν ἄλλων συμμάχων διέδωκεν αὐτοῖς τὰς Μηδικὰς στολάς· καὶ τότε πρῶτον Πέρσαι Μηδικὴν στολὴν ἐνέδυσαν· διαδιδούς τε ἅμα τάδε ἔλεγεν αὐτοῖς ὅτι ἐλάσαι βούλοιτο εἰς τὰ τεμένη τὰ τοῖς θεοῖς ἐξῃρημένα καὶ θῦσαι μετʼ ἐκείνων.

8.3.2"Öyleyse," dedi, "güneş doğmadan bu giysilerle süslenmiş olarak kapıda hazır bulunun ve Pers Pheraulas size benim adıma nasıl bildirirse öyle yerinizi alın. Ben öne geçince de," dedi, "size söylenen yerde beni izleyin. Biriniz bugünkü yürüyüşümüzden başka bir düzenin daha güzel olacağını düşünürse, döndüğümüzde bana söylesin; çünkü her şeyi size en güzel ve en iyi görünen biçimde düzenlemek gerekir."

8.3.2

πάρεστε οὖν, ἔφη, ἐπὶ τὰς θύρας κοσμηθέντες ταῖς στολαῖς ταύταις πρὶν ἥλιον ἀνατέλλειν, καὶ καθίστασθε ὡς ἂν ὑμῖν Φεραύλας ὁ Πέρσης ἐξαγγείλῃ παρʼ ἐμοῦ· καὶ ἐπειδάν, ἔφη, ἐγὼ ἡγῶμαι, ἕπεσθε ἐν τῇ ῥηθείσῃ χώρᾳ. ἢν δʼ ἄρα τινὶ δοκῇ ὑμῶν ἄλλῃ κάλλιον εἶναι ἢ ὡς ἂν νῦν ἐλαύνωμεν, ἐπειδὰν πάλιν ἔλθωμεν, διδασκέτω με· ὅπῃ γὰρ ἂν κάλλιστον καὶ ἄριστον ὑμῖν δοκῇ εἶναι, ταύτῃ ἕκαστα δεῖ καταστήσασθαι.

8.3.3En güçlülere en güzel giysileri dağıttıktan sonra başka Med giysileri de çıkardı; çok sayıda hazırlatmış, mor, koyu esmer, kırmızı ve kan kızılı kaftanlardan hiçbirini esirgememişti. Bunlardan her komutana payını ayırdı ve "Ben sizi nasıl süslüyorsam," dedi, "siz de bunlarla kendi dostlarınızı süsleyin."

8.3.3

ἐπεὶ δὲ τοῖς κρατίστοις διέδωκε τὰς καλλίστας στολάς, ἐξέφερε δὴ καὶ ἄλλας Μηδικὰς στολάς, παμπόλλας γὰρ παρεσκευάσατο, οὐδὲν φειδόμενος οὔτε πορφυρίδων οὔτε ὀρφνίνων οὔτε φοινικίδων οὔτε καρυκίνων ἱματίων· νείμας δὲ τούτων τὸ μέρος ἑκάστῳ τῶν ἡγεμόνων ἐκέλευσεν αὐτοὺς τούτοις κοσμεῖν τοὺς αὑτῶν φίλους, ὥσπερ, ἔφη, ἐγὼ ὑμᾶς κοσμῶ.

8.3.4Orada bulunanlardan biri, "Ya sen ne zaman süsleneceksin, Kyros?" diye sordu. O da şöyle cevap verdi: "Sizi süslerken kendim de süslenmiş olmuyor muyum sanki? Hiç merak etmeyin," dedi, "siz dostlarıma iyilik edebilirsem, üstümde hangi giysi olursa olsun, onunla güzel görüneceğim."

8.3.4

καί τις τῶν παρόντων ἐπήρετο αὐτόν· σὺ δέ, ὦ Κῦρε, ἔφη, πότε κοσμήσῃ; ὁ δʼ ἀπεκρίνατο· οὐ γὰρ νῦν, ἔφη, δοκῶ ὑμῖν αὐτὸς κοσμεῖσθαι ὑμᾶς κοσμῶν; ἀμέλει, ἔφη, ἢν δύνωμαι ὑμᾶς τοὺς φίλους εὖ ποιεῖν, ὁποίαν ἂν ἔχων στολὴν τυγχάνω, ἐν ταύτῃ καλὸς φανοῦμαι.

8.3.5Bunun üzerine ötekiler gidip dostlarını çağırdılar ve onları bu giysilerle süslediler. Kyros ise halktan gelen Pheraulas'ı akıllı, güzel şeyleri seven, düzenli ve kendisini memnun etmeyi ihmal etmeyen biri sayıyordu; bir zamanlar herkesin değerine göre onurlandırılmasını da desteklemiş olan bu adamı çağırdı ve alayla çıkışı dostlar için en güzel, düşmanlar için en korkutucu bir manzara hâline nasıl getirebileceğini onunla danıştı.

8.3.5

οὕτω δὴ οἱ μὲν ἀπελθόντες μεταπεμπόμενοι τοὺς φίλους ἐκόσμουν ταῖς στολαῖς. ὁ δὲ Κῦρος νομίζων Φεραύλαν τὸν ἐκ τῶν δημοτῶν καὶ συνετὸν εἶναι καὶ φιλόκαλον καὶ εὔτακτον καὶ τοῦ χαρίζεσθαι αὐτῷ οὐκ ἀμελῆ, ὅς ποτε καὶ περὶ τοῦ τιμᾶσθαι ἕκαστον κατὰ τὴν ἀξίαν συνεῖπε, τοῦτον δὴ καλέσας συνεβουλεύετο αὐτῷ πῶς ἂν τοῖς μὲν εὔνοις κάλλιστα ἰδεῖν ποιοῖτο τὴν ἐξέλασιν, τοῖς δὲ δυσμενέσι φοβερώτατα.

8.3.6İkisi birlikte düşünüp aynı kanaate varınca, Pheraulas'a, ertesi günkü çıkışın güzel bulunduğu gibi yapılmasıyla ilgilenmesini buyurdu. "Herkese," dedi, "alaydaki diziliş konusunda sana itaat etmelerini söyledim. Ama emirlerini daha büyük bir hoşnutlukla dinlesinler diye şunları al: şu gömlekleri mızraklı muhafızların komutanlarına, şu eyer örtülerini süvari komutanlarına, şu öbür gömlekleri de savaş arabalarının komutanlarına ver."

8.3.6

ἐπεὶ δὲ σκοπούντοιν αὐτοῖν ταὐτὰ συνέδοξεν, ἐκέλευσε τὸν Φεραύλαν ἐπιμεληθῆναι ὅπως ἂν οὕτω γένηται αὔριον ἡ ἐξέλασις ὥσπερ ἔδοξε καλῶς ἔχειν. εἴρηκα δέ, ἔφη, ἐγὼ πάντας πείθεσθαί σοι περὶ τῆς ἐν τῇ ἐξελάσει τάξεως· ὅπως δʼ ἂν ἥδιον παραγγέλλοντός σου ἀκούωσι, φέρε λαβών, ἔφη, χιτῶνας μὲν τουτουσὶ τοῖς τῶν δορυφόρων ἡγεμόσι, κασᾶς δὲ τούσδε τοὺς ἐφιππίους τοῖς τῶν ἱππέων ἡγεμόσι δός, καὶ τῶν ἁρμάτων τοῖς ἡγεμόσιν ἄλλους τούσδε χιτῶνας.

8.3.7Pheraulas da alıp götürdü. Komutanlar onu gördükçe, "Sen artık büyük adamsın, Pheraulas," diyorlardı, "bize bile ne yapmamız gerektiğini sen buyuracaksın." "Zeus hakkı için," dedi Pheraulas, "yalnız o kadar değil; anlaşılan yük de taşıyacağım. İşte şimdi şu iki eyer örtüsünü getiriyorum, biri senin, biri başkasının. Ama sen hangisini istersen onu al."

8.3.7

ὁ μὲν δὴ ἔφερε λαβών· οἱ δὲ ἡγεμόνες ἐπεὶ ἴδοιεν αὐτόν, ἔλεγον· μέγας δὴ σύγε, ὦ Φεραύλα, ὁπότε γε καὶ ἡμῖν τάξεις ἃ ἂν δέῃ ποιεῖν. οὐ μὰ Δίʼ, ἔφη ὁ Φεραύλας, οὐ μόνον γε, ὡς ἔοικεν, ἀλλὰ καὶ συσκευοφορήσω· νῦν γοῦν φέρω τώδε δύο κασᾶ, τὸν μὲν σοί, τὸν δὲ ἄλλῳ· σὺ μέντοι τούτων λαβὲ ὁπότερον βούλει.

8.3.8Bunun üzerine eyer örtüsünü alan kıskançlığı unutur, hemen hangisini alması gerektiğini ona danışırdı. Pheraulas da hangisi daha iyiyse onu öğütler ve şöyle derdi: "Sana seçme hakkı verdiğimi ele verirsen, bir dahaki sefere hizmet ederken başka bir hizmetkâr bulursun." Pheraulas armağanları kendisine buyrulduğu gibi böylece dağıttıktan sonra, alayla çıkışın her bakımdan olabildiğince güzel olması için hemen gereken işlere koyuldu.

8.3.8

ἐκ τούτου δὴ ὁ μὲν λαμβάνων τὸν κασᾶν τοῦ μὲν φθόνου ἐπελέληστο, εὐθὺς δὲ συνεβουλεύετο αὐτῷ ὁπότερον λαμβάνοι· ὁ δὲ συμβουλεύσας ἂν ὁπότερος βελτίων εἴη καὶ εἰπών· ἤν μου κατηγορήσῃς ὅτι αἵρεσίν σοι ἔδωκα, εἰς αὖθις ὅταν διακονῶ, ἑτέρῳ χρήσῃ μοι διακόνῳ· ὁ μὲν δὴ Φεραύλας οὕτω διαδοὺς ᾗ ἐτάχθη εὐθὺς ἐπεμελεῖτο τῶν εἰς τὴν ἐξέλασιν ὅπως ὡς κάλλιστα ἕκαστα ἕξοι.

8.3.9Ertesi gün geldiğinde, gün ağarmadan her yer temizlenmişti. Yolun iki yanında askerler sıra sıra dizilmişti; bugün de kral nereden geçecekse öyle dizilirler ve bu sıraların içine, onur sahibi olmayan hiç kimse giremez. Kırbaçlı adamlar da konmuştu; biri rahatsızlık verirse onu döverlerdi. En önde, kapıların önünde, mızraklı muhafızlardan dört bin kadarı dörderli sıralar hâlinde duruyordu; kapıların iki yanında da ikişer bin kişi vardı.

8.3.9

ἡνίκα δʼ ἡ ὑστεραία ἧκε, καθαρὰ μὲν ἦν πάντα πρὸ ἡμέρας, στοῖχοι δὲ εἱστήκεσαν ἔνθεν καὶ ἔνθεν τῆς ὁδοῦ, ὥσπερ καὶ νῦν ἔτι ἵστανται ᾗ ἂν βασιλεὺς μέλλῃ ἐλαύνειν· ὧν ἐντὸς οὐδενὶ ἔστιν εἰσιέναι τῶν μὴ τετιμημένων· μαστιγοφόροι δὲ καθέστασαν, οἳ ἔπαιον εἴ τις ἐνοχλοίη. ἕστασαν δὲ πρῶτον μὲν τῶν δορυφόρων εἰς τετρακισχιλίους ἔμπροσθεν τῶν πυλῶν εἰς τέτταρας, δισχίλιοι δʼ ἑκατέρωθεν τῶν πυλῶν.

8.3.10Bütün süvariler de atlarından inmiş, ellerini kaftanlarının yenlerine geçirmiş olarak hazır bekliyordu; bugün de kral onları görürken ellerini böyle yenlerine geçirirler. Persler yolun sağında, öteki müttefikler solunda duruyordu; savaş arabalarının da aynı şekilde yarısı bir yanda, yarısı öbür yandaydı.

8.3.10

καὶ οἱ ἱππεῖς δὲ πάντες παρῆσαν καταβεβηκότες ἀπὸ τῶν ἵππων, καὶ διειρκότες τὰς χεῖρας διὰ τῶν κανδύων, ὥσπερ καὶ νῦν ἔτι διείρουσιν, ὅταν ὁρᾷ βασιλεύς. ἕστασαν δὲ Πέρσαι μὲν ἐκ δεξιᾶς, οἱ δὲ ἄλλοι σύμμαχοι ἐξ ἀριστερᾶς τῆς ὁδοῦ, καὶ τὰ ἅρματα ὡσαύτως τὰ ἡμίσεα ἑκατέρωθεν.

8.3.11Sarayın kapıları açılınca önce, dörder dörder, Zeus'a ve Magların gösterdiği öteki tanrılara kurban edilecek çok güzel boğalar getirildi; Persler, tanrılarla ilgili işlerde uzmanlara başvurmanın başka işlerdekinden çok daha gerekli olduğuna inanırlar.

8.3.11

ἐπεὶ δʼ ἀνεπετάννυντο αἱ τοῦ βασιλείου πύλαι, πρῶτον μὲν ἤγοντο τῷ Διὶ ταῦροι πάγκαλοι εἰς τέτταρας καὶ οἷς τῶν ἄλλων θεῶν οἱ μάγοι ἐξηγοῦντο· πολὺ γὰρ οἴονται Πέρσαι χρῆναι τοῖς περὶ τοὺς θεοὺς μᾶλλον τεχνίταις χρῆσθαι ἢ περὶ τἆλλα.

8.3.12Boğalardan sonra Güneş'e kurban edilecek atlar getirildi. Onların ardından, altın boyunduruklu, çelenklerle süslü, Zeus'a adanmış beyaz bir araba çıkarıldı; ondan sonra Güneş'in beyaz arabası, o da öncekisi gibi çelenklerle süslü; onun ardından da atları kırmızı örtülerle örtülmüş üçüncü bir araba. Arkasından adamlar büyük bir mangalın üstünde ateş taşıyarak yürüyordu.

8.3.12

μετὰ δὲ τοὺς βοῦς ἵπποι ἤγοντο θῦμα τῷ Ἡλίῳ· μετὰ δὲ τούτους ἐξήγετο ἅρμα λευκὸν χρυσόζυγον ἐστεμμένον Διὸς ἱερόν· μετὰ δὲ τοῦτο Ἡλίου ἅρμα λευκόν, καὶ τοῦτο ἐστεμμένον ὥσπερ τὸ πρόσθεν· μετὰ δὲ τοῦτο ἄλλο τρίτον ἅρμα ἐξήγετο, φοινικίσι καταπεπταμένοι οἱ ἵπποι, καὶ πῦρ ὄπισθεν αὐτοῦ ἐπʼ ἐσχάρας μεγάλης ἄνδρες εἵποντο φέροντες.

8.3.13Bunların ardından Kyros'un kendisi kapıdan bir araba üzerinde göründü. Başında dik bir tiara, sırtında ortası beyaz şeritli mor bir gömlek vardı —ortası beyaz şeritli gömlek giymek başka kimseye yasaktır—; bacaklarında kırmızıya boyanmış şalvar, üstünde baştan aşağı mor bir kaftan. Tiaranın çevresinde bir taç bandı da vardı; akrabaları da bu nişanı taşırdı, bugün de taşırlar.

8.3.13

ἐπὶ δὲ τούτοις ἤδη αὐτὸς ἐκ τῶν πυλῶν προυφαίνετο ὁ Κῦρος ἐφʼ ἅρματος ὀρθὴν ἔχων τὴν τιάραν καὶ χιτῶνα πορφυροῦν μεσόλευκον ʽἄλλῳ δʼ οὐκ ἔξεστι μεσόλευκον ἔχειν̓, καὶ περὶ τοῖς σκέλεσιν ἀναξυρίδας ὑσγινοβαφεῖς, καὶ κάνδυν ὁλοπόρφυρον. εἶχε δὲ καὶ διάδημα περὶ τῇ τιάρᾳ· καὶ οἱ συγγενεῖς δὲ αὐτοῦ τὸ αὐτὸ τοῦτο σημεῖον εἶχον, καὶ νῦν τὸ αὐτὸ τοῦτο ἔχουσι.

8.3.14Ellerini yenlerinin dışında tutuyordu. Yanında uzun boylu bir arabacı gidiyordu; ama ya gerçekten ya da bir şekilde öyle görünecek biçimde ondan kısaydı; Kyros ise çok daha uzun görünüyordu. Onu görenlerin hepsi yere kapandı; ya bazılarına bunu ilk yapmaları buyrulmuştu ya da bu gösterişten ve Kyros'un bu kadar büyük ve güzel görünmesinden büyülenmişlerdi. Daha önce Perslerden hiç kimse Kyros'un önünde yere kapanmazdı.

8.3.14

τὰς δὲ χεῖρας ἔξω τῶν χειρίδων εἶχε. παρωχεῖτο δὲ αὐτῷ ἡνίοχος μέγας μέν, μείων δʼ ἐκείνου εἴτε καὶ τῷ ὄντι εἴτε καὶ ὁπωσοῦν· μείζων δʼ ἐφάνη πολὺ Κῦρος. ἰδόντες δὲ πάντες προσεκύνησαν, εἴτε καὶ ἄρξαι τινὲς κεκελευσμένοι εἴτε καὶ ἐκπλαγέντες τῇ παρασκευῇ καὶ τῷ δόξαι μέγαν τε καὶ καλὸν φανῆναι τὸν Κῦρον. πρόσθεν δὲ Περσῶν οὐδεὶς Κῦρον προσεκύνει.

8.3.15Kyros'un arabası ilerleyince dört bin mızraklı muhafız önden yürüdü, iki binerleri de arabanın iki yanında ona eşlik etti. Arkadan, çevresindeki asa taşıyıcıları, atlarının üstünde, süslü giysiler içinde, ellerinde kargılarla geliyordu; üç yüz kadardılar.

8.3.15

ἐπεὶ δὲ προῄει τὸ τοῦ Κύρου ἅρμα, προηγοῦντο μὲν οἱ τετρακισχίλιοι δορυφόροι, παρείποντο δὲ οἱ δισχίλιοι ἑκατέρωθεν τοῦ ἅρματος· ἐφείποντο δὲ οἱ περὶ αὐτὸν σκηπτοῦχοι ἐφʼ ἵππων κεκοσμημένοι σὺν τοῖς παλτοῖς ἀμφὶ τοὺς τριακοσίους.

8.3.16Ardından Kyros için beslenen, altın gemli, çizgili örtülerle örtülmüş iki yüz kadar at getirildi. Onlardan sonra iki bin mızraklı süvari, onlardan sonra da ilk kurulan on bin süvari geliyordu; her yandan yüzer kişilik sıralar hâlinde dizilmişlerdi, başlarında Khrysantas vardı.

8.3.16

οἱ δʼ αὖ τῷ Κύρῳ τρεφόμενοι ἵπποι παρήγοντο χρυσοχάλινοι, ῥαβδωτοῖς ἱματίοις καταπεπταμένοι, ἀμφὶ τοὺς διακοσίους· ἐπὶ δὲ τούτοις δισχίλιοι ξυστοφόροι· ἐπὶ δὲ τούτοις ἱππεῖς οἱ πρῶτοι γενόμενοι μύριοι, εἰς ἑκατὸν πανταχῇ τεταγμένοι· ἡγεῖτο δʼ αὐτῶν Χρυσάντας·

8.3.17Onların ardından aynı şekilde dizilmiş on bin Pers süvarisi daha geliyordu, başlarında Hystaspas; onlardan sonra yine aynı şekilde on bin kişi daha, başlarında Datamas.

8.3.17

ἐπὶ δὲ τούτοις μύριοι ἄλλοι Περσῶν ἱππεῖς τεταγμένοι ὡσαύτως, ἡγεῖτο δʼ αὐτῶν Ὑστάσπας· ἐπὶ δὲ τούτοις ἄλλοι μύριοι ὡσαύτως, ἡγεῖτο δʼ αὐτῶν Δατάμας·

8.3.18Onların ardından başka süvariler geliyordu, başlarında Gadatas; sonra Med süvarileri, sonra Ermeniler, ardından Hyrkanialılar, ardından Kadusiler, sonra Sakalar. Süvarilerin ardından dörderli sıralar hâlinde savaş arabaları geliyordu; başlarında Pers Artabatas vardı.

8.3.18

ἐπὶ δὲ τούτοις ἄλλοι, ἡγεῖτο δʼ αὐτῶν Γαδάτας· ἐπὶ δὲ τούτοις Μῆδοι ἱππεῖς, ἐπὶ δὲ τούτοις Ἀρμένιοι, μετὰ δὲ τούτους Ὑρκάνιοι, μετὰ δὲ τούτους Καδούσιοι, ἐπὶ δὲ τούτοις Σάκαι· μετὰ δὲ τοὺς ἱππέας ἅρματα ἐπὶ τεττάρων τεταγμένα, ἡγεῖτο δʼ αὐτῶν Ἀρταβάτας Πέρσης.

8.3.19Kyros ilerlerken pek çok insan, her biri ondan başka bir iş isteyerek, sancakların dışında yanı sıra yürüyordu. Kyros, haber getirip götürmek için arabasının iki yanında üçer kişi olarak yanında yürüyen asa taşıyıcılarından bazılarını onlara gönderdi ve şunu söylemelerini buyurdu: kimin ondan bir isteği varsa, istediğini süvari komutanlarından birine anlatsın; onlar da kendisine iletecekmiş. Adamlar hemen oradan ayrılıp süvarilerin yanına gittiler ve her biri hangisine başvuracağını düşünmeye başladı.

8.3.19

πορευομένου δὲ αὐτοῦ πάμπολλοι ἄνθρωποι παρείποντο ἔξω τῶν σημείων, δεόμενοι Κύρου ἄλλος ἄλλης πράξεως. πέμψας οὖν πρὸς αὐτοὺς τῶν σκηπτούχων τινάς, οἳ παρείποντο αὐτῷ τρεῖς ἑκατέρωθεν τοῦ ἅρματος αὐτοῦ τούτου ἕνεκα τοῦ διαγγέλλειν, ἐκέλευσεν εἰπεῖν αὐτοῖς, εἴ τίς τι αὐτοῦ δέοιτο, διδάσκειν τῶν ἱππάρχων τινὰ ὅ τι τις βούλοιτο, ἐκείνους δʼ ἔφη πρὸς αὐτὸν ἐρεῖν. οἱ μὲν δὴ ἀπιόντες εὐθὺς κατὰ τοὺς ἱππέας ἐπορεύοντο καὶ ἐβουλεύοντο τίνι ἕκαστος προσίοι.

8.3.20Kyros ise dostlarından insanların en çok yaranmasını istediklerini birer birer, birini göndererek yanına çağırdı ve onlara şöyle dedi: "Peşimizden gelen bu insanlardan biri size bir şey anlatırsa, söylediği boş bir şeymiş gibi görünüyorsa ona aldırmayın; ama haklı bir şey istediği anlaşılıyorsa bana bildirin ki birlikte düşünüp onların işini görelim."

8.3.20

ὁ δὲ Κῦρος οὓς ἐβούλετο μάλιστα θεραπεύεσθαι τῶν φίλων ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων, τούτους πέμπων τινὰ πρὸς αὑτὸν ἐκάλει καθʼ ἕνα ἕκαστον καὶ ἔλεγεν αὐτοῖς οὕτως· ἤν τις ὑμᾶς διδάσκῃ τι τούτων τῶν παρεπομένων, ὃς μὲν ἂν μηδὲν δοκῇ ὑμῖν λέγειν, μὴ προσέχετε αὐτῷ τὸν νοῦν· ὃς δʼ ἂν δικαίων δεῖσθαι δοκῇ, εἰσαγγέλλετε πρὸς ἐμέ, ἵνα κοινῇ βουλευόμενοι διαπράττωμεν αὐτοῖς.

8.3.21Ötekiler Kyros çağırdığında atlarını dörtnala sürerek gelir, böylece Kyros'un yüceliğini artırır ve ona ne kadar candan itaat ettiklerini gösterirlerdi. Ama Daipherns adında, tavrı biraz kaba bir adam vardı; hemen gelmezse daha bağımsız görüneceğini sanıyordu.

8.3.21

οἱ μὲν δὴ ἄλλοι, ἐπεὶ καλέσειεν, ἀνὰ κράτος ἐλαύνοντες ὑπήκουον, συναύξοντες τὴν ἀρχὴν τῷ Κύρῳ καὶ ἐνδεικνύμενοι ὅτι σφόδρα πείθοιντο· Δαϊφέρηνς δέ τις ἦν σολοικότερος ἄνθρωπος τῷ τρόπῳ, ὃς ᾤετο, εἰ μὴ ταχὺ ὑπακούοι, ἐλευθερώτερος ἂν φαίνεσθαι.

8.3.22Kyros bunu fark edince, adam gelip onunla konuşmadan önce asa taşıyıcılarından birini gizlice gönderdi ve ona artık kendisine ihtiyacı olmadığını söylemesini buyurdu; ondan sonra onu bir daha çağırmadı.

8.3.22

αἰσθόμενος οὖν ὁ Κῦρος τοῦτο, πρὶν προσελθεῖν αὐτὸν καὶ διαλεχθῆναι αὐτῷ ὑποπέμψας τινὰ τῶν σκηπτούχων εἰπεῖν ἐκέλευσε πρὸς αὐτὸν ὅτι οὐδὲν ἔτι δέοιτο· καὶ τὸ λοιπὸν οὐκ ἐκάλει.

8.3.23Ondan sonra çağrılan biri ondan önce yanına gelince Kyros ona yanında götürülen atlardan birini de verdi ve asa taşıyıcılarından birine atı adamın istediği yere götürmesini buyurdu. Bunu görenlere bu bir onur nişanı gibi göründü; o andan itibaren pek çok insan ona daha çok yaranmaya çalıştı.

8.3.23

ὡς δʼ ὁ ὕστερον κληθεὶς αὐτοῦ πρότερος αὐτῷ προσήλασεν, ὁ Κῦρος καὶ ἵππον αὐτῷ ἔδωκε τῶν παρεπομένων καὶ ἐκέλευσε τῶν σκηπτούχων τινὰ συναπαγαγεῖν αὐτῷ ὅποι κελεύσειε. τοῖς δὲ ἰδοῦσιν ἔντιμόν τι τοῦτο ἔδοξεν εἶναι, καὶ πολὺ πλείονες ἐκ τούτου αὐτὸν ἐθεράπευον ἀνθρώπων.

8.3.24Kutsal alanlara varınca Zeus'a kurban sundular ve boğaları tamamen yaktılar; sonra Güneş'e sunup atları tamamen yaktılar; sonra Toprak'a kurbanları boğazlayıp Magların gösterdiği şekilde ayini yaptılar; daha sonra da Suriye'nin koruyucusu kahramanlara kurban sundular.

8.3.24

ἐπεὶ δὲ ἀφίκοντο πρὸς τὰ τεμένη, ἔθυσαν τῷ Διὶ καὶ ὡλοκαύτησαν τοὺς ταύρους· ἔπειτα τῷ Ἡλίῳ καὶ ὡλοκαύτησαν τοὺς ἵππους· ἔπειτα Γῇ σφάξαντες ὡς ἐξηγήσαντο οἱ μάγοι ἐποίησαν· ἔπειτα δὲ ἥρωσι τοῖς Συρίαν ἔχουσι.

8.3.25Bundan sonra, arazi elverişli olduğu için beş stadion kadar ötede bir hedef gösterdi ve atlarını boy boy oraya doğru dörtnala salmalarını söyledi. Persler arasında kendisi de koştu ve açık farkla kazandı; çünkü biniciliğe herkesten çok emek vermişti. Medler arasında Artabazos kazandı; atını ona Kyros vermişti. Ayaklanıp ona katılan Suriyeliler arasında Gadatas, Ermeniler arasında Tigranes, Hyrkanialılar arasında süvari komutanının oğlu kazandı. Sakalar arasında ise sıradan bir adam atıyla öteki atları neredeyse yarışın yarısı kadar geride bıraktı.

8.3.25

μετὰ δὲ ταῦτα καλοῦ ὄντος τοῦ χωρίου ἔδειξε τέρμα ὡς ἐπὶ πέντε σταδίων [χωρίου], καὶ εἶπε κατὰ φῦλα ἀνὰ κράτος ἐνταῦθα ἀφεῖναι τοὺς ἵππους. σὺν μὲν οὖν τοῖς Πέρσαις αὐτὸς ἤλασε καὶ ἐνίκα πολύ· μάλιστα γὰρ ἐμεμελήκει αὐτῷ ἱππικῆς· Μήδων δὲ Ἀρτάβαζος ἐνίκα· Κῦρος γὰρ αὐτῷ τὸν ἵππον ἐδεδώκει· Σύρων δὲ τῶν ἀποστάντων Γαδάτας· Ἀρμενίων δὲ Τιγράνης· Ὑρκανίων δὲ ὁ υἱὸς τοῦ ἱππάρχου· Σακῶν δὲ ἰδιώτης ἀνὴρ ἀπέλιπεν ἄρα τῷ ἵππῳ τοὺς ἄλλους ἵππους ἐγγὺς τῷ ἡμίσει τοῦ δρόμου.

8.3.26Söylendiğine göre Kyros o zaman delikanlıya, bu ata karşılık bir krallık kabul edip etmeyeceğini sormuş. Delikanlı da şöyle cevap vermiş: "Krallık kabul etmezdim; ama iyi bir adamın gönlünü kazanmayı kabul ederdim."

8.3.26

ἔνθα δὴ λέγεται ὁ Κῦρος ἐρέσθαι τὸν νεανίσκον εἰ δέξαιτʼ ἂν βασιλείαν ἀντὶ τοῦ ἵππου. τὸν δʼ ἀποκρίνασθαι ὅτι βασιλείαν μὲν οὐκ ἂν δεξαίμην, χάριν δὲ ἀνδρὶ ἀγαθῷ καταθέσθαι δεξαίμην ἄν.

8.3.27Kyros da şöyle demiş: "Ben de sana öyle bir yer göstermek isterim ki gözünü kapayıp atsan bile iyi bir adamı ıskalamazsın." "Öyleyse ne olursa olsun göster bana," demiş Sakalı, "şu toprak parçasıyla nişan alacağım"; bunu söylerken yerden bir kesek almış.

8.3.27

καὶ ὁ Κῦρος εἶπε· καὶ μὴν ἐγὼ δεῖξαί σοι θέλω ἔνθα κἂν μύων βάλῃς, οὐκ ἂν ἁμάρτοις ἀνδρὸς ἀγαθοῦ. πάντως τοίνυν, ὁ Σάκας ἔφη, δεῖξόν μοι· ὡς βαλῶ γε ταύτῃ τῇ βώλῳ, ἔφη ἀνελόμενος.

8.3.28Kyros da ona dostlarının en kalabalık olduğu yeri gösterir. Delikanlı gözünü yumup keseği fırlatır ve tam o sırada atıyla yanlarından geçen Pheraulas'a isabet ettirir; Pheraulas Kyros'tan aldığı bir emri iletmeye gidiyordu. Taşı yiyince dönüp bakmadı bile, buyrulduğu işe gitti.

8.3.28

καὶ ὁ μὲν Κῦρος δείκνυσιν αὐτῷ ὅπου ἦσαν πλεῖστοι τῶν φίλων· ὁ δὲ καταμύων ἵησι τῇ βώλῳ καὶ παρελαύνοντος Φεραύλα τυγχάνει· ἔτυχε γὰρ ὁ Φεραύλας παραγγέλλων τι τακτὸς παρὰ τοῦ Κύρου· βληθεὶς δὲ οὐδὲ μετεστράφη, ἀλλʼ ᾤχετο ἐφʼ ὅπερ ἐτάχθη.

8.3.29Sakalı gözünü açıp kime isabet ettirdiğini sorar. "Zeus hakkı için," dedi Kyros, "buradakilerden hiçbirine." "Ama burada olmayanlardan birine de değil ya," dedi delikanlı. "Zeus hakkı için, evet," dedi Kyros, "isabet ettirdin: arabaların yanından atını hızla süren şu adama." "Peki nasıl oluyor da dönüp bakmıyor?" dedi delikanlı.

8.3.29

ἀναβλέψας δὲ ὁ Σάκας ἐρωτᾷ τίνος ἔτυχεν. οὐ μὰ τὸν Δίʼ, ἔφη, οὐδενὸς τῶν παρόντων. ἀλλʼ οὐ μέντοι, ἔφη ὁ νεανίσκος, τῶν γε ἀπόντων. ναὶ μὰ Δίʼ, ἔφη ὁ Κῦρος, σύγε ἐκείνου τοῦ παρὰ τὰ ἅρματα ταχὺ ἐλαύνοντος τὸν ἵππον. καὶ πῶς, ἔφη, οὐδὲ μεταστρέφεται;

8.3.30Kyros da, "Anlaşılan deli biri," dedi. Delikanlı bunu duyunca kim olduğunu görmek için gitti ve Pheraulas'ı sakalı toprağa ve kana bulanmış buldu; taş çarpınca burnundan kan akmıştı.

8.3.30

καὶ ὁ Κῦρος ἔφη· μαινόμενος γάρ τίς ἐστιν, ὡς ἔοικεν. ἀκούσας ὁ νεανίσκος ᾤχετο σκεψόμενος τίς εἴη· καὶ εὑρίσκει τὸν Φεραύλαν γῆς τε κατάπλεων τὸ γένειον καὶ αἵματος· ἐρρύη γὰρ αὐτῷ ἐκ τῆς ῥινὸς βληθέντι.

8.3.31Yanına varınca ona taşın kendisine çarpıp çarpmadığını sordu. O da, "Gördüğün gibi," diye cevap verdi. "Öyleyse sana şu atı veriyorum," dedi delikanlı. Pheraulas, "Neye karşılık?" diye sordu. Bunun üzerine Sakalı olanı anlattı ve sonunda şöyle dedi: "Sanırım iyi bir adamı da ıskalamamışım."

8.3.31

ἐπεὶ δὲ προσῆλθεν, ἤρετο αὐτὸν εἰ βληθείη. ὁ δὲ ἀπεκρίνατο· ὡς ὁρᾷς. δίδωμι τοίνυν σοι, ἔφη, τοῦτον τὸν ἵππον. ὁ δʼ ἐπήρετο· ἀντὶ τοῦ; ἐκ τούτου δὴ διηγεῖτο ὁ Σάκας τὸ πρᾶγμα, καὶ τέλος εἶπε· καὶ οἶμαί γε οὐχ ἡμαρτηκέναι ἀνδρὸς ἀγαθοῦ.

8.3.32Pheraulas da şöyle dedi: "Aklın başında olsaydı atı benden daha zengin birine verirdin; ama madem öyle, ben de kabul edeceğim. Beni senin elinle taşa tutturan tanrılara dua ederim ki armağanına pişman olmaman için bana fırsat versinler. Şimdi," dedi, "benim atıma binip git; sonra yine yanına geleceğim." Böylece birbirleriyle dost oldular.

8.3.32

καὶ ὁ Φεραύλας εἶπεν· ἀλλὰ πλουσιωτέρῳ μὲν ἄν, εἰ ἐσωφρόνεις, ἢ ἐμοὶ ἐδίδους· νῦν δὲ κἀγὼ δέξομαι. ἐπεύχομαι δέ, ἔφη, τοῖς θεοῖς, οἵπερ με ἐποίησαν βληθῆναι ὑπὸ σοῦ, δοῦναί μοι ποιῆσαι μὴ μεταμέλειν σοι τῆς ἐμῆς δωρεᾶς. καὶ νῦν μέν, ἔφη, ἀπέλα, ἀναβὰς ἐπὶ τὸν ἐμὸν ἵππον· αὖθις δʼ ἐγὼ παρέσομαι πρὸς σέ. οἱ μὲν δὴ οὕτω διηλλάξαντο.

8.3.33Kadusiler arasında Rhathines kazandı. Kyros savaş arabalarını da birlik birlik yarıştırdı. Kazananların hepsine, kurban edip ziyafet çeksinler diye öküzler ve kadehler verdi. Kendisi de zafer ödülü olarak öküzü aldı, ama kadehlerden kendi payını Pheraulas'a verdi; çünkü saraydan çıkış alayını güzel düzenlemiş olduğu kanaatindeydi.

8.3.33

Καδουσίων δὲ ἐνίκα Ῥαθίνης. ἀφίει δὲ καὶ τὰ ἅρματα καθʼ ἕκαστον· τοῖς δὲ νικῶσι πᾶσιν ἐδίδου βοῦς τε, ὅπως ἂν θύσαντες ἑστιῷντο, καὶ ἐκπώματα. τὸν μὲν οὖν βοῦν ἔλαβε καὶ αὐτὸς τὸ νικητήριον· τῶν δʼ ἐκπωμάτων τὸ αὑτοῦ μέρος Φεραύλᾳ ἔδωκεν, ὅτι καλῶς ἔδοξεν αὐτῷ τὴν ἐκ τοῦ βασιλείου ἔλασιν διατάξαι.

8.3.34Kralın alayla çıkışı, o zaman Kyros'un koyduğu biçimiyle bugün de sürer; yalnız, kral kurban sunmadığı zaman kurbanlıklar alayda bulunmaz. Bunlar bitince yeniden şehre döndüler; kendilerine ev verilmiş olanlar evlerinde, verilmemiş olanlar da birliklerinin yanında konakladılar.

8.3.34

οὕτω δὴ τότε ὑπὸ Κύρου κατασταθεῖσα ἡ βασιλέως ἔλασις οὕτως ἔτι καὶ νῦν διαμένει, πλὴν τὰ ἱερὰ ἄπεστιν, ὅταν μὴ θύῃ. ὡς δὲ ταῦτα τέλος εἶχεν, ἀφικνοῦνται πάλιν εἰς τὴν πόλιν, καὶ ἐσκήνησαν, οἷς μὲν ἐδόθησαν οἰκίαι, κατʼ οἰκίας, οἷς δὲ μή, ἐν τάξει.

8.3.35Pheraulas da atı kendisine veren Sakalıyı çağırıp misafir etti; her şeyi bol bol önüne koydu, akşam yemeğinden sonra da Kyros'tan aldığı kadehleri doldurup onun sağlığına içti ve kadehleri ona hediye etti.

8.3.35

καλέσας δὲ καὶ ὁ Φεραύλας τὸν Σάκαν τὸν δόντα τὸν ἵππον ἐξένιζε, καὶ τἆλλά τε παρεῖχεν ἔκπλεω, καὶ ἐπεὶ ἐδεδειπνήκεσαν, τὰ ἐκπώματα αὐτῷ ἃ ἔλαβε παρὰ Κύρου ἐμπιμπλὰς προύπινε καὶ ἐδωρεῖτο.

8.3.36Sakalı, bol ve güzel yaygıları, bol ve güzel eşyayı, pek çok hizmetkârı görünce, "Söyle bana, Pheraulas," dedi, "memleketinde de zenginlerden miydin?"

8.3.36

καὶ ὁ Σάκας ὁρῶν πολλὴν μὲν καὶ καλὴν στρωμνήν, πολλὴν δὲ καὶ καλὴν κατασκευήν, καὶ οἰκέτας δὲ πολλούς, εἰπέ μοι, ἔφη, ὦ Φεραύλα, ἦ καὶ οἴκοι τῶν πλουσίων ἦσθα;

8.3.37Pheraulas da şöyle dedi: "Ne zengini! Düpedüz elinin emeğiyle geçinenlerdendim. Babam beni, kıt kanaat çalışıp geçimimi sağlayarak, çocukların aldığı terbiyeyle yetiştirdi. Delikanlı olunca, işsiz bir adamı besleyemeyeceği için beni tarlaya götürüp çalışmamı söyledi.

8.3.37

καὶ ὁ Φεραύλας εἶπε· ποίων πλουσίων; τῶν μὲν οὖν σαφῶς ἀποχειροβιώτων. ἐμὲ γάρ τοι ὁ πατὴρ τὴν μὲν τῶν παίδων παιδείαν γλίσχρως αὐτὸς ἐργαζόμενος καὶ τρέφων ἐπαίδευεν· ἐπεὶ δὲ μειράκιον ἐγενόμην, οὐ δυνάμενος τρέφειν ἀργόν, εἰς ἀγρὸν ἀπαγαγὼν ἐκέλευσεν ἐργάζεσθαι.

8.3.38"Orada, o yaşadıkça, onu ben besledim; ufacık bir toprak parçasını kendim kazıp ekiyordum. Ama kötü bir toprak değildi, hatta topraklar içinde en adiliydi: aldığı tohumu güzelce, hakkıyla geri verirdi, üstüne pek çok olmasa da bir faiz de katardı; hatta bir keresinde cömertliğinden aldığının iki katını vermişti. Memleketimde ben böyle yaşıyordum; şimdi gördüğün bütün bu şeyleri bana Kyros verdi."

8.3.38

ἔνθα δὴ ἐγὼ ἀντέτρεφον ἐκεῖνον, ἕως ἔζη, αὐτὸς σκάπτων καὶ σπείρων καὶ μάλα μικρὸν γῄδιον, οὐ μέντοι πονηρόν γε, ἀλλὰ πάντων δικαιότατον· ὅ τι γὰρ λάβοι σπέρμα, καλῶς καὶ δικαίως ἀπεδίδου αὐτό τε καὶ τόκον οὐδέν τι πολύν· ἤδη δέ ποτε ὑπὸ γενναιότητος καὶ διπλάσια ἀπέδωκεν ὧν ἔλαβεν. οἴκοι μὲν οὖν ἔγωγε οὕτως ἔζων· νῦν δὲ ταῦτα πάντα ἃ ὁρᾷς Κῦρός μοι ἔδωκε.

8.3.39Sakalı da şöyle dedi: "Ne bahtiyarsın! Başka şeyler bir yana, en çok da yoksulken zengin olmuş olman bakımından. Paraya aç kalmışken zengin olduğun için zenginliğin sana çok daha tatlı geliyordur herhalde."

8.3.39

καὶ ὁ Σάκας εἶπεν· ὦ μακάριε σὺ τά τε ἄλλα καὶ αὐτὸ τοῦτο ὅτι ἐκ πένητος πλούσιος γεγένησαι· πολὺ γὰρ οἴομαί σε καὶ διὰ τοῦτο ἥδιον πλουτεῖν ὅτι πεινήσας χρημάτων ἐπλούτησας.

8.3.40Pheraulas da şöyle dedi: "Gerçekten öyle mi sanıyorsun, Sakalı? Şimdi ne kadar çok şeyim varsa o kadar tatlı mı yaşıyorum? Bilmiyor musun ki şimdi ne yerken ne içerken ne de uyurken yoksul olduğum zamandan zerre kadar daha çok tat alıyorum? Bunların çok olmasından kazancım şu kadar: daha çok şey korumam, başkalarına daha çok şey dağıtmam, daha çok şeyle uğraşıp başımı derde sokmam gerekiyor.

8.3.40

καὶ ὁ Φεραύλας εἶπεν· ἦ γὰρ οὕτως, ὦ Σάκα, ὑπολαμβάνεις ὡς ἐγὼ νῦν τοσούτῳ ἥδιον ζῶ ὅσῳ πλείω κέκτημαι; οὐκ οἶσθα, ἔφη, ὅτι ἐσθίω μὲν καὶ πίνω καὶ καθεύδω οὐδʼ ὁτιοῦν νῦν ἥδιον ἢ τότε ὅτε πένης ἦν· ὅτι δὲ ταῦτα πολλά ἐστι, τοσοῦτον κερδαίνω, πλείω μὲν φυλάττειν δεῖ, πλείω δὲ ἄλλοις διανέμειν, πλειόνων δὲ ἐπιμελούμενον πράγματα ἔχειν.

8.3.41"Şimdi pek çok hizmetkâr benden yiyecek, pek çoğu içecek, pek çoğu giysi istiyor; kimileri de hekime ihtiyaç duyuyor. Biri gelip koyunlardan kurtların paraladığını getiriyor, biri sığırlardan uçurumdan düşmüş olanları, biri de hayvanlara hastalık düştüğünü söylüyor. Öyle ki," dedi Pheraulas, "şimdi çok şeyim olduğu için, önceden az şeyim olduğu zamandan daha çok üzüldüğümü düşünüyorum."

8.3.41

νῦν γὰρ δὴ ἐμὲ πολλοὶ μὲν οἰκέται σῖτον αἰτοῦσι, πολλοὶ δὲ πιεῖν, πολλοὶ δὲ ἱμάτια· οἱ δὲ ἰατρῶν δέονται· ἥκει δέ τις ἢ τῶν προβάτων λελυκωμένα φέρων ἢ τῶν βοῶν κατακεκρημνισμένα ἢ νόσον φάσκων ἐμπεπτωκέναι τοῖς κτήνεσιν· ὥστε μοι δοκῶ, ἔφη ὁ Φεραύλας, νῦν διὰ τὸ πολλὰ ἔχειν πλείω λυπεῖσθαι ἢ πρόσθεν διὰ τὸ ὀλίγα ἔχειν.

8.3.42Sakalı, "Ama Zeus hakkı için," dedi, "her şey yolundayken, o kadar çok şey görünce benden kat kat fazla seviniyorsundur." Pheraulas da şöyle dedi: "Sakalı, mala sahip olmak, onu kaybetmek ne kadar acı verirse o kadar tatlı değildir. Doğru söylediğimi şuradan anlarsın: zenginlerden hiçbiri hazdan uykusuz kalmaya mecbur olmaz; ama bir şey kaybedenler arasında acıdan uyuyabilen hiç kimse göremezsin."

8.3.42

καὶ ὁ Σάκας, ἀλλὰ ναὶ μὰ Δίʼ, ἔφη, ὅταν σῶα ᾖ, πολλὰ ὁρῶν πολλαπλάσια ἐμοῦ εὐφραίνῃ. καὶ ὁ Φεραύλας εἶπεν· οὔτοι, ὦ Σάκα, οὕτως ἡδύ ἐστι τὸ ἔχειν χρήματα ὡς ἀνιαρὸν τὸ ἀποβάλλειν. γνώσῃ δʼ ὅτι ἐγὼ ἀληθῆ λέγω· τῶν μὲν γὰρ πλουτούντων οὐδεὶς ἀναγκάζεται ὑφʼ ἡδονῆς ἀγρυπνεῖν, τῶν δὲ ἀποβαλλόντων τι ὄψει οὐδένα δυνάμενον καθεύδειν ὑπὸ λύπης.

8.3.43"Zeus hakkı için," dedi Sakalı, "bir şey kazananlar arasında da hazdan uyuklayan kimse göremezsin."

8.3.43

μὰ Δίʼ, ἔφη ὁ Σάκας, οὐδέ γε τῶν λαμβανόντων τι νυστάζοντα οὐδένα ἂν ἴδοις ὑφʼ ἡδονῆς.

8.3.44"Doğru söylüyorsun," dedi Pheraulas. "Sahip olmak almak kadar tatlı olsaydı, zenginler saadetçe yoksullardan çok üstün olurdu. Hem, Sakalı, çok şeyi olanın tanrılar için de, dostlar için de, misafirler için de çok harcaması gerekir. Paradan çok hoşlanan biri, iyi bil ki, harcarken de çok üzülür."

8.3.44

ἀληθῆ, ἔφη, λέγεις· εἰ γάρ τοι τὸ ἔχειν οὕτως ὥσπερ τὸ λαμβάνειν ἡδὺ ἦν, πολὺ ἂν διέφερον εὐδαιμονίᾳ οἱ πλούσιοι τῶν πενήτων. καὶ ἀνάγκη δέ τοί ἐστιν, ἔφη, ὦ Σάκα, τὸν πολλὰ ἔχοντα πολλὰ καὶ δαπανᾶν καὶ εἰς θεοὺς καὶ εἰς φίλους καὶ εἰς ξένους· ὅστις οὖν ἰσχυρῶς χρήμασιν ἥδεται, εὖ ἴσθι τοῦτον καὶ δαπανῶντα ἰσχυρῶς ἀνιᾶσθαι.

8.3.45"Zeus hakkı için," dedi Sakalı, "ama ben onlardan değilim; çok şeyi olup çok harcamayı ben saadet sayarım."

8.3.45

⟨ναὶ⟩ μὰ Δίʼ, ἔφη ὁ Σάκας, ἀλλʼ οὐκ ἐγὼ τούτων εἰμί, ἀλλὰ καὶ εὐδαιμονίαν τοῦτο νομίζω τὸ πολλὰ ἔχοντα πολλὰ καὶ δαπανᾶν.

8.3.46"Öyleyse, tanrılar aşkına," dedi Pheraulas, "neden hemen şimdi hem kendin mesut olmuyor hem de beni mesut etmiyorsun? Al bütün bunları, senin olsun, nasıl istersen öyle kullan. Beni de bir misafirden başka bir şey gibi besleme, hatta bir misafirden de daha az masrafla; çünkü senin sahip olduğun şeylerden pay almak bana yeter."

8.3.46

τί οὖν, ἔφη, πρὸς τῶν θεῶν, ὁ Φεραύλας, οὐχὶ σύγε αὐτίκα μάλα εὐδαίμων ἐγένου καὶ ἐμὲ εὐδαίμονα ἐποίησας; λαβὼν γάρ, ἔφη, ταῦτα πάντα κέκτησο, καὶ χρῶ ὅπως βούλει αὐτοῖς· ἐμὲ δὲ μηδὲν ἄλλο ἢ ὥσπερ ξένον τρέφε, καὶ ἔτι εὐτελέστερον ἢ ξένον· ἀρκέσει γάρ μοι ὅ τι ἂν καὶ σὺ ἔχῃς τούτων μετέχειν.

8.3.47"Şaka yapıyorsun," dedi Sakalı. Pheraulas da yemin ederek ciddi söylediğini söyledi. "Üstelik, Sakalı, Kyros'tan senin için başka şeyler de koparacağım: ne Kyros'un kapısına devam etmek zorunda kalacaksın ne de sefere çıkmak. Sen zenginliğinle evinde otur; ben bunları hem senin hem kendim için yaparım. Kyros'a hizmetten ya da bir seferden bir kazanç elde edersem, onu da sana getiririm ki daha da çok şeyin efendisi olasın. Yalnız," dedi, "beni bu uğraştan kurtar. Bunlardan kurtulup boş vakit bulursam, sanırım hem bana hem Kyros'a çok faydan dokunacak."

8.3.47

παίζεις, ἔφη ὁ Σάκας. καὶ ὁ Φεραύλας ὀμόσας εἶπεν ἦ μὴν σπουδῇ λέγειν. καὶ ἄλλα γέ σοι, ὦ Σάκα, προσδιαπράξομαι παρὰ Κύρου, μήτε θύρας τὰς Κύρου θεραπεύειν μήτε στρατεύεσθαι· ἀλλὰ σὺ μὲν πλουτῶν οἴκοι μένε· ἐγὼ δὲ ταῦτα ποιήσω καὶ ὑπὲρ σοῦ καὶ ὑπὲρ ἐμοῦ· καὶ ἐάν τι ἀγαθὸν προσλαμβάνω διὰ τὴν Κύρου θεραπείαν ἢ καὶ ἀπὸ στρατείας τινός, οἴσω πρὸς σέ, ἵνα ἔτι πλειόνων ἄρχῃς· μόνον, ἔφη, ἐμὲ ἀπόλυσον ταύτης τῆς ἐπιμελείας· ἢν γὰρ ἐγὼ σχολὴν ἄγω ἀπὸ τούτων, ἐμοί τέ σε οἴομαι πολλὰ καὶ Κύρῳ χρήσιμον ἔσεσθαι.

8.3.48Bunlar böyle konuşulunca bu konuda anlaştılar ve dediklerini yaptılar. Biri pek çok malın efendisi olduğu için mesut olduğunu düşünüyordu; öteki ise kendisine istediği şeyi yapmak için boş vakit sağlayacak bir kâhyası olacağı için kendini en bahtiyar insan sayıyordu.

8.3.48

τούτων οὕτω ῥηθέντων ταῦτα συνέθεντο καὶ ταῦτα ἐποίουν. καὶ ὁ μὲν ἡγεῖτο εὐδαίμων γεγενῆσθαι, ὅτι πολλῶν ἦρχε χρημάτων· ὁ δʼ αὖ ἐνόμιζε μακαριώτατος εἶναι, ὅτι ἐπίτροπον ἕξοι σχολὴν παρέχοντα πράττειν ὅ τι ἂν αὐτῷ ἡδὺ ᾖ.

8.3.49Pheraulas'ın tabiatı dostlarına düşkündü; ona hiçbir şeye hizmet etmek insanlara hizmet etmek kadar tatlı ve faydalı gelmiyordu. Çünkü insanı bütün canlıların en iyisi ve en vefalısı sayıyordu. Görüyordu ki insanlar kendilerini övenleri gönülden över, kendilerine iyilik edenlere iyilikle karşılık vermeye çalışır, kendilerine iyi niyet beslediğini anladıklarına iyi niyetle karşılık verir, kendilerini sevdiğini bildiklerinden nefret edemezler; ana babalarına da, hem sağken hem öldükten sonra, bütün canlılardan çok daha istekli bir şekilde hizmetle karşılık verirler. Öteki bütün canlıların ise insanlardan daha nankör ve daha duygusuz olduğunu düşünüyordu.

8.3.49

ἦν δὲ τοῦ Φεραύλα ὁ τρόπος φιλέταιρός τε καὶ θεραπεύειν οὐδὲν ἡδὺ αὐτῷ οὕτως ἐδόκει εἶναι οὐδʼ ὠφέλιμον ὡς ἀνθρώπους. καὶ γὰρ βέλτιστον πάντων τῶν ζῴων ἡγεῖτο ἄνθρωπον εἶναι καὶ εὐχαριστότατον, ὅτι ἑώρα τούς τε ἐπαινουμένους ὑπό τινος ἀντεπαινοῦντας τούτους προθύμως τοῖς τε χαριζομένοις πειρωμένους ἀντιχαρίζεσθαι, καὶ οὓς γνοῖεν εὐνοϊκῶς ἔχοντας, τούτοις ἀντʼ εὖ νοοῦντας, καὶ οὓς εἰδεῖεν φιλοῦντας αὐτούς, τούτους μισεῖν οὐ δυναμένους, καὶ γονέας δὲ πολὺ μᾶλλον ἀντιθεραπεύειν πάντων τῶν ζῴων ἐθέλοντας καὶ ζῶντας καὶ τελευτήσαντας· τὰ δʼ ἄλλα πάντα ζῷα καὶ ἀχαριστότερα καὶ ἀγνωμονέστερα ἀνθρώπων ἐγίγνωσκεν εἶναι.

8.3.50Böylece Pheraulas, öteki mallarla uğraşmaktan kurtulup dostlarıyla ilgilenebileceği için çok seviniyordu; Sakalı da çok şeye sahip olup çok şeyi kullanabileceği için. Sakalı, kendisine hep bir şey getirdiği için Pheraulas'ı seviyordu; Pheraulas da, her şeyi devralmaya istekli olduğu ve gittikçe daha çok şeyle uğraştığı hâlde kendisine hiç zahmet çıkarmadığı için Sakalıyı. Bu ikisi böyle yaşayıp gittiler.

8.3.50

οὕτω δὴ ὅ τε Φεραύλας ὑπερήδετο ὅτι ἐξέσοιτο αὐτῷ ἀπαλλαγέντι τῆς τῶν ἄλλων κτημάτων ἐπιμελείας ἀμφὶ τοὺς φίλους ἔχειν, ὅ τε Σάκας ὅτι ἔμελλε πολλὰ ἔχων πολλοῖς χρήσεσθαι. ἐφίλει δὲ ὁ μὲν Σάκας τὸν Φεραύλαν, ὅτι προσέφερέ τι ἀεί· ὁ δὲ τὸν Σάκαν, ὅτι παραλαμβάνειν πάντα ἤθελε καὶ ἀεὶ πλειόνων ἐπιμελούμενος οὐδὲν μᾶλλον αὐτῷ ἀσχολίαν παρεῖχε. καὶ οὗτοι μὲν δὴ οὕτω διῆγον.

8.4.14. Bölüm

Kyros da zafer kurbanını sunduktan sonra bir ziyafet verdi ve dostlarından, onu yükseltmek istedikleri ve ona en içten saygıyı gösterdikleri en açık görülenleri davet etti. Onlarla birlikte Med Artabazos'u, Ermeni Tigranes'i, Hyrkanialıların süvari komutanını ve Gobryas'ı da çağırdı.

8.4.1

θύσας δὲ καὶ ὁ Κῦρος νικητήρια ἑστιῶν ἐκάλεσε τῶν φίλων οἳ μάλιστʼ αὐτὸν αὔξειν τε βουλόμενοι φανεροὶ ἦσαν καὶ τιμῶντες εὐνοϊκώτατα. συνεκάλεσε δὲ αὐτοῖς καὶ Ἀρτάβαζον τὸν Μῆδον καὶ Τιγράνην τὸν Ἀρμένιον καὶ τὸν Ὑρκάνιον ἵππαρχον καὶ Γωβρύαν.

8.4.2Gadatas onun asa taşıyıcılarının başıydı; saraydaki bütün yaşayış onun düzenlediği gibi yürürdü. Misafirler yemeğe geldiğinde Gadatas oturmaz, hizmetle ilgilenirdi; yalnız kaldıklarında ise Kyros'la birlikte yemek yerdi, çünkü Kyros onunla beraber olmaktan hoşlanırdı. Buna karşılık Kyros onu pek çok büyük onurla ödüllendirirdi, Kyros sayesinde başkaları da.

8.4.2

Γαδάτας δὲ τῶν σκηπτούχων ἦρχεν αὐτῷ, καὶ ᾗ ἐκεῖνος διεκόσμησεν ἡ πᾶσα ἔνδον δίαιτα καθειστήκει· καὶ ὁπότε μὲν συνδειπνοῖέν τινες, οὐδʼ ἐκάθιζε Γαδάτας, ἀλλʼ ἐπεμελεῖτο· ὁπότε δὲ αὐτοὶ εἶεν, καὶ συνεδείπνει· ἥδετο γὰρ αὐτῷ συνών· ἀντὶ δὲ τούτων πολλοῖς καὶ μεγάλοις ἐτιμᾶτο ὑπὸ τοῦ Κύρου, διὰ δὲ Κῦρον καὶ ὑπʼ ἄλλων.

8.4.3Davetliler yemeğe gelince Kyros herkesi rastgele oturtmadı. En çok saydığını sol yanına oturttu, çünkü sol taraf sağ taraftan daha kolay pusuya açıktır; ikinciyi sağ yanına, üçüncüyü yine sol yanına, dördüncüyü sağ yanına; daha çok kişi olursa yine aynı şekilde.

8.4.3

ὡς δʼ ἦλθον οἱ κληθέντες ἐπὶ τὸ δεῖπνον, οὐχ ὅπου ἔτυχεν ἕκαστον ἐκάθιζεν, ἀλλʼ ὃν μὲν μάλιστα ἐτίμα, παρὰ τὴν ἀριστερὰν χεῖρα, ὡς εὐεπιβουλευτοτέρας ταύτης οὔσης ἢ τῆς δεξιᾶς, τὸν δὲ δεύτερον παρὰ τὴν δεξιάν, τὸν δὲ τρίτον πάλιν παρὰ τὴν ἀριστεράν, τὸν δὲ τέταρτον παρὰ τὴν δεξιάν· καὶ ἢν πλέονες ὦσιν, ὡσαύτως.

8.4.4Herkese ne kadar değer verdiğini açıkça belli etmeyi şu sebeple iyi buluyordu: insanlar en iyi olanın ne ilan edileceğini ne de ödül alacağını düşündükleri yerde, besbelli, birbirleriyle yarışmaya hevesli olmazlar; ama en iyi olanın en çok kazançlı çıktığı görülen yerde herkesin büyük bir şevkle yarıştığı açıkça görülür.

8.4.4

σαφηνίζεσθαι δὲ ὡς ἕκαστον ἐτίμα ⟨διὰ⟩ τοῦτο ἐδόκει αὐτῷ ἀγαθὸν εἶναι, ὅτι ὅπου μὲν οἴονται ἅνθρωποι τὸν κρατιστεύοντα μήτε κηρυχθήσεσθαι μήτε ἆθλα λήψεσθαι, δῆλοί εἰσιν ἐνταῦθα οὐ φιλονίκως πρὸς ἀλλήλους ἔχοντες· ὅπου δὲ μάλιστα πλεονεκτῶν ὁ κράτιστος φαίνεται, ἐνταῦθα προθυμότατα φανεροί εἰσιν ἀγωνιζόμενοι πάντες.

8.4.5Kyros da yanında en iyi olanları işte böyle belli ederdi; işe hemen oturma yerinden ve yanında duracak yerden başlardı. Ama verilen yeri ömür boyu sabit kılmadı; iyi işlerle daha şerefli bir yere yükselmeyi, biri gevşerse daha az şerefli bir yere gerilemeyi kural hâline getirdi. Oturma düzeninde birinci olanın kendisinden en çok ve en iyi şeyleri almış görünmemesinden utanırdı. Kyros zamanında başlayan bu âdetlerin de bugün aynen sürdüğünü görüyoruz.

8.4.5

καὶ ὁ Κῦρος δὲ οὕτως ἐσαφήνιζε μὲν τοὺς κρατιστεύοντας παρʼ ἑαυτῷ, εὐθὺς ἀρξάμενος ἐξ ἕδρας καὶ παραστάσεως. οὐ μέντοι ἀθάνατον τὴν ταχθεῖσαν ἕδραν κατεστήσατο, ἀλλὰ νόμιμον ἐποιήσατο καὶ ἀγαθοῖς ἔργοις προβῆναι εἰς τὴν τιμιωτέραν ἕδραν, καὶ εἴ τις ῥᾳδιουργοίη, ἀναχωρῆσαι εἰς τὴν ἀτιμοτέραν. τὸν δὲ πρωτεύοντα ἐν ἕδρᾳ ᾐσχύνετο μὴ οὐ πλεῖστα καὶ ἀγαθὰ ἔχοντα παρʼ αὐτοῦ φαίνεσθαι. καὶ ταῦτα δὲ ἐπὶ Κύρου γενόμενα οὕτως ἔτι καὶ νῦν διαμένοντα αἰσθανόμεθα.

8.4.6Yemek yerlerken Gobryas, pek çok kişiyi yöneten bir adamın sofrasında her şeyin bol olmasını şaşılacak bir şey bulmadı. Ama bu kadar büyük işler başaran Kyros'un, hoşuna giden bir şey aldığında onu tek başına yiyip bitirmemesi, orada bulunanları ondan pay almaya çağırmakla uğraşması, hatta çoğu zaman beğendiği şeylerden orada olmayan bazı dostlarına da göndermesi ona şaşırtıcı geldi.

8.4.6

ἐπεὶ δὲ ἐδείπνουν, ἐδόκει τῷ Γωβρύᾳ τὸ μὲν πολλὰ ἕκαστα εἶναι οὐδέν τι θαυμαστὸν παρʼ ἀνδρὶ πολλῶν ἄρχοντι· τὸ δὲ τὸν Κῦρον οὕτω μεγάλα πράττοντα, εἴ τι ἡδὺ δόξειε λαβεῖν, μηδὲν τούτων μόνον καταδαπανᾶν, ἀλλʼ ἔργον ἔχειν αὐτὸν ἐδόμενον τούτου κοινωνεῖν τοὺς παρόντας, πολλάκις δὲ καὶ τῶν ἀπόντων φίλων ἔστιν οἷς ἑώρα πέμποντα ταῦτα αὐτὸν οἷς ἡσθεὶς τύχοι·

8.4.7Öyle ki yemek bitip Kyros sofradan kalan bol yiyeceğin hepsini dağıttırınca Gobryas şöyle dedi: "Kyros, ben önceden senin insanlardan en çok, en iyi komutan olmakla üstün olduğunu düşünürdüm. Şimdi ise tanrılar üzerine yemin ederim ki bence insan sevginle komutanlığından daha da üstünsün."

8.4.7

ὥστε ἐπεὶ ἐδεδειπνήκεσαν καὶ πάντα τὰ ⟨λοιπὰ⟩ πολλὰ ὄντα διεπεπόμφει ὁ Κῦρος ἀπὸ τῆς τραπέζης, εἶπεν ἄρα ὁ Γωβρύας· ἀλλʼ, ἐγώ, ὦ Κῦρε, πρόσθεν μὲν ἡγούμην τούτῳ σε πλεῖστον διαφέρειν ἀνθρώπων τῷ στρατηγικώτατον εἶναι· νῦν δὲ θεοὺς ὄμνυμι ἦ μὴν ἐμοὶ δοκεῖν πλέον σε διαφέρειν φιλανθρωπίᾳ ἢ στρατηγίᾳ.

8.4.8"Zeus hakkı için," dedi Kyros, "ben de insan sevgisinin işlerini komutanlığın işlerinden çok daha büyük bir zevkle gösteririm." "Nasıl yani?" dedi Gobryas. "Çünkü," dedi, "birinde insanlara kötülük ederek kendimi göstermem gerekir, ötekinde iyilik ederek."

8.4.8

νὴ Δίʼ, ἔφη ὁ Κῦρος· καὶ μὲν δὴ καὶ ἐπιδείκνυμαι τὰ ἔργα πολὺ ἥδιον φιλανθρωπίας ἢ στρατηγίας. πῶς δή; ἔφη ὁ Γωβρύας. ὅτι, ἔφη, τὰ μὲν κακῶς ποιοῦντα ἀνθρώπους δεῖ ἐπιδείκνυσθαι, τὰ δὲ εὖ.

8.4.9Bundan sonra biraz içerken Hystaspas Kyros'a şunu sordu: "Kyros, senden öğrenmek istediğim bir şeyi sorsam bana kızar mısın?" "Tanrılar hakkı için," dedi Kyros, "tam tersine, sormak istediğin bir şeyi söylemeden sustuğunu fark edersem kızarım." "Söyle öyleyse," dedi Hystaspas, "beni çağırdığın da hiç gelmediğim oldu mu?" "Ağzından yel alsın," dedi Kyros. "Peki çağrına ağır davrandığım oldu mu?" "O da olmadı." "Bana verilen bir emri yerine getirmediğim oldu mu?" "Seni suçlamıyorum," dedi. "Yaptığım şeylerden herhangi birini isteksizce ya da hoşnutsuzca yaptığımı gördüğün oldu mu?" "İşte bu hiç olmadı," dedi Kyros.

8.4.9

ἐκ τούτου δὴ ἐπεὶ ὑπέπινον, ἤρετο ὁ Ὑστάσπας τὸν Κῦρον· ἆρʼ ἄν, ἔφη, ὦ Κῦρε, ἀχθεσθείης μοι, εἴ σε ἐροίμην ὃ βούλομαί σου πυθέσθαι; ἀλλὰ ναὶ μὰ τοὺς θεούς, ἔφη, τοὐναντίον τούτου ἀχθοίμην ἄν σοι, εἰ αἰσθοίμην σιωπῶντα ἃ βούλοιο ἐρέσθαι. λέγε δή μοι, ἔφη, ἤδη πώποτε καλέσαντός σου οὐκ ἦλθον; εὐφήμει, ἔφη ὁ Κῦρος. ἀλλʼ ὑπακούων σχολῇ ὑπήκουσα; οὐδὲ τοῦτο. προσταχθὲν δέ τι ἤδη σοι οὐκ ἔπραξα; οὐκ αἰτιῶμαι, ἔφη. ὃ δὲ πράττοιμι, ἔστιν ὅ τι πώποτε οὐ προθύμως ἢ οὐχ ἡδομένως πράττοντά με κατέγνως; τοῦτο δὴ πάντων ἥκιστα, ἔφη ὁ Κῦρος.

8.4.10"Öyleyse, tanrılar aşkına, Kyros," dedi, "neden Khrysantas'ı benden daha şerefli bir yere oturtulacaklar arasına yazdın?" "Söyleyeyim mi?" dedi Kyros. "Elbette," dedi Hystaspas. "Peki sen de doğruyu duyunca bana kızmayacak mısın?"

8.4.10

τίνος μὴν ἕνεκα, ἔφη, πρὸς τῶν θεῶν, ὦ Κῦρε, Χρυσάνταν ἔγραψας ὥστε εἰς τὴν τιμιωτέραν ἐμοῦ χώραν ἱδρυθῆναι; ἦ λέγω; ἔφη ὁ Κῦρος. πάντως, ἔφη ὁ Ὑστάσπας. καὶ σὺ αὖ οὐκ ἀχθέσῃ μοι ἀκούων τἀληθῆ;

8.4.11"Tam tersine," dedi, "haksızlığa uğramadığımı bilirsem sevinirim." "Öyleyse," dedi Kyros, "şu Khrysantas önce çağrılmayı beklemezdi; daha çağrılmadan bizim işlerimiz için gelirdi. Sonra yalnız buyrulanı değil, bizim için daha iyi olacağını kendisi anladığı şeyi de yapardı. Müttefiklere bir şey söylemek gerektiğinde, benim söylememin uygun olacağını düşündüğü şeyleri bana öğütlerdi; müttefiklerin bilmesini istediğimi, ama kendim hakkında söylemeye utandığımı fark ettiği şeyleri ise kendi görüşüymüş gibi o söylerdi. Öyleyse bu konularda onun benim için benden daha iyi olmasına ne engel olabilir? Kendisi için elindekilerin hep yettiğini söyler; benim için ise neyin eklenmesi işime yarar diye hep kafa yorduğu açıkça görülür. Benim güzel başarılarıma da benden çok daha fazla sevinir ve övünür."

8.4.11

ἡσθήσομαι μὲν οὖν, ἔφη, ἢν εἰδῶ ὅτι οὐκ ἀδικοῦμαι. Χρυσάντας τοίνυν, ἔφη, οὑτοσὶ πρῶτον μὲν οὐ κλῆσιν ἀνέμενεν, ἀλλὰ πρὶν καλεῖσθαι παρῆν τῶν ἡμετέρων ἕνεκα· ἔπειτα δὲ οὐ τὸ κελευόμενον μόνον, ἀλλὰ καὶ ὅ τι αὐτὸς γνοίη ἄμεινον εἶναι πεπραγμένον ἡμῖν τοῦτο ἔπραττεν. ὁπότε δὲ εἰπεῖν τι δέοι εἰς τοὺς συμμάχους, ἃ μὲν ἐμὲ ᾤετο πρέπειν λέγειν ἐμοὶ συνεβούλευεν· ἃ δὲ ἐμὲ αἴσθοιτο βουλόμενον μὲν εἰδέναι τοὺς συμμάχους, αὐτὸν δέ με αἰσχυνόμενον περὶ ἐμαυτοῦ λέγειν, ταῦτα οὗτος λέγων ὡς ἑαυτοῦ γνώμην ἀπεφαίνετο· ὥστʼ ἔν γε τούτοις τί κωλύει αὐτὸν καὶ ἐμοῦ ἐμοὶ κρείττονα εἶναι; καὶ ἑαυτῷ μὲν ἀεί φησι πάντα τὰ παρόντα ἀρκεῖν, ἐμοὶ δὲ ἀεὶ φανερός ἐστι σκοπῶν τί ἂν προσγενόμενον ὀνήσειεν, ἐπί τε τοῖς ἐμοῖς καλοῖς πολὺ μᾶλλον ἐμοῦ ἀγάλλεται καὶ ἥδεται.

8.4.12Buna karşılık Hystaspas şöyle dedi: "Hera hakkı için, Kyros, bunu sana sorduğuma sevindim." "Neden?" dedi Kyros. "Çünkü ben de bunları yapmaya çalışacağım. Yalnız bir şeyi bilmiyorum," dedi, "senin başarılarına sevindiğimi nasıl göstereceğim: el mi çırpmalıyım, gülmeli miyim, yoksa ne yapmalıyım?" Artabazos da, "Pers dansını oynamalısın," dedi. Bunun üzerine bir kahkaha koptu.

8.4.12

πρὸς ταῦτα ὁ Ὑστάσπας εἶπε· νὴ τὴν Ἥραν, ὦ Κῦρε, ἥδομαί γε ταῦτά σε ἐρωτήσας. τί μάλιστα; ἔφη ὁ Κῦρος. ὅτι κἀγὼ πειράσομαι ταῦτα ποιεῖν· ἓν μόνον, ἔφη, ἀγνοῶ, πῶς ἂν εἴην δῆλος χαίρων ἐπὶ τοῖς σοῖς ἀγαθοῖς· πότερον κροτεῖν δεῖ τὼ χεῖρε ἢ γελᾶν ἢ τί ποιεῖν. καὶ ὁ Ἀρτάβαζος εἶπεν· ὀρχεῖσθαι δεῖ τὸ Περσικόν. ἐπὶ τούτοις μὲν δὴ γέλως ἐγένετο.

8.4.13Şölen ilerlerken Kyros Gobryas'a sordu: "Söyle bana, Gobryas, kızını şimdi bunlardan birine, bize ilk katıldığın zamankinden daha gönüllü verir miydin?" "Doğruyu mu söyleyeyim?" dedi Gobryas. "Zeus hakkı için," dedi Kyros, "hiçbir soru yalan istemez." "Öyleyse iyi bil," dedi, "şimdi çok daha gönüllü verirdim." "Nedenini de söyleyebilir misin?" dedi Kyros.

8.4.13

προϊόντος δὲ τοῦ συμποσίου ὁ Κῦρος τὸν Γωβρύαν ἐπήρετο· εἰπέ μοι, ἔφη, ὦ Γωβρύα, νῦν ἂν δοκεῖς ἥδιον τῶνδέ τῳ τὴν θυγατέρα δοῦναι ἢ ὅτε τὸ πρῶτον ἡμῖν συνεγένου; οὐκοῦν, ἔφη ὁ Γωβρύας, κἀγὼ τἀληθῆ λέγω; νὴ Δίʼ, ἔφη ὁ Κῦρος, ὡς ψεύδους γε οὐδεμία ἐρώτησις δεῖται. εὖ τοίνυν, ἔφη, ἴσθι ὅτι νῦν ἂν πολὺ ἥδιον. ἦ καὶ ἔχοις ἄν, ἔφη ὁ Κῦρος, εἰπεῖν διότι;

8.4.14"Söyleyebilirim." "Söyle öyleyse." "Çünkü o zaman zahmetlere ve tehlikelere gönül ferahlığıyla katlandıklarını görüyordum; şimdi ise iyi şeyleri itidalle taşıdıklarını görüyorum. Bence, Kyros, iyi günleri güzelce taşıyan bir adam bulmak, kötü günleri güzelce taşıyan birini bulmaktan daha zordur; çünkü iyi günler çoğu insanda taşkınlık doğurur, kötü günler ise herkeste itidal."

8.4.14

ἔγωγε. λέγε δή. ὅτι τότε μὲν ἑώρων τοὺς πόνους καὶ τοὺς κινδύνους εὐθύμως αὐτοὺς φέροντας, νῦν δὲ ὁρῶ αὐτοὺς τἀγαθὰ σωφρόνως φέροντας. δοκεῖ δέ μοι, ὦ Κῦρε, χαλεπώτερον εἶναι εὑρεῖν ἄνδρα τἀγαθὰ καλῶς φέροντα ἢ τὰ κακά· τὰ μὲν γὰρ ὕβριν τοῖς πολλοῖς, τὰ δὲ σωφροσύνην τοῖς πᾶσιν ἐμποιεῖ.

8.4.15Kyros da, "Gobryas'ın sözünü duydun mu, Hystaspas?" dedi. "Zeus hakkı için, duydum," dedi; "böyle sözleri çok söylerse, bana pek çok kadeh göstermesinden çok daha kolay beni kızına talip eder."

8.4.15

καὶ ὁ Κῦρος εἶπεν· ἤκουσας, ὦ Ὑστάσπα, Γωβρύου τὸ ῥῆμα; ναὶ μὰ Δίʼ, ἔφη· καὶ ἐὰν πολλὰ τοιαῦτά γε λέγῃ, πολὺ μᾶλλόν με τῆς θυγατρὸς μνηστῆρα λήψεται ἢ ἐὰν ἐκπώματα πολλά μοι ἐπιδεικνύῃ.

8.4.16"Gerçekten de," dedi Gobryas, "böyle şeylerden yazıya geçirdiğim pek çok söz var; kızımı eşin olarak alırsan onları senden esirgemem. Kadehlere gelince," dedi, "madem onlara katlanamıyormuş gibisin, onları şu Khrysantas'a mı versem bilmiyorum; zaten senin yerini de o kaptı."

8.4.16

ἦ μήν, ἔφη ὁ Γωβρύας, πολλά γέ μοί ἐστι τοιαῦτα συγγεγραμμένα, ὧν ἐγώ σοι οὐ φθονήσω, ἢν τὴν θυγατέρα μου γυναῖκα λαμβάνῃς· τὰ δʼ ἐκπώματα, ἔφη, ἐπειδὴ οὐκ ἀνέχεσθαί μοι φαίνει, οὐκ οἶδʼ εἰ Χρυσάντᾳ τουτῳῒ δῶ, ἐπεὶ καὶ τὴν ἕδραν σου ὑφήρπασε.

8.4.17Kyros da, "Hystaspas," dedi, "siz de, burada bulunan öbürleri, biriniz evlenmeye niyetlenince bana söylerseniz, benim de size nasıl bir yardımcı olacağımı görürsünüz."

8.4.17

καὶ μὲν δή, ἔφη ὁ Κῦρος, ὦ Ὑστάσπα, καὶ οἱ ἄλλοι δὲ οἱ παρόντες, ἢν ἐμοὶ λέγητε, ὅταν τις ὑμῶν γαμεῖν ἐπιχειρήσῃ, γνώσεσθε ὁποῖός τις κἀγὼ συνεργὸς ὑμῖν ἔσομαι.

8.4.18Gobryas da, "Ya biri kızını evlendirmek isterse kime söylemeli?" dedi. "Onu da bana," dedi Kyros, "çünkü ben bu hünerde pek ustayımdır."

8.4.18

καὶ ὁ Γωβρύας εἶπεν· ἢν δέ τις ἐκδοῦναι βούληται θυγατέρα, πρὸς τίνα δεῖ λέγειν; πρὸς ἐμέ, ἔφη ὁ Κῦρος, καὶ τοῦτο· πάνυ γάρ, ἔφη, δεινός εἰμι ταύτην τὴν τέχνην.

8.4.19"Hangi hünerde?" dedi Khrysantas. "Kime nasıl bir evliliğin yakışacağını bilmekte." Khrysantas da, "Söyle öyleyse, tanrılar aşkına," dedi, "bana nasıl bir kadın en iyi yakışır sence?"

8.4.19

ποίαν; ἔφη ὁ Χρυσάντας. τὸ γνῶναι ὁποῖος ἂν γάμος ἑκάστῳ συναρμόσειε. καὶ ὁ Χρυσάντας ἔφη· λέγε δὴ πρὸς τῶν θεῶν ποίαν τινά μοι γυναῖκα οἴει συναρμόσειν κάλλιστα.

8.4.20"Önce," dedi, "kısa boylu bir kadın; çünkü sen de kısasın. Uzun boylu biriyle evlenirsen, bir gün onu ayaktayken öpmek istediğinde küçük köpekler gibi zıplaman gerekecek." "Bunu doğru düşünmüşsün," dedi Khrysantas, "çünkü hiç de zıplamaya yatkın değilimdir."

8.4.20

πρῶτον μέν, ἔφη, μικράν· μικρὸς γὰρ καὶ αὐτὸς εἶ· εἰ δὲ μεγάλην γαμεῖς, ἤν ποτε βούλῃ αὐτὴν ὀρθὴν φιλῆσαι, προσάλλεσθαί σε δεήσει ὥσπερ τὰ κυνάρια. τοῦτο μὲν δή, ἔφη, ὀρθῶς προνοεῖς· καὶ γὰρ οὐδʼ ὁπωστιοῦν ἁλτικός εἰμι.

8.4.21"Sonra," dedi Kyros, "basık burunlu bir kadın da çok işine yarar." "O da neden?" "Çünkü," dedi, "sen kemer burunlusun; kemer burnun basık buruna çok iyi uyacağından emin olabilirsin." "Yani," dedi Khrysantas, "benim şimdi olduğum gibi tıka basa yemiş birine aç bir kadının uyacağını söylüyorsun." "Zeus hakkı için, evet," dedi Kyros, "çünkü tokların karnı kemerli, açlarınki basık olur."

8.4.21

ἔπειτα δʼ, ἔφη, σιμὴ ἄν σοι ἰσχυρῶς συμφέροι. πρὸς τί δὴ αὖ τοῦτο; ὅτι, ἔφη, σὺ γρυπὸς εἶ· πρὸς οὖν τὴν σιμότητα σάφʼ ἴσθι ὅτι ἡ γρυπότης ἄριστʼ ἂν προσαρμόσειε. λέγεις σύ, ἔφη, ὡς καὶ τῷ εὖ δεδειπνηκότι ὥσπερ καὶ ἐγὼ νῦν ἄδειπνος ἂν συναρμόττοι. ναὶ μὰ Δίʼ, ἔφη ὁ Κῦρος· τῶν μὲν γὰρ μεστῶν γρυπὴ ἡ γαστὴρ γίγνεται, τῶν δὲ ἀδείπνων σιμή.

8.4.22Khrysantas da, "Peki tanrılar aşkına," dedi, "soğuk bir krala nasıl bir kadın yakışır, söyleyebilir misin?" Bunun üzerine Kyros da öbürleri de kahkahayı bastı.

8.4.22

καὶ ὁ Χρυσάντας ἔφη· ψυχρῷ δʼ ἄν, πρὸς τῶν θεῶν, βασιλεῖ ἔχοις ἂν εἰπεῖν ποία τις συνοίσει; ἐνταῦθα μὲν δὴ ὅ τε Κῦρος ἐξεγέλασε καὶ οἱ ἄλλοι ὁμοίως.

8.4.23Onlar gülerken Hystaspas şöyle dedi: "Kyros, hükümdarlığında en çok imrendiğim şey bu." "Ne?" dedi Kyros. "Soğuk olduğun hâlde insanları güldürebilmen." Kyros da, "Peki," dedi, "bu sözü senin söylemiş olman ve gözüne girmek istediğin kadına senin hazırcevap biri olduğunun haber verilmesi için çok şey vermez miydin?" İşte böyle birbirlerine takılıyorlardı.

8.4.23

γελώντων δὲ ἅμα εἶπεν ὁ Ὑστάσπας· πολύ γʼ, ἔφη, μάλιστα τούτου σε, ὦ Κῦρε, ζηλῶ ἐν τῇ βασιλείᾳ. τίνος; ἔφη ὁ Κῦρος. ὅτι δύνασαι καὶ ψυχρὸς ὢν γέλωτα παρέχειν. καὶ ὁ Κῦρος εἶπεν· ἔπειτʼ οὐκ ἂν πρίαιό γε παμπόλλου ὥστε σοὶ ταῦτʼ εἰρῆσθαι, καὶ ἀπαγγελθῆναι παρʼ ᾗ εὐδοκιμεῖν βούλει ὅτι ἀστεῖος εἶ; καὶ ταῦτα μὲν δὴ οὕτω διεσκώπτετο.

8.4.24Bundan sonra Kyros Tigranes'e kadın süsleri getirtti ve kocasıyla birlikte cesaretle sefere katıldığı için bunları karısına vermesini söyledi. Artabazos'a altın bir kadeh, Hyrkanialıya bir at ve daha pek çok güzel şey hediye etti. "Sana da, Gobryas," dedi, "kızın için bir koca vereceğim."

8.4.24

μετὰ δὲ ταῦτα Τιγράνῃ μὲν ἐξήνεγκε γυναικεῖον κόσμον, καὶ ἐκέλευσε τῇ γυναικὶ δοῦναι, ὅτι ἀνδρείως συνεστρατεύετο τῷ ἀνδρί, Ἀρταβάζῳ δὲ χρυσοῦν ἔκπωμα, τῷ δʼ Ὑρκανίῳ ἵππον καὶ ἄλλα πολλὰ καὶ καλὰ ἐδωρήσατο. σοὶ δέ, ἔφη, ὦ Γωβρύα, δώσω ἄνδρα τῇ θυγατρί.

8.4.25"Öyleyse beni ver," dedi Hystaspas, "o yazıları da alayım." "Peki kızın malına denk bir mal varlığın var mı?" dedi Kyros. "Zeus hakkı için," dedi, "kat kat fazlası var." "Nerede bu mal varlığın?" dedi Kyros. "İşte burada," dedi, "benim dostum olarak oturduğun yerde." "Bu bana yeter," dedi Gobryas ve hemen sağ elini uzatıp, "Ver onu, Kyros," dedi, "kabul ediyorum."

8.4.25

οὐκοῦν ἐμέ, ἔφη ὁ Ὑστάσπας, δώσεις, ἵνα καὶ τὰ συγγράμματα λάβω. ἦ καὶ ἔστι σοι, ἔφη ὁ Κῦρος, οὐσία ἀξία τῶν τῆς παιδός; νὴ Δίʼ, ἔφη, πολλαπλασίων μὲν οὖν χρημάτων. καὶ ποῦ, ἔφη ὁ Κῦρος, ἔστι σοι αὕτη ἡ οὐσία; ἐνταῦθα, ἔφη, ὅπουπερ καὶ σὺ κάθησαι φίλος ὢν ἐμοί. ἀρκεῖ μοι, ἔφη ὁ Γωβρύας· καὶ εὐθὺς ἐκτείνας τὴν δεξιάν, δίδου, ἔφη, ὦ Κῦρε· δέχομαι γάρ.

8.4.26Kyros da Hystaspas'ın sağ elini tutup Gobryas'a verdi, o da kabul etti. Bundan sonra Kyros Hystaspas'a, kıza göndermesi için pek çok güzel hediye verdi; Khrysantas'ı ise yanına çekip öptü. Bunun üzerine Artabazos, "Zeus hakkı için, Kyros," dedi, "bana verdiğin kadehin altınıyla Khrysantas'a verdiğin hediyenin altını aynı ayarda değil."

8.4.26

καὶ ὁ Κῦρος λαβὼν τὴν τοῦ Ὑστάσπου δεξιὰν ἔδωκε τῷ Γωβρύᾳ, ὁ δʼ ἐδέξατο. ἐκ δὲ τούτου πολλὰ καὶ καλὰ ἔδωκε δῶρα τῷ Ὑστάσπᾳ, ὅπως τῇ παιδὶ πέμψειε· Χρυσάνταν δʼ ἐφίλησε προσαγαγόμενος. καὶ ὁ Ἀρτάβαζος εἶπε· μὰ Δίʼ,

8.4.27"Sana da vereceğim," dedi Kyros. "Ne zaman?" diye sordu Artabazos. "Otuz yıl sonra," dedi. "Öyleyse bekleyeceğimi ve ölmeyeceğimi bilerek hazırlığını yap," dedi Artabazos. O akşamki toplantı böylece sona erdi. Onlar kalkınca Kyros da kalktı ve onları kapıya kadar uğurladı.

8.4.27

ἔφη, ὦ Κῦρε, οὐχ ὁμοίου γε χρυσοῦ ἐμοί τε τὸ ἔκπωμα δέδωκας καὶ Χρυσάντᾳ τὸ δῶρον. ἀλλὰ καὶ σοί, ἔφη, δώσω. ἐπήρετο ἐκεῖνος πότε; εἰς τριακοστόν, ἔφη, ἔτος. ὡς ἀναμενοῦντος, ἔφη, καὶ οὐκ ἀποθανουμένου οὕτω παρασκευάζου. καὶ τότε μὲν δὴ οὕτως ἔληξεν ἡ σκηνή· ἐξανισταμένων δʼ αὐτῶν ἐξανέστη καὶ ὁ Κῦρος καὶ ξυμπρούπεμψεν αὐτοὺς ἐπὶ τὰς θύρας.

8.4.28Ertesi gün kendi isteğiyle müttefik olanları, yanında yerleşmek isteyenler dışında, memleketlerine gönderdi. Kalmak isteyenlere toprak ve ev verdi; o zaman kalanların torunları bugün de bunlara sahiptir; çoğu Medlerden ve Hyrkanialılardandır. Gidenlere ise pek çok hediye verdi, hem komutanları hem askerleri hoşnut bırakarak yolcu etti.

8.4.28

τῇ δὲ ὑστεραίᾳ τοὺς ἐθελουσίους συμμάχους γενομένους ἀπέπεμπεν οἴκαδε ἑκάστους, πλὴν ὅσοι αὐτῶν οἰκεῖν ἐβούλοντο παρʼ αὐτῷ· τούτοις δὲ χώραν καὶ οἴκους ἔδωκε, καὶ νῦν ἔτι ἔχουσιν οἱ τῶν καταμεινάντων τότε ἀπόγονοι· πλεῖστοι δʼ εἰσὶ Μήδων καὶ Ὑρκανίων· τοῖς δʼ ἀπιοῦσι δωρησάμενος πολλὰ καὶ ἀμέμπτους ποιησάμενος καὶ ἄρχοντας καὶ στρατιώτας ἀπεπέμψατο.

8.4.29Bundan sonra Sardeis'ten aldığı paraları kendi yanındaki askerlere de dağıttı. Onbinbaşılara ve kendi yanındaki hizmet erbabına her birinin değerine göre seçkin paylar verdi, gerisini bölüştürdü. Her onbinbaşıya payını verdikten sonra, kendisi onlara nasıl dağıttıysa onların da öyle dağıtmalarını buyurdu.

8.4.29

ἐκ τούτου δὲ διέδωκε καὶ τοῖς περὶ αὑτὸν στρατιώταις τὰ χρήματα ὅσα ἐκ Σάρδεων ἔλαβε· καὶ τοῖς μὲν μυριάρχοις καὶ τοῖς περὶ αὑτὸν ὑπηρέταις ἐξαίρετα ἐδίδου πρὸς τὴν ἀξίαν ἑκάστῳ, τὰ δʼ ἄλλα διένειμε· καὶ τὸ μέρος ἑκάστῳ δοὺς τῶν μυριάρχων ἐπέτρεψεν αὐτοῖς διανέμειν ὥσπερ αὐτὸς ἐκείνοις διένειμεν.

8.4.30Paranın büyük kısmını her komutan kendi emrindeki komutanları değerlendirerek veriyordu; en sonunda da altıbaşılar emirlerindeki sıradan askerleri değerlendirip her birine değerine göre verdiler. Böylece herkes hakkı olan payı almış oldu.

8.4.30

ἐδίδοσαν δὲ τὰ μὲν ἄλλα χρήματα ἄρχων ἄρχοντας τοὺς ὑφʼ ἑαυτῷ δοκιμάζων· τὰ δὲ τελευταῖα οἱ ἑξάδαρχοι τοὺς ὑφʼ ἑαυτοῖς ἰδιώτας δοκιμάσαντες πρὸς τὴν ἀξίαν ἑκάστῳ ἐδίδοσαν· καὶ οὕτω πάντες εἰλήφεσαν τὸ δίκαιον μέρος.

8.4.31O zaman verilenleri aldıktan sonra bazıları Kyros hakkında şöyle diyordu: "Kendisinin elinde herhalde çok şey vardır, baksana her birimize bu kadar verdi." Bazıları ise şöyle diyordu: "Ne çoğu? Kyros'un tabiatı para biriktirmeye yatkın değil; o almaktan çok vermekten hoşlanır."

8.4.31

ἐπεὶ δὲ εἰλήφεσαν τὰ τότε δοθέντα, οἱ μέν τινες ἔλεγον περὶ τοῦ Κύρου τοιάδε· ἦ που αὐτός γε πολλὰ ἔχει, ὅπου γε καὶ ἡμῶν ἑκάστῳ τοσαῦτα δέδωκεν· οἱ δέ τινες αὐτῶν ἔλεγον· ποῖα πολλὰ ἔχει; οὐχ ὁ Κύρου τρόπος τοιοῦτος οἷος χρηματίζεσθαι, ἀλλὰ διδοὺς μᾶλλον ἢ κτώμενος ἥδεται.

8.4.32Kyros kendisi hakkındaki bu sözleri ve kanaatleri duyunca dostlarını ve önemli kişilerin hepsini topladı ve şöyle konuştu: "Dostlarım, sahip olduklarından fazlasına sahipmiş gibi görünmek isteyen insanlar gördüm; böylece daha cömert görüneceklerini sanıyorlar. Ama bence," dedi, "bunlar istediklerinin tam tersini kendi başlarına çekiyorlar. Çünkü çok şeyi varmış gibi görünüp de dostlarına mal varlığına yaraşır ölçüde yardım ettiği görülmemek, bana kalırsa insana cimrilik damgası vurur.

8.4.32

αἰσθόμενος δὲ ὁ Κῦρος τούτους τοὺς λόγους καὶ τὰς δόξας τὰς περὶ αὑτοῦ συνέλεξε τοὺς φίλους τε καὶ τοὺς ἐπικαιρίους ἅπαντας καὶ ἔλεξεν ὧδε. ὦ ἄνδρες φίλοι, ἑώρακα μὲν ἤδη ἀνθρώπους οἳ βούλονται δοκεῖν πλείω κεκτῆσθαι ἢ ἔχουσιν, ἐλευθεριώτεροι ἂν οἰόμενοι οὕτω φαίνεσθαι· ἐμοὶ δὲ δοκοῦσιν, ἔφη, οὗτοι τοὔμπαλιν οὗ βούλονται ἐφέλκεσθαι· τὸ γὰρ πολλὰ δοκοῦντα ἔχειν μὴ κατʼ ἀξίαν τῆς οὐσίας φαίνεσθαι ὠφελοῦντα τοὺς φίλους ἀνελευθερίαν ἔμοιγε δοκεῖ περιάπτειν.

8.4.33"Öte yandan," dedi, "nesi varsa saklamak isteyenler de var; bunlar da bana dostları için kötü insanlar gibi geliyor. Çünkü dostlar, onların neyi olduğunu bilmedikleri için, çoğu zaman bir ihtiyaçları olduğu hâlde arkadaşlarına söylemezler, yoksunluk çekerler.

8.4.33

εἰσὶ δʼ αὖ, ἔφη, οἳ λεληθέναι βούλονται ὅσα ἂν ἔχωσι· πονηροὶ οὖν καὶ οὗτοι τοῖς φίλοις ἔμοιγε δοκοῦσιν εἶναι. διὰ γὰρ τὸ μὴ εἰδέναι τὰ ὄντα πολλάκις δεόμενοι οὐκ ἐπαγγέλλουσιν οἱ φίλοι τοῖς ἑταίροις, ἀλλὰ τητῶνται.

8.4.34"Bence en dürüst yol, insanın gücünü açıkça göstermesi ve o güçle güzel ve iyi olmakta yarışmasıdır. Ben de," dedi, "sahip olduklarımdan görülebilecek olanları size göstermek, görülemeyecek olanları da anlatmak istiyorum."

8.4.34

ἁπλουστάτου δέ μοι, ἔφη, δοκεῖ εἶναι τὸ τὴν δύναμιν φανερὰν ποιήσαντα ἐκ ταύτης ἀγωνίζεσθαι περὶ καλοκἀγαθίας. κἀγὼ οὖν, ἔφη, βούλομαι ὑμῖν ὅσα μὲν οἷόν τʼ ἐστὶν ἰδεῖν τῶν ἐμοὶ ὄντων δεῖξαι, ὅσα δὲ μὴ οἷόν τε ἰδεῖν, διηγήσασθαι.

8.4.35Bunu söyledikten sonra pek çok güzel malı gösterdi; görülmesi kolay olmayacak biçimde duranları da anlattı.

8.4.35

ταῦτα εἰπὼν τὰ μὲν ἐδείκνυε πολλὰ καὶ καλὰ κτήματα· τὰ δὲ κείμενα ὡς μὴ ῥᾴδια εἶναι ἰδεῖν διηγεῖτο·

8.4.36Sonunda şöyle dedi: "Dostlar, bütün bunları benim olduğu kadar sizin de saymalısınız. Bunları ne kendim harcayıp bitireyim diye biriktiriyorum ne de kendim tüketeyim diye; buna gücüm de yetmez. Biriktiriyorum ki aranızda her zaman güzel bir iş yapana verebileyim ve biriniz bir şeye ihtiyacı olduğunu düşünürse bana gelip neyi eksikse onu alabilsin." Bunlar böyle söylendi.

8.4.36

τέλος δʼ εἶπεν ὧδε· ταῦτα, ὦ ἄνδρες, ἅπαντα δεῖ ὑμᾶς οὐδὲν μᾶλλον ἐμὰ ἡγεῖσθαι ἢ καὶ ὑμέτερα· ἐγὼ γάρ, ἔφη, ταῦτα ἁθροίζω οὔθʼ ὅπως αὐτὸς καταδαπανήσω οὔθʼ ὅπως αὐτὸς κατατρίψω· οὐ γὰρ ἂν δυναίμην· ἀλλʼ ὅπως ἔχω τῷ τε ἀεὶ καλόν τι ὑμῶν ποιοῦντι διδόναι καὶ ὅπως, ἤν τις ὑμῶν τινος ἐνδεῖσθαι νομίσῃ, πρὸς ἐμὲ ἐλθὼν λάβῃ οὗ ἂν ἐνδεὴς τυγχάνῃ ὤν. καὶ ταῦτα μὲν δὴ οὕτως ἐλέχθη.

8.5.15. Bölüm

Babil'deki işlerin, artık oradan ayrılabilecek kadar yoluna girdiğini düşününce Pers ülkesine yolculuk için hazırlık yaptı ve ötekilere de haber verdi. İhtiyaç duyacağını düşündüğü şeylerden yeterince bulunduğuna kanaat getirince yola koyuldu.

8.5.1

ἡνίκα δὲ ἤδη αὐτῷ ἐδόκει καλῶς ἔχειν τὰ ἐν Βαβυλῶνι ὡς καὶ ἀποδημεῖν, συνεσκευάζετο τὴν εἰς Πέρσας πορείαν καὶ τοῖς ἄλλοις παρήγγειλεν· ἐπεὶ δʼ ἐνόμισεν ἱκανὰ ἔχειν ὧν ᾤετο δεήσεσθαι, οὕτω δὴ ἀνεζεύγνυε.

8.5.2Bu kadar büyük bir kafilenin nasıl düzen içinde konup yeniden toplandığını, gereken yere nasıl çabucak yerleştiğini de anlatacağız. Kral nerede ordugâh kurarsa kurmasın, çevresindekilerin hepsi yaz kış çadırlarıyla sefere çıkar.

8.5.2

διηγησόμεθα δὲ καὶ ταῦτα ὡς πολὺς στόλος ὢν εὐτάκτως μὲν κατεσκευάζετο καὶ πάλιν ἀνεσκευάζετο, ταχὺ δὲ κατεχωρίζετο ὅπου δέοι. ὅπου γὰρ ἂν στρατοπεδεύηται βασιλεύς, σκηνὰς μὲν δὴ ἔχοντες πάντες οἱ ἀμφὶ βασιλέα στρατεύονται καὶ θέρους καὶ χειμῶνος.

8.5.3Kyros işe hemen şu kuralla başladı: kendi çadırı doğuya bakacak şekilde kurulacaktı. Sonra önce mızraklı muhafızların kral çadırından ne kadar açıkta çadır kuracağını belirledi; ardından ekmekçilere sağ tarafı, aşçılara sol tarafı, atlara sağ tarafı, öteki yük hayvanlarına sol tarafı gösterdi. Gerisi de herkes kendi yerini hem büyüklüğüyle hem konumuyla bilecek şekilde düzenlenmişti.

8.5.3

εὐθὺς δὲ τοῦτο ἐνόμιζε Κῦρος, πρὸς ἕω βλέπουσαν ἵστασθαι τὴν σκηνήν· ἔπειτα ἔταξε πρῶτον μὲν πόσον δεῖ ἀπολιπόντας σκηνοῦν τοὺς δορυφόρους τῆς βασιλικῆς σκηνῆς· ἔπειτα σιτοποιοῖς μὲν χώραν ἀπέδειξε τὴν δεξιάν, ὀψοποιοῖς δὲ τὴν ἀριστεράν, ἵπποις δὲ τὴν δεξιάν, ὑποζυγίοις δὲ τοῖς ἄλλοις τὴν ἀριστεράν· καὶ τἆλλα δὲ διετέτακτο ὥστε εἰδέναι ἕκαστον τὴν ἑαυτοῦ χώραν καὶ μέτρῳ καὶ τόπῳ.

8.5.4Göç edecekleri zaman herkes kullanmakla görevli olduğu eşyayı toplar, başkaları da onları yük hayvanlarına yükler. Böylece bütün yük sürücüleri aynı anda kendilerine verilen yükü almaya gelir, herkes aynı anda kendi hayvanına yükler. Bu sayede bir çadırın sökülmesine yeten zaman bütün çadırlara da yeter.

8.5.4

ὅταν δὲ ἀνασκευάζωνται, συντίθησι μὲν ἕκαστος σκεύη οἷσπερ τέτακται χρῆσθαι, ἀνατίθενται δʼ αὖ ἄλλοι ἐπὶ τὰ ὑποζύγια· ὥσθʼ ἅμα μὲν πάντες ἔρχονται οἱ σκευαγωγοὶ ἐπὶ τὰ τεταγμένα ἄγειν, ἅμα δὲ πάντες ἀνατιθέασιν ἐπὶ τὰ ἑαυτοῦ ἕκαστος. οὕτω δὴ ὁ αὐτὸς χρόνος ἀρκεῖ μιᾷ τε σκηνῇ καὶ πάσαις ἀνῃρῆσθαι.

8.5.5Kurarken de durum aynıdır. Gerekli her şeyin zamanında hazırlanması için de herkese yapacağı iş aynı şekilde önceden verilmiştir; bu yüzden bir bölüğün işini bitirmesine yeten zaman hepsine yeter.

8.5.5

ὡσαύτως οὕτως ἔχει καὶ περὶ κατασκευῆς. καὶ περὶ τοῦ πεποιῆσθαι δὲ τὰ ἐπιτήδεια πάντα ἐν καιρῷ ὡσαύτως διατέτακται ἑκάστοις τὰ ποιητέα· καὶ διὰ τοῦτο ὁ αὐτὸς χρόνος ἀρκεῖ ἑνί τε μέρει καὶ πᾶσι πεποιῆσθαι.

8.5.6Yiyecek içecek işlerindeki hizmetkârların her birinin kendine uygun bir yeri olduğu gibi, Kyros'un silahlı askerlerinin de ordugâhta her silah türüne uygun bir yeri vardı; bu yerin neresi olduğunu bilirler, hepsi hiç tartışmadan yerlerine yerleşirlerdi.

8.5.6

ὥσπερ δὲ οἱ περὶ τὰ ἐπιτήδεια θεράποντες χώραν εἶχον τὴν προσήκουσαν ἕκαστοι, οὕτω καὶ οἱ ὁπλοφόροι αὐτῷ ἐν τῇ στρατοπεδεύσει χώραν τε εἶχον τὴν τῇ ὁπλίσει ἑκάστῃ ἐπιτηδείαν, καὶ ᾔδεσαν ταύτην ὁποία ἦν, καὶ ἐπʼ ἀναμφισβήτητον πάντες κατεχωρίζοντο.

8.5.7Kyros derli topluluğun evde bile güzel bir alışkanlık olduğunu düşünüyordu; çünkü biri bir şeye ihtiyaç duyduğunda nereye gidip alacağı bellidir. Ama asker birliklerinin derli topluluğunu çok daha güzel buluyordu; çünkü savaşta bir şeyi kullanma fırsatları çok daha çabuk kaçar, geç kalmanın yol açtığı hatalar da çok daha büyük olur. Savaşta en değerli üstünlüklerin zamanında yetişmekten doğduğunu görüyordu; bu yüzden bu derli topluluğa herkesten çok önem verirdi.

8.5.7

καλὸν μὲν γὰρ ἡγεῖτο ὁ Κῦρος καὶ ἐν οἰκίᾳ εἶναι ἐπιτήδευμα τὴν εὐθημοσύνην· ὅταν γάρ τίς του δέηται, δῆλόν ἐστι ὅπου δεῖ ἐλθόντα λαβεῖν· πολὺ δʼ ἔτι κάλλιον ἐνόμιζε τὴν τῶν στρατιωτικῶν φύλων εὐθημοσύνην εἶναι, ὅσῳ τε ὀξύτεροι οἱ καιροὶ τῶν εἰς τὰ πολεμικὰ χρήσεων καὶ μείζω τὰ σφάλματα ⟨τὰ⟩ ἀπὸ τῶν ὑστεριζόντων ἐν αὐτοῖς· ἀπὸ δὲ τῶν ἐν καιρῷ παραγιγνομένων πλείστου ἄξια πλεονεκτήματα ἑώρα γιγνόμενα ἐν τοῖς πολεμικοῖς· διὰ ταῦτα οὖν καὶ ἐπεμέλετο ταύτης τῆς εὐθημοσύνης μάλιστα.

8.5.8Kendisi önce ordugâhın ortasına yerleşirdi, çünkü orası en güvenli yerdi. Sonra alıştığı gibi en güvendiklerini çevresinde tutar, onların çevresine de halka hâlinde süvarileri ve savaş arabası sürücülerini yerleştirirdi.

8.5.8

καὶ αὐτὸς μὲν δὴ πρῶτον ἑαυτὸν ἐν μέσῳ κατετίθετο τοῦ στρατοπέδου, ὡς ταύτης τῆς χώρας ἐχυρωτάτης οὔσης· ἔπειτα δὲ τοὺς μὲν πιστοτάτους ὥσπερ εἰώθει περὶ ἑαυτὸν εἶχε, τούτων δʼ ἐν κύκλῳ ἐχομένους ἱππέας τʼ εἶχε καὶ ἁρματηλάτας.

8.5.9Bunların da güvenli bir yere ihtiyacı olduğunu düşünüyordu; çünkü ordugâhta savaştıkları silahların hiçbiri ellerinin altında olmaz, işe yarayacak hâle gelmek için de silahlanmaya uzun zaman ayırmaları gerekir.

8.5.9

καὶ γὰρ τούτους ἐχυρᾶς ἐνόμιζε χώρας δεῖσθαι, ὅτι σὺν οἷς μάχονται ὅπλοις οὐδὲν πρόχειρον ἔχοντες τούτων στρατοπεδεύονται, ἀλλὰ πολλοῦ χρόνου δέονται εἰς τὴν ἐξόπλισιν, εἰ μέλλουσι χρησίμως ἕξειν.

8.5.10Kendisinin ve süvarilerin sağında ve solunda peltastların, önünde ve arkasında da okçuların yeri vardı.

8.5.10

ἐν δεξιᾷ δὲ καὶ ἐν ἀριστερᾷ αὐτοῦ τε καὶ τῶν ἱππέων πελτασταῖς χώρα ἦν· τοξοτῶν δʼ αὖ χώρα ἡ πρόσθεν ἦν καὶ ὄπισθεν αὐτοῦ τε καὶ τῶν ἱππέων.

8.5.11Ağır piyadeleri ve büyük hasır kalkanlı askerleri ise hepsinin çevresinde bir sur gibi tutardı; böylece süvarilerin bir şekilde hazırlanması gerekirse, yerinden en zor sökülecek askerler önde durduğu için silahlarını güvenle kuşanabilirlerdi.

8.5.11

ὁπλίτας δὲ καὶ τοὺς τὰ μεγάλα γέρρα ἔχοντας κύκλῳ πάντων εἶχεν ὥσπερ τεῖχος, ὅπως καὶ εἰ δέοι τι ἐνσκευάζεσθαι τοὺς ἱππέας, οἱ μονιμώτατοι πρόσθεν ὄντες παρέχοιεν αὐτοῖς ἀσφαλῆ τὴν καθόπλισιν.

8.5.12Onun ordusunda ağır piyadeler gibi peltastlar ve okçular da düzen içinde uyurdu. Böylece gece bir şey olursa, ağır piyadeler göğüs göğüse gelen düşmanı vurmaya nasıl hazırsa, okçular ve cirit atıcılar da biri yaklaşırsa ağır piyadelerin üzerinden hemen cirit ve ok atabilirlerdi.

8.5.12

ἐκάθευδον δὲ αὐτῷ ἐν τάξει ὥσπερ οἱ ὁπλῖται, οὕτω δὲ καὶ οἱ πελτασταὶ καὶ οἱ τοξόται, ὅπως καὶ ἐκ νυκτῶν, εἰ δέοι τι, ὥσπερ καὶ οἱ ὁπλῖται παρεσκευασμένοι εἰσὶ παίειν τὸν εἰς χεῖρας ἰόντα, οὕτω καὶ οἱ τοξόται καὶ οἱ ἀκοντισταί, εἴ τινες προσίοιεν, ἐξ ἑτοίμου ἀκοντίζοιεν καὶ τοξεύοιεν ὑπὲρ τῶν ὁπλιτῶν.

8.5.13Bütün komutanların çadırlarında işaretler de vardı. Şehirlerde akıllı uşaklar çoğu kişinin, en çok da önemli kişilerin evlerini nasıl bilirse, Kyros'un hizmetkârları da ordugâhta komutanların yerlerini bilir, her birine ait işaretleri tanırlardı. Böylece Kyros'un birine ihtiyacı olduğunda onu aramazlar, en kısa yoldan ona koşarlardı.

8.5.13

εἶχον δὲ καὶ σημεῖα πάντες οἱ ἄρχοντες ἐπὶ ταῖς σκηναῖς· οἱ δʼ ὑπηρέται ὥσπερ καὶ ἐν ταῖς πόλεσιν οἱ σώφρονες ἴσασι μὲν καὶ τῶν πλείστων τὰς οἰκήσεις, μάλιστα δὲ τῶν ἐπικαιρίων, οὕτω καὶ τῶν ἐν τοῖς στρατοπέδοις τάς τε χώρας τὰς τῶν ἡγεμόνων ἠπίσταντο οἱ Κύρου ὑπηρέται καὶ τὰ σημεῖα ἐγίγνωσκον ἃ ἑκάστοις ἦν· ὥστε ὅτου δέοιτο Κῦρος, οὐκ ἐζήτουν, ἀλλὰ τὴν συντομωτάτην ἐφʼ ἕκαστον ἔθεον.

8.5.14Her birlik kendi başına, karışmadan durduğu için birinin düzene uyduğu da, buyrulanı yapmadığı da çok daha kolay görülürdü. İşler böyle olunca, biri gece ya da gündüz saldırsa, saldıranların ordugâha pusuya düşer gibi düşeceğini düşünüyordu.

8.5.14

καὶ διὰ τὸ εἰλικρινῆ ἕκαστα εἶναι τὰ φῦλα πολὺ μᾶλλον ἦν δῆλα καὶ ὁπότε τις εὐτακτοίη καὶ εἴ τις μὴ πράττοι τὸ προσταττόμενον. οὕτω δὴ ἐχόντων ἡγεῖτο, εἴ τις καὶ ἐπίθοιτο νυκτὸς ἢ ἡμέρας, ὥσπερ ἂν εἰς ἐνέδραν εἰς τὸ στρατόπεδον τοὺς ἐπιτιθεμένους ἐμπίπτειν.

8.5.15Taktik ustalığının yalnız saf hattını kolayca uzatıp derinleştirebilmek, kol düzeninden saf düzenine geçebilmek, düşman sağdan, soldan ya da arkadan göründüğünde birliği doğru şekilde döndürebilmek olduğunu düşünmüyordu. Gerektiğinde birliği bölmeyi, her bölümü en çok işe yarayacağı yere koymayı, yetişmek gereken yerde hız kazanmayı da taktik ustalığından sayıyordu. Bütün bunların ve buna benzer şeylerin taktik bilen bir adamın işi olduğunu düşünür, hepsiyle aynı özenle ilgilenirdi.

8.5.15

καὶ τὸ τακτικὸν δὲ εἶναι οὐ τοῦτο μόνον ἡγεῖτο εἴ τις ἐκτεῖναι φάλαγγα εὐπόρως δύναιτο ἢ βαθῦναι ἢ ἐκ κέρατος εἰς φάλαγγα καταστῆσαι ἢ ἐκ δεξιᾶς ἢ ἀριστερᾶς ἢ ὄπισθεν ἐπιφανέντων πολεμίων ὀρθῶς ἐξελίξαι, ἀλλὰ καὶ τὸ διασπᾶν ὁπότε δέοι τακτικὸν ἡγεῖτο, καὶ τὸ τιθέναι γε τὸ μέρος ἕκαστον ὅπου μάλιστα ἐν ὠφελείᾳ ἂν εἴη, καὶ τὸ ταχύνειν δὲ ὅπου φθάσαι δέοι, πάντα ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα τακτικοῦ ἀνδρὸς ἐνόμιζεν εἶναι καὶ ἐπεμελεῖτο τούτων πάντων ὁμοίως.

8.5.16Yürüyüşlerde her zaman karşılaştığı duruma göre düzen vererek ilerler, ordugâhta ise askerleri çoğunlukla anlattığımız gibi yerleştirirdi.

8.5.16

καὶ ἐν μὲν ταῖς πορείαις πρὸς τὸ συμπῖπτον ἀεὶ διατάττων ἐπορεύετο, ἐν δὲ τῇ στρατοπεδεύσει ὡς τὰ πολλὰ ὥσπερ εἴρηται κατεχώριζεν.

8.5.17Yolda Med ülkesine gelince Kyros Kyaksares'in yanına uğradı. Birbirlerini kucakladıktan sonra Kyros önce Kyaksares'e, Babil'e geldiğinde kendi evinde kalabilsin diye orada ona bir ev ve bir hükûmet konağı ayrıldığını söyledi; sonra ona daha pek çok güzel hediye verdi.

8.5.17

ἐπεὶ δὲ πορευόμενοι γίγνονται κατὰ τὴν Μηδικήν, τρέπεται ὁ Κῦρος πρὸς Κυαξάρην. ἐπεὶ δὲ ἠσπάσαντο ἀλλήλους, πρῶτον μὲν δὴ ὁ Κῦρος εἶπε τῷ Κυαξάρῃ ὅτι οἶκος αὐτῷ ἐξῃρημένος εἴη ἐν Βαβυλῶνι καὶ ἀρχεῖα, ὅπως ἔχῃ καὶ ὅταν ἐκεῖσε ἔλθῃ εἰς οἰκεῖα κατάγεσθαι· ἔπειτα δὲ καὶ ἄλλα δῶρα ἔδωκεν αὐτῷ πολλὰ καὶ καλά.

8.5.18Kyaksares bunları kabul etti ve ona, elinde altın bir taç, bilezikler, bir gerdanlık ve olabildiğince güzel bir Med giysisi taşıyan kızını gönderdi.

8.5.18

ὁ δὲ Κυαξάρης ταῦτα μὲν ἐδέχετο, προσέπεμψε δὲ αὐτῷ τὴν θυγατέρα στέφανόν τε χρυσοῦν καὶ ψέλια φέρουσαν καὶ στρεπτὸν καὶ στολὴν Μηδικὴν ὡς δυνατὸν καλλίστην.

8.5.19Kız tacı Kyros'un başına koyarken Kyaksares şöyle dedi: "Kyros, kendi kızım olan bu kızı da sana eş olarak veriyorum. Senin baban da benim babamın kızıyla evlenmişti, sen de ondan doğdun. Bu, sen çocukken bizim yanımızdayken sık sık kucağında gezdirdiğin kızdır; biri ona kiminle evleneceğini sorduğunda 'Kyros'la' derdi. Ona çeyiz olarak bütün Med ülkesini de veriyorum; çünkü meşru bir erkek evladım yok."

8.5.19

καὶ ἡ μὲν δὴ παῖς ἐστεφάνου τὸν Κῦρον, ὁ δὲ Κυαξάρης εἶπε· δίδωμι δέ σοι, ἔφη, ὦ Κῦρε, καὶ αὐτὴν ταύτην γυναῖκα, ἐμὴν οὖσαν θυγατέρα· καὶ ὁ σὸς δὲ πατὴρ ἔγημε τὴν τοῦ ἐμοῦ πατρὸς θυγατέρα, ἐξ ἧς σὺ ἐγένου· αὕτη δʼ ἐστὶν ἣν σὺ πολλάκις παῖς ὢν ὅτε παρʼ ἡμῖν ἦσθα ἐτιθηνήσω· καὶ ὁπότε τις ἐρωτῴη αὐτὴν τίνι γαμοῖτο, ἔλεγεν ὅτι Κύρῳ· ἐπιδίδωμι δὲ αὐτῇ ἐγὼ καὶ φερνὴν Μηδίαν τὴν πᾶσαν· οὐδὲ γὰρ ἔστι μοι ἄρρην παῖς γνήσιος.

8.5.20O böyle konuştu; Kyros da şöyle cevap verdi: "Kyaksares, soyu da, kızı da, hediyeleri de takdirle karşılıyorum. Ama bu konuda sana babamın ve annemin rızasıyla söz vermek istiyorum." Kyros böyle dedi; yine de Kyaksares'i memnun edeceğini düşündüğü her şeyi kıza hediye etti. Bunları yaptıktan sonra Pers ülkesine doğru yola çıktı.

8.5.20

ὁ μὲν οὕτως εἶπεν· ὁ δὲ Κῦρος ἀπεκρίνατο· ἀλλʼ, ὦ Κυαξάρη, τό τε γένος ἐπαινῶ καὶ τὴν παῖδα καὶ τὰ δῶρα· βούλομαι δέ, ἔφη, σὺν τῇ τοῦ πατρὸς γνώμῃ καὶ τῇ τῆς μητρὸς ταῦτά σοι συναινέσαι. εἶπε μὲν οὖν οὕτως ὁ Κῦρος, ὅμως δὲ τῇ παιδὶ πάντα ἐδωρήσατο ὁπόσα ᾤετο καὶ τῷ Κυαξάρῃ χαριεῖσθαι. ταῦτα δὲ ποιήσας εἰς Πέρσας ἐπορεύετο.

8.5.21Yol alıp Pers sınırına varınca ordunun geri kalanını orada bıraktı, kendisi dostlarıyla birlikte şehre gitti. Yanında bütün Perslerin kurban sunup ziyafet çekmesine yetecek kadar kurbanlık götürüyordu. Babasına, annesine ve öteki dostlarına yaraşır hediyeler, yöneticilere, yaşlılara ve bütün eşitlere yaraşır hediyeler de götürüyordu. Bütün Pers erkeklerine ve kadınlarına da, bugün kral Pers ülkesine geldiğinde verdiği hediyelerin aynısını verdi.

8.5.21

ἐπεὶ δʼ ἐπὶ τοῖς Περσῶν ὁρίοις ἐγένετο πορευόμενος, τὸ μὲν ἄλλο στράτευμα αὐτοῦ κατέλιπεν, αὐτὸς δὲ σὺν τοῖς φίλοις εἰς τὴν πόλιν ἐπορεύετο, ἱερεῖα μὲν ἄγων ὡς πᾶσι Πέρσαις ἱκανὰ θύειν τε καὶ ἑστιᾶσθαι· δῶρα δʼ ἦγεν οἷα μὲν ἔπρεπε τῷ πατρὶ καὶ τῇ μητρὶ καὶ τοῖς ἄλλοις φίλοις, οἷα δʼ ἔπρεπεν ἀρχαῖς καὶ γεραιτέροις καὶ τοῖς ὁμοτίμοις πᾶσιν· ἔδωκε δὲ καὶ πᾶσι Πέρσαις καὶ Περσίσιν ὅσαπερ καὶ νῦν ἔτι δίδωσιν ὅτανπερ ἀφίκηται βασιλεὺς εἰς Πέρσας.

8.5.22Bundan sonra Kambyses en önemli işlerde söz sahibi olan Pers yaşlılarını ve yöneticileri topladı, Kyros'u da çağırdı ve şunları söyledi: "Persler, ve sen, Kyros, ikinize de iyilik dilemem pek tabiidir; çünkü sizin kralınızım, sen de, Kyros, benim oğlumsun. Bu yüzden ikiniz için de iyi olduğunu düşündüğüm şeyleri ortaya koymak bana düşer.

8.5.22

ἐκ δὲ τούτου συνέλεξε Καμβύσης τοὺς γεραιτέρους Περσῶν καὶ τὰς ἀρχάς, οἵπερ τῶν μεγίστων κύριοί εἰσι· παρεκάλεσε δὲ καὶ Κῦρον, καὶ ἔλεξε τοιάδε. ἄνδρες Πέρσαι καὶ σύ, ὦ Κῦρε, ἐγὼ ἀμφοτέροις ὑμῖν εἰκότως εὔνους εἰμί· ὑμῶν μὲν γὰρ βασιλεύω, σὺ δέ, ὦ Κῦρε, παῖς ἐμὸς εἶ. δίκαιος οὖν εἰμι, ὅσα γιγνώσκειν δοκῶ ἀγαθὰ ἀμφοτέροις, ταῦτα εἰς τὸ μέσον λέγειν.

8.5.23"Geçmişte siz Kyros'a bir ordu verip onu bu ordunun başına geçirerek yükselttiniz; Kyros da bu orduya komuta ederek, tanrıların yardımıyla sizi, Persler, bütün insanlar arasında şanlı, bütün Asya'da itibarlı kıldı. Kendisiyle sefere çıkanlardan en iyileri zengin etti, çoğuna da ücret ve geçim sağladı. Bir Pers süvarisi kurarak Perslere ovalarda da pay sahibi olma imkânı verdi.

8.5.23

τὰ μὲν γὰρ παρελθόντα ὑμεῖς μὲν Κῦρον ηὐξήσατε στράτευμα δόντες καὶ ἄρχοντα τούτου αὐτὸν καταστήσαντες, Κῦρος δὲ ἡγούμενος τούτου σὺν θεοῖς εὐκλεεῖς μὲν ὑμᾶς, ὦ Πέρσαι, ἐν πᾶσιν ἀνθρώποις ἐποίησεν, ἐντίμους δʼ ἐν τῇ Ἀσίᾳ πάσῃ· τῶν δὲ συστρατευσαμένων αὐτῷ τοὺς μὲν ἀρίστους καὶ πεπλούτικε, τοῖς δὲ πολλοῖς μισθὸν καὶ τροφὴν παρεσκεύακεν· ἱππικὸν δὲ καταστήσας Περσῶν πεποίηκε Πέρσαις καὶ πεδίων εἶναι μετουσίαν.

8.5.24"Bundan sonra da böyle düşünürseniz, birbirinize pek çok iyiliğin sebebi olursunuz. Ama ya sen, Kyros, bugünkü talihinle şımarıp Persleri de ötekiler gibi kendi çıkarın için yönetmeye kalkışırsan, ya da siz, vatandaşlar, onun gücünü kıskanıp onu hükümdarlıktan düşürmeye çalışırsanız, iyi bilin ki birbirinizin pek çok iyiliğine engel olursunuz.

8.5.24

ἢν μὲν οὖν καὶ τὸ λοιπὸν οὕτω γιγνώσκητε, πολλῶν καὶ ἀγαθῶν αἴτιοι ἀλλήλοις ἔσεσθε· εἰ δὲ ἢ σύ, ὦ Κῦρε, ἐπαρθεὶς ταῖς παρούσαις τύχαις ἐπιχειρήσεις καὶ Περσῶν ἄρχειν ἐπὶ πλεονεξίᾳ ὥσπερ τῶν ἄλλων, ἢ ὑμεῖς, ὦ πολῖται, φθονήσαντες τούτῳ τῆς δυνάμεως καταλύειν πειράσεσθε τοῦτον τῆς ἀρχῆς, εὖ ἴστε ὅτι ἐμποδὼν ἀλλήλοις πολλῶν καὶ ἀγαθῶν ἔσεσθε.

8.5.25"Bunlar olmasın da iyi şeyler olsun diye," dedi, "bence birlikte kurban sunup tanrıları tanık tutarak şöyle anlaşmalısınız: sen, Kyros, biri Pers topraklarına saldırırsa ya da Perslerin kanunlarını çiğnemeye çalışırsa bütün gücünle yardıma geleceksin; siz de, Persler, biri Kyros'u hükümdarlıktan düşürmeye kalkışırsa ya da tebaasından biri ayaklanırsa, hem kendinize hem Kyros'a, onun bildireceği şekilde yardım edeceksiniz.

8.5.25

ὡς οὖν μὴ ταῦτα γίγνηται, ἀλλὰ τἀγαθά, ἐμοὶ δοκεῖ, ἔφη, θύσαντας ὑμᾶς κοινῇ καὶ θεοὺς ἐπιμαρτυραμένους συνθέσθαι, σὲ μέν, ὦ Κῦρε, ἤν τις ἐπιστρατεύηται χώρᾳ Περσίδι ἢ Περσῶν νόμους διασπᾶν πειρᾶται, βοηθήσειν παντὶ σθένει, ὑμᾶς δέ, ὦ Πέρσαι, ἤν τις ἢ ἀρχῆς Κῦρον ἐπιχειρῇ καταπαύειν ἢ ἀφίστασθαί τις τῶν ὑποχειρίων, βοηθήσειν καὶ ὑμῖν αὐτοῖς καὶ Κύρῳ καθʼ ὅ τι ἂν οὗτος ἐπαγγέλλῃ.

8.5.26"Ben yaşadıkça Perslerin krallığı bende kalsın; ben ölünce, besbelli, yaşıyorsa Kyros'a geçecek. O Pers ülkesine geldiğinde, şimdi benim sunduğum kurbanları sizin adınıza onun sunması dine uygun olur; o uzaktayken de, sanırım, soyumuzdan size en iyi görünen kişinin tanrılara karşı görevleri yerine getirmesi iyi olur."

8.5.26

καὶ ἕως μὲν ἂν ἐγὼ ζῶ, ἐμὴ γίγνεται ἡ ἐν Πέρσαις βασιλεία· ὅταν δʼ ἐγὼ τελευτήσω, δῆλον ὅτι Κύρου, ἐὰν ζῇ. καὶ ὅταν μὲν οὗτος ἀφίκηται εἰς Πέρσας, ὁσίως ἂν ὑμῖν ἔχοι τοῦτον θύειν τὰ ἱερὰ ὑπὲρ ὑμῶν ἅπερ νῦν ἐγὼ θύω· ὅταν δʼ οὗτος ἔκδημος ᾖ, καλῶς ἂν οἶμαι ὑμῖν ἔχειν εἰ ἐκ τοῦ γένους ὃς ἂν δοκῇ ὑμῖν ἄριστος εἶναι, οὗτος τὰ τῶν θεῶν ἀποτελοίη.

8.5.27Kambyses bunları söyleyince Kyros da Perslerin yetkilileri de buna razı oldular. O zaman bu anlaşmayı yapıp tanrıları tanık tuttular; Persler ve kral bugün de birbirlerine karşı böyle davranmayı sürdürüyorlar. Bunlar yapıldıktan sonra Kyros oradan ayrıldı.

8.5.27

ταῦτα εἰπόντος Καμβύσου συνέδοξε Κύρῳ τε καὶ τοῖς Περσῶν τέλεσι· καὶ συνθέμενοι ταῦτα τότε καὶ θεοὺς ἐπιμαρτυράμενοι οὕτω καὶ νῦν ἔτι διαμένουσι ποιοῦντες πρὸς ἀλλήλους Πέρσαι τε καὶ βασιλεύς. τούτων δὲ πραχθέντων ἀπῄει ὁ Κῦρος.

8.5.28Dönüşte Med ülkesine gelince, babası ve annesi de uygun bulduğu için Kyaksares'in kızıyla evlendi; çok güzel bir kız olduğu bugün de anlatılır. [Bazı hikâyeciler onun annesinin kız kardeşiyle evlendiğini söylerler; ama o zaman kız iyice yaşlı bir kadın olurdu.] Evlendikten sonra onu yanına alıp hemen yola koyuldu.

8.5.28

ὡς δʼ ἀπιὼν ἐγένετο ἐν Μήδοις, συνδόξαν τῷ πατρὶ καὶ τῇ μητρὶ γαμεῖ τὴν Κυαξάρου θυγατέρα, ἧς ἔτι καὶ νῦν λόγος ὡς παγκάλης γενομένης. [ἔνιοι δὲ τῶν λογοποιῶν λέγουσιν ὡς τὴν τῆς μητρὸς ἀδελφὴν ἔγημεν· ἀλλὰ γραῦς ἂν καὶ παντάπασιν ἦν ἡ παῖς.] γήμας δʼ εὐθὺς ἔχων ἀνεζεύγνυεν.

8.6.16. Bölüm

Babil'e dönünce boyun eğdirilen kavimlere artık satraplar gönderme zamanının geldiğine karar verdi. Ama kalelerdeki kale komutanlarının ve ülkedeki muhafız birliklerinin binbaşılarının kendisinden başka kimseye bağlı olmamasını istiyordu. Satraplardan biri zenginliğine ve emrindeki insanların çokluğuna güvenip şımarır, itaatten çıkmaya kalkışırsa ülkede hemen karşısında rakipler bulsun diye bunu önceden düşünmüştü.

8.6.1

ἐπεὶ δʼ ἐν Βαβυλῶνι ἦν, ἐδόκει αὐτῷ σατράπας ἤδη πέμπειν ἐπὶ τὰ κατεστραμμένα ἔθνη. τοὺς μέντοι ἐν ταῖς ἄκραις φρουράρχους καὶ τοὺς χιλιάρχους τῶν κατὰ τὴν χώραν φυλακῶν οὐκ ἄλλου ἢ ἑαυτοῦ ἐβούλετο ἀκούειν· ταῦτα δὲ προεωρᾶτο ἐννοῶν ὅπως εἴ τις τῶν σατραπῶν ὑπὸ πλούτου καὶ πλήθους ἀνθρώπων ἐξυβρίσειε καὶ ἐπιχειρήσειε μὴ πείθεσθαι, εὐθὺς ἀντιπάλους ἔχοι ἐν τῇ χώρᾳ.

8.6.2Bunu yapmak isteyince önce önemli kişileri toplayıp onlara önceden haber vermeye karar verdi ki gidenler hangi şartlarla gittiklerini bilsinler; böylece buna daha kolay katlanacaklarını düşünüyordu. Ama biri yönetici atandıktan sonra bunu fark ederse, kendilerine güvenilmediği için böyle yapıldığını düşünüp ağır karşılayacaklarını sanıyordu.

8.6.2

ταῦτʼ οὖν βουλόμενος πρᾶξαι ἔγνω συγκαλέσαι πρῶτον τοὺς ἐπικαιρίους καὶ προειπεῖν, ὅπως εἰδεῖεν ἐφʼ οἷς ἴασιν οἱ ἰόντες· ἐνόμιζε γὰρ οὕτω ῥᾷον φέρειν ἂν αὐτούς· ἐπεὶ δὲ κατασταίη τις ἄρχων καὶ αἰσθάνοιτο ταῦτα, χαλεπῶς ἂν ἐδόκουν αὐτῷ φέρειν, νομίζοντες διʼ ἑαυτῶν ἀπιστίαν ταῦτα γενέσθαι.

8.6.3Böylece onları topladı ve şunları söyledi: "Dostlarım, boyun eğdirdiğimiz şehirlerde o zaman bıraktığımız muhafızlarımız ve kale komutanlarımız var. Ayrılırken onlara başka hiçbir işe karışmamalarını, yalnız surları korumalarını buyurmuştum. Bunları görevlerinden almayacağım, çünkü kendilerine verilen işi iyi korudular. Ama başka satraplar göndermeyi uygun buluyorum: bunlar oralarda oturanları yönetecek, vergiyi toplayıp muhafızlara ücretlerini verecek, gereken başka masrafları da karşılayacaklar.

8.6.3

οὕτω δὴ συλλέξας λέγει αὐτοῖς τοιάδε. ἄνδρες φίλοι, εἰσὶν ἡμῖν ἐν ταῖς κατεστραμμέναις πόλεσι φρουροὶ καὶ φρούραρχοι, οὓς τότε κατελίπομεν· καὶ τούτοις ἐγὼ προστάξας ἀπῆλθον ἄλλο μὲν μηδὲν πολυπραγμονεῖν, τὰ δὲ τείχη διασῴζειν. τούτους μὲν οὖν οὐ παύσω τῆς ἀρχῆς, ἐπεὶ καλῶς διαπεφυλάχασι τὰ προσταχθέντα· ἄλλους δὲ σατράπας πέμψαι μοι δοκεῖ, οἵτινες ἄρξουσι τῶν ἐνοικούντων καὶ τὸν δασμὸν λαμβάνοντες τοῖς τε φρουροῖς δώσουσι μισθὸν καὶ ἄλλο τελοῦσιν ὅ τι ἂν δέῃ.

8.6.4"Burada kalacak olanlarınızdan, bu kavimlere bir iş görmek için göndererek zahmet vereceğim kimselerin de orada toprakları ve evleri olmasını uygun buluyorum; böylece buraya onlara vergi gelsin, oraya gittiklerinde de kendi evlerinde kalabilsinler."

8.6.4

δοκεῖ δέ μοι καὶ τῶν ἐνθάδε μενόντων ὑμῶν, οἷς ἂν ἐγὼ πράγματα παρέχω πέμπων πράξοντάς τι ἐπὶ ταῦτα τὰ ἔθνη, χώρας γενέσθαι καὶ οἴκους ἐκεῖ, ὅπως δασμοφορῆταί τε αὐτοῖς δεῦρο, ὅταν τε ἴωσιν ἐκεῖσε, εἰς οἰκεῖα ἔχωσι κατάγεσθαι.

8.6.5Bunları söyledi ve dostlarından birçoğuna, boyun eğdirilen bütün şehirlerde evler ve tebaa verdi. O zaman bunları alanların torunlarının, kimi bir ülkede kimi başka bir ülkede bulunan toprakları bugün de duruyor; kendileri ise kralın yanında oturuyorlar.

8.6.5

ταῦτα εἶπε καὶ ἔδωκε πολλοῖς τῶν φίλων κατὰ πάσας τὰς καταστραφείσας πόλεις οἴκους καὶ ὑπηκόους· καὶ νῦν εἰσιν ἔτι τοῖς ἀπογόνοις τῶν τότε λαβόντων αἱ χῶραι καταμένουσαι ἄλλαι ἐν ἄλλῃ γῇ· αὐτοὶ δὲ οἰκοῦσι παρὰ βασιλεῖ.

8.6.6"Bu ülkelere gidecek satrapları da," dedi, "her ülkede güzel ya da iyi ne varsa onu buraya göndermeyi unutmayacak kimselerden seçmeliyiz ki burada olan bizler de her yerde ortaya çıkan iyi şeylerden pay alalım. Çünkü bir yerde kötü bir şey olursa onu savuşturmak da bize düşecek."

8.6.6

δεῖ δέ, ἔφη, τοὺς ἰόντας σατράπας ἐπὶ ταύτας τὰς χώρας τοιούτους ἡμᾶς σκοπεῖν οἵτινες ὅ τι ἂν ἐν τῇ γῇ ἑκάστῃ καλὸν ἢ ἀγαθὸν ᾖ, μεμνήσονται καὶ δεῦρο ἀποπέμπειν, ὡς μετέχωμεν καὶ οἱ ἐνθάδε ὄντες τῶν πανταχοῦ γιγνομένων ἀγαθῶν· καὶ γὰρ ἤν τί που δεινὸν γίγνηται, ἡμῖν ἔσται ἀμυντέον.

8.6.7Bunları söyleyip o zaman sözünü bitirdi. Sonra dostlarından, söylenen şartlarla gitmeyi arzuladığını bildiği kimseler arasından en uygun görünenleri seçip satrap olarak gönderdi: Arabistan'a Megabyzos'u, Kapadokya'ya Artabatas'ı, Büyük Frigya'ya Artakamas'ı, Lidya ve İonya'ya Khrysantas'ı, Karia'ya, Karialıların istediği Adusios'u, Hellespontos kıyısındaki Frigya'ya ve Aiolis'e Pharnukhos'u.

8.6.7

ταῦτʼ εἰπὼν τότε μὲν ἔπαυσε τὸν λόγον, ἔπειτα δὲ οὓς ἐγίγνωσκε τῶν φίλων ἐπὶ τοῖς εἰρημένοις ἐπιθυμοῦντας ἰέναι, ἐκλεξάμενος αὐτῶν τοὺς δοκοῦντας ἐπιτηδειοτάτους εἶναι ἔπεμπε σατράπας εἰς Ἀραβίαν μὲν Μεγάβυζον, εἰς Καππαδοκίαν δὲ Ἀρταβάταν, εἰς Φρυγίαν δὲ τὴν μεγάλην Ἀρτακάμαν, εἰς Λυδίαν δὲ καὶ Ἰωνίαν Χρυσάνταν, εἰς Καρίαν δὲ Ἀδούσιον, ὅνπερ ᾐτοῦντο, εἰς Φρυγίαν δὲ τὴν παρʼ Ἑλλήσποντον καὶ Αἰολίδα Φαρνοῦχον.

8.6.8Kilikya'ya, Kıbrıs'a ve Paflagonyalılara Pers satrap göndermedi, çünkü Babil seferine kendi istekleriyle katılmış görünüyorlardı; ama onların da vergi ödemelerini kararlaştırdı.

8.6.8

Κιλικίας δὲ καὶ Κύπρου καὶ Παφλαγόνων οὐκ ἔπεμψε Πέρσας σατράπας, ὅτι ἑκόντες ἐδόκουν συστρατεῦσαι ἐπὶ Βαβυλῶνα· δασμοὺς μέντοι συνέταξεν ἀποφέρειν καὶ τούτους.

8.6.9Kyros o zaman nasıl düzenlediyse, bugün de kalelerdeki muhafız birlikleri doğrudan krala bağlıdır; muhafız birliklerinin binbaşıları da kral tarafından atanır ve kralın yanında kayıtlıdır.

8.6.9

ὡς δὲ τότε Κῦρος κατεστήσατο, οὕτως ἔτι καὶ νῦν βασιλέως εἰσὶν αἱ ἐν ταῖς ἄκραις φυλακαὶ καὶ οἱ χιλίαρχοι τῶν φυλακῶν ἐκ βασιλέως εἰσὶ καθεστηκότες καὶ παρὰ βασιλεῖ ἀπογεγραμμένοι.

8.6.10Gönderdiği bütün satraplara, kendisini yaparken gördükleri her şeyi örnek almalarını önceden buyurdu. Önce, yanlarında giden Perslerden ve müttefiklerden süvari ve savaş arabası birlikleri kuracaklardı; toprak ve makam alanların hepsini kapıya devam etmeye ve itidale özen göstererek, bir ihtiyaç olduğunda kendilerini satrabın kullanmasına sunmaya zorlayacaklardı. Doğan çocuklar da, onun yanında olduğu gibi, kapıda terbiye edilecekti. Satrap kapıdakileri ava çıkaracak, hem kendini hem yanındakileri savaş işlerinde çalıştıracaktı.

8.6.10

προεῖπε δὲ πᾶσι τοῖς ἐκπεμπομένοις σατράπαις, ὅσα αὐτὸν ἑώρων ποιοῦντα, πάντα μιμεῖσθαι· πρῶτον μὲν ἱππέας καθιστάναι ἐκ τῶν συνεπισπομένων Περσῶν καὶ συμμάχων καὶ ἁρματηλάτας· ὁπόσοι δʼ ἂν γῆν καὶ ἀρχεῖα λάβωσιν, ἀναγκάζειν τούτους ἐπὶ θύρας ἰέναι καὶ σωφροσύνης ἐπιμελουμένους παρέχειν ἑαυτοὺς τῷ σατράπῃ χρῆσθαι, ἤν τι δέηται· παιδεύειν δὲ καὶ τοὺς γιγνομένους παῖδας ἐπὶ θύραις, ὥσπερ παρʼ αὐτῷ· ἐξάγειν δʼ ἐπὶ τὴν θήραν τὸν σατράπην τοὺς ἀπὸ θυρῶν καὶ ἀσκεῖν αὑτόν τε καὶ τοὺς σὺν αὑτῷ τὰ πολεμικά.

8.6.11"Gücüne oranla bana en çok savaş arabası, en çok ve en iyi süvari gösteren kişiyi," dedi, "hem Persler hem benim için iyi bir müttefik ve hâkimiyetin iyi bir koruyucusu olarak onurlandıracağım. Sizin yanınızda da, benim yanımda olduğu gibi, en iyiler oturma yerlerinde öne geçirilerek onurlandırılsın. Sofranız da, benimki gibi, önce ev halkınızı doyursun, sonra da dostlarla paylaşmaya ve her gün güzel bir iş yapanı ayrıca ödüllendirmeye yetecek kadar donatılmış olsun.

8.6.11

ὃς δʼ ἂν ἐμοί, ἔφη, κατὰ λόγον τῆς δυνάμεως πλεῖστα μὲν ἅρματα, πλείστους δὲ καὶ ἀρίστους ἱππέας ἀποδεικνύῃ, τοῦτον ἐγὼ ὡς ἀγαθὸν σύμμαχον καὶ ὡς ἀγαθὸν συμφύλακα Πέρσαις τε καὶ ἐμοὶ τῆς ἀρχῆς τιμήσω. ἔστων δὲ παρʼ ὑμῖν καὶ ἕδραις ὥσπερ παρʼ ἐμοὶ οἱ ἄριστοι προτετιμημένοι, καὶ τράπεζα, ὥσπερ ἡ ἐμή, τρέφουσα μὲν πρῶτον τοὺς οἰκέτας, ἔπειτα δὲ καὶ ὡς φίλοις μεταδιδόναι ἱκανῶς κεκοσμημένη καὶ ὡς τὸν καλόν τι ποιοῦντα καθʼ ἡμέραν ἐπιγεραίρειν.

8.6.12"Av bahçeleri de edinin, av hayvanları besleyin; ne kendiniz zahmet çekmeden yemek yiyin ne de idmansız atlara yem verin. Çünkü ben tek başıma, bir insanın aretē'siyle hepinizin iyi şeylerini koruyamam. Benim, iyi biri olarak yanımdaki iyi adamlarla size yardımcı olmam, sizin de aynı şekilde iyi kimseler olarak yanınızdaki iyi adamlarla bana müttefik olmanız gerekir.

8.6.12

κτᾶσθε δὲ καὶ παραδείσους καὶ θηρία τρέφετε, καὶ μήτε αὐτοί ποτε ἄνευ πόνου σῖτον παραθῆσθε μήτε ἵπποις ἀγυμνάστοις χόρτον ἐμβάλλετε· οὐ γὰρ ἂν δυναίμην ἐγὼ εἷς ὢν ἀνθρωπίνῃ ἀρετῇ τὰ πάντων ὑμῶν ἀγαθὰ διασῴζειν, ἀλλὰ δεῖ ἐμὲ μὲν ἀγαθὸν ὄντα σὺν ἀγαθοῖς τοῖς παρʼ ἐμοῦ ὑμῖν ἐπίκουρον εἶναι, ὑμᾶς δὲ ὁμοίως αὐτοὺς ἀγαθοὺς ὄντας σὺν ἀγαθοῖς τοῖς μεθʼ ὑμῶν ἐμοὶ συμμάχους εἶναι.

8.6.13"Şunu da anlamanızı isterim: şimdi size öğütlediğim şeylerin hiçbirini kölelere buyurmuyorum; yapmanız gerektiğini söylediğim her şeyi kendim de yapmaya çalışıyorum. Ben size beni örnek almanızı nasıl söylüyorsam, siz de emrinizde makam tutanlara sizi örnek almayı öğretin."

8.6.13

βουλοίμην δʼ ἂν ὑμᾶς καὶ τοῦτο κατανοῆσαι ὅτι τούτων ὧν νῦν ὑμῖν παρακελεύομαι οὐδὲν τοῖς δούλοις προστάττω· ἃ δʼ ὑμᾶς φημι χρῆναι ποιεῖν, ταῦτα καὶ αὐτὸς πειρῶμαι πάντα πράττειν. ὥσπερ δʼ ἐγὼ ὑμᾶς κελεύω ἐμὲ μιμεῖσθαι, οὕτω καὶ ὑμεῖς τοὺς ὑφʼ ὑμῶν ἀρχὰς ἔχοντας μιμεῖσθαι ὑμᾶς διδάσκετε.

8.6.14Kyros bunları o zaman böyle düzenlediği için bugün de kralın emrindeki bütün muhafız birlikleri aynı şekilde nöbet tutar, yöneticilerin bütün kapılarına aynı şekilde devam edilir, büyük küçük bütün evler aynı şekilde idare edilir, her yerde orada bulunanların en iyileri oturma yerlerinde öne geçirilerek onurlandırılır, bütün yürüyüşler aynı şekilde düzenlenir, bütün devlet işleri birkaç nazırın elinde toplanır.

8.6.14

ταῦτα δὲ Κύρου οὕτω τότε τάξαντος ἔτι καὶ νῦν τῷ αὐτῷ τρόπῳ πᾶσαι μὲν αἱ ὑπὸ βασιλεῖ φυλακαὶ ὁμοίως φυλάττονται, πᾶσαι δὲ αἱ τῶν ἀρχόντων θύραι ὁμοίως θεραπεύονται, πάντες δὲ οἱ οἶκοι καὶ μεγάλοι καὶ μικροὶ ὁμοίως οἰκοῦνται, πᾶσι δὲ οἱ ἄριστοι τῶν παρόντων ἕδραις προτετίμηνται, πᾶσαι δὲ αἱ πορεῖαι συντεταγμέναι κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον εἰσί, πᾶσαι δὲ συγκεφαλαιοῦνται πολιτικαὶ πράξεις εἰς ὀλίγους ἐπιστάτας.

8.6.15Herkese ne yapması gerektiğini böyle anlatıp her birine bir kuvvet verdikten sonra onları yolcu etti; hepsine, gelecek yıl bir sefer olacağını, adamların, silahların, atların ve savaş arabalarının teftiş edileceğini, buna göre hazırlanmalarını önceden bildirdi.

8.6.15

ταῦτα εἰπὼν ὡς χρὴ ποιεῖν ἑκάστους καὶ δύναμιν ἑκάστῳ προσθεὶς ἐξέπεμπε, καὶ προεῖπεν ἅπασι παρασκευάζεσθαι ὡς εἰς νέωτα στρατείας ἐσομένης καὶ ἀποδείξεως ἀνδρῶν καὶ ὅπλων καὶ ἵππων καὶ ἁρμάτων.

8.6.16Söylendiğine göre Kyros'un başlattığı ve bugün de süren bir şeyi daha fark ettik: her yıl bir adam yanında bir orduyla teftişe çıkar. Satraplardan birinin yardıma ihtiyacı varsa ona yardım eder; biri taşkınlık ediyorsa onu yola getirir; biri vergileri göndermeyi, oralarda oturanları korumayı ya da toprağın işlenmesini ihmal ediyor ya da buyrulan başka bir şeyi yapmıyorsa bütün bunları yoluna koyar; yapamazsa krala bildirir, kral da bunu duyunca düzeni bozan hakkında karar verir. "Kralın oğlu geliyor", "kralın kardeşi", "kralın gözü" diye sık sık söz edilenler —bazen de ortaya çıkmazlar— bu teftişçilerdendir; çünkü her biri, kral nereden dönmesini buyurursa oradan geri döner.

8.6.16

κατενοήσαμεν δὲ καὶ τοῦτο ὅτι Κύρου κατάρξαντος, ὥς φασι, καὶ νῦν ἔτι διαμένει· ἐφοδεύει γὰρ ἀνὴρ κατʼ ἐνιαυτὸν ἀεὶ στράτευμα ἔχων, ὡς ἢν μέν τις τῶν σατραπῶν ἐπικουρίας δέηται, ἐπικουρῇ, ἢν δέ τις ὑβρίζῃ, σωφρονίζῃ, ἢν δέ τις ἢ δασμῶν φορᾶς ἀμελῇ ἢ τῶν ἐνοίκων φυλακῆς ἢ ὅπως ἡ χώρα ἐνεργὸς ᾖ ἢ ἄλλο τι τῶν τεταγμένων παραλίπῃ, ταῦτα πάντα κατευτρεπίζῃ· ἢν δὲ μὴ δύνηται, βασιλεῖ ἀπαγγέλλῃ· ὁ δὲ ἀκούων βουλεύεται περὶ τοῦ ἀτακτοῦντος. καὶ οἱ πολλάκις λεγόμενοι ὅτι βασιλέως υἱὸς καταβαίνει, βασιλέως ἀδελφός, βασιλέως ὀφθαλμός, καὶ ἐνίοτε οὐκ ἐκφαινόμενοι, οὗτοι τῶν ἐφόδων εἰσίν· ἀποτρέπεται γὰρ ἕκαστος αὐτῶν ὁπόθεν ἂν βασιλεὺς κελεύῃ.

8.6.17Hâkimiyetin büyüklüğüne çare olarak bulduğu başka bir düzeni de öğrendik; bununla çok uzak yerlerin durumunu bile çabucak öğrenirdi. Bir atın gücünü tüketmeden sürülerek bir günde ne kadar yol alabileceğini hesapladı ve bu uzaklıkta aralıklarla ahırlar yaptırdı; oralara atlar ve onlara bakacak adamlar yerleştirdi. Her konağa da gelen mektupları teslim alıp ileten, yorulan atları ve adamları devralıp yerlerine dinçlerini gönderen uygun bir adam koydu.

8.6.17

κατεμάθομεν δὲ αὐτοῦ καὶ ἄλλο μηχάνημα πρὸς τὸ μέγεθος τῆς ἀρχῆς, ἐξ οὗ ταχέως ᾐσθάνετο καὶ τὰ πάμπολυ ἀπέχοντα ὅπως ἔχοι. σκεψάμενος γὰρ πόσην ἂν ὁδὸν ἵππος καθανύτοι τῆς ἡμέρας ἐλαυνόμενος ὥστε διαρκεῖν, ἐποιήσατο ἱππῶνας τοσοῦτον διαλείποντας καὶ ἵππους ἐν αὐτοῖς κατέστησε καὶ τοὺς ἐπιμελομένους τούτων, καὶ ἄνδρα ἐφʼ ἑκάστῳ τῶν τόπων ἔταξε τὸν ἐπιτήδειον παραδέχεσθαι τὰ φερόμενα γράμματα καὶ παραδιδόναι καὶ παραλαμβάνειν τοὺς ἀπειρηκότας ἵππους καὶ ἀνθρώπους καὶ ἄλλους πέμπειν νεαλεῖς·

8.6.18Söylendiğine göre bazen bu yolculuk geceleri de durmaz; gündüz ulağının yerini gece ulağı alır. Böyle olunca bazıları bu yolculuğun turnalardan bile hızlı tamamlandığını söyler. Bu yalan olsa bile, insanların karadan yaptığı yolculukların en hızlısının bu olduğu besbelli. Her şeyi olabildiğince çabuk öğrenip onunla olabildiğince çabuk ilgilenmek ise iyidir.

8.6.18

ἔστι δʼ ὅτε οὐδὲ τὰς νύκτας φασὶν ἵστασθαι ταύτην τὴν πορείαν, ἀλλὰ τῷ ἡμερινῷ ἀγγέλῳ τὸν νυκτερινὸν διαδέχεσθαι. τούτων δὲ οὕτω γιγνομένων φασί τινες θᾶττον τῶν γεράνων ταύτην τὴν πορείαν ἁνύτειν· εἰ δὲ τοῦτο ψεύδονται, ἀλλʼ ὅτι γε τῶν ἀνθρωπίνων πεζῇ πορειῶν αὕτη ταχίστη, τοῦτο εὔδηλον. ἀγαθὸν δὲ ὡς τάχιστα ἕκαστον αἰσθανόμενον ὡς τάχιστα ἐπιμελεῖσθαι.

8.6.19Yıl dolunca Babil'de bir ordu topladı; söylendiğine göre bu ordu yüz yirmi bin kadar süvariden, iki bin kadar tırpanlı savaş arabasından ve altı yüz bin kadar piyadeden oluşuyordu.

8.6.19

ἐπεὶ δὲ περιῆλθεν ὁ ἐνιαυτός, συνήγειρε στρατιὰν εἰς Βαβυλῶνα, καὶ λέγεται αὐτῷ γενέσθαι εἰς δώδεκα μὲν ἱππέων μυριάδας, εἰς δισχίλια δὲ ἅρματα δρεπανηφόρα, πεζῶν δὲ εἰς μυριάδας ἑξήκοντα.

8.6.20Bunları hazırladıktan sonra, söylendiğine göre Suriye'nin ötesinden Kızıldeniz'e kadar yaşayan bütün kavimleri boyunduruk altına aldığı sefere çıktı. Bundan sonra da Mısır'a sefer yapıp Mısır'ı boyun eğdirdiği söylenir.

8.6.20

ἐπεὶ δὲ ταῦτα συνεσκεύαστο αὐτῷ, ὥρμα δὴ ταύτην τὴν στρατείαν ἐν ᾗ λέγεται καταστρέψασθαι πάντα τὰ ἔθνη ὅσα Συρίαν ἐκβάντι οἰκεῖ μέχρι Ἐρυθρᾶς θαλάττης. μετὰ δὲ ταῦτα ἡ εἰς Αἴγυπτον στρατεία λέγεται γενέσθαι καὶ καταστρέψασθαι Αἴγυπτον.

8.6.21O zamandan beri hâkimiyetinin sınırlarını doğuda Kızıldeniz, kuzeyde Karadeniz, batıda Kıbrıs ve Mısır, güneyde Habeşistan çizdi. Bu bölgelerin uçlarında, kiminde sıcak, kiminde soğuk, kiminde su, kiminde susuzluk yüzünden yaşamak zordur.

8.6.21

καὶ ἐκ τούτου τὴν ἀρχὴν ὥριζεν αὐτῷ πρὸς ἕω μὲν ἡ Ἐρυθρὰ θάλαττα, πρὸς ἄρκτον δὲ ὁ Εὔξεινος πόντος, πρὸς ἑσπέραν δὲ Κύπρος καὶ Αἴγυπτος, πρὸς μεσημβρίαν δὲ Αἰθιοπία. τούτων δὲ τὰ πέρατα τὰ μὲν διὰ θάλπος, τὰ δὲ διὰ ψῦχος, τὰ δὲ διὰ ὕδωρ, τὰ δὲ διʼ ἀνυδρίαν δυσοίκητα.

8.6.22Kendisi bunların ortasında oturup kış mevsiminde yedi ay Babil'de kalırdı, çünkü orası sıcak bir ülkedir; bahar mevsiminde üç ay Susa'da, yazın en sıcak zamanında iki ay Ekbatana'da kalırdı. Söylendiğine göre böyle yaparak her zaman baharın ılıklığı ve serinliği içinde yaşarmış.

8.6.22

αὐτὸς δʼ ἐν μέσῳ τούτων τὴν δίαιταν ποιησάμενος, τὸν μὲν ἀμφὶ τὸν χειμῶνα χρόνον διῆγεν ἐν Βαβυλῶνι ἑπτὰ μῆνας· αὕτη γὰρ ἀλεεινὴ ἡ χώρα· τὸν δὲ ἀμφὶ τὸ ἔαρ τρεῖς μῆνας ἐν Σούσοις· τὴν δὲ ἀκμὴν τοῦ θέρους δύο μῆνας ἐν Ἐκβατάνοις· οὕτω δὴ ποιοῦντʼ αὐτὸν λέγουσιν ἐν ἐαρινῷ θάλπει καὶ ψύχει διάγειν ἀεί.

8.6.23İnsanlar ona karşı öyle bir tutum içindeydi ki her kavim, ülkesinde yetişen, beslenen ya da yapılan güzel bir şeyi Kyros'a göndermezse kendini zararda sayardı; her şehir de öyle. Her sıradan insan da Kyros'u memnun ederse zengin olacağını düşünürdü. Çünkü Kyros herkesten, verenlerin bolca sahip olduğu şeyleri alır, karşılığında onların kıtlığını çektiğini fark ettiği şeyleri verirdi.

8.6.23

οὕτω δὲ διέκειντο πρὸς αὐτὸν οἱ ἄνθρωποι ὡς πᾶν μὲν ἔθνος μειονεκτεῖν ἐδόκει, εἰ μὴ Κύρῳ πέμψειεν ὅ τι καλὸν αὐτοῖς ἐν τῇ χώρᾳ ἢ φύοιτο ἢ τρέφοιτο ἢ τεχνῷτο, πᾶσα δὲ πόλις ὡσαύτως, πᾶς δὲ ἰδιώτης πλούσιος ἂν ᾤετο γενέσθαι, εἴ τι Κύρῳ χαρίσαιτο· καὶ γὰρ ὁ Κῦρος λαμβάνων παρʼ ἑκάστων ὧν ἀφθονίαν εἶχον οἱ διδόντες ἀντεδίδου ὧν σπανίζοντας αὐτοὺς αἰσθάνοιτο.

8.7.17. Bölüm

Ömür böylece ilerledi. Kyros iyice yaşlanmış olarak, hükümdarlığı süresince yedinci kez Pers ülkesine geldi. Babası da annesi de, beklenebileceği gibi, çoktan ölmüştü. Kyros âdet olan kurbanları sundu, ata usulüne göre Perslerin dansına önderlik etti ve her zamanki gibi herkese hediyelerini dağıttı.

8.7.1

οὕτω δὲ τοῦ αἰῶνος προκεχωρηκότος, μάλα δὴ πρεσβύτης ὢν ὁ Κῦρος ἀφικνεῖται εἰς Πέρσας τὸ ἕβδομον ἐπὶ τῆς αὑτοῦ ἀρχῆς. καὶ ὁ μὲν πατὴρ καὶ ἡ μήτηρ πάλαι δὴ ὥσπερ εἰκὸς ἐτετελευτήκεσαν αὐτῷ· ὁ δὲ Κῦρος ἔθυσε τὰ νομιζόμενα ἱερὰ καὶ τοῦ χοροῦ ἡγήσατο Πέρσαις κατὰ τὰ πάτρια καὶ τὰ δῶρα πᾶσι διέδωκεν ὥσπερ εἰώθει.

8.7.2Sarayda uyurken şöyle bir rüya gördü: insandan üstün biri yanına gelip ona, "Hazırlan, Kyros; artık tanrıların yanına gidiyorsun," der gibi oldu. Bu rüyayı görünce uyandı; ömrünün sonunun geldiğini neredeyse kesinlikle bildiğini hissetti.

8.7.2

κοιμηθεὶς δʼ ἐν τῷ βασιλείῳ ὄναρ εἶδε τοιόνδε. ἔδοξεν αὐτῷ προσελθὼν κρείττων τις ἢ κατὰ ἄνθρωπον εἰπεῖν· συσκευάζου, ὦ Κῦρε· ἤδη γὰρ εἰς θεοὺς ἄπει. τοῦτο δὲ ἰδὼν τὸ ὄναρ ἐξηγέρθη καὶ σχεδὸν ἐδόκει εἰδέναι ὅτι τοῦ βίου ἡ τελευτὴ παρείη.

8.7.3Hemen kurbanlıklar alıp, Perslerin kurban sunduğu gibi tepelerin üstünde, atalarının Zeus'una, Güneş'e ve öteki tanrılara kurban sundu ve şöyle dua etti: "Atalarımın Zeus'u, Güneş ve bütün tanrılar! Bunları, pek çok güzel işi tamamlamama izin verdiğiniz için ve kurbanlarda, gökteki işaretlerde, kuşlarda ve kehanet sözlerinde neyi yapmam, neyi yapmamam gerektiğini bana gösterdiğiniz için şükran kurbanı olarak kabul edin. Size çok şükürler olsun ki ben de ilginizi fark ettim ve başarılarım karşısında hiçbir zaman bir insana yakışmayan bir gurura kapılmadım. Şimdi sizden çocuklarıma, karıma, dostlarıma ve vatanıma saadet, bana da verdiğiniz ömre yaraşır bir son vermenizi diliyorum."

8.7.3

εὐθὺς οὖν λαβὼν ἱερεῖα ἔθυε Διί τε πατρῴῳ καὶ Ἡλίῳ καὶ τοῖς ἄλλοις θεοῖς ἐπὶ τῶν ἄκρων, ὡς Πέρσαι θύουσιν, ὧδʼ ἐπευχόμενος· Ζεῦ πατρῷε καὶ Ἥλιε καὶ πάντες θεοί, δέχεσθε τάδε καὶ τελεστήρια πολλῶν καὶ καλῶν πράξεων καὶ χαριστήρια ὅτι ἐσημαίνετέ μοι καὶ ἐν ἱεροῖς καὶ ἐν οὐρανίοις σημείοις καὶ ἐν οἰωνοῖς καὶ ἐν φήμαις ἅ τʼ ἐχρῆν ποιεῖν καὶ ἃ οὐκ ἐχρῆν. πολλὴ δʼ ὑμῖν χάρις ὅτι κἀγὼ ἐγίγνωσκον τὴν ὑμετέραν ἐπιμέλειαν καὶ οὐδεπώποτε ἐπὶ ταῖς εὐτυχίαις ὑπὲρ ἄνθρωπον ἐφρόνησα. αἰτοῦμαι δʼ ὑμᾶς δοῦναι καὶ νῦν παισὶ μὲν καὶ γυναικὶ καὶ φίλοις καὶ πατρίδι εὐδαιμονίαν, ἐμοὶ δὲ οἷόνπερ αἰῶνα δεδώκατε, τοιαύτην καὶ τελευτὴν δοῦναι.

8.7.4Bunları yapıp eve dönünce rahatça dinlenmek istedi ve uzandı. Vakit gelince görevliler gelip ona yıkanmasını söylediler; o ise rahat dinlendiğini söyledi. Vakit gelince görevliler bu sefer akşam yemeğini getirdiler; ama canı yemek çekmiyordu, yalnız susamış gibiydi; keyifle içti.

8.7.4

ὁ μὲν δὴ τοιαῦτα ποιήσας καὶ οἴκαδε ἐλθὼν ἔδοξεν ἡδέως ἀναπαύσεσθαι καὶ κατεκλίνη. ἐπεὶ δὲ ὥρα ἦν, οἱ τεταγμένοι προσιόντες λούσασθαι αὐτὸν ἐκέλευον. ὁ δʼ ἔλεγεν ὅτι ἡδέως ἀναπαύοιτο. οἱ δʼ αὖ τεταγμένοι, ἐπεὶ ὥρα ἦν, δεῖπνον παρετίθεσαν· τῷ δὲ ἡ ψυχὴ σῖτον μὲν οὐ προσίετο, διψῆν δʼ ἐδόκει, καὶ ἔπιεν ἡδέως.

8.7.5Ertesi gün de, üçüncü gün de aynı şey olunca oğullarını çağırdı; onlar da onunla birlikte gelmişlerdi ve Pers ülkesindeydiler. Dostlarını ve Perslerin yöneticilerini de çağırdı. Hepsi gelince şöyle konuşmaya başladı:

8.7.5

ὡς δὲ καὶ τῇ ὑστεραίᾳ συνέβαινεν αὐτῷ ταὐτὰ καὶ τῇ τρίτῃ, ἐκάλεσε τοὺς παῖδας· οἱ δʼ ἔτυχον συνηκολουθηκότες αὐτῷ καὶ ὄντες ἐν Πέρσαις· ἐκάλεσε δὲ καὶ τοὺς φίλους καὶ τὰς Περσῶν ἀρχάς· παρόντων δὲ πάντων ἤρχετο τοιοῦδε λόγου.

8.7.6"Oğullarım ve burada bulunan bütün dostlarım, ömrümün sonu artık geldi; bunu pek çok işaretten açıkça anlıyorum. Ben ölünce benim hakkımda mesut bir adam hakkında olduğu gibi konuşmalı ve her şeyi öyle yapmalısınız. Çünkü çocukken çocuklar arasında güzel sayılan şeylerin, delikanlılığa erince delikanlılar arasında güzel sayılanların, olgun bir adam olunca da erkekler arasında güzel sayılanların tadını çıkardığımı sanıyorum. Zaman ilerledikçe gücümün de hep birlikte arttığını görür gibiydim; öyle ki yaşlılığımın gençliğimden daha zayıf düştüğünü hiçbir zaman hissetmedim. Giriştiğim ya da arzuladığım hiçbir şeyde başarısız olduğumu hatırlamıyorum.

8.7.6

παῖδες ἐμοὶ καὶ πάντες οἱ παρόντες φίλοι, ἐμοὶ μὲν τοῦ βίου τὸ τέλος ἤδη πάρεστιν· ἐκ πολλῶν τοῦτο σαφῶς γιγνώσκω· ὑμᾶς δὲ χρή, ὅταν τελευτήσω, ὡς περὶ εὐδαίμονος ἐμοῦ καὶ λέγειν καὶ ποιεῖν πάντα. ἐγὼ γὰρ παῖς τε ὢν τὰ ἐν παισὶ νομιζόμενα καλὰ δοκῶ κεκαρπῶσθαι, ἐπεί τε ἥβησα, τὰ ἐν νεανίσκοις, τέλειός τε ἀνὴρ γενόμενος τὰ ἐν ἀνδράσι· σὺν τῷ χρόνῳ τε προϊόντι ἀεὶ συναυξανομένην ἐπιγιγνώσκειν ἐδόκουν καὶ τὴν ἐμὴν δύναμιν, ὥστε καὶ τοὐμὸν γῆρας οὐδεπώποτε ᾐσθόμην τῆς ἐμῆς νεότητος ἀσθενέστερον γιγνόμενον, καὶ οὔτʼ ἐπιχειρήσας οὔτʼ ἐπιθυμήσας οἶδα ὅτου ἠτύχησα.

8.7.7"Dostlarımın benim sayemde mesut olduklarını, düşmanlarımın benim elimle köleleştiklerini gördüm. Önceden Asya'da sıradan bir yer olan vatanımı şimdi herkesten üstün bir onur içinde bırakıyorum. Edindiklerimden elimde tutamadığım hiçbir şey yok. Geçmişte işlerim dilediğim gibi gitti; ama ileride acı bir şey görürüm, duyarım ya da başıma gelir korkusu hep yanımdaydı ve ne tam bir gurura kapılmama ne de dizginsizce sevinmeme izin verdi.

8.7.7

καὶ τοὺς μὲν φίλους ἐπεῖδον διʼ ἐμοῦ εὐδαίμονας γενομένους, τοὺς δὲ πολεμίους ὑπʼ ἐμοῦ δουλωθέντας· καὶ τὴν πατρίδα πρόσθεν ἰδιωτεύουσαν ἐν τῇ Ἀσίᾳ νῦν προτετιμημένην καταλείπω· ὧν τʼ ἐκτησάμην οὐδὲν [οἶδα] ὅ τι οὐ διεσωσάμην. καὶ τὸν μὲν παρελθόντα χρόνον ἔπραττον οὕτως ὥσπερ ηὐχόμην· φόβος δέ μοι συμπαρομαρτῶν μή τι ἐν τῷ ἐπιόντι χρόνῳ ἢ ἴδοιμι ἢ ἀκούσαιμι ἢ πάθοιμι χαλεπόν, οὐκ εἴα τελέως με μέγα φρονεῖν οὐδʼ εὐφραίνεσθαι ἐκπεπταμένως.

8.7.8"Şimdi ölürsem, oğullarım, tanrıların bana bahşettiği sizleri hayatta bırakıyorum; vatanımı ve dostlarımı da mesut bırakıyorum.

8.7.8

νῦν δʼ ἢν τελευτήσω, καταλείπω μὲν ὑμᾶς, ὦ παῖδες, ζῶντας οὕσπερ ἔδοσάν μοι οἱ θεοὶ γενέσθαι· καταλείπω δὲ πατρίδα καὶ φίλους εὐδαιμονοῦντας·

8.7.9"Öyleyse her zaman bahtiyar sayılarak anılmayı nasıl hak etmem? Krallığı da artık açıkça belirleyip bırakmalıyım ki tartışmalı kalıp başınıza dert açmasın. Oğullarım, ben ikinizi de aynı ölçüde seviyorum; ama önceden düşünüp karar vermeyi ve gerekli görülen her işte önderlik etmeyi önce doğana, yani tabii olarak daha tecrübeli olana bırakıyorum.

8.7.9

ὥστε πῶς οὐκ ἂν ἐγὼ δικαίως μακαριζόμενος τὸν ἀεὶ χρόνον μνήμης τυγχάνοιμι; δεῖ δὲ καὶ τὴν βασιλείαν με ἤδη σαφηνίσαντα καταλιπεῖν, ὡς ἂν μὴ ἀμφίλογος γενομένη πράγματα ὑμῖν παράσχῃ. ἐγὼ δʼ οὖν φιλῶ μὲν ἀμφοτέρους ὑμᾶς ὁμοίως, ὦ παῖδες· τὸ δὲ προβουλεύειν καὶ τὸ ἡγεῖσθαι ἐφʼ ὅ τι ἂν καιρὸς δοκῇ εἶναι, τοῦτο προστάττω τῷ προτέρῳ γενομένῳ καὶ πλειόνων κατὰ τὸ εἰκὸς ἐμπείρῳ.

8.7.10"Ben de bu, hem benim hem sizin vatanınız olan ülkede şöyle terbiye edildim: yalnız büyük kardeşlere değil, yaşça büyük vatandaşlara da yolda, oturacak yerde ve sözde öncelik tanımayı öğrendim. Sizi de, oğullarım, baştan böyle terbiye ettim: büyüklere öncelik tanımayı, küçüklerden öncelik görmeyi. Öyleyse söylediklerimi eskiden beri gelen, alışılmış ve kanuna uygun şeyler olarak kabul edin.

8.7.10

ἐπαιδεύθην δὲ καὶ αὐτὸς οὕτως ὑπὸ τῆσδε τῆς ἐμῆς τε καὶ ὑμετέρας πατρίδος, τοῖς πρεσβυτέροις οὐ μόνον ἀδελφοῖς ἀλλὰ καὶ πολίταις καὶ ὁδῶν καὶ θάκων καὶ λόγων ὑπείκειν, καὶ ὑμᾶς δέ, ὦ παῖδες, οὕτως ἐξ ἀρχῆς ἐπαίδευον, τοὺς μὲν γεραιτέρους προτιμᾶν, τῶν δὲ νεωτέρων προτετιμῆσθαι· ὡς οὖν παλαιὰ καὶ εἰθισμένα καὶ ἔννομα λέγοντος ἐμοῦ οὕτως ἀποδέχεσθε.

8.7.11"Sen, Kambyses, tanrıların verdiği ve benim elimden geldiğince verdiğim krallığı al. Sana da, Tanaoksares, Medlerin, Ermenilerin ve üçüncü olarak Kadusilerin satrabı olmayı veriyorum. Bunları sana verirken büyüğe daha geniş bir hâkimiyet ve krallık unvanını, sana ise daha kedersiz bir saadet bıraktığımı düşünüyorum.

8.7.11

καὶ σὺ μέν, ὦ Καμβύση, τὴν βασιλείαν ἔχε, θεῶν τε διδόντων καὶ ἐμοῦ ὅσον ἐν ἐμοί· σοὶ δʼ, ὦ Ταναοξάρη, σατράπην εἶναι δίδωμι Μήδων τε καὶ Ἀρμενίων καὶ τρίτων Καδουσίων· ταῦτα δέ σοι διδοὺς νομίζω ἀρχὴν μὲν μείζω καὶ τοὔνομα τῆς βασιλείας τῷ πρεσβυτέρῳ καταλιπεῖν, εὐδαιμονίαν δὲ σοὶ ἀλυποτέραν.

8.7.12"İnsanın tadabileceği sevinçlerden hangisinden yoksun kalacağını görmüyorum; insanlara sevinç verdiği düşünülen her şey senin olacak. Ama elde edilmesi daha zor şeylere tutulmak, pek çok kaygı taşımak, benim yaptıklarımla yarışma hırsıyla dürtülüp rahat yüzü görememek, tuzak kurmak ve tuzağa hedef olmak, bunlar ister istemez krala senden daha çok eşlik edecek; iyi bil ki bunlar insanın sevinmesine pek çok engel çıkarır.

8.7.12

ὁποίας μὲν γὰρ ἀνθρωπίνης εὐφροσύνης ἐνδεὴς ἔσῃ οὐχ ὁρῶ· ἀλλὰ πάντα σοι τὰ δοκοῦντα ἀνθρώπους εὐφραίνειν παρέσται. τὸ δὲ δυσκαταπρακτοτέρων τε ἐρᾶν καὶ τὸ πολλὰ μεριμνᾶν καὶ τὸ μὴ δύνασθαι ἡσυχίαν ἔχειν κεντριζόμενον ὑπὸ τῆς πρὸς τἀμὰ ἔργα φιλονικίας καὶ τὸ ἐπιβουλεύειν καὶ τὸ ἐπιβουλεύεσθαι, ταῦτα τῷ βασιλεύοντι ἀνάγκη σοῦ μᾶλλον συμπαρομαρτεῖν, ἃ σάφʼ ἴσθι τοῦ εὐφραίνεσθαι πολλὰς ἀσχολίας παρέχει.

8.7.13"Sen de bilirsin, Kambyses, krallığı ayakta tutan bu altın asa değildir; krallar için en gerçek ve en güvenli asa sadık dostlardır. İnsanların tabiatça sadık doğduğunu sanma; öyle olsaydı, tabiattan gelen öteki şeyler herkese nasıl aynı görünüyorsa, aynı kişiler de herkese sadık görünürdü. Herkes sadık dostlarını kendisi edinmelidir; onları edinmenin yolu ise asla zor kullanmak değil, iyilik etmektir.

8.7.13

οἶσθα μὲν οὖν καὶ σύ, ὦ Καμβύση, ὅτι οὐ τόδε τὸ χρυσοῦν σκῆπτρον τὸ τὴν βασιλείαν διασῷζόν ἐστιν, ἀλλʼ οἱ πιστοὶ φίλοι σκῆπτρον βασιλεῦσιν ἀληθέστατον καὶ ἀσφαλέστατον. πιστοὺς δὲ μὴ νόμιζε φύσει φύεσθαι ἀνθρώπους· πᾶσι γὰρ ἂν οἱ αὐτοὶ πιστοὶ φαίνοιντο, ὥσπερ καὶ τἆλλα τὰ πεφυκότα πᾶσι τὰ αὐτὰ φαίνεται· ἀλλὰ τοὺς πιστοὺς τίθεσθαι δεῖ ἕκαστον ἑαυτῷ· ἡ δὲ κτῆσις αὐτῶν ἔστιν οὐδαμῶς σὺν τῇ βίᾳ, ἀλλὰ μᾶλλον σὺν τῇ εὐεργεσίᾳ.

8.7.14"Krallığı korumak için başka birilerini de kendine yardımcı edinmeye çalışacaksan, işe seninle aynı kökten gelenden başlamadan hiçbir yere bakma. Hemşeriler yabancılardan, aynı sofrayı paylaşanlar ayrı çadırda kalanlardan daha yakındır insana. Peki aynı tohumdan doğup aynı annenin elinde beslenen, aynı evde büyüyen, aynı ana babanın sevgisini gören, aynı kişiye anne, aynı kişiye baba diyenler nasıl herkesten yakın olmasın?

8.7.14

εἰ οὖν καὶ ἄλλους τινὰς πειράσῃ συμφύλακας τῆς βασιλείας ποιεῖσθαι μηδαμόθεν πρότερον ἄρχου ἢ ἀπὸ τοῦ ὁμόθεν γενομένου. καὶ πολῖταί τοι ἄνθρωποι ἀλλοδαπῶν οἰκειότεροι καὶ σύσσιτοι ἀποσκήνων· οἱ δὲ ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ σπέρματος φύντες καὶ ὑπὸ τῆς αὐτῆς μητρὸς τραφέντες καὶ ἐν τῇ αὐτῇ οἰκίᾳ αὐξηθέντες καὶ ὑπὸ τῶν αὐτῶν γονέων ἀγαπώμενοι καὶ τὴν αὐτὴν μητέρα καὶ τὸν αὐτὸν πατέρα προσαγορεύοντες, πῶς οὐ πάντων οὗτοι οἰκειότατοι;

8.7.15"Tanrıların kardeşler arasındaki yakınlık için önceden hazırladığı bu iyilikleri sakın boşa çıkarmayın; tam tersine, onların üzerine hemen başka dostluk işleri kurun. Böylece dostluğunuzu başkaları hiçbir zaman aşamaz. Kardeşini kollayan kendini kollamış olur. Büyük bir adam olan kardeş başka kime kardeşine olduğu kadar şeref kazandırır? Güçlü bir adam sayesinde başka kim kardeşi kadar onur görür? Kardeşi büyük biriyse, kime haksızlık etmekten onun kardeşine haksızlık etmekten korkulduğu kadar korkulur?

8.7.15

μὴ οὖν ἃ οἱ θεοὶ ὑφήγηνται ἀγαθὰ εἰς οἰκειότητα ἀδελφοῖς μάταιά ποτε ποιήσητε, ἀλλʼ ἐπὶ ταῦτα εὐθὺς οἰκοδομεῖτε ἄλλα φιλικὰ ἔργα· καὶ οὕτως ἀεὶ ἀνυπέρβλητος ἄλλοις ἔσται ἡ ὑμετέρα φιλία. ἑαυτοῦ τοι κήδεται ὁ προνοῶν ἀδελφοῦ· τίνι γὰρ ἄλλῳ ἀδελφὸς μέγας ὢν οὕτω καλὸν ὡς ἀδελφῷ; τίς δʼ ἄλλος τιμήσεται διʼ ἄνδρα μέγα δυνάμενον οὕτως ὡς ἀδελφός; τίνα δὲ φοβήσεταί τις ἀδικεῖν ἀδελφοῦ μεγάλου ὄντος οὕτως ὡς τὸν ἀδελφόν;

8.7.16"Öyleyse kimse ona senden daha çabuk itaat etmesin, kimse senden daha istekli yanında durmasın; çünkü onun iyi günleri de kötü günleri de kimseyi senden daha yakından ilgilendirmez. Şunu da düşün: kimi memnun edersen ondan daha büyük karşılık umabilirsin? Kime yardım edersen ondan daha güçlü bir müttefik kazanırsın? Kimi sevmemek kardeşini sevmemekten daha ayıptır? Herkesten önce kimi el üstünde tutmak kardeşini tutmaktan daha güzeldir? Kambyses, kardeşinin gözünde birinci olan bir kardeşe başkalarının kıskançlığı bile ulaşmaz.

8.7.16

μήτε οὖν θᾶττον μηδεὶς σοῦ τούτῳ ὑπακουέτω μήτε προθυμότερον παρέστω· οὐδενὶ γὰρ οἰκειότερα τὰ τούτου οὔτε ἀγαθὰ οὔτε δεινὰ ἢ σοί. ἐννόει δὲ καὶ τάδε· τίνι χαρισάμενος ἐλπίσαις ἂν μειζόνων τυχεῖν ἢ τούτῳ; τίνι δʼ ἂν βοηθήσας ἰσχυρότερον σύμμαχον ἀντιλάβοις; τίνα δʼ αἴσχιον μὴ φιλεῖν ἢ τὸν ἀδελφόν; τίνα δὲ ἁπάντων κάλλιον προτιμᾶν ἢ τὸν ἀδελφόν; μόνου τοι, ὦ Καμβύση, πρωτεύοντος ἀδελφοῦ παρʼ ἀδελφῷ οὐδὲ φθόνος παρὰ τῶν ἄλλων ἐφικνεῖται.

8.7.17"Atalarımızın tanrıları aşkına, oğullarım, beni memnun etmeyi biraz olsun önemsiyorsanız birbirinize saygı gösterin. Çünkü insan hayatım sona erince artık hiçbir şey olmayacağımı herhalde kesin olarak bildiğinizi düşünmüyorsunuz. Şimdi de benim psykhēmi görmüyordunuz; onun var olduğunu ancak yaptığı işlerden çıkarıyordunuz.

8.7.17

ἀλλὰ πρὸς θεῶν πατρῴων, ὦ παῖδες, τιμᾶτε ἀλλήλους, εἴ τι καὶ τοῦ ἐμοὶ χαρίζεσθαι μέλει ὑμῖν· οὐ γὰρ δήπου τοῦτό γε σαφῶς δοκεῖτε εἰδέναι ὡς οὐδὲν ἔτι ἐγὼ ἔσομαι, ἐπειδὰν τοῦ ἀνθρωπίνου βίου τελευτήσω· οὐδὲ γὰρ νῦν τοι τήν γʼ ἐμὴν ψυχὴν ἑωρᾶτε, ἀλλʼ οἷς διεπράττετο, τούτοις αὐτὴν ὡς οὖσαν κατεφωρᾶτε.

8.7.18"Haksızlığa uğrayanların psykhēlerinin kan dökenlere ne korkular saldığını, kutsala saygısızlık edenlerin peşine ne öç cinleri gönderdiğini hiç düşünmediniz mi? Ölülerin psykhēleri hiçbir şeye hükmedemeseydi, ölülere gösterilen onurların hâlâ sürdüğünü düşünür müydünüz?

8.7.18

τὰς δὲ τῶν ἄδικα παθόντων ψυχὰς οὔπω κατενοήσατε οἵους μὲν φόβους τοῖς μιαιφόνοις ἐμβάλλουσιν, οἵους δὲ παλαμναίους τοῖς ἀνοσίοις ἐπιπέμπουσι; τοῖς δὲ φθιμένοις τὰς τιμὰς διαμένειν ἔτι ἂν δοκεῖτε, εἰ μηδενὸς αὐτῶν αἱ ψυχαὶ κύριαι ἦσαν;

8.7.19"Ben, oğullarım, psykhēnin ölümlü bir bedende bulunduğu sürece yaşadığına, bedenden ayrılınca da öldüğüne hiçbir zaman inanmadım; çünkü ölümlü bedenlerin bile, içlerinde psykhē bulunduğu sürece canlı kaldığını görüyorum.

8.7.19

οὔτοι ἔγωγε, ὦ παῖδες, οὐδὲ τοῦτο πώποτε ἐπείσθην ὡς ἡ ψυχὴ ἕως μὲν ἂν ἐν θνητῷ σώματι ᾖ, ζῇ, ὅταν δὲ τούτου ἀπαλλαγῇ, τέθνηκεν· ὁρῶ γὰρ ὅτι καὶ τὰ θνητὰ σώματα ὅσον ἂν ἐν αὐτοῖς χρόνον ᾖ ἡ ψυχή, ζῶντα παρέχεται.

8.7.20"Psykhēnin, akılsız bedenden ayrılınca akılsız kalacağına da inanmıyorum. Tam tersine, nous karışımsız ve saf olarak ayrıldığında, en akıllı hâline o zaman ermesi akla yatkındır. İnsan çözülürken psykhē dışında her parçanın kendi türdeşine gittiği açıkça görülür; bir tek psykhē, ne varken ne giderken görünür.

8.7.20

οὐδέ γε ὅπως ἄφρων ἔσται ἡ ψυχή, ἐπειδὰν τοῦ ἄφρονος σώματος δίχα γένηται, οὐδὲ τοῦτο πέπεισμαι· ἀλλʼ ὅταν ἄκρατος καὶ καθαρὸς ὁ νοῦς ἐκκριθῇ, τότε καὶ φρονιμώτατον αὐτὸν εἰκὸς εἶναι. διαλυομένου δὲ ἀνθρώπου δῆλά ἐστιν ἕκαστα ἀπιόντα πρὸς τὸ ὁμόφυλον πλὴν τῆς ψυχῆς· αὕτη δὲ μόνη οὔτε παροῦσα οὔτε ἀπιοῦσα ὁρᾶται.

8.7.21"Şunu da düşünün," dedi: "insanın başına gelen şeyler içinde ölüme uykudan daha yakın bir şey yoktur. İnsanın psykhēsi ise en ilahî hâlini, besbelli, o zaman gösterir ve gelecekten bir şeyleri o zaman önceden görür.

8.7.21

ἐννοήσατε δʼ, ἔφη, ὅτι ἐγγύτερον μὲν τῶν ἀνθρωπίνων θανάτῳ οὐδέν ἐστιν ὕπνου· ἡ δὲ τοῦ ἀνθρώπου ψυχὴ τότε δήπου θειοτάτη καταφαίνεται καὶ τότε τι τῶν μελλόντων προορᾷ·

8.7.22"Çünkü anlaşılan en çok o zaman hürleşir. Eğer düşündüğüm gibiyse ve psykhē bedeni terk ediyorsa, benim psykhēme saygı göstererek istediklerimi yapın. Öyle değilse, psykhē bedende kalıp onunla birlikte ölüyorsa, hiç olmazsa her zaman var olan, her şeyi gören, her şeye gücü yeten ve evrenin bu düzenini yıpranmaz, yaşlanmaz, şaşmaz, güzelliği ve büyüklüğü anlatılamaz bir hâlde bir arada tutan tanrılardan korkun da hiçbir zaman dinsizce ya da kutsala aykırı bir şey ne yapın ne de tasarlayın.

8.7.22

τότε γάρ, ὡς ἔοικε, μάλιστα ἐλευθεροῦται. εἰ μὲν οὖν οὕτως ἔχει ταῦτα ὥσπερ ἐγὼ οἴομαι καὶ ἡ ψυχὴ καταλείπει τὸ σῶμα, καὶ τὴν ἐμὴν ψυχὴν καταιδούμενοι ποιεῖτε ἃ ἐγὼ δέομαι· εἰ δὲ μὴ οὕτως, ἀλλὰ μένουσα ἡ ψυχὴ ἐν τῷ σώματι συναποθνῄσκει, ἀλλὰ θεούς γε τοὺς ἀεὶ ὄντας καὶ πάντʼ ἐφορῶντας καὶ πάντα δυναμένους, οἳ καὶ τήνδε τὴν τῶν ὅλων τάξιν συνέχουσιν ἀτριβῆ καὶ ἀγήρατον καὶ ἀναμάρτητον καὶ ὑπὸ κάλλους καὶ μεγέθους ἀδιήγητον, τούτους φοβούμενοι μήποτʼ ἀσεβὲς μηδὲν μηδὲ ἀνόσιον μήτε ποιήσητε μήτε βουλεύσητε.

8.7.23"Tanrılardan sonra da, durmadan birbirinin yerini alan insan soyunun bütününden çekinin. Çünkü tanrılar sizi karanlıkta saklamıyor; yaptıklarınız ister istemez her zaman herkesin gözü önünde yaşar. Bunlar temiz ve haksızlıktan uzak görünürse sizi bütün insanlar arasında güçlü gösterir; ama birbirinize karşı haksız bir şey düşünürseniz bütün insanların gözünde güvenilir olmayı yitirirsiniz. Çünkü dostluk bakımından kendisine en yakın olana haksızlık edildiğini gören hiç kimse, ne kadar istese de, artık size güvenemez.

8.7.23

μετὰ μέντοι θεοὺς καὶ ἀνθρώπων τὸ πᾶν γένος τὸ ἀεὶ ἐπιγιγνόμενον αἰδεῖσθε· οὐ γὰρ ἐν σκότῳ ὑμᾶς οἱ θεοὶ ἀποκρύπτονται, ἀλλʼ ἐμφανῆ πᾶσιν ἀνάγκη ἀεὶ ζῆν τὰ ὑμέτερα ἔργα· ἃ ἢν μὲν καθαρὰ καὶ ἔξω τῶν ἀδίκων φαίνηται, δυνατοὺς ὑμᾶς ἐν πᾶσιν ἀνθρώποις ἀναδείξει· εἰ δὲ εἰς ἀλλήλους ἄδικόν τι φρονήσετε, ἐκ πάντων ἀνθρώπων τὸ ἀξιόπιστοι εἶναι ἀποβαλεῖτε. οὐδεὶς γὰρ ἂν ἔτι πιστεῦσαι δύναιτο ὑμῖν, οὐδʼ εἰ πάνυ προθυμοῖτο, ἰδὼν ἀδικούμενον τὸν μάλιστα φιλίᾳ προσήκοντα.

8.7.24"Size birbirinize karşı nasıl olmanız gerektiğini yeterince öğretebiliyorsam ne âlâ; öğretemiyorsam bunu sizden önce gelenlerden de öğrenin; en iyi ders odur. Çünkü ana babaların çoğu çocuklarıyla, kardeşlerin çoğu kardeşleriyle dost olarak yaşayıp gitmiştir; ama bazıları birbirlerine karşı tam tersini de yapmıştır. Bu ikisinden hangisinin yaptıklarının kendilerine yaradığını görürseniz, onu seçerek doğru karar vermiş olursunuz.

8.7.24

εἰ μὲν οὖν ἐγὼ ὑμᾶς ἱκανῶς διδάσκω οἵους χρὴ πρὸς ἀλλήλους εἶναι· εἰ δὲ μή, καὶ παρὰ τῶν προγεγενημένων μανθάνετε· αὕτη γὰρ ἀρίστη διδασκαλία. οἱ μὲν γὰρ πολλοὶ διαγεγένηνται φίλοι μὲν γονεῖς παισί, φίλοι δὲ ἀδελφοὶ ἀδελφοῖς· ἤδη δέ τινες τούτων καὶ ἐναντία ἀλλήλοις ἔπραξαν· ὁποτέροις ἂν οὖν αἰσθάνησθε τὰ πραχθέντα συνενεγκόντα, ταῦτα δὴ αἱρούμενοι ὀρθῶς ἂν βουλεύοισθε.

8.7.25"Bunlar belki artık yeter. Oğullarım, ben ölünce bedenimi ne altına, ne gümüşe, ne de başka bir şeye koyun; onu bir an önce toprağa verin. Bütün güzel ve bütün iyi şeyleri bitirip besleyen toprağa karışmaktan daha bahtiyar ne olabilir? Ben zaten insanları seven biriydim; şimdi de insanlara iyilik edenle bir olmaktan memnuniyet duyacağımı sanıyorum.

8.7.25

καὶ τούτων μὲν ἴσως ἤδη ἅλις. τὸ δʼ ἐμὸν σῶμα, ὦ παῖδες, ὅταν τελευτήσω, μήτε ἐν χρυσῷ θῆτε μήτε ἐν ἀργύρῳ μηδὲ ἐν ἄλλῳ μηδενί, ἀλλὰ τῇ γῇ ὡς τάχιστα ἀπόδοτε. τί γὰρ τούτου μακαριώτερον τοῦ γῇ μειχθῆναι, ἣ πάντα μὲν τὰ καλά, πάντα δὲ τἀγαθὰ φύει τε καὶ τρέφει; ἐγὼ δὲ καὶ ἄλλως φιλάνθρωπος ἐγενόμην καὶ νῦν ἡδέως ἄν μοι δοκῶ κοινωνῆσαι τοῦ εὐεργετοῦντος ἀνθρώπους.

8.7.26"Ama artık," dedi, "psykhēm, herkeste ilk ayrılmaya başladığı yerlerden, anlaşılan, çekilmeye başladı. Aranızda elimi tutmak ya da ben daha yaşarken gözlerime bakmak isteyen varsa yaklaşsın. Ama yüzümü örttükten sonra, oğullarım, sizden rica ediyorum, artık hiçbir insan bedenimi görmesin, siz de görmeyin.

8.7.26

ἀλλὰ γὰρ ἤδη, ἔφη, ἐκλείπειν μοι φαίνεται ἡ ψυχὴ ὅθενπερ, ὡς ἔοικε, πᾶσιν ἄρχεται ἀπολείπουσα. εἴ τις οὖν ὑμῶν ἢ δεξιᾶς βούλεται τῆς ἐμῆς ἅψασθαι ἢ ὄμμα τοὐμὸν ζῶντος ἔτι προσιδεῖν ἐθέλει, προσίτω· ὅταν δʼ ἐγὼ ἐγκαλύψωμαι, αἰτοῦμαι ὑμᾶς, ὦ παῖδες, μηδεὶς ἔτʼ ἀνθρώπων τοὐμὸν σῶμα ἰδέτω, μηδʼ αὐτοὶ ὑμεῖς.

8.7.27"Ama bütün Persleri ve müttefikleri mezarımın başına çağırın; artık güvende olacağım, ister tanrısal olanla bir arada olayım ister artık hiçbir şey olmayayım, başıma hiçbir kötülük gelmeyecek; buna benimle birlikte sevinsinler. Kim gelirse, mesut bir adamın ardından âdet olan ikramları yaparak onları uğurlayın.

8.7.27

Πέρσας μέντοι πάντας καὶ τοὺς συμμάχους ἐπὶ τὸ μνῆμα τοὐμὸν παρακαλεῖτε συνησθησομένους ἐμοὶ ὅτι ἐν τῷ ἀσφαλεῖ ἤδη ἔσομαι, ὡς μηδὲν ἂν ἔτι κακὸν παθεῖν, μήτε ἢν μετὰ τοῦ θείου γένωμαι μήτε ἢν μηδὲν ἔτι ὦ· ὁπόσοι δʼ ἂν ἔλθωσι, τούτους εὖ ποιήσαντες ὁπόσα ἐπʼ ἀνδρὶ εὐδαίμονι νομίζεται ἀποπέμπετε.

8.7.28"Şu son sözümü de unutmayın," dedi: "dostlarınıza iyilik ederseniz düşmanlarınızı da cezalandırabilirsiniz. Hoşça kalın, sevgili oğullarım; annenize de benden selam söyleyin. Burada bulunan ve bulunmayan bütün dostlarım, siz de hoşça kalın." Bunları söyledikten sonra herkesin elini sıktı, yüzünü örttü ve böylece öldü.

8.7.28

καὶ τοῦτο, ἔφη, μέμνησθέ μου τελευταῖον, τοὺς φίλους εὐεργετοῦντες καὶ τοὺς ἐχθροὺς δυνήσεσθε κολάζειν. καὶ χαίρετε, ὦ φίλοι παῖδες, καὶ τῇ μητρὶ ἀπαγγέλλετε ὡς παρʼ ἐμοῦ· καὶ πάντες δὲ οἱ παρόντες καὶ οἱ ἀπόντες φίλοι χαίρετε. ταῦτʼ εἰπὼν καὶ πάντας δεξιωσάμενος ἐνεκαλύψατο καὶ οὕτως ἐτελεύτησεν.

8.8.18. Bölüm

Kyros'un krallığının Asya'daki krallıkların en güzeli ve en büyüğü olduğuna kendisi tanıklık eder. Doğuda Kızıldeniz, kuzeyde Karadeniz, batıda Kıbrıs ve Mısır, güneyde Habeşistan ile sınırlanmıştı. Bu kadar büyük olduğu hâlde Kyros'un tek aklıyla yönetiliyordu. O, emri altındakileri kendi çocuklarıymış gibi onurlandırır ve gözetirdi; yönetilenler de Kyros'a bir babaya gösterilen saygıyı gösterirdi.

8.8.1

ὅτι μὲν δὴ καλλίστη καὶ μεγίστη τῶν ἐν τῇ Ἀσίᾳ ἡ Κύρου βασιλεία ἐγένετο αὐτὴ ἑαυτῇ μαρτυρεῖ. ὡρίσθη γὰρ πρὸς ἕω μὲν τῇ Ἐρυθρᾷ θαλάττῃ, πρὸς ἄρκτον δὲ τῷ Εὐξείνῳ πόντῳ, πρὸς ἑσπέραν δὲ Κύπρῳ καὶ Αἰγύπτῳ, πρὸς μεσημβρίαν δὲ Αἰθιοπίᾳ. τοσαύτη δὲ γενομένη μιᾷ γνώμῃ τῇ Κύρου ἐκυβερνᾶτο, καὶ ἐκεῖνός τε τοὺς ὑφʼ ἑαυτῷ ὥσπερ ἑαυτοῦ παῖδας ἐτίμα τε καὶ ἐθεράπευεν, οἵ τε ἀρχόμενοι Κῦρον ὡς πατέρα ἐσέβοντο.

8.8.2Ama Kyros ölünce oğulları hemen birbirine düştü, şehirler ve kavimler hemen ayaklandı, her şey kötüye gitti. Doğru söylediğimi göstermeye tanrılarla ilgili işlerden başlayacağım. Biliyorum ki eskiden kral ve emri altındakiler, en ağır suçları işlemiş kimselere bile yemin ettilerse yeminlerine sadık kalırlar, el sıkıştılarsa sözlerini tutarlardı.

8.8.2

ἐπεὶ μέντοι Κῦρος ἐτελεύτησεν, εὐθὺς μὲν αὐτοῦ οἱ παῖδες ἐστασίαζον, εὐθὺς δὲ πόλεις καὶ ἔθνη ἀφίσταντο, πάντα δʼ ἐπὶ τὸ χεῖρον ἐτρέποντο. ὡς δʼ ἀληθῆ λέγω ἄρξομαι διδάσκων ἐκ τῶν θείων. οἶδα γὰρ ὅτι πρότερον μὲν βασιλεὺς καὶ οἱ ὑπʼ αὐτῷ καὶ τοῖς τὰ ἔσχατα πεποιηκόσιν εἴτε ὅρκους ὀμόσαιεν, ἠμπέδουν, εἴτε δεξιὰς δοῖεν, ἐβεβαίουν.

8.8.3Böyle olmasalar ve böyle bir şöhretleri olmasaydı, kimse onlara güvenmezdi; nitekim dinsizlikleri anlaşıldığından beri bugün artık hiç kimse onlara güvenmiyor. Öyle olsaydı [Genç] Kyros'la birlikte iç bölgelere sefere çıkanların komutanları da o zaman güvenmezlerdi; ama onların eski şöhretlerine güvendikleri için kendilerini teslim ettiler, kralın huzuruna çıkarılıp başları kesildi. Sefere katılan barbarlardan da pek çoğu, kimi bir güvenceyle kimi başka bir güvenceyle aldatılarak can verdi.

8.8.3

εἰ δὲ μὴ τοιοῦτοι ἦσαν καὶ τοιαύτην δόξαν εἶχον οὐδʼ ἂν εἷς αὐτοῖς ἐπίστευεν, ὥσπερ οὐδὲ νῦν πιστεύει οὐδὲ εἷς ἔτι, ἐπεὶ ἔγνωσται ἡ ἀσέβεια αὐτῶν. οὕτως οὐδὲ τότε ἐπίστευσαν ἂν οἱ τῶν σὺν Κύρῳ ἀναβάντων στρατηγοί· νῦν δὲ δὴ τῇ πρόσθεν αὐτῶν δόξῃ πιστεύσαντες ἐνεχείρισαν ἑαυτούς, καὶ ἀναχθέντες πρὸς βασιλέα ἀπετμήθησαν τὰς κεφαλάς. πολλοὶ δὲ καὶ τῶν συστρατευσάντων βαρβάρων ἄλλοι ἄλλαις πίστεσιν ἐξαπατηθέντες ἀπώλοντο.

8.8.4Şu bakımdan da bugün çok daha kötüler. Eskiden biri kral uğruna tehlikeye atılır, bir şehri ya da kavmi boyun eğdirir ya da onun için güzel ya da iyi başka bir iş başarırsa, onurlandırılanlar bunlardı. Bugün ise biri, Mithridates'in babası Ariobarzanes'e ihanet etmesi gibi, ya da Rheomithres'in karısını, çocuklarını ve dostlarının çocuklarını Mısırlının yanında rehin bırakıp en büyük yeminleri çiğnemesi gibi, krala yararlı bir şey yapmış görünürse, en büyük onurlarla ödüllendirilenler bunlar oluyor.

8.8.4

πολὺ δὲ καὶ τάδε χείρονες νῦν εἰσι. πρόσθεν μὲν γὰρ εἴ τις ἢ διακινδυνεύσειε πρὸ βασιλέως ἢ πόλιν ἢ ἔθνος ὑποχείριον ποιήσειεν ἢ ἄλλο τι καλὸν ἢ ἀγαθὸν αὐτῷ διαπράξειεν, οὗτοι ἦσαν οἱ τιμώμενοι· νῦν δὲ καὶ ἤν τις ὥσπερ Μιθριδάτης τὸν πατέρα Ἀριοβαρζάνην προδούς, καὶ ἤν τις ὥσπερ Ῥεομίθρης τὴν γυναῖκα καὶ τὰ τέκνα καὶ τοὺς τῶν φίλων παῖδας ὁμήρους παρὰ τῷ Αἰγυπτίῳ ἐγκαταλιπὼν καὶ τοὺς μεγίστους ὅρκους παραβὰς βασιλεῖ δόξῃ τι σύμφορον ποιῆσαι, οὗτοί εἰσιν οἱ ταῖς μεγίσταις τιμαῖς γεραιρόμενοι.

8.8.5Asya'daki herkes bunları gördüğü için dinsizliğe ve haksızlığa yöneldi; çünkü başta olanlar nasılsa, emri altındakiler de çoğunlukla öyle olur. Bu bakımdan bugün eskisinden daha kanunsuz hâle gelmişlerdir.

8.8.5

ταῦτʼ οὖν ὁρῶντες οἱ ἐν τῇ Ἀσίᾳ πάντες ἐπὶ τὸ ἀσεβὲς καὶ τὸ ἄδικον τετραμμένοι εἰσίν· ὁποῖοί τινες γὰρ ἂν οἱ προστάται ὦσι, τοιοῦτοι καὶ οἱ ὑπʼ αὐτοὺς ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ γίγνονται. ἀθεμιστότεροι δὴ νῦν ἢ πρόσθεν ταύτῃ γεγένηνται.

8.8.6Para işlerinde de şu bakımdan daha haksızdırlar: yalnız çok suç işlemiş olanları değil, hiçbir haksızlık etmemiş olanları da yakalayıp hiçbir haklı sebep yokken para ödemeye zorluyorlar. Öyle ki çok şeyi olduğu düşünülenler de çok haksızlık etmiş olanlardan daha az korkmuyor; bunlar da güçlülerin karşısına çıkmak istemiyorlar, kralın ordusuna katılmaya da cesaret edemiyorlar.

8.8.6

εἴς γε μὴν χρήματα τῇδε ἀδικώτεροι· οὐ γὰρ μόνον τοὺς πολλὰ ἡμαρτηκότας, ἀλλʼ ἤδη τοὺς οὐδὲν ἠδικηκότας συλλαμβάνοντες ἀναγκάζουσι πρὸς οὐδὲν δίκαιον χρήματα ἀποτίνειν· ὥστʼ οὐδὲν ἧττον οἱ πολλὰ ἔχειν δοκοῦντες τῶν πολλὰ ἠδικηκότων φοβοῦνται· καὶ εἰς χεῖρας οὐδʼ οὗτοι ἐθέλουσι τοῖς κρείττοσιν ἰέναι. οὐδέ γε ἁθροίζεσθαι εἰς βασιλικὴν στρατιὰν θαρροῦσι.

8.8.7Bu yüzden onlarla savaşan herkes, onların tanrılara karşı dinsizliği ve insanlara karşı haksızlığı sayesinde, ülkelerinde savaşmadan istediği gibi dolaşabilir. Zihniyetleri bu bakımdan bugün eskisinden her yönüyle daha kötüdür.

8.8.7

τοιγαροῦν ὅστις ἂν πολεμῇ αὐτοῖς, πᾶσιν ἔξεστιν ἐν τῇ χώρᾳ αὐτῶν ἀναστρέφεσθαι ἄνευ μάχης ὅπως ἂν βούλωνται διὰ τὴν ἐκείνων περὶ μὲν θεοὺς ἀσέβειαν, περὶ δὲ ἀνθρώπους ἀδικίαν. αἱ μὲν δὴ γνῶμαι ταύτῃ τῷ παντὶ χείρους νῦν ἢ τὸ παλαιὸν αὐτῶν.

8.8.8Bedenlerine de eskisi gibi özen göstermediklerini şimdi anlatacağım. Tükürmemek ve sümkürmemek onlarda âdetti. Besbelli bunu bedendeki sıvıyı esirgemek için değil, bedenlerinin zahmet ve ter yoluyla sertleşmesini istedikleri için âdet edinmişlerdi. Bugün tükürmemek ve sümkürmemek hâlâ sürüyor, ama bedeni zahmetle çalıştırmaya hiçbir yerde önem verilmiyor.

8.8.8

ὡς δὲ οὐδὲ τῶν σωμάτων ἐπιμέλονται ὥσπερ πρόσθεν, νῦν αὖ τοῦτο διηγήσομαι. νόμιμον γὰρ δὴ ἦν αὐτοῖς μήτε πτύειν μήτε ἀπομύττεσθαι. δῆλον δὲ ὅτι ταῦτα οὐ τοῦ ἐν τῷ σώματι ὑγροῦ φειδόμενοι ἐνόμισαν, ἀλλὰ βουλόμενοι διὰ πόνων καὶ ἱδρῶτος τὰ σώματα στερεοῦσθαι. νῦν δὲ τὸ μὲν μὴ πτύειν μηδὲ ἀπομύττεσθαι ἔτι διαμένει,

8.8.9Eskiden günde bir kez yemek yemek onlarda âdetti, böylece bütün günü işlerine ve zahmetli çalışmalara ayırırlardı. Bugün günde bir kez yemek yemek hâlâ sürüyor; ama en erken kahvaltı edenlerin başladığı saatte yemeğe başlıyor, en geç yatanların yattığı saate kadar yiyip içerek vakit geçiriyorlar.

8.8.9

τὸ δʼ ἐκπονεῖν οὐδαμοῦ ἐπιτηδεύεται. καὶ μὴν πρόσθεν μὲν ἦν αὐτοῖς μονοσιτεῖν νόμιμον, ὅπως ὅλῃ τῇ ἡμέρᾳ χρῷντο εἰς τὰς πράξεις καὶ εἰς τὸ διαπονεῖσθαι. νῦν γε μὴν τὸ μὲν μονοσιτεῖν ἔτι διαμένει, ἀρχόμενοι δὲ τοῦ σίτου ἡνίκαπερ οἱ πρῳαίτατα ἀριστῶντες μέχρι τούτου ἐσθίοντες καὶ πίνοντες διάγουσιν ἔστεπερ οἱ ὀψιαίτατα κοιμώμενοι.

8.8.10İçki şölenlerine sürahi getirmemek de onlarda âdetti; besbelli fazla içmemenin hem bedeni hem aklı daha az sendeleteceğini düşünüyorlardı. Bugün sürahi getirmemek de hâlâ sürüyor; ama o kadar çok içiyorlar ki, bir şey getirilecek yerde, ayakta durup çıkamaz hâle gelince kendileri dışarı götürülüyor.

8.8.10

ἦν δʼ αὐτοῖς νόμιμον μηδὲ προχοΐδας εἰσφέρεσθαι εἰς τὰ συμπόσια, δῆλον ὅτι νομίζοντες τὸ μὴ ὑπερπίνειν ἧττον ἂν καὶ σώματα καὶ γνώμας σφάλλειν· νῦν δὲ τὸ μὲν μὴ εἰσφέρεσθαι ἔτι αὖ διαμένει, τοσοῦτον δὲ πίνουσιν ὥστε ἀντὶ τοῦ εἰσφέρειν αὐτοὶ ἐκφέρονται, ἐπειδὰν μηκέτι δύνωνται ὀρθούμενοι ἐξιέναι.

8.8.11Yolculuk sırasında ne yemek, ne içmek, ne de bunların gerektirdiği şeylerden birini yaparken görülmek de onların yerli âdetiydi. Bugün bunlardan kaçınmak da hâlâ sürüyor; ama yolculuklarını o kadar kısa tutuyorlar ki ihtiyaçlarını gidermekten kaçınmalarına artık kimse şaşmaz.

8.8.11

ἀλλὰ μὴν κἀκεῖνο ἦν αὐτοῖς ἐπιχώριον τὸ μεταξὺ πορευομένους μήτε ἐσθίειν μήτε πίνειν μήτε τῶν διὰ ταῦτα ἀναγκαίων μηδὲν ποιοῦντας φανεροὺς εἶναι· νῦν δʼ αὖ τὸ μὲν τούτων ἀπέχεσθαι ἔτι διαμένει, τὰς μέντοι πορείας οὕτω βραχείας ποιοῦνται ὡς μηδένʼ ἂν ἔτι θαυμάσαι τὸ ἀπέχεσθαι τῶν ἀναγκαίων.

8.8.12Eskiden ava da o kadar sık çıkarlardı ki av hem kendilerine hem atlarına idman olarak yeterdi. Ama Kral Artakserkses ve çevresindekiler şaraba yenik düşünce ne kendileri eskisi gibi ava çıktılar ne de başkalarını çıkardılar. Hatta bazıları çalışkan çıkıp yanlarındaki süvarilerle sık sık ava gitse, onları kıskandıkları ve kendilerinden daha iyi oldukları için onlardan nefret ettikleri açıkça görülürdü.

8.8.12

ἀλλὰ μὴν καὶ ἐπὶ θήραν πρόσθεν μὲν τοσαυτάκις ἐξῇσαν ὥστε ἀρκεῖν αὐτοῖς τε καὶ ἵπποις γυμνάσια τὰς θήρας· ἐπεὶ δὲ Ἀρταξέρξης ὁ βασιλεὺς καὶ οἱ σὺν αὐτῷ ἥττους τοῦ οἴνου ἐγένοντο, οὐκέτι ὁμοίως οὔτʼ αὐτοὶ ἐξῇσαν οὔτε τοὺς ἄλλους ἐξῆγον ἐπὶ τὰς θήρας· ἀλλὰ καὶ εἴ τινες φιλόπονοι γενόμενοι [καὶ] σὺν τοῖς περὶ αὑτοὺς ἱππεῦσι θαμὰ θηρῷεν, φθονοῦντες αὐτοῖς δῆλοι ἦσαν καὶ ὡς βελτίονας αὑτῶν ἐμίσουν.

8.8.13Çocukların kapıda terbiye edilmesi de hâlâ sürüyor; ama binicilik öğrenmek ve çalışmak, hünerlerini gösterip itibar kazanabilecekleri bir yer kalmadığı için sönüp gitti. Eskiden çocuklar orada davaların adilce karara bağlandığını dinleyerek adaleti öğrenir görünürlerdi; bu da tamamen tersine döndü, çünkü hangi taraf daha çok para verirse onun kazandığını açıkça görüyorlar.

8.8.13

ἀλλά τοι καὶ τοὺς παῖδας τὸ μὲν παιδεύεσθαι ἐπὶ ταῖς θύραις ἔτι διαμένει· τὸ μέντοι τὰ ἱππικὰ μανθάνειν καὶ μελετᾶν ἀπέσβηκε διὰ τὸ μὴ εἶναι ὅπου ἂν ἀποφαινόμενοι εὐδοκιμοῖεν. καὶ ὅτι γε οἱ παῖδες ἀκούοντες ἐκεῖ πρόσθεν τὰς δίκας δικαίως δικαζομένας ἐδόκουν μανθάνειν δικαιότητα, καὶ τοῦτο παντάπασιν ἀνέστραπται· σαφῶς γὰρ ὁρῶσι νικῶντας ὁπότεροι ἂν πλέον διδῶσιν.

8.8.14Eskiden çocuklar topraktan biten bitkilerin özelliklerini de, faydalı olanları kullanıp zararlı olanlardan uzak dursunlar diye öğrenirlerdi; bugün ise bunları olabildiğince çok kötülük etmek için öğreniyor gibiler. Nitekim hiçbir yerde oradakinden daha çok insan zehirden ölmez ya da mahvolmaz.

8.8.14

ἀλλὰ καὶ τῶν φυομένων ἐκ τῆς γῆς τὰς δυνάμεις οἱ παῖδες πρόσθεν μὲν ἐμάνθανον, ὅπως τοῖς μὲν ὠφελίμοις χρῷντο, τῶν δὲ βλαβερῶν ἀπέχοιντο· νῦν δὲ ἐοίκασι ταῦτα διδασκομένοις, ὅπως ὅτι πλεῖστα κακοποιῶσιν· οὐδαμοῦ γοῦν πλείους ἢ ἐκεῖ οὔτʼ ἀποθνῄσκουσιν οὔτε διαφθείρονται ὑπὸ φαρμάκων.

8.8.15Bugün Kyros zamanındakinden çok daha da yumuşak ve nazlıdırlar. O zaman Perslerin terbiyesini ve kendine hâkim olmasını sürdürüyor, Medlerden yalnız giysiyi ve inceliği almışlardı; bugün ise Perslerin dayanıklılığının sönüp gitmesine göz yumuyor, Medlerin gevşekliğini ise koruyorlar.

8.8.15

ἀλλὰ μὴν καὶ θρυπτικώτεροι πολὺ νῦν ἢ ἐπὶ Κύρου εἰσί. τότε μὲν γὰρ ἔτι τῇ ἐκ Περσῶν παιδείᾳ καὶ ἐγκρατείᾳ ἐχρῶντο, τῇ δὲ Μήδων στολῇ καὶ ἁβρότητι· νῦν δὲ τὴν μὲν ἐκ Περσῶν καρτερίαν περιορῶσιν ἀποσβεννυμένην, τὴν δὲ τῶν Μήδων μαλακίαν διασῴζονται.

8.8.16Bu nazlılıklarını da açıkça göstermek istiyorum. Önce, yataklarının altına yumuşak şeyler serilmesi onlara yetmiyor; artık yatakların ayaklarını bile halıların üstüne koyuyorlar ki zemin sert gelmesin, halılar yumuşakça çöksün. Sofraya getirilen hamur işlerinden önceden bulunmuş olanların hiçbirini bırakmamışlar, durmadan yenilerini de icat ediyorlar; öteki yemeklerde de durum aynı, çünkü her ikisi için de yeni yemekler bulan adamlar tutuyorlar.

8.8.16

σαφηνίσαι δὲ βούλομαι καὶ τὴν θρύψιν αὐτῶν. ἐκείνοις γὰρ πρῶτον μὲν τὰς εὐνὰς οὐ μόνον ἀρκεῖ μαλακῶς ὑποστόρνυσθαι, ἀλλʼ ἤδη καὶ τῶν κλινῶν τοὺς πόδας ἐπὶ ταπίδων τιθέασιν, ὅπως μὴ ἀντερείδῃ τὸ δάπεδον, ἀλλʼ ὑπείκωσιν αἱ τάπιδες. καὶ μὴν τὰ πεττόμενα ἐπὶ τράπεζαν ὅσα τε πρόσθεν ηὕρητο, οὐδὲν αὐτῶν ἀφῄρηται, ἄλλα τε ἀεὶ καινὰ ἐπιμηχανῶνται· καὶ ὄψα γε ὡσαύτως· καὶ γὰρ καινοποιητὰς ἀμφοτέρων τούτων κέκτηνται.

8.8.17Kışın yalnız başlarını, bedenlerini ve ayaklarını örtmek onlara yetmiyor; ellerinin uçlarına da kalın kürklü eldivenler ve parmaklıklar takıyorlar. Yazın ise ne ağaçların ne kayaların gölgesi onlara yetiyor; bu gölgelerin içinde de başlarında duran adamlar onlar için başka gölgeler yapıyor.

8.8.17

ἀλλὰ μὴν καὶ ἐν τῷ χειμῶνι οὐ μόνον κεφαλὴν καὶ σῶμα καὶ πόδας ἀρκεῖ αὐτοῖς ἐσκεπάσθαι, ἀλλὰ καὶ περὶ ἄκραις ταῖς χερσὶ χειρῖδας δασείας καὶ δακτυλήθρας ἔχουσιν. ἔν γε μὴν τῷ θέρει οὐκ ἀρκοῦσιν αὐτοῖς οὔθʼ αἱ τῶν δένδρων οὔθʼ αἱ τῶν πετρῶν σκιαί, ἀλλʼ ἐν ταύταις ἑτέρας σκιὰς ἄνθρωποι μηχανώμενοι αὐτοῖς παρεστᾶσι.

8.8.18Olabildiğince çok kadehleri olursa bununla övünürler; bunları açıkça haksız yollarla edinmiş olmaktan da hiç utanmazlar, çünkü aralarında haksızlık ve çirkin kazanç hırsı çok artmıştır.

8.8.18

καὶ μὴν ἐκπώματα ἢν μὲν ὡς πλεῖστα ἔχωσι, τούτῳ καλλωπίζονται· ἢν δʼ ἐξ ἀδίκου φανερῶς ᾖ μεμηχανημένα, οὐδὲν τοῦτο αἰσχύνονται· πολὺ γὰρ ηὔξηται ἐν αὐτοῖς ἡ ἀδικία τε καὶ αἰσχροκέρδεια.

8.8.19Eskiden yaya yürürken görülmemek de onların yerli âdetiydi; bunun en iyi biniciler olmaktan başka bir amacı yoktu. Bugün ise atlarının üstünde yataklarındakinden daha çok örtü var; çünkü biniciliğe değil, yumuşak bir yerde oturmaya önem veriyorlar.

8.8.19

ἀλλὰ καὶ πρόσθεν μὲν ἦν ἐπιχώριον αὐτοῖς μὴ ὁρᾶσθαι πεζῇ πορευομένοις, οὐκ ἄλλου τινὸς ἕνεκα ἢ τοῦ ὡς ἱππικωτάτους γίγνεσθαι· νῦν δὲ στρώματα πλείω ἔχουσιν ἐπὶ τῶν ἵππων ἢ ἐπὶ τῶν εὐνῶν· οὐ γὰρ τῆς ἱππείας οὕτως ὥσπερ τοῦ μαλακῶς καθῆσθαι ἐπιμέλονται.

8.8.20Savaş işlerinde bugün eskisinden her bakımdan daha kötü olmaları nasıl doğal olmasın? Geçmişte onlarda âdet şuydu: toprak sahipleri bu topraktan atlı asker çıkarır, bunlar sefer gerektiğinde sefere giderdi; ülkenin önünde nöbet tutanlar ise paralı askerlerdi. Bugün ise ileri gelenler kapıcıları, ekmekçileri, aşçıları, sakileri, hamam hizmetçilerini, sofrayı kuranları ve kaldıranları, yatıranları ve kaldıranları, kendilerine sürme çekip boya süren ve öteki süslerini düzenleyen süslemecileri, işte bütün bunları kendilerinden ücret alsınlar diye süvari yapmışlardır.

8.8.20

τά γε μὴν πολεμικὰ πῶς οὐκ εἰκότως νῦν τῷ παντὶ χείρους ἢ πρόσθεν εἰσίν; οἷς ἐν μὲν τῷ παρελθόντι χρόνῳ ἐπιχώριον εἶναι ὑπῆρχε τοὺς μὲν τὴν γῆν ἔχοντας ἀπὸ ταύτης ἱππότας παρέχεσθαι, οἳ δὴ καὶ ἐστρατεύοντο εἰ δέοι στρατεύεσθαι, τοὺς δὲ φρουροῦντας πρὸ τῆς χώρας μισθοφόρους εἶναι· νῦν δὲ τούς τε θυρωροὺς καὶ τοὺς σιτοποιοὺς καὶ τοὺς ὀψοποιοὺς καὶ οἰνοχόους καὶ λουτροχόους καὶ παρατιθέντας καὶ ἀναιροῦντας καὶ κατακοιμίζοντας καὶ ἀνιστάντας, καὶ τοὺς κοσμητάς, οἳ ὑποχρίουσί τε καὶ ἐντρίβουσιν αὐτοὺς καὶ τἆλλα ῥυθμίζουσι, τούτους πάντας ἱππέας οἱ δυνάσται πεποιήκασιν, ὅπως μισθοφορῶσιν αὐτοῖς.

8.8.21Bunlarla da bir kalabalık oluyor elbette, ama savaşta hiçbir işe yaramıyorlar. Olup bitenler de bunu gösteriyor: ülkelerinde düşmanlar dostlardan daha rahat dolaşıyor.

8.8.21

πλῆθος μὲν οὖν καὶ ἐκ τούτων φαίνεται, οὐ μέντοι ὄφελός γε οὐδὲν αὐτῶν εἰς πόλεμον· δηλοῖ δὲ καὶ αὐτὰ τὰ γιγνόμενα· κατὰ γὰρ τὴν χώραν αὐτῶν ῥᾷον οἱ πολέμιοι ἢ οἱ φίλοι ἀναστρέφονται.

8.8.22Kyros uzaktan çarpışmaya son vermiş, hem askerlere hem atlara zırh giydirip her birinin eline bir kargı vererek savaşı göğüs göğüse yaptırmıştı. Bugün ise ne uzaktan çarpışıyorlar ne de göğüs göğüse gelip savaşıyorlar.

8.8.22

καὶ γὰρ δὴ ὁ Κῦρος τοῦ μὲν ἀκροβολίζεσθαι ἀποπαύσας, θωρακίσας δὲ καὶ αὐτοὺς καὶ ἵππους καὶ ἓν παλτὸν ἑκάστῳ δοὺς εἰς χεῖρα ὁμόθεν τὴν μάχην ἐποιεῖτο· νῦν δὲ οὔτε ἀκροβολίζονται ἔτι οὔτʼ εἰς χεῖρας συνιόντες μάχονται.

8.8.23Piyadelerin de, Kyros zamanında savaşanlar gibi hasır kalkanları, palaları ve baltaları var; ama bunlar da göğüs göğüse gelmek istemiyor.

8.8.23

καὶ οἱ πεζοὶ ἔχουσι μὲν γέρρα καὶ κοπίδας καὶ σαγάρεις ὥσπερ ⟨οἱ⟩ ἐπὶ Κύρου τὴν μάχην ποιησάμενοι· εἰς χεῖρας δὲ ἰέναι οὐδʼ οὗτοι ἐθέλουσιν.

8.8.24Tırpanlı savaş arabalarını da artık Kyros'un onları yaptırdığı amaçla kullanmıyorlar. Kyros arabacıları onurlarla yükseltip hayranlık uyandıran kimseler hâline getirerek düşman saflarına dalacak adamlar edinmişti. Bugünküler ise arabalardakileri tanımıyorlar bile; talim görmemişlerin talimlilerle aynı işi göreceğini sanıyorlar.

8.8.24

οὐδέ γε τοῖς δρεπανηφόροις ἅρμασιν ἔτι χρῶνται ἐφʼ ᾧ Κῦρος αὐτὰ ἐποιήσατο. ὁ μὲν γὰρ τιμαῖς αὐξήσας τοὺς ἡνιόχους καὶ ἀγαστοὺς ποιήσας εἶχε τοὺς εἰς τὰ ὅπλα ἐμβαλοῦντας· οἱ δὲ νῦν οὐδὲ γιγνώσκοντες τοὺς ἐπὶ τοῖς ἅρμασιν οἴονται σφίσιν ὁμοίους τοὺς ἀνασκήτους τοῖς ἠσκηκόσιν ἔσεσθαι.

8.8.25Bunlar hücuma kalkıyor, ama düşmanın arasına girmeden kimi istemeden düşüyor, kimi kendini dışarı atıyor; böylece arabacısız kalan koşumlu atlar çoğu zaman dostlara düşmanlardan daha çok zarar veriyor.

8.8.25

οἱ δὲ ὁρμῶσι μέν, πρὶν δʼ ἐν τοῖς πολεμίοις εἶναι οἱ μὲν ἄκοντες ἐκπίπτουσιν, οἱ δʼ ἐξάλλονται, ὥστε ἄνευ ἡνιόχων γιγνόμενα τὰ ζεύγη πολλάκις πλείω κακὰ τοὺς φίλους ἢ τοὺς πολεμίους ποιεῖ.

8.8.26Ama savaş güçlerinin ne hâlde olduğunu kendileri de bildikleri için geri çekiliyorlar. Artık ne birbirleriyle savaşırken ne de Yunanlar onlara karşı sefere çıktığında hiçbiri Yunanlar olmadan savaşa girmiyor; hatta Yunanlara karşı bile savaşı Yunanlarla birlikte yapmaya karar vermişler.

8.8.26

ἐπεὶ μέντοι καὶ αὐτοὶ γιγνώσκουσιν οἷα σφίσι τὰ πολεμιστήρια ὑπάρχει, ὑφίενται, καὶ οὐδεὶς ἔτι ἄνευ Ἑλλήνων εἰς πόλεμον καθίσταται, οὔτε ὅταν ἀλλήλοις πολεμῶσιν οὔτε ὅταν οἱ Ἕλληνες αὐτοῖς ἀντιστρατεύωνται· ἀλλὰ καὶ πρὸς τούτους ἐγνώκασι μεθʼ Ἑλλήνων τοὺς πολέμους ποιεῖσθαι.

8.8.27Sanırım ortaya koyduğum işi tamamladım. Çünkü Perslerin ve yanlarındakilerin bugün eskisinden tanrılara karşı daha dinsiz, akrabalarına karşı kutsala daha saygısız, başkalarına karşı daha haksız ve savaşta daha korkak olduklarını gösterdiğimi söylüyorum. Biri benden farklı düşünüyorsa, yaptıklarına baksın; onların sözlerime tanıklık ettiğini görecektir.

8.8.27

ἐγὼ μὲν δὴ οἶμαι ἅπερ ὑπεθέμην ἀπειργάσθαι μοι. φημὶ γὰρ Πέρσας καὶ τοὺς σὺν αὐτοῖς καὶ ἀσεβεστέρους περὶ θεοὺς καὶ ἀνοσιωτέρους περὶ συγγενεῖς καὶ ἀδικωτέρους περὶ τοὺς ἄλλους καὶ ἀνανδροτέρους τὰ εἰς τὸν πόλεμον νῦν ἢ πρόσθεν ἀποδεδεῖχθαι. εἰ δέ τις τἀναντία ἐμοὶ γιγνώσκοι, τὰ ἔργα αὐτῶν ἐπισκοπῶν εὑρήσει αὐτὰ μαρτυροῦντα τοῖς ἐμοῖς λόγοις.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…