İçeriğe geç
Kyros'un Eğitimi

Ksenophon · Kyros'un Eğitimi

5. Kitap

5.1.11. Bölüm

Onlar bunları yaptılar, bunları söylediler. Kyros ise Kyaksares'in payını, ona en yakın olduğunu bildiği kişilerin teslim alıp korumasını buyurdu. "Bana verdiklerinizi de memnuniyetle kabul ediyorum," dedi; "ama içinizden kim en çok ihtiyaç duyarsa onları o kullanacak." Musikiye düşkün bir Med şöyle dedi: "Kyros, ben dün akşam şimdi senin olan çalgıcı kızları dinledim, çok hoşuma gitti; birini bana verirsen sefere çıkmak bana evde kalmaktan daha hoş gelir." Kyros da şöyle dedi: "Onu sana veriyorum; hem istediğin için ben sana, aldığın için senin bana olduğundan daha çok minnet borçlu olduğumu düşünüyorum. Size iyilik etmeye öyle susamışım." Böylece isteyen kızı aldı.

5.1.1

οἱ μὲν δὴ ταῦτʼ ἔπραξάν τε καὶ ἔλεξαν. ὁ δὲ Κῦρος τὰ μὲν Κυαξάρου ἐκέλευσε διαλαβόντας φυλάττειν οὓς ᾔδει οἰκειοτάτους αὐτῷ ὄντας· καὶ ὅσα δὲ ἐμοὶ δίδοτε, ἡδέως, ἔφη, δέχομαι· χρήσεται δʼ αὐτοῖς ὑμῶν ὁ ἀεὶ μάλιστα δεόμενος. φιλόμουσος δέ τις τῶν Μήδων εἶπε· καὶ μὴν ἐγώ, ὦ Κῦρε, τῶν μουσουργῶν ἀκούσας ἑσπέρας ὧν σὺ νῦν ἔχεις, ἤκουσά τε ἡδέως κἄν μοι δῷς αὐτῶν μίαν, στρατεύεσθαι ἄν μοι δοκῶ ἥδιον ἢ οἴκοι μένειν. ὁ δὲ Κῦρος εἶπεν· ἀλλʼ ἐγώ, ἔφη, καὶ δίδωμί σοι καὶ χάριν οἴομαι σοὶ πλείω ἔχειν ὅτι ἐμὲ ᾔτησας ἢ σὺ ἐμοὶ ὅτι λαμβάνεις· οὕτως ἐγὼ ὑμῖν διψῶ χαρίζεσθαι. ταύτην μὲν οὖν ἔλαβεν ὁ αἰτήσας.

5.1.2Kyros, çocukluğundan beri arkadaşı olan Med Araspas'ı çağırdı; Astyages'in yanından Perslerin ülkesine dönerken Med giysisini çıkarıp ona vermişti. Ona, kadını ve çadırı kendisi için korumasını buyurdu.

5.1.2

καλέσας δὲ ὁ Κῦρος Ἀράσπαν Μῆδον, ὃς ἦν αὐτῷ ἐκ παιδὸς ἑταῖρος, ᾧ καὶ τὴν στολὴν ἐκδὺς ἔδωκε τὴν Μηδικήν, ὅτε παρʼ Ἀστυάγους εἰς Πέρσας ἀπῄει, τοῦτον ἐκέλευσε διαφυλάξαι αὐτῷ τήν τε γυναῖκα καὶ τὴν σκηνήν·

5.1.3Bu kadın, Susalı Abradatas'ın karısıydı. Asur ordugâhı ele geçirildiğinde kocası ordugâhta değildi; Baktria kralına elçi olarak gitmişti. Asur kralı onu bir ittifak için göndermişti; çünkü Baktria kralıyla aralarında misafirlik bağı vardı. Kyros işte bu kadını, kendisi gelip teslim alana kadar korumasını Araspas'a buyurdu.

5.1.3

ἦν δὲ αὕτη ἡ γυνὴ τοῦ Ἀβραδάτου τοῦ Σουσίου· ὅτε δὲ ἡλίσκετο τὸ τῶν Ἀσσυρίων στρατόπεδον, ὁ ἀνὴρ αὐτῆς οὐκ ἔτυχεν ἐν τῷ στρατοπέδῳ ὤν, ἀλλὰ πρὸς τὸν τῶν Βακτρίων βασιλέα πρεσβεύων ᾤχετο· ἔπεμψε δὲ αὐτὸν ὁ Ἀσσύριος περὶ συμμαχίας· ξένος γὰρ ὢν ἐτύγχανε τῷ τῶν Βακτρίων βασιλεῖ· ταύτην οὖν ἐκέλευσεν ὁ Κῦρος διαφυλάττειν τὸν Ἀράσπαν, ἕως ἂν αὐτὸς λάβῃ.

5.1.4Bu buyruğu alan Araspas sordu: "Kyros, korumamı buyurduğun kadını gördün mü?" "Zeus hakkı için, hayır," dedi Kyros. "Ama ben gördüm," dedi Araspas, "onu senin için ayırdığımız zaman. Çadırına girdiğimizde önce onu tanıyamadık; çünkü yerde oturuyordu, bütün hizmetçi kadınlar da çevresindeydi; üstelik giysisi de kölelerinkine benziyordu. Ama hangisinin hanımları olduğunu anlamak için hepsine göz gezdirince, oturduğu, peçeli olduğu ve yere baktığı halde öbürlerinin hepsinden ne kadar farklı olduğu hemen anlaşıldı."

5.1.4

κελευόμενος δὲ ὁ Ἀράσπας ἐπήρετο· ἑώρακας δʼ, ἔφη, ὦ Κῦρε, τὴν γυναῖκα, ἥν με κελεύεις φυλάττειν; μὰ Δίʼ, ἔφη ὁ Κῦρος, οὐκ ἔγωγε. ἀλλʼ ἐγώ, ἔφη, ἡνίκα ἐξῃροῦμέν σοι αὐτήν· καὶ δῆτα, ὅτε μὲν εἰσήλθομεν εἰς τὴν σκηνὴν αὐτῆς, τὸ πρῶτον οὐ διέγνωμεν αὐτήν· χαμαί τε γὰρ ἐκάθητο καὶ αἱ θεράπαιναι πᾶσαι περὶ αὐτήν· καὶ τοίνυν ὁμοίαν ταῖς δούλαις εἶχε τὴν ἐσθῆτα· ἐπεὶ δὲ γνῶναι βουλόμενοι ποία εἴη ἡ δέσποινα πάσας περιεβλέψαμεν, ταχὺ πάνυ καὶ πασῶν ἐφαίνετο διαφέρουσα τῶν ἄλλων, καίπερ καθημένη κεκαλυμμένη τε καὶ εἰς γῆν ὁρῶσα.

5.1.5"Ayağa kalkmasını söyleyince çevresindeki bütün kadınlar da onunla birlikte kalktı. O zaman alçakgönüllü bir duruşla ayakta durduğu halde önce boyuyla, sonra da aretēsiyle ve edebiyle öbürlerinden ayrıldı. Gözyaşlarının damladığı da görülüyordu, kimi peplosunun üzerine, kimi de ayaklarına."

5.1.5

ὡς δὲ ἀναστῆναι αὐτὴν ἐκελεύσαμεν, συνανέστησαν μὲν αὐτῇ ἅπασαι αἱ ἀμφʼ αὐτήν, διήνεγκε δʼ ἐνταῦθα πρῶτον μὲν τῷ μεγέθει, ἔπειτα δὲ καὶ τῇ ἀρετῇ καὶ τῇ εὐσχημοσύνῃ, καίπερ ἐν ταπεινῷ σχήματι ἑστηκυῖα. δῆλα δʼ ἦν αὐτῇ καὶ τὰ δάκρυα στάζοντα, τὰ μὲν κατὰ τῶν πέπλων, τὰ δὲ καὶ ἐπὶ τοὺς πόδας.

5.1.6"Aramızdan en yaşlımız, 'Yüreğini ferah tut, kadın,' dedi; 'kocanın da güzel ve iyi bir adam olduğunu duyuyoruz. Ama şimdi seni, iyi bil ki ne görünüşçe ondan aşağı, ne aklı ondan geri, ne de gücü ondan az olan bir adam için ayırıyoruz. Bize kalırsa hayranlığa layık bir adam varsa o da Kyros'tur; bundan sonra sen onun olacaksın.' Kadın bunu duyunca üstündeki peplosu yırttı ve feryat etti; hizmetçileri de onunla birlikte haykırdı."

5.1.6

ὡς δʼ ἡμῶν ὁ γεραίτατος εἶπε, θάρρει, ὦ γύναι· καλὸν μὲν γὰρ κἀγαθὸν ἀκούομεν καὶ τὸν σὸν ἄνδρα εἶναι· νῦν μέντοι ἐξαιροῦμεν ἀνδρί σε εὖ ἴσθι ὅτι οὔτε τὸ εἶδος ἐκείνου χείρονι οὔτε τὴν γνώμην οὔτε δύναμιν ἥττω ἔχοντι, ἀλλʼ ὡς ἡμεῖς γε νομίζομεν, εἴ τις καὶ ἄλλος ἀνήρ, καὶ Κῦρος ἄξιός ἐστι θαυμάζεσθαι, οὗ σὺ ἔσῃ τὸ ἀπὸ τοῦδε· ὡς οὖν τοῦτο ἤκουσεν ἡ γυνή, περικατερρήξατό τε τὸν ἄνωθεν πέπλον καὶ ἀνωδύρατο· συνανεβόησαν δὲ καὶ αἱ δμωαί.

5.1.7"O zaman yüzünün çoğu, boynu ve elleri göründü. İyi bil ki, Kyros," dedi, "bana da onu gören herkese de, Asya'da ölümlülerden böyle bir kadının hiç doğmadığı, hiç yetişmediği göründü. Ama sen de mutlaka," dedi, "gidip onu gör."

5.1.7

ἐν τούτῳ δὲ ἐφάνη μὲν αὐτῆς τὸ πλεῖστον μέρος τοῦ προσώπου, ἐφάνη δὲ ἡ δέρη καὶ αἱ χεῖρες· καὶ εὖ ἴσθι, ἔφη, ὦ Κῦρε, ὡς ἐμοί τε ἔδοξε καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασι τοῖς ἰδοῦσι μήπω φῦναι μηδὲ γενέσθαι γυνὴ ἀπὸ θνητῶν τοιαύτη ἐν τῇ Ἀσίᾳ· ἀλλὰ πάντως, ἔφη, καὶ σὺ θέασαι αὐτήν.

5.1.8Kyros da şöyle dedi: "Zeus hakkı için, söylediğin gibiyse hiç gitmem." "Neden?" dedi delikanlı. "Çünkü," dedi, "şimdi senden güzel olduğunu duyup, hiç vaktim de yokken, gidip onu görmeye kendimi kandırırsam, korkarım o da beni çok daha çabuk bir daha görmeye gelmeye kandırır. Sonra da belki yapmam gerekenleri bırakıp oturur, onu seyrederim."

5.1.8

καὶ ὁ Κῦρος ἔφη· [ναὶ] μὰ Δία, πολύ γε ἧττον, εἰ τοιαύτη ἐστὶν οἵαν σὺ λέγεις. τί δαί; ἔφη ὁ νεανίσκος. ὅτι, ἔφη, εἰ νυνὶ σοῦ ἀκούσας ὅτι καλή ἐστι πεισθήσομαι ἐλθεῖν θεασόμενος, οὐδὲ πάνυ μοι σχολῆς οὔσης, δέδοικα μὴ πολὺ θᾶττον ἐκείνη αὖθις ἀναπείσῃ καὶ πάλιν ἐλθεῖν θεασόμενον· ἐκ δὲ τούτου ἴσως ἂν ἀμελήσας ὧν με δεῖ πράττειν καθήμην ἐκείνην θεώμενος.

5.1.9Delikanlı gülerek şöyle dedi: "Kyros, bir insanın güzelliğinin, istemeyeni en iyisine aykırı davranmaya zorlayabileceğini mi sanıyorsun? Eğer bu tabiatça böyle olsaydı," dedi, "herkesi aynı şekilde zorlardı."

5.1.9

καὶ ὁ νεανίσκος ἀναγελάσας εἶπεν· οἴει γάρ, ἔφη, ὦ Κῦρε, ἱκανὸν εἶναι κάλλος ἀνθρώπου ἀναγκάζειν τὸν μὴ βουλόμενον πράττειν παρὰ τὸ βέλτιστον; εἰ μέντοι, ἔφη, τοῦτο οὕτως ἐπεφύκει, πάντας ἂν ἠνάγκαζεν ὁμοίως.

5.1.10"Ateşi görüyorsun," dedi, "herkesi aynı şekilde yakar; çünkü tabiatı öyledir. Güzellerden ise kimine âşık olunur, kimine olunmaz; üstelik biri birine, öbürü bir başkasına âşık olur. Çünkü bu isteğe bağlıdır," dedi, "herkes istediğine âşık olur. Mesela," dedi, "kardeş kız kardeşine âşık olmaz, ona başkası âşık olur; baba kızına âşık olmaz, ona başkası âşık olur. Çünkü korku da kanun da aşkı engellemeye yeter."

5.1.10

ὁρᾷς, ἔφη, τὸ πῦρ, ὡς πάντας ὁμοίως καίει; πέφυκε γὰρ τοιοῦτον· τῶν δὲ καλῶν τῶν μὲν ἐρῶσι τῶν δʼ οὔ, καὶ ἄλλος γε ἄλλου. ἐθελούσιον γάρ, ἔφη, ἐστί, καὶ ἐρᾷ ἕκαστος ὧν ἂν βούληται· αὐτίκʼ, ἔφη, οὐκ ἐρᾷ ἀδελφὸς ἀδελφῆς, ἄλλος δὲ ταύτης, οὐδὲ πατὴρ θυγατρός, ἄλλος δὲ ταύτης· καὶ γὰρ φόβος καὶ νόμος ἱκανὸς ἔρωτα κωλύειν.

5.1.11"Ama," dedi, "yemeyenlerin acıkmamasını, içmeyenlerin susamamasını, kışın üşümemelerini, yazın sıcaklamamalarını buyuran bir kanun konsa, hiçbir kanun insanları buna uydurmayı başaramaz; çünkü insanlar tabiatça bunlara yenik düşer. Âşık olmak ise isteğe bağlıdır; zaten herkes kendine yakışana âşık olur, giysiler ve ayakkabılar gibi."

5.1.11

εἰ δέ γʼ, ἔφη, νόμος τεθείη μὴ ἐσθίοντας μὴ πεινῆν καὶ μὴ πίνοντας μὴ διψῆν μηδὲ ῥιγοῦν τοῦ χειμῶνος μηδὲ θάλπεσθαι τοῦ θέρους, οὐδεὶς ἂν νόμος δυνηθείη διαπράξασθαι ταῦτα πείθεσθαι ἀνθρώπους· πεφύκασι γὰρ ὑπὸ τούτων κρατεῖσθαι. τὸ δʼ ἐρᾶν ἐθελούσιόν ἐστιν· ἕκαστος γοῦν τῶν καθʼ ἑαυτὸν ἐρᾷ, ὥσπερ ἱματίων καὶ ὑποδημάτων.

5.1.12"Peki," dedi Kyros, "âşık olmak isteğe bağlıysa, insan istediği zaman bundan vazgeçemez mi? Oysa ben," dedi, "aşk yüzünden acıdan ağlayanları gördüm. Âşık olmadan önce köleliği çok kötü bir şey saydıkları halde sevdiklerine kölelik edenleri; elden çıkarmaları kendileri için hiç de iyi olmayan pek çok şeyi verenleri; başka bir hastalıktan kurtulmak ister gibi bundan kurtulmak için dua edip yine de kurtulamayanları gördüm. Demir zincirle bağlanmış olsalar bundan daha güçlü bir zorunlulukla bağlı olmazlardı. Sevdiklerine kendilerini teslim edip onlara pek çok ve gelişigüzel hizmet ediyorlar; bu kadar kötülük çektikleri halde kaçmaya da kalkışmıyorlar, tersine sevdikleri bir yere kaçmasın diye onları gözetliyorlar."

5.1.12

πῶς οὖν, ἔφη ὁ Κῦρος, εἰ ἐθελούσιόν· ἐστι τὸ ἐρασθῆναι, οὐ καὶ παύσασθαι ἔστιν ὅταν τις βούληται; ἀλλʼ ἐγώ, ἔφη, ἑώρακα καὶ κλαίοντας ὑπὸ λύπης διʼ ἔρωτα, καὶ δουλεύοντάς γε τοῖς ἐρωμένοις καὶ μάλα κακὸν νομίζοντας πρὶν ἐρᾶν τὸ δουλεύειν, καὶ διδόντας γε πολλὰ ὧν οὐ βέλτιον αὐτοῖς στέρεσθαι, καὶ εὐχομένους ὥσπερ καὶ ἄλλης τινὸς νόσου ἀπαλλαγῆναι, καὶ οὐ δυναμένους μέντοι ἀπαλλάττεσθαι, ἀλλὰ δεδεμένους ἰσχυροτέρᾳ τινὶ ἀνάγκῃ ἢ εἰ ἐν σιδήρῳ ἐδέδεντο. παρέχουσι γοῦν ἑαυτοὺς τοῖς ἐρωμένοις πολλὰ καὶ εἰκῇ ὑπηρετοῦντας· καὶ μέντοι οὐδʼ ἀποδιδράσκειν ἐπιχειροῦσι, τοιαῦτα κακὰ ἔχοντες, ἀλλὰ καὶ φυλάττουσι τοὺς ἐρωμένους μή ποι ἀποδρῶσι.

5.1.13Delikanlı buna şöyle dedi: "Evet, bunu yapanlar var; ama böyleleri kötü insanlardır. Bu yüzden sanırım hep sefil olduklarını söyleyip ölmek için dua ederler, ama hayattan kurtulmanın binbir yolu olduğu halde kurtulmazlar. Yine bu adamlar hırsızlığa da kalkışır, başkasının malından el çekmezler. Ama bir şey kapınca ya da çalınca, çalmak zorunlu olmadığı için hırsızı ve kapkaççıyı ilk suçlayan sen olursun, görüyorsun; bağışlamazsın, cezalandırırsın."

5.1.13

καὶ ὁ νεανίσκος εἶπε πρὸς ταῦτα· ποιοῦσι γάρ, ἔφη, ταῦτα· εἰσὶ μέντοι, ἔφη, οἱ τοιοῦτοι μοχθηροί· διόπερ οἶμαι καὶ εὔχονται μὲν αἰεὶ ὡς ἄθλιοι ὄντες ἀποθανεῖν, μυρίων δʼ οὐσῶν μηχανῶν ἀπαλλαγῆς τοῦ βίου οὐκ ἀπαλλάττονται. οἱ αὐτοὶ δέ γε οὗτοι καὶ κλέπτειν ἐπιχειροῦσι καὶ οὐκ ἀπέχονται τῶν ἀλλοτρίων, ἀλλʼ ἐπειδάν τι ἁρπάσωσιν ἢ κλέψωσιν, ὁρᾷς ὅτι σὺ πρῶτος, ὡς οὐκ ἀναγκαῖον ⟨ὂν⟩ τὸ κλέπτειν, αἰτιᾷ τὸν κλέπτοντα καὶ ἁρπάζοντα, καὶ οὐ συγγιγνώσκεις, ἀλλὰ κολάζεις;

5.1.14"İşte böyle," dedi, "güzeller de insanları kendilerine âşık olmaya ya da arzu edilmemesi gerekeni arzulamaya zorlamaz. Sefil insancıklar sanırım hiçbir arzularına karşı nefislerine hâkim olamazlar, sonra da suçu aşka atarlar. İyi ve soylu insanlar ise altını, iyi atları, güzel kadınları arzu ettikleri halde bunların hepsinden uzak durabilirler; adalete aykırı olarak onlara el sürmezler."

5.1.14

οὕτω μέντοι, ἔφη, καὶ οἱ καλοὶ οὐκ ἀναγκάζουσιν ἐρᾶν ἑαυτῶν οὐδʼ ἐφίεσθαι ἀνθρώπους ὧν μὴ δεῖ, ἀλλὰ τὰ μοχθηρὰ ἀνθρώπια πασῶν οἶμαι τῶν ἐπιθυμιῶν ἀκρατῆ ἐστι, κἄπειτα ἔρωτα αἰτιῶνται· οἱ δέ γε καλοὶ κἀγαθοὶ ἐπιθυμοῦντες καὶ χρυσίου καὶ ἵππων ἀγαθῶν καὶ γυναικῶν καλῶν, ὅμως πάντων τούτων δύνανται ἀπέχεσθαι ὥστε μὴ ἅπτεσθαι αὐτῶν παρὰ τὸ δίκαιον.

5.1.15"Ben de mesela," dedi, "onu gördüm, bana çok güzel de göründü; yine de senin yanındayım, ata biniyorum ve bana düşen öbür işleri yerine getiriyorum."

5.1.15

ἐγὼ γοῦν, ἔφη, ταύτην ἑωρακὼς καὶ πάνυ καλῆς δοξάσης μοι εἶναι ὅμως καὶ παρὰ σοί εἰμι καὶ ἱππεύω καὶ τἆλλα τὰ ἐμοὶ προσήκοντα ἀποτελῶ.

5.1.16"Zeus hakkı için öyle," dedi Kyros; "belki de aşkın bir insanı ele geçirmesi için gereken süre dolmadan ayrıldın. Ateşe dokunup hemen yanmamak da mümkündür, odun da hemen alev almaz; yine de ben elimden geldiğince ne ateşe dokunurum ne de güzellere bakarım. Sana da, Araspas," dedi, "gözlerini güzellerin üzerinde oyalandırmanı öğütlemem. Çünkü ateş yalnız dokunanları yakar, güzeller ise uzaktan seyredenleri bile tutuşturur, öyle ki aşkla yanarlar."

5.1.16

ναὶ μὰ Δίʼ, ἔφη ὁ Κῦρος· ἴσως γὰρ θᾶττον ἀπῆλθες ἢ ἐν ὅσῳ χρόνῳ ἔρως πέφυκε συσκευάζεσθαι ἄνθρωπον. καὶ πυρὸς γάρ τοι ἔστι θιγόντα μὴ εὐθὺς καίεσθαι καὶ τὰ ξύλα οὐκ εὐθὺς ἀναλάμπει· ὅμως δʼ ἔγωγε οὔτε πυρὸς ἑκὼν εἶναι ἅπτομαι οὔτε τοὺς καλοὺς εἰσορῶ. οὐδέ γε σοὶ συμβουλεύω, ἔφη, ὦ Ἀράσπα, ἐν τοῖς καλοῖς ἐᾶν τὴν ὄψιν ἐνδιατρίβειν· ὡς τὸ μὲν πῦρ τοὺς ἁπτομένους καίει, οἱ δὲ καλοὶ καὶ τοὺς ἄπωθεν θεωμένους ὑφάπτουσιν, ὥστε αἴθεσθαι τῷ ἔρωτι.

5.1.17"İçin rahat olsun, Kyros," dedi; "ona bakmaktan hiç vazgeçmesem bile, yapmamam gereken bir şey yapacak kadar yenik düşmem." "Çok güzel söylüyorsun," dedi; "öyleyse buyurduğum gibi onu koru ve ona iyi bak; çünkü bu kadın belki bir gün tam zamanında işimize yarar."

5.1.17

θάρρει, ἔφη, ὦ Κῦρε· οὐδʼ ἐὰν μηδέποτε παύσωμαι θεώμενος, οὐ μὴ κρατηθῶ ὥστε ποιεῖν τι ὧν μὴ χρὴ ποιεῖν. κάλλιστα, ἔφη, λέγεις· φύλαττε τοίνυν, ἔφη, ὥσπερ σε κελεύω καὶ ἐπιμελοῦ αὐτῆς· ἴσως γὰρ ἂν πάνυ ἡμῖν ἐν καιρῷ γένοιτο αὕτη ἡ γυνή.

5.1.18O zaman bunları konuşup ayrıldılar. Delikanlı ise kadının güzelliğini görüyor, iyi ve soylu bir kadın olduğunu fark ediyor, ona hizmet ediyor ve hoşuna gittiğini düşünüyordu; onun nankör olmadığını, uşakları aracılığıyla hem içeri girdiğinde ihtiyacı olan şeylerin hazır olmasına, hem de hastalanırsa hiçbir eksiği olmamasına dikkat ettiğini de görüyordu. Bütün bunlardan ötürü aşka tutuldu; başına gelen belki de hiç şaşılacak bir şey değildi. Bu işler böyle yürüyordu.

5.1.18

τότε μὲν δὴ ταῦτʼ εἰπόντες διελύθησαν. ὁ δὲ νεανίσκος ἅμα μὲν ὁρῶν καλὴν τὴν γυναῖκα, ἅμα δὲ αἰσθανόμενος τὴν καλοκἀγαθίαν αὐτῆς, ἅμα δὲ θεραπεύων αὐτὴν καὶ οἰόμενος χαρίζεσθαι αὐτῇ, ἅμα δὲ αἰσθανόμενος οὐκ ἀχάριστον οὖσαν, ἀλλʼ ἐπιμελομένην διὰ τῶν αὑτῆς οἰκετῶν ὡς καὶ εἰσιόντι εἴη αὐτῷ τὰ δέοντα καὶ εἴ ποτε ἀσθενήσειεν, ὡς μηδενὸς ἐνδέοιτο, ἐκ πάντων τούτων ἡλίσκετο ἔρωτι, καὶ ἴσως οὐδὲν θαυμαστὸν ἔπασχε. καὶ ταῦτα μὲν δὴ οὕτως ἐπράττετο.

5.1.19Kyros, Medlerin ve müttefiklerin kendi istekleriyle yanında kalmalarını istediğinden, önde gelenlerin hepsini topladı.

5.1.19

βουλόμενος δὲ ὁ Κῦρος ἐθελοντὰς μένειν μεθʼ ἑαυτοῦ τούς τε Μήδους καὶ τοὺς συμμάχους, συνεκάλεσε πάντας τοὺς ἐπικαιρίους·

5.1.20Toplanınca şöyle dedi: "Med adamlar ve burada bulunan herkes, iyi biliyorum ki benimle birlikte ne para ihtiyacından ne de bunu Kyaksares'e bir hizmet saydığınız için çıktınız; bana iyilik etmek istediğiniz, bana saygı duyduğunuz için benimle birlikte gece yürümeye ve tehlikeye girmeye razı oldunuz."

5.1.20

ἐπεὶ δὲ συνῆλθον, ἔλεξε τοιάδε. ἄνδρες Μῆδοι καὶ πάντες οἱ παρόντες, ἐγὼ ὑμᾶς οἶδα σαφῶς ὅτι οὔτε χρημάτων δεόμενοι σὺν ἐμοὶ ἐξήλθετε οὔτε Κυαξάρῃ νομίζοντες τοῦτο ὑπηρετεῖν, ἀλλʼ ἐμοὶ βουλόμενοι τοῦτο χαρίζεσθαι καὶ ἐμὲ τιμῶντες νυκτοπορεῖν καὶ κινδυνεύειν σὺν ἐμοὶ ἠθελήσατε.

5.1.21"Nankörlük etmiyorsam, bunun için size minnet borçluyum; ama karşılığını layıkıyla ödeyecek gücüm henüz yok gibi görünüyor. Bunu söylemekten utanmıyorum; ama 'Yanımda kalırsanız karşılığını öderim' demekten, iyi bilin ki," dedi, "utanırdım. Çünkü bunu, yanımda daha gönüllü kalasınız diye söylüyormuşum gibi görüneceğimi düşünüyorum. Bunun yerine şunu söylüyorum: Kyaksares'e uyup şimdi gitseniz bile, iyi bir iş başarırsam, sizin de beni övmenizi sağlayacak şekilde davranmaya çalışacağım."

5.1.21

καὶ χάριν τούτων ἐγὼ ὑμῖν ἔχω μέν, εἰ μὴ ἀδικῶ· ἀποδιδόναι δὲ ἀξίαν οὔπω δύναμιν ἔχειν μοι δοκῶ. καὶ τοῦτο μὲν οὐκ αἰσχύνομαι λέγων· τὸ δʼ ἐὰν μένητε παρʼ ἐμοί, ἀποδώσω, τοῦτο, εὖ ἴστε, ἔφη, αἰσχυνοίμην ἂν εἰπεῖν· νομίζω γὰρ ⟨ἂν⟩ ἐμαυτὸν ἐοικέναι λέγοντι ταῦτα ἕνεκα τοῦ ὑμᾶς μᾶλλον ἐθέλειν παρʼ ἐμοὶ καταμένειν. ἀντὶ δὲ τούτου τάδε λέγω· ἐγὼ γὰρ ὑμῖν, κἂν ἤδη ἀπίητε Κυαξάρῃ πειθόμενοι, ὅμως, ἂν ἀγαθόν τι πράξω, πειράσομαι οὕτω ποιεῖν ὥστε καὶ ὑμᾶς ἐμὲ ἐπαινεῖν.

5.1.22"Çünkü ben gitmiyorum. Hyrkanialılara verdiğim yeminleri ve sağ elimi tutacağım, onlara ihanet ederken asla yakalanmayacağım. Şimdi bize kalelerini, ülkesini ve gücünü veren Gobryas'ın da bana gelişine pişman olmaması için çalışacağım."

5.1.22

οὐ γὰρ δὴ αὐτός γε ἄπειμι, ἀλλὰ καὶ Ὑρκανίοις τοὺς ὅρκους καὶ τὰς δεξιὰς ἃς ἔδωκα ἐμπεδώσω καὶ οὔποτε τούτους προδιδοὺς ἁλώσομαι, καὶ τῷ νῦν διδόντι Γωβρύᾳ καὶ τείχη ἡμῖν καὶ χώραν καὶ δύναμιν πειράσομαι ποιεῖν μὴ μεταμελῆσαι τῆς πρὸς ἐμὲ ὁδοῦ.

5.1.23"En önemlisi de şu: tanrılar bize böyle apaçık nimetler verirken, bunları bırakıp boş yere gitmekten hem onlardan korkar hem de utanırım. Ben böyle yapacağım," dedi; "siz de nasıl düşünüyorsanız öyle yapın ve bana ne düşündüğünüzü söyleyin."

5.1.23

καὶ τὸ μέγιστον δή, θεῶν οὕτω διδόντων περιφανῶς ἀγαθὰ καὶ φοβοίμην ἂν αὐτοὺς καὶ αἰσχυνοίμην ἀπολιπὼν ταῦτα εἰκῇ ἀπελθεῖν. ἐγὼ μὲν οὖν οὕτως, ἔφη, ποιήσω· ὑμεῖς δὲ ὅπως γιγνώσκετε οὕτω καὶ ποιεῖτε, καὶ ἐμοὶ εἴπατε ὅ τι ἂν ὑμῖν δοκῇ.

5.1.24O böyle konuştu. Bir zamanlar Kyros'un akrabası olduğunu söylemiş olan adam ilk olarak şöyle dedi: "Kralım —evet, kralım; çünkü bana kalırsa sen, kovanda doğan arıların önderi gibi, tabiatça kral doğmuşsun. Arılar ona isteyerek itaat eder; o nerede kalırsa hiçbiri oradan ayrılmaz, bir yere çıkarsa hiçbiri ondan geri kalmaz. Onun tarafından yönetilmeye karşı içlerinde öyle müthiş bir aşk doğar."

5.1.24

ὁ μὲν οὕτως εἶπε. πρῶτος δʼ ὁ φήσας ποτὲ συγγενὴς τοῦ Κύρου εἶναι εἶπεν· ἀλλʼ ἐγὼ μέν, ἔφη, ὦ βασιλεῦ· βασιλεὺς γὰρ ἔμοιγε δοκεῖς σὺ φύσει πεφυκέναι οὐδὲν ἧττον ἢ ὁ ἐν τῷ σμήνει φυόμενος τῶν μελιττῶν ἡγεμών· ἐκείνῳ τε γὰρ αἱ μέλιτται ἑκοῦσαι μὲν πείθονται, ὅπου δʼ ἂν μένῃ, οὐδεμία ἐντεῦθεν ἀπέρχεται· ἐὰν δέ ποι ἐξίῃ, οὐδεμία αὐτοῦ ἀπολείπεται· οὕτω δεινός τις ἔρως αὐταῖς τοῦ ἄρχεσθαι ὑπʼ ἐκείνου ἐγγίγνεται.

5.1.25"İnsanlar da sana karşı aşağı yukarı böyle bir hâl içinde görünüyorlar. Yanımızdan Perslerin ülkesine giderken, Astyages bizi geri çevirene kadar Medlerden genç ya da yaşlı kim senin peşinden gitmekten geri kaldı? Perslerin ülkesinden bize yardıma koştuğunda da dostlarının neredeyse hepsinin gönüllü olarak seninle geldiğini gördük. Buraya sefere çıkmak istediğinde de bütün Medler isteyerek peşinden geldi."

5.1.25

καὶ πρὸς σὲ δέ μοι δοκοῦσι παραπλησίως πως οἱ ἄνθρωποι οὕτω διακεῖσθαι. καὶ γὰρ εἰς Πέρσας ὅτε παρʼ ἡμῶν ἀπῄεις, τίς Μήδων ἢ νέος ἢ γέρων σοῦ ἀπελείφθη τὸ μή σοι ἀκολουθεῖν ἔστε Ἀστυάγης ἡμᾶς ἀπέστρεψεν; ἐπειδὴ δʼ ἐκ Περσῶν βοηθὸς ἡμῖν ὡρμήθης, σχεδὸν αὖ ἑωρῶμεν τοὺς φίλους σου πάντας ἐθελουσίους συνεπομένους. ὅτε δʼ αὖ τῆς δεῦρο στρατείας ἐπεθύμησας, πάντες σοι Μῆδοι ἑκόντες ἠκολούθησαν.

5.1.26"Şimdi de öyle bir durumdayız ki seninle birlikteyken düşman toprağında bile yüreğimiz rahat, sensiz eve dönmeye bile korkuyoruz. Öbürleri ne yapacaklarını kendileri söyleyecekler; ama ben ve emrimdekiler, Kyros, senin yanında kalacağız; seni gördükçe her şeye katlanacağız, senin iyiliklerine de dayanacağız."

5.1.26

νῦν δʼ αὖ οὕτως ἔχομεν ὡς σὺν μὲν σοὶ ὅμως καὶ ἐν τῇ πολεμίᾳ ὄντες θαρροῦμεν, ἄνευ δὲ σοῦ καὶ οἴκαδε ἀπιέναι φοβούμεθα. οἱ μὲν οὖν ἄλλοι ὅπως ποιήσουσιν αὐτοὶ ἐροῦσιν· ἐγὼ δέ, ὦ Κῦρε, καὶ ὧν ἐγὼ κρατῶ καὶ μενοῦμεν παρὰ σοὶ καὶ ὁρῶντες σὲ ἀνεξόμεθα καὶ καρτερήσομεν ὑπὸ σοῦ εὐεργετούμενοι.

5.1.27Bunun üzerine Tigranes şöyle dedi: "Kyros, ben susarsam hiç şaşma; çünkü psykhēm düşünüp taşınmaya değil, ne buyurursan onu yapmaya hazırlanmıştır."

5.1.27

ἐπὶ τούτῳ ἔλεξεν ὁ Τιγράνης ὧδε· σύ, ἔφη, ὦ Κῦρε, μήποτε θαυμάσῃς ἂν ἐγὼ σιωπῶ· ἡ γὰρ ψυχή, ἔφη, οὐχ ὡς βουλεύσουσα παρεσκεύασται ἀλλʼ ὡς ποιήσουσα ὅ τι ἂν παραγγέλλῃς.

5.1.28Hyrkanialı ise şöyle dedi: "Medler, şimdi giderseniz, bunun, mesut olmanızı istemeyen bir daimōnun tuzağı olduğunu söylerim. İnsan aklıyla düşünen kim kaçan düşmana sırt çevirir, silahını teslim edenden silahı almaz, kendini ve malını verenleri kabul etmez? Hele önderimiz, bütün tanrılar üzerine yemin ederim ki, kendini zenginleştirmekten çok bize iyilik etmekten zevk alan biri gibi görünürken."

5.1.28

ὁ δὲ Ὑρκάνιος εἶπεν· ἀλλʼ ἐγὼ μέν, ὦ Μῆδοι, εἰ νῦν ἀπέλθοιτε, δαίμονος ἂν φαίην τὴν ἐπιβουλὴν εἶναι τὸ μὴ ἐᾶσαι ὑμᾶς μέγα εὐδαίμονας γενέσθαι· ἀνθρωπίνῃ δὲ γνώμῃ τίς ἂν ἢ φευγόντων πολεμίων ἀποτρέποιτο ἢ ὅπλα παραδιδόντων οὐκ ἂν λαμβάνοι ἢ ἑαυτοὺς διδόντων καὶ τὰ ἑαυτῶν οὐκ ἂν δέχοιτο, ἄλλως τε καὶ τοῦ ἡγεμόνος ἡμῖν ὄντος τοιούτου ὃς ἐμοὶ δοκεῖ, [ὡς] ὄμνυμι ὑμῖν πάντας τοὺς θεούς, εὖ ποιῶν ἡμᾶς μᾶλλον ἥδεσθαι ἢ ἑαυτὸν πλουτίζων.

5.1.29Bunun üzerine bütün Medler şöyle dediler: "Kyros, bizi buraya sen getirdin; eve dönme vakti geldiğini düşündüğünde de bizi yanında götür." Kyros bunu duyunca şöyle dua etti: "Ey yüce Zeus, senden diliyorum: bana saygı gösterenleri iyilikte geçmeyi bana nasip et."

5.1.29

ἐπὶ τούτῳ πάντες οἱ Μῆδοι τοιάδʼ ἔλεγον· σύ, ὦ Κῦρε, καὶ ἐξήγαγες ἡμᾶς καὶ οἴκαδε ὅταν ἀπιέναι καιρὸς δοκῇ, σὺν σοὶ ἡμᾶς ἄγε. ὁ δὲ Κῦρος ταῦτα ἀκούσας ἐπηύξατο· ἀλλʼ, ὦ Ζεῦ μέγιστε, αἰτοῦμαί σε, δὸς τοὺς ἐμὲ τιμῶντας νικῆσαί με εὖ ποιοῦντα.

5.1.30Sonra öbürlerine nöbetçilerini kurup artık kendi başlarının çaresine bakmalarını buyurdu; Perslere de çadırları paylaşmalarını, atlılara onlara yakışanları, yayalara da onlara yetecek olanları vermelerini buyurdu. Düzeni de öyle kurmalarını istedi ki çadırlardaki hizmetkârlar gereken her şeyi yapıp Perslerin saflarına getirsin, atları da bakılmış olarak hazır tutsunlar; Perslerin savaş için çalışmaktan başka hiçbir işi olmasın. O günü böyle geçirdiler.

5.1.30

ἐκ τούτου ἐκέλευσε τοὺς μὲν ἄλλους φυλακὰς καταστήσαντας ἀμφʼ αὑτοὺς ἤδη ἔχειν, τοὺς δὲ Πέρσας διαλαβεῖν τὰς σκηνάς, τοῖς μὲν ἱππεῦσι τὰς τούτοις πρεπούσας, τοῖς δὲ πεζοῖς τὰς τούτοις ἀρκούσας· καὶ οὕτω καταστήσασθαι ὅπως ποιοῦντες οἱ ἐν ταῖς σκηναῖς πάντα τὰ δέοντα φέρωσιν εἰς τὰς τάξεις τοῖς Πέρσαις καὶ τοὺς ἵππους τεθεραπευμένους παρέχωσι, Πέρσαις δὲ μηδὲν ἄλλο ᾖ ἔργον ἢ τὰ πρὸς τὸν πόλεμον ἐκπονεῖν. ταύτην μὲν οὖν οὕτω διῆγον τὴν ἡμέραν.

5.2.12. Bölüm

Sabah erkenden kalkıp Gobryas'a doğru yola çıktılar. Kyros at üstündeydi, atlı olmuş iki bin kadar Pers de öyle; onların hasır kalkanlarını ve palalarını taşıyanlar da aynı sayıda, arkalarından geliyordu; ordunun geri kalanı da düzen içinde yürüyordu. Kyros her birine, yeni hizmetkârlarına şunu söylemelerini buyurdu: içlerinden biri artçıların gerisinde görünür, cephenin önüne geçer ya da yanlarda saftakilerin dışında yürürken yakalanırsa cezalandırılacak.

5.2.1

πρῲ δʼ ἀναστάντες ἐπορεύοντο πρὸς Γωβρύαν, Κῦρος μὲν ἐφʼ ἵππου καὶ οἱ Περσῶν ἱππεῖς γεγενημένοι εἰς δισχιλίους· οἱ δὲ τὰ τούτων γέρρα καὶ τὰς κοπίδας ἔχοντες ἐπὶ τούτοις εἵποντο, ἴσοι ὄντες τὸν ἀριθμόν· καὶ ἡ ἄλλη δὲ στρατιὰ τεταγμένη ἐπορεύετο. ἕκαστον δʼ ἐκέλευσε τοῖς καινοῖς αὑτῶν θεράπουσιν εἰπεῖν ὅτι ὅστις ἂν αὐτῶν ἢ τῶν ὀπισθοφυλάκων φαίνηται ὄπισθεν ἢ τοῦ μετώπου πρόσθεν ἴῃ ἢ κατὰ ⟨τὰ⟩ πλάγια ἔξω τῶν ἐν τάξει ἰόντων ἁλίσκηται, κολασθήσεται.

5.2.2İkinci gün akşamüstü Gobryas'ın yerine vardılar. Kalenin son derece sağlam olduğunu, surların üzerinde de en iyi şekilde savunma yapmak için her şeyin hazırlandığını gördüler; birçok sığırın ve pek çok koyunun sur diplerine çekildiğini de gördüler.

5.2.2

δευτεραῖοι δὲ ἀμφὶ δείλην γίγνονται πρὸς τῷ Γωβρύα χωρίῳ, καὶ ὁρῶσιν ὑπερίσχυρόν τε τὸ ἔρυμα καὶ ἐπὶ τῶν τειχῶν πάντα παρεσκευασμένα ὡς ἂν κράτιστα ἀπομάχοιτο· καὶ βοῦς δὲ πολλοὺς καὶ πάμπολλα πρόβατα ὑπὸ τὰ ἐρυμνὰ προσηγμένα ἑώρων.

5.2.3Gobryas Kyros'a adam gönderip, at üstünde çevreyi dolaşıp yaklaşmanın en kolay olduğu yeri görmesini, güvendiği birkaç kişiyi de içeri yanına göndermesini istedi; bunlar içerisini görüp ona haber verecekti.

5.2.3

πέμψας δʼ ὁ Γωβρύας πρὸς τὸν Κῦρον ἐκέλευσε περιελάσαντα ἰδεῖν ᾗ ἡ πρόσοδος εὐπετεστάτη, εἴσω δὲ πέμψαι πρὸς ἑαυτὸν τῶν πιστῶν τινας, οἵτινες αὐτῷ τὰ ἔνδον ἰδόντες ἀπαγγελοῦσιν.

5.2.4Bunun üzerine Kyros, Gobryas yalancı çıkarsa surun bir yerden alınıp alınamayacağını gerçekten görmek istediğinden, her yandan at sürüp dolaştı ve her yerin yaklaşılamayacak kadar sağlam olduğunu gördü. Gobryas'a gönderdikleri de içeride öyle bol nimet olduğunu haber verdiler ki kendilerine göre içerdekilere bir insan ömrü boyunca yetecekti.

5.2.4

οὕτω δὴ ὁ Κῦρος αὐτὸς μὲν τῷ ὄντι βουλόμενος ἰδεῖν εἴ που εἴη αἱρέσιμον τὸ τεῖχος, εἰ ψευδὴς φαίνοιτο ὁ Γωβρύας, περιήλαυνε πάντοθεν, ἑώρα τε ἰσχυρότερα πάντα ἢ προσελθεῖν· οὓς δʼ ἔπεμψε πρὸς Γωβρύαν, ἀπήγγελλον τῷ Κύρῳ ὅτι τοσαῦτα εἴη ἔνδον ἀγαθὰ ὅσα ἐπʼ ἀνθρώπων γενεάν, ὡς σφίσι δοκεῖν, μὴ ἂν ἐπιλιπεῖν τοὺς ἔνδον ὄντας.

5.2.5Kyros bunun ne anlama geldiğini düşünürken Gobryas kendisi yanına çıktı; içeridekilerin hepsini de dışarı çıkardı. Kimi şarap, arpa unu, buğday unu taşıyor, kimi sığır, keçi, koyun, domuz sürüyordu. Yenecek ne varsa, Kyros'un bütün ordusuna akşam yemeği olacak kadar bol bol getirdiler.

5.2.5

ὁ μὲν δὴ Κῦρος ἐν φροντίδι ἦν ὅ τι ποτʼ εἴη ταῦτα, ὁ δὲ Γωβρύας αὐτός τε ἐξῄει πρὸς αὐτὸν καὶ τοὺς ἔνδοθεν πάντας ἐξῆγε φέροντας οἶνον, ἄλφιτα, ἄλευρα, ἄλλους δʼ ἐλαύνοντας βοῦς, αἶγας, οἶς, σῦς, καὶ εἴ τι βρωτόν, πάντα ἱκανὰ προσῆγον ὡς δειπνῆσαι πᾶσαν τὴν σὺν Κύρῳ στρατιάν.

5.2.6Bununla görevli olanlar bunları paylaştırıp yemeği hazırladılar. Gobryas, adamlarının hepsi dışarı çıkınca, Kyros'u kendisi için en güvenli bulduğu şekilde içeri girmeye çağırdı. Kyros önden keşifçiler ve bir kuvvet gönderdi, sonra kendisi de girdi. Girince kapıları ardına kadar açık tutarak bütün dostlarını ve yanındaki komutanları çağırdı.

5.2.6

οἱ μὲν δὴ ἐπὶ τούτῳ ταχθέντες διῄρουν τε ταῦτα καὶ ἐδειπνοποίουν. ὁ δὲ Γωβρύας, ἐπεὶ πάντες αὐτῷ οἱ ἄνδρες ἔξω ἦσαν, εἰσιέναι τὸν Κῦρον ἐκέλευσεν ὅπως νομίζοι ἀσφαλέστατα. προεισπέμψας οὖν ὁ Κῦρος προσκόπους καὶ δύναμιν καὶ αὐτὸς οὕτως εἰσῄει. ἐπεὶ δʼ εἰσῆλθεν ἀναπεπταμένας ἔχων τὰς πύλας, παρεκάλει πάντας τοὺς φίλους καὶ ἄρχοντας τῶν μεθʼ ἑαυτοῦ.

5.2.7İçeri girince Gobryas altın taslar, ibrikler, testiler, her çeşit süs eşyası, sayısız darik ve daha birçok güzel şey getirdi; sonunda da kızını çıkardı. Güzelliği ve boyu insanı şaşırtan bir kızdı; kardeşi öldüğü için yas içindeydi. Gobryas şöyle dedi: "Kyros, bu malları sana armağan ediyorum; bu kızımı da istediğin gibi karar vermen için sana emanet ediyorum. İkimiz de sana yalvarıyoruz: ben daha önce oğlumun, bu kız da şimdi kardeşinin öcünü almanı istiyoruz."

5.2.7

ἐπειδὴ δὲ ἔνδον ἦσαν, ἐκφέρων ὁ Γωβρύας φιάλας χρυσᾶς καὶ πρόχους καὶ κάλπιδας καὶ κόσμον παντοῖον καὶ δαρεικοὺς ἀμέτρους τινὰς καὶ πάντα καλὰ πολλά, τέλος τὴν θυγατέρα, δεινόν τι κάλλος καὶ μέγεθος, πενθικῶς δʼ ἔχουσαν τοῦ ἀδελφοῦ τεθνηκότος, ἐξάγων ὧδʼ εἶπεν· ἐγώ σοι, ὦ Κῦρε, τὰ μὲν χρήματα ταῦτα δωροῦμαι, τὴν δὲ θυγατέρα ταύτην ἐπιτρέπω διαθέσθαι ὅπως ἂν σὺ βούλῃ· ἱκετεύομεν δέ, ἐγὼ μὲν καὶ πρόσθεν τοῦ υἱοῦ, αὕτη δὲ νῦν τοῦ ἀδελφοῦ τιμωρὸν γενέσθαι σε.

5.2.8Kyros buna şöyle dedi: "Ben o zaman da yalan söylemiyorsan öcünü elimden geldiğince alacağıma söz vermiştim; şimdi doğru söylediğini gördüğüme göre bu sözü artık borçluyum. Bu kıza da tanrıların yardımıyla aynı şeyi yapacağıma söz veriyorum. Bu malları," dedi, "kabul ediyorum, ama onları bu kıza ve onunla evlenecek olana veriyorum. Yalnız bir armağanı senden alıp gideceğim; ona karşılık Babil'deki bütün hazineler, hatta dünyanın her yerindekiler verilse daha sevinçle gitmezdim."

5.2.8

ὁ δὲ Κῦρος πρὸς ταῦτα εἶπεν· ἀλλʼ ἐγὼ σοὶ μὲν καὶ τότε ὑπεσχόμην ἀψευδοῦντός σου τιμωρήσειν εἰς δύναμιν· νῦν δὲ ὅτε ἀληθεύοντά σε ὁρῶ, ἤδη ὀφείλω τὴν ὑπόσχεσιν, καὶ ταύτῃ ὑπισχνοῦμαι τὰ αὐτὰ ταῦτα σὺν θεοῖς ποιήσειν. καὶ τὰ μὲν χρήματα ταῦτα, ἔφη, ἐγὼ μὲν δέχομαι, δίδωμι δʼ αὐτὰ τῇ παιδὶ ταύτῃ κἀκείνῳ ὃς ἂν γήμῃ αὐτήν. ἓν δὲ δῶρον ἄπειμι ἔχων παρὰ σοῦ ἀνθʼ οὗ οὐδʼ ἂν τὰ ἐν Βαβυλῶνι, [εἰ ἐκεῖ πλεῖστά ἐστιν,] οὐδὲ τὰ πανταχοῦ [ἀντὶ τούτου οὗ σύ μοι δεδώρησαι] ἥδιον ἂν ἔχων ἀπέλθοιμι.

5.2.9Gobryas bunun ne olduğuna şaşırdı; kızını kastettiğinden şüphelenerek şöyle sordu: "Nedir o, Kyros?" Kyros şöyle cevap verdi: "Gobryas, bence dünyada ne dine saygısızlık etmek, ne haksızlık yapmak, ne de isteyerek yalan söylemek isteyecek pek çok insan vardır. Ama kimse onların önüne ne çok para, ne tiranlık, ne sağlam kaleler, ne de sevilmeye değer çocuklar koymaya kalkışmadığı için, nasıl insanlar olduklarını gösteremeden ölüp giderler."

5.2.9

καὶ ὁ Γωβρύας θαυμάσας τε τί τοῦτʼ εἴη καὶ ὑποπτεύσας μὴ τὴν θυγατέρα λέγοι, οὕτως ἤρετο· καὶ τί τοῦτʼ ἔστιν, ἔφη, ὦ Κῦρε; καὶ ὁ Κῦρος ἀπεκρίνατο· ὅτι, ἔφη, ἐγώ, ὦ Γωβρύα, πολλοὺς μὲν οἶμαι εἶναι ἀνθρώπους οἳ οὔτε ἀσεβεῖν ἂν θέλοιεν οὔτε ἀδικεῖν οὔτε ἂν ψεύδοιντο ἑκόντες εἶναι· διὰ δὲ τὸ μηδένα αὐτοῖς ἠθεληκέναι προέσθαι μήτε χρήματα πολλὰ μήτε τυραννίδα μήτε τείχη ἐρυμνὰ μήτε τέκνα ἀξιέραστα, ἀποθνῄσκουσι πρότερον πρὶν δῆλοι γενέσθαι οἷοι ἦσαν·

5.2.10"Sen ise şimdi bana sağlam kaleleri, her türlü serveti, gücünü ve edinilmeye değer kızını teslim ederek bütün insanlara şunu göstermemi sağladın: ne misafirlere karşı dine aykırı davranmak, ne para uğruna haksızlık etmek, ne de isteyerek antlaşmaya ihanet etmek isterim."

5.2.10

ἐμοὶ δὲ σὺ νυνὶ καὶ τείχη ἐρυμνὰ καὶ πλοῦτον παντοδαπὸν καὶ δύναμιν τὴν σὴν καὶ θυγατέρα ἀξιόκτητον ἐγχειρίσας πεποίηκάς με δῆλον γενέσθαι πᾶσιν ἀνθρώποις ὅτι οὔτʼ ἂν ἀσεβεῖν περὶ ξένους θέλοιμι οὔτʼ ἂν ἀδικεῖν χρημάτων ἕνεκα οὔτε συνθήκας ἂν ψευδοίμην ἑκὼν εἶναι.

5.2.11"İyi bil ki adil bir adam olduğum ve böyle göründüğüm için insanlar tarafından övüldüğüm sürece bunu asla unutmayacağım; seni de her türlü güzel şeyle onurlandırarak karşılık vermeye çalışacağım."

5.2.11

τούτων ἐγώ, εὖ ἴσθι, ἕως ἂν ἀνὴρ δίκαιος ὦ καὶ δοκῶν εἶναι τοιοῦτος ἐπαινῶμαι ὑπʼ ἀνθρώπων, οὔποτʼ ἐπιλήσομαι, ἀλλὰ πειράσομαί σε ἀντιτιμῆσαι πᾶσι τοῖς καλοῖς.

5.2.12"Kızına ona layık bir koca bulamayacağından da korkma," dedi; "çünkü pek çok iyi dostum var; onlardan biri onunla evlenecek. Senin verdiğin kadar, ya da bunun kat kat fazlası mala sahip olacak mı, onu söyleyemem. Ama şunu iyi bil ki aralarında, verdiğin mallar yüzünden sana zerre kadar fazla hayranlık duymayacak olanlar var. Onlar şimdi bana imreniyor ve bütün tanrılara dua ediyorlar: bir gün dostlarına benden aşağı kalmayacak kadar sadık olduklarını, düşmanlarına da bir tanrı engel olmadıkça yaşadıkları sürece asla boyun eğmeyeceklerini gösterme fırsatı bulsunlar. aretē ve iyi bir ün yerine, senin servetine ek olarak Suriyelilerin ve Asurluların bütün servetini bile seçmezler. İyi bil ki böyle adamlar burada oturuyor."

5.2.12

καὶ ἀνδρὸς δʼ, ἔφη, τῇ θυγατρὶ μὴ φοβοῦ ὡς ἀπορήσεις ἀξίου ταύτης· πολλοὶ γὰρ καὶ ἀγαθοὶ φίλοι εἰσὶν ἐμοί· ὧν τις γαμεῖ ταύτην· εἰ μέντοι χρήμαθʼ ἕξει τοσαῦτα ὅσα σὺ δίδως ἢ καὶ ἄλλα πολλαπλάσια τούτων, οὐκ ἂν ἔχοιμι εἰπεῖν· σὺ μέντοι εὖ ἴσθι ὅτι εἰσί τινες αὐτῶν οἳ ὧν μὲν σὺ δίδως χρημάτων οὐδὲ μικρὸν τούτων ἕνεκά σε μᾶλλον θαυμάζουσιν· ἐμὲ δὲ ζηλοῦσι νυνὶ καὶ εὔχονται πᾶσι θεοῖς γενέσθαι ποτὲ ἐπιδείξασθαι ὡς πιστοὶ μέν εἰσιν οὐδὲν ἧττον ἐμοῦ τοῖς φίλοις, τοῖς δὲ πολεμίοις ὡς οὔποτʼ ἂν ὑφεῖντο ζῶντες, εἰ μή τις θεὸς βλάπτοι· ἀντὶ δʼ ἀρετῆς καὶ δόξης ἀγαθῆς ὅτι οὐδʼ ἂν τὰ Σύρων πρὸς τοῖς σοῖς καὶ Ἀσσυρίων πάντα προέλοιντο· τοιούτους ἄνδρας εὖ ἴσθι ἐνταῦθα καθημένους.

5.2.13Gobryas gülerek şöyle dedi: "Tanrılar aşkına, Kyros, göster bana bunlar nerede, ki içlerinden birini bana evlat olarak vermeni isteyeyim." Kyros da şöyle dedi: "Merak etme, bunu bana sormana hiç gerek kalmayacak; bizimle gelirsen her birini başkalarına bile sen gösterebileceksin."

5.2.13

καὶ ὁ Γωβρύας εἶπε γελάσας· πρὸς τῶν θεῶν, ἔφη, ὦ Κῦρε, δεῖξον δή μοι ποῦ οὗτοί εἰσιν, ἵνα σε τούτων τινὰ αἰτήσωμαι παῖδά μοι γενέσθαι. καὶ ὁ Κῦρος εἶπεν· ἀμέλει, ἔφη, οὐδὲν ἐμοῦ σε δεήσει πυνθάνεσθαι, ἀλλʼ ἂν σὺν ἡμῖν ἕπῃ, αὐτὸς σὺ ἕξεις καὶ ἄλλῳ δεικνύναι αὐτῶν ἕκαστον.

5.2.14Bunları söyledikten sonra Gobryas'ın sağ elini tutup kalktı ve dışarı çıktı; yanındakilerin hepsini de çıkardı. Gobryas içeride yemek yemesi için çok yalvardığı halde istemedi; ordugâhta yemek yedi ve Gobryas'ı da sofrasına aldı.

5.2.14

τοσαῦτʼ εἰπὼν δεξιάν τε λαβὼν τοῦ Γωβρύα καὶ ἀναστὰς ἐξῄει, καὶ τοὺς μεθʼ αὑτοῦ ἐξῆγεν ἅπαντας· καὶ πολλὰ δεομένου τοῦ Γωβρύα ἔνδον δειπνεῖν οὐκ ἠθέλησεν, ἀλλʼ ἐν τῷ στρατοπέδῳ ἐδείπνει καὶ τὸν Γωβρύαν σύνδειπνον παρέλαβεν.

5.2.15Bir ot yatağa uzanınca ona şöyle sordu: "Söyle bana, Gobryas, sence yaygın senin mi daha çok, yoksa her birimizin mi?" O da şöyle dedi: "Zeus hakkı için, sizin hem yaygınızın hem yatağınızın daha çok olduğunu iyi biliyorum. Eviniz de benimkinden çok daha büyük; çünkü ev olarak yeri ve göğü kullanıyorsunuz, yeryüzünde ne kadar yatacak yer varsa o kadar yatağınız var. Yaygı olarak da koyunların yetiştirdiği yünü değil, dağların ve ovaların bitirdiği her şeyi sayıyorsunuz."

5.2.15

ἐπὶ στιβάδος δὲ κατακλινεὶς ἤρετο αὐτὸν ὧδε· εἰπέ μοι, ἔφη, ὦ Γωβρύα, πότερον οἴει σοὶ εἶναι πλείω ἢ ἑκάστῳ ἡμῶν στρώματα; καὶ ὃς εἶπεν· ὑμῖν νὴ Δίʼ εὖ οἶδʼ ὅτι, ἔφη, καὶ στρώματα πλείω ἐστὶ καὶ κλῖναι, καὶ οἰκία γε πολὺ μείζων ἡ ὑμετέρα τῆς ἐμῆς, οἵ γε οἰκίᾳ μὲν χρῆσθε γῇ τε καὶ οὐρανῷ, κλῖναι δʼ ὑμῖν εἰσιν ὁπόσαι εὐναὶ γένοιντʼ ἂν ἐπὶ γῆς· στρώματα δὲ νομίζετε οὐχ ὅσα πρόβατα φύει, ἀλλʼ ὅσα ὄρη τε καὶ πεδία ἀνίησι.

5.2.16Gobryas onlarla ilk yemek yediğinde, önlerine konan yiyeceklerin sadeliğini görünce kendilerini onlardan çok daha efendice yaşayan insanlar saydı.

5.2.16

τὸ μὲν δὴ πρῶτον συνδειπνῶν αὐτοῖς ὁ Γωβρύας καὶ ὁρῶν τὴν φαυλότητα τῶν παρατιθεμένων βρωμάτων πολὺ σφᾶς ἐνόμιζεν ἐλευθεριωτέρους εἶναι αὐτῶν·

5.2.17Ama sonra sofra arkadaşlarının ölçülülüğünü fark etti. Çünkü terbiye görmüş bir Pers hiçbir yiyecek ya da içecek karşısında gözleri dönmüş, ona saldırır halde görülmez; sofrada değilken nelere dikkat ederse, zihniyle yine onlara dikkat etmekten geri kalmaz. Usta biniciler at üstünde şaşırmadıkları için at sürerken aynı anda görebilir, duyabilir ve gerekeni söyleyebilirler; Persler de sofrada akıllı ve ölçülü görünmek gerektiğini düşünürler. Yiyecek ve içkiyle coşmak ise onlara son derece domuzca ve hayvanca bir şey gibi görünür.

5.2.17

ἐπεὶ δὲ κατενόησε τὴν μετριότητα τῶν συσσίτων· ἐπʼ οὐδενὶ γὰρ βρώματι οὐδὲ πώματι Πέρσης ἀνὴρ τῶν πεπαιδευμένων οὔτʼ ἂν ὄμμασιν ἐκπεπληγμένος καταφανὴς γένοιτο οὔτε ἁρπαγῇ οὔτε τῷ νῷ μὴ οὐχὶ προσκοπεῖν ἅπερ ἂν καὶ μὴ ἐπὶ σίτῳ ὤν· ἀλλʼ ὥσπερ οἱ ἱππικοὶ διὰ τὸ μὴ ταράττεσθαι ἐπὶ τῶν ἵππων δύνανται ἅμα ἱππεύοντες καὶ ὁρᾶν καὶ ἀκούειν καὶ λέγειν τὸ δέον, οὕτω κἀκεῖνοι ἐν τῷ σίτῳ οἴονται δεῖν φρόνιμοι καὶ μέτριοι φαίνεσθαι· τὸ δὲ κεκινῆσθαι ὑπὸ τῶν βρωμάτων καὶ τῆς πόσεως πάνυ αὐτοῖς ὑικὸν καὶ θηριῶδες δοκεῖ εἶναι·

5.2.18Birbirlerine, sorulmasından hoşlanılacak sorular sorduklarını, takılınca insanın gücenmeyip hoşlanacağı takılmalar yaptıklarını da fark etti; şakalarının küstahlıktan, çirkin bir şey yapmaktan, birbirlerini kızdırmaktan ne kadar uzak olduğunu gördü.

5.2.18

ἐνενόησε δὲ αὐτῶν καὶ ὡς ἐπηρώτων τε ἀλλήλους τοιαῦτα οἷα ἐρωτηθῆναι ἥδιον ἢ μὴ καὶ ἔσκωπτον οἷα σκωφθῆναι ἥδιον ἢ μή· ἅ τε ἔπαιζον ὡς πολὺ μὲν ὕβρεως ἀπῆν, πολὺ δὲ τοῦ αἰσχρόν τι ποιεῖν, πολὺ δὲ τοῦ χαλεπαίνεσθαι πρὸς ἀλλήλους·

5.2.19En büyük şey de ona şu göründü: seferdeyken aynı tehlikeye atılanlardan hiçbirinin önüne daha fazla yemek konmasını doğru bulmuyor, birlikte savaşacak olanları olabildiğince iyi hâle getirmeyi en hoş ziyafet sayıyorlardı.

5.2.19

μέγιστον δʼ αὐτῷ ἔδοξεν εἶναι τὸ ἐν στρατείᾳ ὄντας τῶν εἰς τὸν αὐτὸν κίνδυνον ἐμβαινόντων μηδενὸς οἴεσθαι δεῖν πλείω παρατίθεσθαι, ἀλλὰ τοῦτο νομίζειν ἡδίστην εὐωχίαν εἶναι τοὺς συμμάχεσθαι μέλλοντας ὅτι βελτίστους παρασκευάζειν·

5.2.20Gobryas evine gitmek için kalkınca şöyle dediği söylenir: "Kyros, bizim sizden daha çok kadehimiz, giysimiz, altınımız olduğu halde kendimizin sizden daha az değerli olmasına artık şaşmıyorum. Çünkü biz bunların olabildiğince çok olmasına özen gösteriyoruz; siz ise bence kendinizin olabildiğince iyi olmasına özen gösteriyorsunuz." O bunu söyledi.

5.2.20

ἡνίκα δὲ [Γωβρύας] ὡς εἰς οἶκον ἀπιὼν ἀνίστατο, εἰπεῖν λέγεται· οὐκέτι θαυμάζω, ὦ Κῦρε, εἰ ἐκπώματα μὲν καὶ ἱμάτια καὶ χρυσίον ἡμεῖς ὑμῶν πλέονα κεκτήμεθα, αὐτοὶ δὲ ἐλάττονος ὑμῶν ἄξιοί ἐσμεν. ἡμεῖς μὲν γὰρ ἐπιμελούμεθα ὅπως ἡμῖν ταῦτα ὡς πλεῖστα ἔσται, ὑμεῖς δέ μοι δοκεῖτε ἐπιμέλεσθαι ὅπως αὐτοὶ ὡς βέλτιστοι ἔσεσθε. ὁ μὲν ταῦτʼ εἶπεν·

5.2.21Kyros da, "Haydi Gobryas," dedi, "sabah erkenden atlılarını silahlanmış olarak getir, ki gücünü görelim; bir yandan da bizi ülkenden geçir, ki neyi dost, neyi düşman saymamız gerektiğini bilelim."

5.2.21

ὁ δὲ Κῦρος, ἄγʼ, ἔφη, ὦ Γωβρύα, ὅπως πρῲ παρέσῃ ἔχων τοὺς ἱππέας ἐξωπλισμένους, ἵνα καὶ τὴν δύναμίν σου ἴδωμεν, καὶ ἅμα διὰ τῆς σῆς χώρας ἄξεις ἡμᾶς, ὅπως ἂν εἰδῶμεν ἅ τε δεῖ φίλια καὶ πολέμια ἡμᾶς νομίζειν.

5.2.22O zaman bunları konuştuktan sonra her biri kendi işine gitti. Gün doğunca Gobryas atlılarıyla geldi ve yol gösterdi. Kyros ise bir komutana yakışacağı gibi yalnız yolu yürümeye dikkat etmiyor, ilerlerken bir yandan da düşmanı zayıflatmanın ya da kendilerini güçlendirmenin bir yolu olup olmadığını araştırıyordu.

5.2.22

τότε μὲν δὴ ταῦτʼ εἰπόντες ἀπῆλθον ἑκάτερος ἐπὶ τὰ προσήκοντα. ἐπεὶ δὲ ἡμέρα ἐγένετο, παρῆν ὁ Γωβρύας ἔχων τοὺς ἱππέας, καὶ ἡγεῖτο. ὁ δὲ Κῦρος, ὥσπερ προσήκει ἀνδρὶ ἄρχοντι, οὐ μόνον τῷ πορεύεσθαι τὴν ὁδὸν προσεῖχε τὸν νοῦν, ἀλλʼ ἅμα προϊὼν ἐπεσκοπεῖτο εἴ τι δυνατὸν εἴη τοὺς πολεμίους ἀσθενεστέρους ποιεῖν ἢ αὑτοὺς ἰσχυροτέρους.

5.2.23Bu yüzden Hyrkanialıyı ve Gobryas'ı çağırdı; öğrenmesi gerektiğini düşündüğü şeyleri en iyi bunların bildiğini sanıyordu. "Dostlar," dedi, "bu savaş hakkında size güvenilir insanlar olarak danışırsam yanılmayacağımı düşünüyorum. Çünkü Asur kralının bize üstün gelmemesini benden çok sizin düşünmeniz gerektiğini görüyorum. Ben bu işte başarısız olsam belki başka bir sığınağım olur; ama o üstün gelirse sizin bütün varlığınızın birden başkalarının olacağını görüyorum."

5.2.23

καλέσας οὖν τὸν Ὑρκάνιον καὶ τὸν Γωβρύαν ʽτούτους γὰρ ἐνόμιζεν εἰδέναι μάλιστα ὧν αὐτὸς ᾤετο δεῖσθαι μαθεῖν̓, ἐγώ τοι, ἔφη, ὦ ἄνδρες φίλοι, οἶμαι σὺν ὑμῖν ἂν ὡς πιστοῖς βουλευόμενος περὶ τοῦ πολέμου τοῦδε οὐκ ἂν ἐξαμαρτάνειν· ὁρῶ γὰρ ὅτι μᾶλλον ὑμῖν ἢ ἐμοὶ σκεπτέον ὅπως ὁ Ἀσσύριος ἡμῶν μὴ ἐπικρατήσει. ἐμοὶ μὲν γάρ, ἔφη, τῶνδε ἀποσφαλέντι ἔστιν ἴσως καὶ ἄλλη ἀποστροφή· ὑμῖν δʼ, εἰ οὗτος ἐπικρατήσει, ὁρῶ ἅμα πάντα τὰ ὄντα ἀλλότρια γιγνόμενα.

5.2.24"Çünkü o benim düşmanım, ama benden nefret ettiği için değil, bizim büyük olmamızı işine gelmez bulduğu için; bu yüzden üzerimize sefere çıkıyor. Sizden ise nefret de ediyor, çünkü ona haksızlık ettiğinizi düşünüyor." Buna ikisi de aynı cevabı verdi: bunları bildiklerine ve işin nasıl sonuçlanacağını çok dert ettiklerine göre, ne yapacaksa ona devam etsin.

5.2.24

καὶ γὰρ ἐμοὶ μὲν πολέμιός ἐστιν, οὐκ ἐμὲ μισῶν, ἀλλʼ οἰόμενος ἀσύμφορον αὑτῷ μεγάλους εἶναι ἡμᾶς, καὶ στρατεύει διὰ τοῦτο ἐφʼ ἡμᾶς· ὑμᾶς δὲ καὶ μισεῖ, ἀδικεῖσθαι νομίζων ὑφʼ ὑμῶν. πρὸς ταῦτα ἀπεκρίναντο ἀμφότεροι κατὰ ταὐτά, περαίνειν ὅ τι μέλλει ὡς ταῦτʼ εἰδόσι σφίσι καὶ μέλον αὐτοῖς ἰσχυρῶς ὅπῃ τὸ μέλλον ἀποβήσοιτο.

5.2.25Bunun üzerine Kyros şöyle başladı: "Söyleyin bana, Asur kralı yalnız sizi mi kendine düşman sayıyor, yoksa onun başka bir düşmanı daha olduğunu biliyor musunuz?" "Zeus hakkı için, evet," dedi Hyrkanialı; "Kadusiler ona en düşman olanlardır; kalabalık ve yiğit bir halk. Sonra bizim komşumuz Sakalar var; Asur kralından çok kötülük gördüler, çünkü bizi olduğu gibi onları da boyunduruk altına almaya çalıştı."

5.2.25

ἐνταῦθα δὴ ἤρξατο ὧδε· λέξατε δή μοι, ἔφη, ὑμᾶς νομίζει μόνους πολεμικῶς ἔχειν ὁ Ἀσσύριος πρὸς ἑαυτόν, ἢ ἐπίστασθε καὶ ἄλλον τινὰ αὐτῷ πολέμιον; ναὶ μὰ Δίʼ, ἔφη, ὁ Ὑρκάνιος, πολεμιώτατοι μέν εἰσιν αὐτῷ Καδούσιοι, ἔθνος πολύ τε καὶ ἄλκιμον· Σάκαι γε μὴν ὅμοροι ἡμῖν, οἳ κακὰ πολλὰ πεπόνθασιν ὑπὸ τοῦ Ἀσσυρίου· ἐπειρᾶτο γὰρ κἀκείνους ὥσπερ καὶ ἡμᾶς καταστρέψασθαι.

5.2.26"Peki," dedi, "ikisinin de şimdi bizimle birlikte Asur kralının üzerine seve seve yürüyeceğini düşünmüyor musunuz?" Bir yolunu bulup bize katılabilirlerse çok isteyerek yürüyeceklerini söylediler. "Katılmalarının önünde ne var?" dedi. "Asurlular," dediler, "şimdi içinden geçtiğin halk."

5.2.26

οὐκοῦν, ἔφη, οἴεσθε νῦν αὐτοὺς ἀμφοτέρους ἡδέως ἂν ἐπιβῆναι μεθʼ ἡμῶν τῷ Ἀσσυρίῳ; ἔφασαν καὶ σφόδρʼ ἄν, εἴ πῄ γε δύναιντο συμμεῖξαι. τί δʼ, ἔφη, ἐν μέσῳ ἐστὶ τοῦ συμμεῖξαι; Ἀσσύριοι, ἔφασαν, τὸ αὐτὸ ἔθνος διʼ οὗπερ νυνὶ πορεύῃ.

5.2.27Kyros bunu duyunca, "Gobryas," dedi, "sen, tahta yeni geçen bu delikanlıyı huyunun çok kibirli olmasıyla suçlamıyor muydun?" "Ondan öyle şeyler çektim ki, sanırım haklıyım," dedi Gobryas. "Peki yalnız sana mı böyle davrandı, başkalarına da mı?" dedi Kyros.

5.2.27

ἐπεὶ δὲ ταῦτα ἤκουσεν ὁ Κῦρος, τί γάρ, ἔφη, ὦ Γωβρύα, οὐ σὺ τοῦ νεανίσκου τούτου ὃς νῦν εἰς τὴν βασιλείαν καθέστηκεν ὑπερηφανίαν πολλήν τινα τοῦ τρόπου κατηγόρεις; τοιαῦτα γάρ, οἶμαι, ἔφη ὁ Γωβρύας, ἔπαθον ὑπʼ αὐτοῦ. πότερα δῆτα, ἔφη ὁ Κῦρος, εἰς σὲ μόνον τοιοῦτος ἐγένετο ἢ καὶ εἰς ἄλλους τινάς;

5.2.28"Zeus hakkı için, başka birçoklarına da," dedi Gobryas. "Güçsüzlere ne hakaretler ettiğini söylemeye ne gerek var? Ama benden çok daha güçlü bir adamın oğlunu —benim oğlum gibi o da onun arkadaşıydı— kendi yanında içki içerken yakalatıp hadım ettirdi. Kimilerinin dediğine göre, cariyesi delikanlıyı ne kadar güzel olduğunu söyleyerek övmüş ve onun karısı olacak kadını kutlamış diye; kendisinin şimdi dediğine göre ise delikanlı cariyesini baştan çıkarmaya kalkıştığı için. Bu adam şimdi hadım, ama babası öldüğünden hükümdarlık onun elinde."

5.2.28

νὴ Δίʼ, ἔφη ὁ Γωβρύας, καὶ εἰς ἄλλους γε πολλούς· ἀλλὰ τοὺς μὲν ἀσθενοῦντας οἷα ὑβρίζει τί δεῖ λέγειν; ἑνὸς δὲ ἀνδρὸς πολὺ δυνατωτέρου ἢ ἐγὼ υἱόν, καὶ ἐκείνου ἑταῖρον ὄντα ὥσπερ τὸν ἐμόν, συμπίνοντα παρʼ ἑαυτῷ συλλαβὼν ἐξέτεμεν, ὡς μέν τινες ἔφασαν, ὅτι ἡ παλλακὴ αὐτοῦ ἐπῄνεσεν αὐτὸν ὡς καλὸς εἴη καὶ ἐμακάρισε τὴν μέλλουσαν αὐτῷ γυναῖκα ἔσεσθαι· ὡς δʼ αὐτὸς νῦν λέγει, ὅτι ἐπείρασεν αὐτοῦ τὴν παλλακίδα. καὶ νῦν οὗτος εὐνοῦχος μέν ἐστι, τὴν δʼ ἀρχὴν ἔχει, ἐπεὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ ἐτελεύτησεν.

5.2.29"Öyleyse," dedi, "kendisine yardım edeceğimizi düşünürse bizi seve seve göreceğini sanmıyor musun?" "Bunu iyi biliyorum," dedi Gobryas; "ama onu görmek zor, Kyros." "Neden?" dedi Kyros. "Çünkü onunla buluşmak isteyen, Babil'in dibinden geçmek zorunda."

5.2.29

οὐκοῦν, ἔφη, οἴει ἂν καὶ τοῦτον ἡδέως ἡμᾶς ἰδεῖν, εἰ οἴοιτο αὑτῷ βοηθοὺς ἂν γενέσθαι; εὖ μὲν οὖν, ἔφη, οἶδα, ὁ Γωβρύας· ἀλλʼ ἰδεῖν τοι αὐτὸν χαλεπόν ἐστιν, ὦ Κῦρε. πῶς; ἔφη ὁ Κῦρος. ὅτι εἰ μέλλει τις ἐκείνῳ συμμείξειν, παρʼ αὐτὴν τὴν Βαβυλῶνα δεῖ παριέναι.

5.2.30"Bunun nesi zor?" dedi. "Zeus hakkı için," dedi Gobryas, "çünkü oradan, şimdi senin elindekinin kat kat fazlası bir gücün çıkabileceğini biliyorum. İyi bil ki Asurluların sana artık eskisi kadar silah teslim etmemesinin, at getirmemesinin sebebi de budur: onları görenlere senin gücün az göründü, bu söz de artık her yana yayıldı. Bence," dedi, "tetikte durarak yürümek daha iyi olur."

5.2.30

τί οὖν, ἔφη, τοῦτο χαλεπόν; ὅτι νὴ Δίʼ, ἔφη ὁ Γωβρύας, οἶδα ἐξελθοῦσαν ⟨ἂν⟩ δύναμιν ἐξ αὐτῆς πολλαπλασίαν ἧς σὺ ἔχεις νῦν· εὖ δʼ ἴσθι ὅτι καὶ διʼ αὐτὸ τοῦτο ἧττόν σοι νῦν ἢ τὸ πρότερον Ἀσσύριοι καὶ τὰ ὅπλα ἀποφέρουσι καὶ τοὺς ἵππους ἀπάγουσιν, ὅτι τοῖς ἰδοῦσιν αὐτῶν ὀλίγη ἔδοξεν εἶναι ἡ σὴ δύναμις· καὶ ὁ λόγος οὗτος πολὺς ἤδη ἔσπαρται· δοκεῖ δέ μοι, ἔφη, βέλτιον εἶναι φυλαττομένους πορεύεσθαι.

5.2.31Kyros Gobryas'tan bunları duyunca ona şöyle dedi: "Gobryas, yürüyüşleri olabildiğince güvenli yapmamızı öğütlemekle iyi söylüyorsun bence. Ama ben düşündükçe, düşmanın en güçlü kısmı oradaysa, bizim için Babil'in kendisine doğru gitmekten daha güvenli bir yürüyüş olabileceğini aklım almıyor. Çünkü söylediğin gibi kalabalıklar; cesaret bulurlarsa da, ben derim ki, bizim için korkunç olurlar."

5.2.31

καὶ ὁ Κῦρος ἀκούσας τοῦ Γωβρύα τοιαῦτα τοιάδε πρὸς αὐτὸν ἔλεξε. καλῶς μοι δοκεῖς λέγειν, ὦ Γωβρύα, κελεύων ὡς ἀσφαλέστατα τὰς πορείας ποιεῖσθαι. ἔγωγʼ οὖν σκοπῶν οὐ δύναμαι ἐννοῆσαι ἀσφαλεστέραν οὐδεμίαν πορείαν ἡμῖν τῆς πρὸς αὐτὴν Βαβυλῶνα εἶναι, εἰ ἐκεῖ τῶν πολεμίων ἐστὶ τὸ κράτιστον. πολλοὶ μὲν γάρ εἰσιν, ὡς σὺ φῄς· εἰ δὲ θαρρήσουσι, καὶ δεινοὶ ἡμῖν, ὡς ἐγώ φημι, ἔσονται.

5.2.32"Bizi görmezler de onlardan korktuğumuz için gözden kaybolduğumuzu düşünürlerse, iyi bil ki," dedi, "içlerine düşen korkudan kurtulurlar, onun yerine de bizi ne kadar uzun süre görmezlerse o kadar büyük bir cesaret filizlenir. Ama hemen üzerlerine gidersek, birçoğunu bizim öldürdüklerimize hâlâ ağlarken, birçoğunu da bizimkilerden aldıkları yaraları hâlâ sarılı bulacağız; hepsi de bu ordunun cesaretini, kendi kaçışlarını ve felaketlerini hâlâ hatırlıyor olacak."

5.2.32

μὴ ὁρῶντες μὲν οὖν ἡμᾶς, ἀλλʼ οἰόμενοι ἀφανεῖς εἶναι διὰ τὸ φοβεῖσθαι ἐκείνους, σάφʼ ἴσθι, ἔφη, ὅτι τοῦ μὲν φόβου ἀπαλλάξονται ὃς αὐτοῖς ἐνεγένετο, θάρρος δʼ ἐμφύσεται ἀντὶ τούτου τοσούτῳ μεῖζον ὅσῳ ἂν πλείονα χρόνον ἡμᾶς μὴ ὁρῶσιν· ἢν δὲ ἤδη ἴωμεν ἐπʼ αὐτούς, πολλοὺς μὲν αὐτῶν εὑρήσομεν ἔτι κλαίοντας τοὺς ἀποθανόντας ὑφʼ ἡμῶν, πολλοὺς δʼ ἔτι τραύματα ἐπιδεδεμένους ἃ ὑπὸ τῶν ἡμετέρων ἔλαβον, πάντας δʼ ἔτι μεμνημένους τῆς μὲν τοῦδε τοῦ στρατεύματος τόλμης, τῆς δʼ αὑτῶν φυγῆς τε καὶ συμφορᾶς.

5.2.33"İyi bil ki, Gobryas," dedi, "kalabalıklar cesaretlendiklerinde önüne durulmaz bir gözü karalık gösterirler; ama korktuklarında, ne kadar kalabalıksalar korkuları da o kadar büyük ve dehşetli olur."

5.2.33

εὖ δʼ ἴσθι, ἔφη, ὦ Γωβρύα, [ἵνα καὶ τοῦτʼ εἰδῇς,] οἱ πολλοὶ ἄνθρωποι, ὅταν μὲν θαρρῶσιν, ἀνυπόστατον τὸ φρόνημα παρέχονται· ὅταν δὲ δείσωσιν, ὅσῳ ἂν πλείους ὦσι, τοσούτῳ μείζω καὶ ἐκπεπληγμένον μᾶλλον τὸν φόβον κέκτηνται.

5.2.34"Çünkü bu korku birçok kötü sözle büyüyerek gelir, birçok yılgın ve aklı başından gitmiş yüzle birikir. Öyle büyüktür ki onu ne sözle söndürmek, ne düşmana götürüp askerlere öfke aşılamak, ne de geri çekip yüreklerini yeniden yeşertmek kolay olur; onlara cesaret vermeye ne kadar çalışırsan, o kadar büyük bir tehlikede olduklarını sanırlar."

5.2.34

ἐκ πολλῶν μὲν γὰρ καὶ κακῶν λόγων ηὐξημένος αὐτοῖς πάρεστιν [, ἐκ πολλῶν δὲ καὶ πονηρῶν χρωμάτων], ἐκ πολλῶν δὲ καὶ δυσθύμων τε καὶ ἐξεστηκότων προσώπων ἥθροισται. ὥσθʼ ὑπὸ τοῦ μεγέθους οὐ ῥᾴδιον αὐτόν ἐστιν οὔτε λόγοις κατασβέσαι οὔτε προσάγοντα πολεμίοις μένος ἐμβαλεῖν οὔτε ἀπάγοντα ἀναθρέψαι τὸ φρόνημα, ἀλλʼ ὅσῳ ἂν μᾶλλον αὐτοῖς θαρρεῖν παρακελεύῃ, τοσούτῳ ἐν δεινοτέροις ἡγοῦνται εἶναι.

5.2.35"Ama şuna, Zeus hakkı için," dedi, "dikkatle bakalım. Bundan sonra savaşta zaferi, hangi taraf daha kalabalık bir yığın sayabiliyorsa o kazanacaksa, sen de bizim için korkmakta haklısın, biz de gerçekten tehlikedeyiz. Ama savaşlar eskiden olduğu gibi bugün de iyi dövüşenler sayesinde kazanılıyorsa, cesaretli olmakla hiç yanılmazsın. Çünkü tanrıların yardımıyla bizim yanımızda savaşmaya istekli olanları onlarınkinden çok daha fazla bulacaksın."

5.2.35

ἐκεῖνο μέντοι νὴ Δίʼ, ἔφη, σκεψώμεθα ἀκριβῶς ὅπως ἔχει. εἰ μὲν γὰρ τὸ ἀπὸ τοῦδε αἱ νῖκαι ἔσονται ἐν τοῖς πολεμικοῖς ἔργοις ὁπότεροι ἂν πλείονα ὄχλον ἀπαριθμήσωσιν, ὀρθῶς καὶ σὺ φοβῇ περὶ ἡμῶν καὶ ἡμεῖς τῷ ὄντι ἐν δεινοῖς ἐσμεν· εἰ μέντοι ὥσπερ πρόσθεν διὰ τοὺς εὖ μαχομένους ἔτι καὶ νῦν αἱ μάχαι κρίνονται, θαρρῶν οὐδὲν ἂν σφαλείης· πολὺ μὲν γὰρ σὺν τοῖς θεοῖς πλείονας εὑρήσεις παρʼ ἡμῖν τοὺς θέλοντας μάχεσθαι ἢ παρʼ ἐκείνοις·

5.2.36"Daha da cesaretlenmen için şunu da düşün: düşman, onları yenmemizden öncesine göre de, bizden kaçtıkları zamana göre de şimdi çok daha az. Biz ise şimdi hem zafer kazandığımız için daha büyüğüz, hem de siz bize katıldığınız için daha güçlüyüz. Kendi adamlarını da artık küçümseme, çünkü bizimle birlikteler. İyi bil ki, Gobryas, kazananların yanında ordunun peşindeki hizmetkârlar bile cesaretle yürür."

5.2.36

ὡς δʼ ἔτι μᾶλλον θαρρῇς, καὶ τόδε κατανόησον· οἱ μὲν γὰρ πολέμιοι πολὺ μὲν ἐλάττονές εἰσι νῦν ἢ πρὶν ἡττηθῆναι ὑφʼ ἡμῶν, πολὺ δʼ ἐλάττονες ἢ ὅτε ἀπέδρασαν ἡμᾶς· ἡμεῖς δὲ καὶ μείζονες νῦν, ἐπεὶ νενικήκαμεν, καὶ ἰσχυρότεροι, ἐπεὶ ὑμεῖς ἡμῖν προσγεγένησθε· μὴ γὰρ ἔτι ἀτίμαζε μηδὲ τοὺς σούς, ἐπεὶ σὺν ἡμῖν εἰσι· σὺν γὰρ τοῖς νικῶσι, σάφʼ ἴσθι, ὦ Γωβρύα, θαρροῦντες καὶ οἱ ἀκόλουθοι ἕπονται.

5.2.37"Şunu da gözden kaçırma," dedi: "düşman bizi şimdi de görebilir; ama iyi bil ki onlara hiçbir şekilde, üzerlerine yürürken olduğumuzdan daha heybetli görünemeyiz. Benim kanaatim bu olduğuna göre bizi doğruca Babil'e götür."

5.2.37

μὴ λανθανέτω δέ σε μηδὲ τοῦτο, ἔφη, ὅτι ἔξεστι μὲν τοῖς πολεμίοις καὶ νῦν ἰδεῖν ἡμᾶς· γοργότεροι δέ, σάφʼ ἴσθι, οὐδαμῶς ἂν αὐτοῖς φανείημεν ἢ ἰόντες ἐπʼ ἐκείνους. ὡς οὖν ἐμοῦ ταῦτα γιγνώσκοντος ἄγε ἡμᾶς εὐθὺ [τὴν ἐπὶ] Βαβυλῶνος.

5.3.13. Bölüm

Böylece yürüyerek dördüncü gün Gobryas'ın ülkesinin sınırına vardılar. Düşman toprağına girince Kyros yayaları ve uygun gördüğü kadar atlıyı yanında düzen içinde tuttu; öbür atlıları ise akına saldı, silahlı olanları öldürmelerini, öbürlerini ve ele geçirdikleri hayvanları yanına getirmelerini buyurdu. Perslerin de onlarla birlikte akına çıkmalarını buyurdu. Döndüklerinde Perslerin birçoğu atlarından yuvarlanmış, birçoğu da bol ganimet getiriyordu.

5.3.1

οὕτω μὲν δὴ πορευόμενοι τεταρταῖοι πρὸς τοῖς ὁρίοις τῆς Γωβρύα χώρας ἐγένοντο. ὡς δὲ ἐν τῇ πολεμίᾳ ἦν, κατέστησε λαβὼν ἐν τάξει μεθʼ ἑαυτοῦ τούς τε πεζοὺς καὶ τῶν ἱππέων ὅσους ἐδόκει καλῶς αὐτῷ ἔχειν· τοὺς δʼ ἄλλους ἱππέας ἀφῆκε καταθεῖν, καὶ ἐκέλευσε τοὺς μὲν ὅπλα ἔχοντας κατακαίνειν, τοὺς δʼ ἄλλους καὶ πρόβατα ὅσα ἂν λάβωσι πρὸς αὑτὸν ἄγειν. ἐκέλευσε δὲ καὶ τοὺς Πέρσας συγκαταθεῖν· καὶ ἧκον πολλοὶ μὲν αὐτῶν κατακεκυλισμένοι ἀπὸ τῶν ἵππων, πολλοὶ δὲ καὶ λείαν πλείστην ἄγοντες.

5.3.2Ganimet gelince Med ve Hyrkanialı komutanları ve eşitleri toplayıp şöyle dedi: "Dostlar, Gobryas hepimizi bol nimetlerle ağırladı. Tanrılara âdet olan payı, orduya da yetecek kadarını ayırdıktan sonra kalan ganimeti ona verirsek, iyilik edenleri iyilikte geçmeye çalıştığımızı hemen göstermekle güzel bir şey yapmış olmaz mıyız?"

5.3.2

ὡς δὲ παρῆν ἡ λεία, συγκαλέσας τούς τε τῶν Μήδων ἄρχοντας καὶ τῶν Ὑρκανίων καὶ τοὺς ὁμοτίμους ἔλεξεν ὧδε. ἄνδρες φίλοι, ἐξένισεν ἡμᾶς ἅπαντας πολλοῖς ἀγαθοῖς Γωβρύας. εἰ οὖν, ἔφη, τοῖς θεοῖς ἐξελόντες τὰ νομιζόμενα καὶ τῇ στρατιᾷ τὰ ἱκανὰ τὴν ἄλλην τούτῳ δοίημεν λείαν, ἆρʼ ἄν, ἔφη, καλὸν ποιήσαιμεν τῷ εὐθὺς φανεροὶ εἶναι ὅτι καὶ τοὺς εὖ ποιοῦντας πειρώμεθα νικᾶν εὖ ποιοῦντες;

5.3.3Bunu duyunca hepsi övdü, hepsi alkışladı. Biri de şöyle dedi: "Bunu mutlaka yapalım, Kyros. Çünkü bence Gobryas bizi dilenci sanıyor, dariklerle dolu gelmedik, altın taslardan da içmiyoruz diye. Bunu yaparsak," dedi, "altın olmadan da cömert olunabildiğini anlar."

5.3.3

ὡς δὲ τοῦτʼ ἤκουσαν, πάντες μὲν ἐπῄνουν, πάντες δʼ ἐνεκωμίαζον· εἷς δὲ καὶ ἔλεξεν ὧδε· πάνυ, ἔφη, ὦ Κῦρε, τοῦτο ποιήσωμεν· καὶ γάρ μοι δοκεῖ, ἔφη, ὁ Γωβρύας πτωχούς τινας ἡμᾶς νομίζειν, ὅτι οὐ δαρεικῶν μεστοὶ ἥκομεν οὐδὲ ἐκ χρυσῶν πίνομεν φιαλῶν· εἰ δὲ τοῦτο ποιήσομεν, γνοίη ἄν, ἔφη, ὅτι ἔστιν ἐλευθερίους εἶναι καὶ ἄνευ χρυσοῦ.

5.3.4"Haydi öyleyse," dedi, "tanrıların payını maglara verip orduya yetecek kadarını ayırdıktan sonra kalanı, Gobryas'ı çağırıp ona verin." Onlar da gerekeni alıp kalanı Gobryas'a verdiler.

5.3.4

ἄγε δή, ἔφη, τὰ τῶν θεῶν ἀποδόντες τοῖς μάγοις καὶ ὅσα τῇ στρατιᾷ ἱκανὰ ἐξελόντες τἆλλα καλέσαντες τὸν Γωβρύαν δότε αὐτῷ· οὕτω δὴ λαβόντες ἐκεῖνοι ὅσα ἔδει τἆλλα ἔδοσαν τῷ Γωβρύᾳ.

5.3.5Bundan sonra Kyros, savaş günündeki gibi saf bağlayarak Babil'e doğru ilerledi. Asurlular karşısına çıkmayınca Gobryas'a, atını sürüp gitmesini ve şunu söylemesini buyurdu: kral çıkıp ülkesi için savaşmak isterse, Gobryas da onun yanında savaşırdı; ülkesini savunmayacaksa, güçlülere boyun eğmek zorundadır.

5.3.5

ἐκ τούτου δὴ ᾔει πρὸς Βαβυλῶνα παραταξάμενος ὥσπερ ὅτε ἡ μάχη ἦν. ὡς δʼ οὐκ ἀντεξῇσαν οἱ Ἀσσύριοι, ἐκέλευσεν ὁ Κῦρος τὸν Γωβρύαν προσελάσαντα εἰπεῖν ὅτι εἰ βούλεται ὁ βασιλεὺς ἐξιὼν ὑπὲρ τῆς χώρας μάχεσθαι, κἂν αὐτὸς σὺν ἐκείνῳ μάχοιτο· εἰ δὲ μὴ ἀμυνεῖ τῇ χώρᾳ, ὅτι ἀνάγκη τοῖς κρατοῦσι πείθεσθαι.

5.3.6Gobryas atını güvenli bir yere kadar sürüp bunları söyledi. Kral da ona şu cevabı vermesi için birini gönderdi: "Efendin diyor ki, Gobryas: Oğlunu öldürdüğüme değil, seni de onunla birlikte öldürmediğime pişmanım. Savaşmak istiyorsanız otuz gün sonra gelin; şimdi vaktimiz yok, hâlâ hazırlanıyoruz."

5.3.6

ὁ μὲν δὴ Γωβρύας προσελάσας ἔνθα ἀσφαλὲς ἦν ταῦτα εἶπεν, ὁ δʼ αὐτῷ ἐξέπεμψεν ἀποκρινούμενον τοιάδε· δεσπότης ὁ σὸς λέγει, ὦ Γωβρύα, οὐχ ὅτι ἀπέκτεινά σου τὸν υἱὸν μεταμέλει μοι, ἀλλʼ ὅτι οὐ καὶ σὲ προσαπέκτεινα. μάχεσθαι δὲ ἐὰν βούλησθε, ἥκετε εἰς τριακοστὴν ἡμέραν· νῦν δʼ οὔπω ἡμῖν σχολή· ἔτι γὰρ παρασκευαζόμεθα.

5.3.7Gobryas da şöyle dedi: "Bu pişmanlık hiç bitmesin; çünkü bu pişmanlık seni sardığından beri sana bir sıkıntı verdiğim belli."

5.3.7

ὁ δὲ Γωβρύας εἶπεν· ἀλλὰ μήποτέ σοι λήξειεν αὕτη ἡ μεταμέλεια· δῆλον γὰρ ὅτι ἀνιῶ σέ τι, ἐξ οὗ αὕτη σε ἡ μεταμέλεια ἔχει.

5.3.8Gobryas Asur kralının sözlerini bildirdi. Kyros bunu duyunca orduyu geri çekti ve Gobryas'ı çağırıp, "Söyle bana," dedi, "Asur kralının hadım ettirdiği adamın bize katılacağını düşündüğünü söylemiştin, değil mi?" "İyi bildiğimi sanıyorum," dedi; "çünkü o ve ben birbirimize çok şeyi açık yüreklilikle söyledik."

5.3.8

ὁ μὲν δὴ Γωβρύας ἀπήγγειλε τὰ τοῦ Ἀσσυρίου· ὁ δὲ Κῦρος ἀκούσας ταῦτα ἀπήγαγε τὸ στράτευμα· καὶ καλέσας τὸν Γωβρύαν εἰπέ μοι, ἔφη, οὐκ ἔλεγες μέντοι σὺ ὅτι τὸν ἐκτμηθέντα ὑπὸ τοῦ Ἀσσυρίου οἴει ἂν σὺν ἡμῖν γενέσθαι; εὖ μὲν οὖν, ἔφη, δοκῶ εἰδέναι· πολλὰ γὰρ δὴ ἔγωγε κἀκεῖνος ἐπαρρησιασάμεθα πρὸς ἀλλήλους.

5.3.9"Öyleyse uygun gördüğün zaman yanına git. Önce, söylediklerini yalnız sizin bilmenizi sağla. Onunla görüşünce dost olmak istediğini anlarsan, bize dost olduğunun gizli kalmasının bir yolunu bulmak gerekir. Çünkü savaşta insan dostlarına, düşman görünmekten daha iyi bir yolla fayda sağlayamaz; düşmanlarına da dost görünmekten daha iyi bir yolla zarar veremez."

5.3.9

ὁπότε τοίνυν σοι δοκεῖ καλῶς ἔχειν, πρόσιθι πρὸς αὐτόν· καὶ πρῶτον μὲν οὕτω ποίει ὅπως ἂν αὐτοὶ ὅ τι ἂν λέγῃ εἰδῆτε· ἐπειδὰν δὲ συγγένῃ αὐτῷ, ἐὰν γνῷς αὐτὸν φίλον βουλόμενον εἶναι, τοῦτο δεῖ μηχανᾶσθαι ὅπως λάθῃ φίλος ὢν ἡμῖν· οὔτε γὰρ ἂν φίλους τις ποιήσειεν ἄλλως πως πλείω ἀγαθὰ ἐν πολέμῳ ἢ πολέμιος δοκῶν εἶναι οὔτʼ ἂν ἐχθροὺς πλείω τις βλάψειεν ἄλλως πως ἢ φίλος δοκῶν εἶναι.

5.3.10"Gerçekten de," dedi Gobryas, "Gadatas'ın şimdiki Asur kralına büyük bir kötülük yapmak için her bedeli ödemeye razı olacağını biliyorum. Ama onun neler yapabileceğini bizim de düşünmemiz gerekir."

5.3.10

καὶ μήν, ἔφη ὁ Γωβρύας, οἶδʼ ὅτι κἂν πρίαιτο Γαδάτας τὸ μέγα τι ποιῆσαι κακὸν τὸν νῦν βασιλέα Ἀσσυρίων. ἀλλʼ ὅ τι ἂν δύναιτο, τοῦτο δεῖ καὶ ἡμᾶς σκοπεῖν.

5.3.11"Söyle bana," dedi Kyros, "ülkenin önündeki kaleyi, Hyrkanialılara ve Sakalara karşı savaşta bu ülkeye siper olsun diye yapıldığını söylediğiniz kaleyi düşün: hadım bir kuvvetle gelirse kale komutanının onu içeri alacağını düşünüyor musun?" "Elbette," dedi Gobryas, "şimdiki gibi şüphe uyandırmadan onun yanına gelirse."

5.3.11

λέγε δή μοι, ἔφη ὁ Κῦρος, εἰς τὸ φρούριον τὸ πρὸ τῆς χώρας, ὅ φατε Ὑρκανίοις τε καὶ Σάκαις ἐπιτετειχίσθαι τῇδε τῇ χώρᾳ πρόβολον εἶναι τοῦ πολέμου, ἆρʼ ἄν, ἔφη, οἴει ὑπὸ τοῦ φρουράρχου παρεθῆναι τὸν εὐνοῦχον ἐλθόντα σὺν δυνάμει; σαφῶς γʼ, ἔφη ὁ Γωβρύας, εἴπερ ἀνύποπτος ὤν, ὥσπερ νῦν ἐστιν, ἀφίκοιτο πρὸς αὐτόν.

5.3.12"Peki," dedi, "ben onun topraklarına ele geçirmek ister gibi saldırsam, o da bütün gücüyle karşı koysa, şüphe uyandırmaz, değil mi? Ben onun bir yerini ele geçirsem, o da karşılık olarak bizim adamlarımızdan bazılarını, ya da Asur kralına düşman olduğunu söylediğiniz bu halklara gönderdiğim ulakları yakalasa; yakalananlar da ordu getirmeye ve kaleye karşı merdiven taşımaya gittiklerini söyleseler; hadım da bunu duyunca haber vermek istiyormuş gibi kaleye gelse?"

5.3.12

οὐκοῦν, ἔφη, ἀνύποπτος ἂν εἴη, εἰ προσβάλοιμι μὲν ἐγὼ πρὸς τὰ χωρία αὐτοῦ ὡς λαβεῖν βουλόμενος, ἀπομάχοιτο δὲ ἐκεῖνος ἀνὰ κράτος· καὶ λάβοιμι μὲν αὐτοῦ τι ἐγώ, ἀντιλάβοι δὲ κἀκεῖνος ἡμῶν ἢ ἄλλους τινὰς ἢ καὶ ἀγγέλους πεμπομένους ὑπʼ ἐμοῦ πρὸς τούτους οὕς φατε πολεμίους τῷ Ἀσσυρίῳ εἶναι· καὶ οἱ μὲν ληφθέντες λέγοιεν ὅτι ἐπὶ στρατεύματα ἔρχονται καὶ κλίμακας ὡς ἐπὶ τὸ φρούριον ἄξοντες, ὁ δʼ εὐνοῦχος ἀκούσας προσποιήσαιτο προαγγεῖλαι βουλόμενος ταῦτα παρεῖναι;

5.3.13Gobryas, işler böyle olursa komutanın onu elbette içeri alacağını, hatta Kyros gidene kadar orada kalmasını rica edeceğini söyledi. "Peki," dedi Kyros, "bir kez içeri girerse yeri bizim eline geçirebilir mi?"

5.3.13

καὶ ὁ Γωβρύας εἶπεν ὅτι οὕτω μὲν γιγνομένων σαφῶς παρείη ἂν αὐτόν, καὶ δέοιτό γʼ ἂν αὐτοῦ μένειν ἔστε σὺ ἀπέλθοις. οὐκοῦν, ἔφη ὁ Κῦρος, εἴ γε ἅπαξ εἰσέλθοι, δύναιτʼ ἂν ἡμῖν ὑποχείριον ποιῆσαι τὸ χωρίον;

5.3.14"Muhtemelen," dedi Gobryas, "o içeriden hazırlık yapar, sen de dışarıdan daha güçlü bir saldırı yaparsan." "Git öyleyse," dedi, "bunları ona anlat, işi ayarla ve geri gel. Ona güvence olarak, bizden kendi gördüğünden daha büyük bir şey ne söyleyebilir ne de gösterebilirsin."

5.3.14

εἰκὸς γοῦν, ἔφη ὁ Γωβρύας, τὰ μὲν ἔνδον ἐκείνου συμπαρασκευάζοντος, τὰ δʼ ἔξωθεν σοῦ ἰσχυρότερα προσάγοντος. ἴθι οὖν, ἔφη, καὶ πειρῶ ταῦτα διδάξας καὶ διαπραξάμενος παρεῖναι· πιστὰ δὲ αὐτῷ οὐκ ἂν μείζω οὔτʼ εἴποις οὔτε δείξαις ὧν αὐτὸς σὺ τυγχάνεις παρʼ ἡμῶν εἰληφώς.

5.3.15Bunun üzerine Gobryas gitti. Hadım onu sevinçle karşıladı, her şeyi kabul etti ve gerekenleri kararlaştırdılar. Gobryas, bildirilen her şeyin hadıma çok uygun göründüğünü haber verince, ertesi gün Kyros saldırdı, Gadatas da karşı koydu. Kyros'un ele geçirdiği bir yer de vardı; Gadatas'ın söylediği yerdi.

5.3.15

ἐκ τούτου ᾤχετο μὲν ὁ Γωβρύας· ἄσμενος δὲ ἰδὼν αὐτὸν ὁ εὐνοῦχος συνωμολόγει τε πάντα καὶ συνέθετο ἃ ἔδει. ἐπεὶ δὲ ἀπήγγειλεν ὁ Γωβρύας ὅτι πάντα δοκοίη ἰσχυρῶς τῷ εὐνούχῳ τὰ ἐπισταλέντα, ἐκ τούτου τῇ ὑστεραίᾳ προσέβαλε μὲν ὁ Κῦρος, ἀπεμάχετο δὲ ὁ Γαδάτας. ἦν δὲ καὶ ὃ ἔλαβε χωρίον ὁ Κῦρος, ὁποῖον ἔφη ὁ Γαδάτας.

5.3.16Kyros, ordu getirsinler, merdiven taşısınlar diye ulaklar göndermiş, hangi yoldan gideceklerini de önceden söylemişti. Gadatas bunlardan bazılarının kaçmasına göz yumdu; yakaladıklarını ise birçok kişinin önünde işkenceyle sorguya çekti. Neye gittiklerini söylediklerini duyunca hemen hazırlanıp haber vermek üzere o gece yola çıktı.

5.3.16

τῶν δὲ ἀγγέλων οὓς ἔπεμψεν ὁ Κῦρος προειπὼν ᾗ πορεύσοιντο, ὅπως ἄγοιεν τὰ στρατεύματα καὶ τὰς κλίμακας κομίζοιεν, τοὺς μὲν εἴασεν ὁ Γαδάτας διαφεύγειν· οὓς δʼ ἔλαβε, βασανίζων ἐναντίον πολλῶν, ὡς ἤκουσεν ἐφʼ ἃ ἔφασαν πορεύεσθαι, εὐθέως συσκευασάμενος ὡς ἐξαγγελῶν τῆς νυκτὸς ἐπορεύετο.

5.3.17Sonunda yardıma gelen biri olarak güven kazanıp kaleye girdi. Bir süre kale komutanına elinden geldiğince hazırlıkta yardım etti; Kyros gelince de Kyros'un yanından gelen esirleri de kendine yardımcı yaparak yeri ele geçirdi.

5.3.17

τέλος δὲ πιστευθεὶς ὡς βοηθὸς εἰσέρχεται εἰς τὸ φρούριον· καὶ τέως μὲν συμπαρεσκεύαζεν ὅ τι δύναιτο τῷ φρουράρχῳ· ἐπεὶ δὲ ὁ Κῦρος ἦλθε, καταλαμβάνει τὸ χωρίον συνεργοὺς ποιησάμενος καὶ τοὺς παρὰ τοῦ Κύρου αἰχμαλώτους.

5.3.18Bu olunca hadım hemen içerideki işleri düzene koyup Kyros'un yanına çıktı; âdete göre yerlere kapanıp selam verdi ve "Sevinç seninle olsun, Kyros," dedi.

5.3.18

ἐπεὶ δὲ τοῦτο ἐγένετο, εὐθὺς [Γαδάτας] ὁ εὐνοῦχος τὰ ἔνδον καταστήσας ἐξῆλθε πρὸς τὸν Κῦρον, καὶ τῷ νόμῳ προσκυνήσας εἶπε, χαῖρε, Κῦρε.

5.3.19"Seviniyorum zaten," dedi; "çünkü sen tanrıların yardımıyla bana sevinmemi yalnız dilemiyor, beni sevinmeye zorluyorsun. İyi bil ki," dedi, "bu yeri buradaki müttefiklerime dost bir yer olarak bırakmayı çok önemsiyorum. Gadatas, Asur kralı anlaşılan senden çocuk sahibi olma imkânını aldı; ama dost edinebilme gücünü elinden alamadı. İyi bil ki bu işle bizi öyle dostlar edindin ki elimizden gelirse sana, öz evlatların olsaydı onlardan aşağı kalmayacak şekilde yardım etmeye çalışacağız." O bunları söylüyordu.

5.3.19

ἀλλὰ ποιῶ ταῦτʼ, ἔφη· σὺ γάρ με σὺν τοῖς θεοῖς οὐ κελεύεις μόνον ἀλλὰ καὶ ἀναγκάζεις χαίρειν. εὖ γὰρ ἴσθι, ἔφη, ὅτι ἐγὼ μέγα ποιοῦμαι φίλιον τοῦτο τὸ χωρίον τοῖς ἐνθάδε συμμάχοις καταλείπων· σοῦ δʼ, ἔφη, ὦ Γαδάτα, ὁ Ἀσσύριος παῖδας μέν, ὡς ἔοικε, τὸ ποιεῖσθαι ἀφείλετο, οὐ μέντοι τό γε φίλους δύνασθαι κτᾶσθαι ἀπεστέρησεν· ἀλλʼ εὖ ἴσθι ὅτι ἡμᾶς τοιούτους τῷ ἔργῳ τούτῳ φίλους πεποίησαι, οἵ σοι, ἐὰν δυνώμεθα, πειρασόμεθα μὴ χείρους βοηθοὶ παραστῆναι ἢ εἰ παῖδας ἐκγόνους ἐκέκτησο. ὁ μὲν ταῦτʼ ἔλεγεν.

5.3.20Bu sırada olanı yeni öğrenen Hyrkanialı Kyros'a koşup elini tuttu ve şöyle dedi: "Ey dostları için büyük bir nimet olan Kyros, beni seninle buluşturdukları için tanrılara ne büyük bir minnet borçlu kılıyorsun!"

5.3.20

ἐν δὲ τούτῳ ὁ Ὑρκάνιος ἄρτι ᾐσθημένος τὸ γεγενημένον προσθεῖ τῷ Κύρῳ καὶ λαβὼν τὴν δεξιὰν αὐτοῦ εἶπεν· ὦ μέγα ἀγαθὸν σὺ τοῖς φίλοις Κῦρε, ὡς πολλήν με τοῖς θεοῖς ποιεῖς χάριν ὀφείλειν ὅτι σοί με συνήγαγον.

5.3.21"Git öyleyse," dedi Kyros, "beni kucaklamana sebep olan bu yeri al; onu kendi kabilene, öbür müttefiklere, en çok da," dedi, "onu ele geçirip bize teslim eden şu Gadatas'a en yararlı olacak şekilde düzene koy."

5.3.21

ἴθι νυν, ἔφη ὁ Κῦρος, καὶ λαβὼν τὸ χωρίον οὕπερ ἕνεκά με ἀσπάζῃ διατίθει αὐτὸ οὕτως ὡς ἂν τῷ ὑμετέρῳ φύλῳ πλείστου ἄξιον ᾖ καὶ τοῖς ἄλλοις συμμάχοις, μάλιστα δʼ, ἔφη, Γαδάτᾳ τουτῳΐ, ὃς ἡμῖν αὐτὸ λαβὼν παραδίδωσι.

5.3.22"Peki," dedi Hyrkanialı, "Kadusiler, Sakalar ve benim vatandaşlarım gelince onları da çağıralım mı? Böylece kaleyi en yararlı şekilde nasıl kullanacağımızı, işi ilgilendiren herkes birlikte düşünür."

5.3.22

τί οὖν; ἔφη ὁ Ὑρκάνιος, ἐπειδὰν Καδούσιοι ἔλθωσι καὶ Σάκαι καὶ οἱ ἐμοὶ πολῖται, καλέσωμεν καὶ τούτων, ἵνα κοινῇ βουλευσώμεθα πάντες ὅσοις προσήκει πῶς ἂν συμφορώτατα χρῴμεθα τῷ φρουρίῳ;

5.3.23Kyros bunu kabul etti. Kaleyle ilgilenenler toplanınca, kalenin dost elde kalmasından yararı olanların onu ortaklaşa korumasına karar verdiler; böylece kale onlar için savaşta bir siper, Asurlular için de karşılarına dikilmiş bir tehdit olacaktı.

5.3.23

ταῦτα μὲν οὕτω συνῄνεσεν ὁ Κῦρος· ἐπεὶ δὲ συνῆλθον οἷς ἔμελε περὶ τοῦ φρουρίου, ἐβουλεύσαντο κοινῇ φυλάττειν οἷσπερ ἀγαθὸν ἦν φίλιον ὄν, ὅπως αὐτοῖς μὲν πρόβολος εἴη πολέμου, τοῖς δʼ Ἀσσυρίοις ἐπιτετειχισμένον.

5.3.24Bunlar olunca Kadusiler, Sakalar ve Hyrkanialılar sefere çok daha istekli ve daha kalabalık olarak katıldılar. Kadusilerden yirmi bin kadar hafif kalkanlı ile dört bin kadar atlı, Sakalardan on bin kadar okçu ile bin kadar atlı okçu toplandı. Hyrkanialılar da gönderebildikleri kadar yaya gönderdiler, atlılarını da iki bine tamamladılar; çünkü daha önce, Kadusiler ve Sakalar Asurlulara düşman olduğu için yurtlarında daha çok atlı bırakmışlardı.

5.3.24

τούτων γενομένων πολὺ δὴ προθυμότερον καὶ πλείους καὶ Καδούσιοι συνεστρατεύοντο καὶ Σάκαι καὶ Ὑρκάνιοι· καὶ συνελέγη ἐντεῦθεν στράτευμα Καδουσίων μὲν πελτασταὶ εἰς δισμυρίους καὶ ἱππεῖς εἰς τετρακισχιλίους, Σακῶν δὲ τοξόται εἰς μυρίους καὶ ἱπποτοξόται εἰς χιλίους· καὶ Ὑρκάνιοι δὲ πεζούς τε ὁπόσους ἐδύναντο προσεξέπεμψαν καὶ ἱππέας ἐξεπλήρωσαν εἰς δισχιλίους· τὸ γὰρ πρόσθεν καταλελειμμένοι ἦσαν πλείους οἴκοι αὐτοῖς ἱππεῖς, ὅτι καὶ οἱ Καδούσιοι καὶ οἱ Σάκαι τοῖς Ἀσσυρίοις πολέμιοι ἦσαν.

5.3.25Kyros kalenin düzenlenmesiyle uğraşarak orada kaldığı sürece, bu bölgelerdeki Asurlulardan birçoğu at getiriyor, birçoğu silah teslim ediyordu; çünkü artık bütün komşularından korkuyorlardı.

5.3.25

ὅσον δὲ χρόνον ἐκαθέζετο ὁ Κῦρος ἀμφὶ τὴν περὶ τὸ φρούριον οἰκονομίαν, τῶν Ἀσσυρίων τῶν κατὰ ταῦτα τὰ χωρία πολλοὶ μὲν ἀπῆγον ἵππους, πολλοὶ δὲ ἀπέφερον ὅπλα, φοβούμενοι ἤδη πάντας τοὺς προσχώρους.

5.3.26Bundan sonra Gadatas Kyros'a gelip, kendisine ulaklar geldiğini söyledi: Asur kralı kalede olanları öğrenince çok öfkelenmiş, onun ülkesine saldırmak için hazırlanıyormuş. "Bana izin verirsen, Kyros, kalelerimi kurtarmaya çalışırım; öbür şeyler daha az önemli."

5.3.26

ἐκ δὲ τούτου προσέρχεται τῷ Κύρῳ ὁ Γαδάτας καὶ λέγει ὅτι ἥκουσιν αὐτῷ ἄγγελοι ὡς ὁ Ἀσσύριος, ἐπεὶ πύθοιτο τὰ περὶ τοῦ φρουρίου, χαλεπῶς τε ἐνέγκοι καὶ συσκευάζοιτο ὡς ἐμβαλῶν εἰς τὴν αὑτοῦ χώραν. ἐὰν οὖν ἀφῇς με, ὦ Κῦρε, τὰ τείχη ἂν πειραθείην διασῶσαι, τῶν δʼ ἄλλων μείων λόγος.

5.3.27Kyros, "Şimdi gidersen eve ne zaman varırsın?" dedi. Gadatas, "Üçüncü gün akşam yemeğini kendi topraklarımda yerim," dedi. "Asur kralını da orada bulacağını mı sanıyorsun?" dedi. "Bunu iyi biliyorum," dedi; "çünkü sen daha uzaktayken acele edecektir."

5.3.27

καὶ ὁ Κῦρος εἶπεν· ἐὰν οὖν ἴῃς νῦν, πότε ἔσῃ οἴκοι; καὶ ὁ Γαδάτας εἶπεν· εἰς τρίτην δειπνήσω ἐν τῇ ἡμετέρᾳ. ἦ καὶ τὸν Ἀσσύριον, ἔφη, οἴει ἐκεῖ ἤδη καταλήψεσθαι; εὖ μὲν οὖν, ἔφη, οἶδα· σπεύσει γὰρ ἕως ἔτι πρόσω δοκεῖς ἀπεῖναι.

5.3.28"Ben," dedi Kyros, "ordumla oraya kaçıncı günde varırım?" Gadatas buna şöyle cevap verdi: "Efendim, ordun artık kalabalık; benim yurduma altı ya da yedi günden önce varamazsın." "Sen öyleyse," dedi Kyros, "hemen git; ben de elimden geldiğince çabuk geleceğim."

5.3.28

ἐγὼ δʼ, ἔφη ὁ Κῦρος, ποσταῖος ἂν τῷ στρατεύματι ἐκεῖσε ἀφικοίμην; πρὸς τοῦτο δὴ ὁ Γαδάτας λέγει· πολὺ ἤδη, ὦ δέσποτα, ἔχεις τὸ στράτευμα καὶ οὐκ ἂν δύναιο μεῖον ἢ ἐν ἓξ ἢ ἑπτὰ ἡμέραις ἐλθεῖν πρὸς τὴν ἐμὴν οἴκησιν. σὺ μὲν τοίνυν, ἔφη ὁ Κῦρος, ἄπιθι ὡς τάχιστα· ἐγὼ δʼ ὡς ἂν δυνατὸν ᾖ πορεύσομαι.

5.3.29Gadatas gitti; Kyros da müttefiklerin bütün komutanlarını topladı. Artık orada kalabalık ve iyi, soylu insanlardan oluşan bir topluluk vardı. Onların arasında Kyros şöyle dedi:

5.3.29

ὁ μὲν δὴ Γαδάτας ᾤχετο· ὁ δὲ Κῦρος συνεκάλεσε πάντας τοὺς ἄρχοντας τῶν συμμάχων· καὶ ἤδη πολλοί τε ἐδόκουν καὶ καλοὶ κἀγαθοὶ παρεῖναι· ἐν οἷς δὴ λέγει ὁ Κῦρος ταῦτα.

5.3.30"Müttefikler, Gadatas hepimizin çok değerli bulduğu bir iş yaptı, hem de bizden hiçbir iyilik görmeden önce. Şimdi Asur kralının onun ülkesine saldıracağı haber veriliyor. Belli ki bir yandan, ondan büyük zarar gördüğünü düşündüğü için öcünü almak istiyor. Bir yandan da belki şunu düşünüyor: bize geçenler ondan hiçbir kötülük görmez de onun yanında olanlar bizim elimizde yok olursa, yakında kimse onun yanında kalmak istemeyecektir."

5.3.30

ἄνδρες σύμμαχοι, Γαδάτας διέπραξεν ἃ δοκεῖ πᾶσιν ἡμῖν πολλοῦ ἄξια εἶναι, καὶ ταῦτα πρὶν καὶ ὁτιοῦν ἀγαθὸν ὑφʼ ἡμῶν παθεῖν. νῦν δὲ ὁ Ἀσσύριος εἰς τὴν χώραν αὐτοῦ ἐμβαλεῖν ἀγγέλλεται, δῆλον ὅτι ἅμα μὲν τιμωρεῖσθαι αὐτὸν βουλόμενος, ὅτι δοκεῖ ὑπʼ αὐτοῦ μεγάλα βεβλάφθαι· ἅμα δὲ ἴσως κἀκεῖνο ἐννοεῖται ὡς εἰ οἱ μὲν πρὸς ἡμᾶς ἀφιστάμενοι μηδὲν ὑπʼ ἐκείνου κακὸν πείσονται, οἱ δὲ σὺν ἐκείνῳ ὄντες ὑφʼ ἡμῶν ἀπολοῦνται, ὅτι τάχα οὐδένα εἰκὸς σὺν αὐτῷ βουλήσεσθαι εἶναι.

5.3.31"Şimdi, adamlar, bize iyilik etmiş olan Gadatas'a gönülden yardım edersek güzel bir şey yapmış oluruz bence; aynı zamanda minnetimizi ödeyerek adil davranmış oluruz; bence kendi çıkarımıza olanı da yapmış oluruz."

5.3.31

νῦν οὖν, ὦ ἄνδρες, καλόν τι ἄν μοι δοκοῦμεν ποιῆσαι, εἰ προθύμως Γαδάτᾳ βοηθήσαιμεν ἀνδρὶ εὐεργέτῃ· καὶ ἅμα δίκαια ποιοῖμεν ἂν χάριν ἀποδιδόντες· ἀλλὰ μὴν καὶ σύμφορά γʼ ἄν, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, πράξαιμεν ἡμῖν αὐτοῖς.

5.3.32"Çünkü kötülük edenleri kötülükte, iyilik edenleri de iyilikte geçmeye çalıştığımızı herkes görürse, böyle davranışlar yüzünden birçok insanın bize dost olmak isteyeceği, kimsenin de düşmanımız olmayı arzulamayacağı beklenir."

5.3.32

εἰ γὰρ πᾶσι φαινοίμεθα τοὺς μὲν κακῶς ποιοῦντας νικᾶν πειρώμενοι κακῶς ποιοῦντες, τοὺς δʼ εὐεργετοῦντας ἀγαθοῖς ὑπερβαλλόμενοι, εἰκὸς ἐκ τῶν τοιούτων φίλους μὲν πολλοὺς ἡμῖν βούλεσθαι γίγνεσθαι, ἐχθρὸν δὲ μηδένα ἐπιθυμεῖν εἶναι·

5.3.33"Ama Gadatas'ı yüzüstü bırakmış görünürsek, tanrılar aşkına, başka birini bize iyilik etmeye hangi sözlerle ikna ederiz? Kendimizi övmeye nasıl cesaret ederiz? Bu kadar kalabalık olduğumuz halde tek bir adama, hem de böyle bir durumdaki bir adama iyilikte yenik düşersek, hangimiz Gadatas'ın yüzüne bakabilir?"

5.3.33

εἰ δὲ ἀμελῆσαι δόξαιμεν Γαδάτα, πρὸς τῶν θεῶν ποίοις λόγοις ἂν ἄλλον πείθοιμεν χαρίζεσθαί τι ἡμῖν; πῶς δʼ ἂν τολμῷμεν ἡμᾶς αὐτοὺς ἐπαινεῖν; πῶς δʼ ἂν ἀντιβλέψαι τις ἡμῶν δύναιτο Γαδάτᾳ, εἰ ἡττῴμεθʼ αὐτοῦ εὖ ποιοῦντος τοσοῦτοι ὄντες ἑνὸς ἀνδρὸς καὶ τούτου οὕτω διακειμένου;

5.3.34O böyle konuştu, hepsi de bunu yapmayı hararetle desteklediler. "Haydi öyleyse," dedi, "madem siz de böyle düşünüyorsunuz, yük hayvanlarının ve arabaların başında her birimiz, onlarla birlikte yürümeye en uygun adamları bırakalım."

5.3.34

ὁ μὲν οὕτως εἶπεν· οἱ δὲ πάντες ἰσχυρῶς συνεπῄνουν ταῦτα ποιεῖν. ἄγε τοίνυν, ἔφη, ἐπεὶ καὶ ὑμῖν συνδοκεῖ ταῦτα, ἐπὶ μὲν τοῖς ὑποζυγίοις καὶ ὀχήμασι καταλίπωμεν ἕκαστοι τοὺς μετʼ αὐτῶν ἐπιτηδειοτάτους πορεύεσθαι.

5.3.35"Gobryas onlara komuta etsin ve yol göstersin; çünkü yolları bilir, öbür bakımlardan da yeterlidir. Biz de," dedi, "en güçlü atlarla ve adamlarla, üç günlük erzak alarak yola çıkalım. Ne kadar hafif ve sade hazırlanırsak, önümüzdeki günlerde öğle yemeğini de akşam yemeğini de o kadar zevkle yer, o kadar rahat uyuruz. Şimdi," dedi, "şöyle yürüyelim:"

5.3.35

Γωβρύας δʼ ἡμῖν ἀρχέτω αὐτῶν καὶ ἡγείσθω αὐτοῖς· καὶ γὰρ ὁδῶν ἔμπειρος καὶ τἆλλα ἱκανός· ἡμεῖς δʼ, ἔφη, καὶ ἵπποις τοῖς δυνατωτάτοις καὶ ἀνδράσι πορευώμεθα, τὰ ἐπιτήδεια τριῶν ἡμερῶν λαβόντες· ὅσῳ δʼ ἂν κουφότερον συσκευασώμεθα καὶ εὐτελέστερον, τοσούτῳ ἥδιον τὰς ἐπιούσας ἡμέρας ἀριστήσομέν τε καὶ δειπνήσομεν καὶ καθευδήσομεν. νῦν δʼ, ἔφη, πορευώμεθα ὧδε·

5.3.36"Önce sen, Khrysantas, zırhlıları götür, madem yol düz ve geniş; bütün takım komutanları cephede olsun, her takım tek sıra halinde yürüsün. Çünkü sık bir düzende olursak hem en hızlı hem de en güvenli şekilde yürürüz."

5.3.36

πρώτους μὲν ἄγε σύ, Χρυσάντα, τοὺς θωρακοφόρους, ἐπεὶ ὁμαλή τε καὶ πλατεῖα ἡ ὁδός ἐστι, τοὺς ταξιάρχους ἔχων ἐν μετώπῳ πάντας· ἡ δὲ τάξις ἑκάστη ἐφʼ ἑνὸς ἴτω· ἁθρόοι γὰρ ὄντες καὶ τάχιστα καὶ ἀσφαλέστατα πορευοίμεθʼ ἄν.

5.3.37"Zırhlıların önden gitmesini şunun için buyuruyorum," dedi: "ordunun en yavaş kısmı onlardır. En yavaş olan önden giderse, daha hızlı giden her şey ister istemez kolayca arkadan gelir; ama gece en hızlı olan önden giderse, orduların dağılmasına şaşmamak gerekir, çünkü öne konan kısım kaçar gibi uzaklaşır."

5.3.37

τούτου δʼ ἕνεκα, ἔφη, κελεύω τοὺς θωρακοφόρους ἡγεῖσθαι ὅτι τοῦτο βραδύτατόν ἐστι τοῦ στρατεύματος· τοῦ δὲ βραδυτάτου ἡγουμένου ἀνάγκη ῥᾳδίως ἕπεσθαι πάντα τὰ θᾶττον ἰόντα· ὅταν δὲ τὸ τάχιστον ἡγῆται ἐν νυκτί, οὐδέν ἐστι θαυμαστὸν καὶ διασπᾶσθαι τὰ στρατεύματα· τὸ γὰρ προταχθὲν ἀποδιδράσκει.

5.3.38"Onların arkasından," dedi, "Artabazos Perslerin hafif kalkanlılarını ve okçularını götürsün; onların arkasından Med Andamyas Med yayalarını; onların arkasından Embas Ermeni yayalarını; onların arkasından Artukhas Hyrkanialıları; onların arkasından Thambradas Saka yayalarını; onların arkasından da Datamas Kadusileri."

5.3.38

ἐπὶ δὲ τούτοις, ἔφη, Ἀρτάβαζος τοὺς Περσῶν πελταστὰς καὶ τοξότας ἀγέτω· ἐπὶ δὲ τούτοις Ἀνδαμύας ὁ Μῆδος τὸ Μήδων πεζόν· ἐπὶ δὲ τούτοις Ἔμβας τὸ Ἀρμενίων πεζόν· ἐπὶ δὲ τούτοις Ἀρτούχας Ὑρκανίους· ἐπὶ δὲ τούτοις Θαμβράδας τὸ Σακῶν πεζόν· ἐπὶ δὲ τούτοις Δατάμας Καδουσίους.

5.3.39"Bunların hepsi de takım komutanlarını cephede, hafif kalkanlıları kendi dörtgenlerinin sağında, okçuları da solunda tutarak yürüsün; çünkü böyle yürüyünce daha kolay kullanılırlar."

5.3.39

ἀγόντων δὲ καὶ οὗτοι πάντες ἐν μετώπῳ μὲν τοὺς ταξιάρχους ἔχοντες, δεξιοὺς δὲ τοὺς πελταστάς, ἀριστεροὺς δὲ τοὺς τοξότας τοῦ ἑαυτῶν πλαισίου· οὕτω γὰρ πορευόμενοι καὶ εὐχρηστότεροι γίγνονται.

5.3.40"Bunların arkasından da," dedi, "herkesin yük taşıyıcıları gelsin. Başlarındakiler de, uyumadan önce her şeyi toplamış olmalarına, sabah erkenden yükleriyle kendilerine ayrılan yerde hazır bulunmalarına ve düzenli yürümelerine dikkat etsinler."

5.3.40

ἐπὶ δὲ τούτοις οἱ σκευοφόροι, ἔφη, πάντων ἑπέσθων· οἱ δὲ ἄρχοντες αὐτῶν ἐπιμελείσθων ὅπως συνεσκευασμένοι τε ὦσι πάντα πρὶν καθεύδειν καὶ πρῲ σὺν τοῖς σκεύεσι παρῶσιν εἰς τὴν τεταγμένην χώραν καὶ ὅπως κοσμίως ἕπωνται.

5.3.41"Yük taşıyıcıların arkasından," dedi, "Pers Madatas Pers atlılarını götürsün; o da atlıların yüzbaşılarını cephede tutsun; her yüzbaşı da takımını yaya komutanları gibi tek sıra halinde götürsün."

5.3.41

ἐπὶ δὲ τοῖς σκευοφόροις, ἔφη, τοὺς Πέρσας ἱππέας Μαδάτας ὁ Πέρσης ἀγέτω, ἔχων καὶ οὗτος τοὺς ἑκατοντάρχους τῶν ἱππέων ἐν μετώπῳ· ὁ δʼ ἑκατόνταρχος τὴν τάξιν ἀγέτω εἰς ἕνα, ὥσπερ οἱ πέζαρχοι.

5.3.42"Onların arkasından Med Rhambakas kendi atlılarını aynı şekilde götürsün; onların arkasından sen, Tigranes, kendi atlılarını; sonra öbür atlı komutanları da her biri bize hangi atlılarla geldiyse onlarla. Onların arkasından siz Sakalar gelin; en sonda da, geldikleri gibi, Kadusiler yürüsün. Alkeunas, onları sen götürdüğün için şimdilik bütün artçılardan sen sorumlusun; atlılarından kimsenin geride kalmasına izin verme."

5.3.42

ἐπὶ τούτοις Ῥαμβάκας ὁ Μῆδος ὡσαύτως τοὺς ἑαυτοῦ ἱππέας· ἐπὶ τούτοις σύ, ὦ Τιγράνη, τὸ σεαυτοῦ ἱππικόν· καὶ οἱ ἄλλοι δὲ ἵππαρχοι μεθʼ ὧν ἕκαστοι ἀφίκοντο πρὸς ἡμᾶς. ἐπὶ τούτοις Σάκαι ἄγετε· ἔσχατοι δέ, ὥσπερ ἦλθον, Καδούσιοι ἰόντων· Ἀλκεύνα, σὺ δὲ ὁ ἄγων αὐτοὺς ἐπιμελοῦ τὸ νῦν εἶναι πάντων τῶν ὄπισθεν καὶ μηδένα ἔα ὕστερον τῶν σῶν ἱππέων γίγνεσθαι.

5.3.43"Komutanlar da, aklı başında olan herkes de sessizce yürümeye dikkat etsin. Çünkü gece her şeyi gözlerden çok kulaklarla fark etmek ve yapmak zorundayız; gece bir karışıklık çıkması da gündüzkünden çok daha büyük bir iştir, yatıştırılması da daha zordur. Bu yüzden sessizliğe alışmak, düzeni de korumak gerekir."

5.3.43

ἐπιμελεῖσθε δὲ τοῦ σιωπῇ πορεύεσθαι οἵ τε ἄρχοντες καὶ πάντες δὲ οἱ σωφρονοῦντες· διὰ γὰρ τῶν ὤτων ἐν τῇ νυκτὶ ἀνάγκη μᾶλλον ἢ διὰ τῶν ὀφθαλμῶν ἕκαστα καὶ αἰσθάνεσθαι καὶ πράττεσθαι· καὶ τὸ ταραχθῆναι δὲ ἐν τῇ νυκτὶ πολὺ μεῖζόν ἐστι πρᾶγμα ἢ ἐν τῇ ἡμέρᾳ καὶ δυσκαταστατώτερον· οὗ ἕνεκα ἥ τε σιωπὴ ἀσκητέα καὶ ἡ τάξις φυλακτέα.

5.3.44"Gece yola çıkacağınız zaman gece nöbetlerini olabildiğince kısa ve sık tutmalısınız; ki nöbette uzun süre uykusuz kalmak kimseyi yolda yıpratmasın. Yürüme vakti gelince de boruyla işaret verilsin."

5.3.44

τὰς δὲ νυκτερινὰς φυλακάς, ὅταν μέλλητε νυκτὸς ἀναστήσεσθαι, χρὴ ὡς βραχυτάτας καὶ πλείστας ποιεῖσθαι, ὡς μηδένα ἡ ἐν τῇ φυλακῇ ἀγρυπνία πολλὴ οὖσα λυμαίνηται ἐν τῇ πορείᾳ· ἡνίκα δʼ ἂν ὥρα ᾖ πορεύεσθαι, σημαίνειν τῷ κέρατι.

5.3.45"Siz de her biriniz gerekenleri alıp Babil yolunda hazır bulunun. Yola koyulan da hep arkasındakine kendisini izlemesini haber versin."

5.3.45

ὑμεῖς δʼ ἔχοντες ἃ δεῖ ἕκαστοι πάρεστε εἰς τὴν ἐπὶ Βαβυλῶνος ὁδόν· ὁ δʼ ὁρμώμενος ἀεὶ τῷ κατʼ οὐρὰν παρεγγυάτω ἕπεσθαι.

5.3.46Bunun üzerine çadırlarına gittiler; giderken de, Kyros'un düzene koyduğu herkese adıyla seslenerek buyruk vermesinden, hafızasının ne kadar güçlü olduğundan söz ediyorlardı.

5.3.46

ἐκ τούτου δὴ ᾤχοντο ἐπὶ τὰς σκηνὰς καὶ ἅμα ἀπιόντες διελέγοντο πρὸς ἀλλήλους ὡς μνημονικῶς ὁ Κῦρος ὁπόσοις συνέταττε πᾶσιν ὀνομάζων ἐνετέλλετο.

5.3.47Kyros bunu özen göstererek yapıyordu. Çünkü zanaatkârların her birinin kendi zanaatının aletlerinin adlarını, hekimin de kullandığı bütün araçların ve ilaçların adlarını bilmesine karşılık, komutanın emrindeki subayların adlarını bilmeyecek kadar budala olması ona çok tuhaf görünüyordu; oysa bir yeri ele geçirmek, korumak, cesaret vermek ya da korku salmak istediğinde onları araç olarak kullanmak zorundaydı. Birini onurlandırmak istediğinde de ona adıyla seslenmeyi yakışık alır buluyordu.

5.3.47

ὁ δὲ Κῦρος ἐπιμελείᾳ τοῦτο ἐποίει· πάνυ γὰρ αὐτῷ ἐδόκει θαυμαστὸν εἶναι εἰ οἱ μὲν βάναυσοι ἴσασι τῆς αὑτοῦ τέχνης ἕκαστος τῶν ἐργαλείων τὰ ὀνόματα, καὶ ὁ ἰατρὸς δὲ οἶδε καὶ τῶν ὀργάνων καὶ τῶν φαρμάκων οἷς χρῆται πάντων τὰ ὀνόματα, ὁ δὲ στρατηγὸς οὕτως ἠλίθιος ἔσοιτο ὥστε οὐκ εἴσοιτο τῶν ὑφʼ αὑτῷ ἡγεμόνων τὰ ὀνόματα, οἷς ἀνάγκη ἐστὶν αὐτῷ ὀργάνοις χρῆσθαι καὶ ὅταν καταλαβεῖν τι βούληται καὶ ὅταν φυλάξαι καὶ ὅταν θαρρῦναι καὶ ὅταν φοβῆσαι· καὶ τιμῆσαι δὲ ὁπότε τινὰ βούλοιτο, πρέπον αὐτῷ ἐδόκει εἶναι ὀνομαστὶ προσαγορεύειν.

5.3.48Ona öyle geliyordu ki komutanın kendilerini tanıdığını düşünenler, güzel bir iş yaparken görülmeyi daha çok ister, çirkin bir şey yapmaktan da daha çok kaçınmaya çalışırlar.

5.3.48

ἐδόκουν δʼ αὐτῷ οἱ γιγνώσκεσθαι δοκοῦντες ὑπὸ τοῦ ἄρχοντος καὶ τοῦ καλόν τι ποιοῦντες ὁρᾶσθαι μᾶλλον ὀρέγεσθαι καὶ τοῦ αἰσχρόν τι ποιεῖν μᾶλλον προθυμεῖσθαι ἀπέχεσθαι.

5.3.49Bir şeyin yapılmasını istediğinde, bazı efendilerin evde buyurduğu gibi "Biri suya gitsin, biri odun yarsın" diye buyurmak da ona budalaca görünüyordu.

5.3.49

ἠλίθιον δὲ καὶ τοῦτʼ ἐδόκει εἶναι αὐτῷ τὸ ὁπότε τι βούλοιτο πραχθῆναι, οὕτω προστάττειν ὥσπερ ἐν οἴκῳ ἔνιοι δεσπόται προστάττουσιν, ἴτω τις ἐφʼ ὕδωρ, ξύλα τις σχισάτω·

5.3.50Çünkü böyle buyrulunca herkesin birbirine baktığını, kimsenin buyruğu yerine getirmediğini düşünüyordu; herkes suçluydu, ama suçu birçok kişiyle paylaştığı için kimse ne gerektiği kadar utanıyor ne de korkuyordu. Bu yüzden kime bir şey buyursa onun adını kendisi söylerdi.

5.3.50

οὕτω γὰρ προσταττομένων εἰς ἀλλήλους τε ὁρᾶν πάντες ἐδόκουν αὐτῷ καὶ οὐδεὶς περαίνειν τὸ προσταχθὲν καὶ πάντες ἐν αἰτίᾳ εἶναι καὶ οὐδεὶς τῇ αἰτίᾳ οὔτε αἰσχύνεσθαι οὔτε φοβεῖσθαι ὁμοίως διὰ τὸ σὺν πολλοῖς αἰτίαν ἔχειν· διὰ ταῦτα δὴ πάντας ὠνόμαζεν αὐτὸς ὅτῳ τι προστάττοι.

5.3.51Kyros bu konuda böyle düşünüyordu. Askerler o zaman akşam yemeklerini yiyip nöbetçileri kurdular, gereken her şeyi toplayıp uyudular.

5.3.51

καὶ Κῦρος μὲν δὴ περὶ τούτων οὕτως ἐγίγνωσκεν. οἱ δὲ στρατιῶται τότε μὲν δειπνήσαντες καὶ φυλακὰς καταστησάμενοι καὶ συσκευασάμενοι πάντα ἃ ἔδει ἐκοιμήθησαν.

5.3.52Gece yarısı boru çalındı. Kyros, Khrysantas'a ordunun önünde yol üzerinde bekleyeceğini söyleyip yanındaki hizmetkârları alarak çıktı; kısa bir süre sonra Khrysantas da zırhlıları getirerek geldi.

5.3.52

ἡνίκα δʼ ἦν ἐν μέσῳ νυκτῶν, ἐσήμηνε τῷ κέρατι. Κῦρος δʼ εἰπὼν τῷ Χρυσάντᾳ ὅτι ἐπὶ τῇ ὁδῷ ὑπομενοίη ἐν τῷ πρόσθεν τοῦ στρατεύματος ἐξῄει λαβὼν τοὺς ἀμφʼ αὑτὸν ὑπηρέτας· βραχεῖ δὲ χρόνῳ ὕστερον Χρυσάντας παρῆν ἄγων τοὺς θωρακοφόρους.

5.3.53Kyros ona yol gösterecek kılavuzlar verip yavaş yürümesini buyurdu; çünkü henüz herkes yola çıkmamıştı. Kendisi de yolda durup gelenleri düzen içinde önden gönderiyor, geride kalanı da çağırmak için adam yolluyordu.

5.3.53

τούτῳ μὲν ὁ Κῦρος δοὺς ἡγεμόνας τῆς ὁδοῦ πορεύεσθαι ἐκέλευεν ἡσύχως· οὐ γάρ πω ἐν ὁδῷ πάντες ἦσαν· αὐτὸς δὲ ἑστηκὼς ἐν τῇ ὁδῷ τὸν μὲν προσιόντα προυπέμπετο ἐν τάξει, ἐπὶ δὲ τὸν ὑστερίζοντα ἔπεμπε καλῶν.

5.3.54Hepsi yola çıkınca, Khrysantas'a atlılar gönderip "Artık herkes yolda; daha hızlı yürü," dedirtti.

5.3.54

ἐπεὶ δὲ πάντες ἐν ὁδῷ ἦσαν, πρὸς μὲν Χρυσάνταν ἱππέας ἔπεμψεν ἐροῦντας ὅτι ἐν ὁδῷ ἤδη πάντες· ἄγε οὖν ἤδη θᾶττον.

5.3.55Kendisi de atını öne sürerek sessizce safları gözden geçiriyordu. Düzenli ve sessiz yürüyenleri görünce yanlarına gidip kim olduklarını soruyor, öğrenince de onları övüyordu; bazılarının gürültü ettiğini fark ederse sebebini araştırıp karışıklığı yatıştırmaya çalışıyordu.

5.3.55

αὐτὸς δὲ παρελαύνων τὸν ἵππον εἰς τὸ πρόσθεν ἥσυχος κατεθεᾶτο τὰς τάξεις. καὶ οὓς μὲν ἴδοι εὐτάκτως καὶ σιωπῇ ἰόντας, προσελαύνων αὐτοῖς τίνες τε εἶεν ἠρώτα καὶ ἐπεὶ πύθοιτο ἐπῄνει· εἰ δέ τινας θορυβουμένους αἴσθοιτο, τὸ αἴτιον τούτου σκοπῶν κατασβεννύναι τὴν ταραχὴν ἐπειρᾶτο.

5.3.56Onun gece gösterdiği özenden anlatılmadan kalan yalnız bir şey var: bütün ordunun önüne birkaç hafif donanımlı yaya gönderiyordu. Bunlar Khrysantas'ı görecek, Khrysantas da onları görecek uzaklıkta yürüyor; kulak kabartarak ya da başka bir yolla bir şey fark ederlerse, gerekli gördüklerini Khrysantas'a bildiriyorlardı. Bunların da başında onları düzen içinde tutan bir komutan vardı; söz etmeye değer olanı bildiriyor, değmeyeni söyleyip kimseyi rahatsız etmiyordu.

5.3.56

ἓν μόνον παραλέλειπται τῆς ἐν νυκτὶ ἐπιμελείας αὐτοῦ, ὅτι πρὸ παντὸς τοῦ στρατεύματος πεζοὺς εὐζώνους οὐ πολλοὺς προύπεμπεν, ἐφορωμένους ὑπὸ Χρυσάντα καὶ ἐφορῶντας αὐτὸν, ὡς ὠτακουστοῦντες καὶ εἴ πως ἄλλως δύναιντο αἰσθάνεσθαί τι, σημαίνοιεν τῷ Χρυσάντᾳ ὅ τι καιρὸς δοκοίη εἶναι· ἄρχων δὲ καὶ ἐπὶ τούτοις ἦν ὃς καὶ τούτους ἐκόσμει, καὶ τὸ μὲν ἄξιον λόγου ἐσήμαινε, τὸ δὲ μὴ οὐκ ἠνώχλει λέγων.

5.3.57O geceyi böyle yürüyerek geçirdiler. Gün doğunca Kadusi atlılarını, yayaları en arkada yürüdüğü için onların yanında bıraktı, ki onlar da atlısız kalmasın; öbür atlıları ise öne sürdü, çünkü düşman da öndeydi. Böylece bir yerde karşısına bir şey çıkarsa gücünü düzen içinde tutarak karşılayıp savaşabilecek, bir yerde kaçan bir şey görülürse de hazır durumda hemen kovalayabilecekti.

5.3.57

τὴν μὲν δὴ νύκτα οὕτως ἐπορεύοντο· ἐπεὶ δὲ ἡμέρα ἐγένετο, τοὺς μὲν Καδουσίων ἱππέας, ὅτι αὐτῶν καὶ οἱ πεζοὶ ἐπορεύοντο ἔσχατοι, παρὰ τούτοις κατέλιπεν, ὡς μηδʼ οὗτοι ψιλοὶ ἱππέων ἴοιεν· τοὺς δʼ ἄλλους εἰς τὸ πρόσθεν παρελαύνειν ἐκέλευσεν, ὅτι καὶ οἱ πολέμιοι ἐν τῷ πρόσθεν ἦσαν, ὅπως εἴ τί που ἐναντιοῖτο αὐτῷ, ἀπαντῴη ἔχων τὴν ἰσχὺν ἐν τάξει καὶ μάχοιτο, εἴ τέ τί που φεῦγον ὀφθείη, ὡς ἐξ ἑτοιμοτάτου διώκοι.

5.3.58Kimlerin kovalaması, kimlerin yanında kalması gerektiği hep önceden belirlenmişti; bütün düzenin dağılmasına asla izin vermiyordu.

5.3.58

ἦσαν δὲ αὐτῷ αἰεὶ τεταγμένοι οὕς τε διώκειν δέοι καὶ οὓς παρʼ αὐτῷ μένειν· πᾶσαν δὲ τὴν τάξιν λυθῆναι οὐδέποτε εἴα.

5.3.59Kyros orduyu böyle yönetiyordu. Ama kendisi tek bir yerde durmuyor, bazen orada bazen burada dolaşarak gözetiyor, bir ihtiyaçları olursa ilgileniyordu. Kyros'un adamları böyle yürüyordu.

5.3.59

Κῦρος μὲν δὴ οὕτως ἦγε τὸ στράτευμα· οὐ μέντοι αὐτός γε μιᾷ χώρᾳ ἐχρῆτο, ἀλλʼ ἄλλοτε ἀλλαχῇ περιελαύνων ἐφεώρα τε καὶ ἐπεμελεῖτο, εἴ του δέοιντο. οἱ μὲν δὴ ἀμφὶ Κῦρον οὕτως ἐπορεύοντο.

5.4.14. Bölüm

Gadatas'ın atlıları arasında güçlü bir adam, Gadatas'ın Asur kralından ayrıldığını görünce, ona bir şey olursa onun bütün varlığını Asur kralından kendisinin alabileceğini düşündü. Bu yüzden güvendiği adamlarından birini Asur kralına gönderdi. Asur ordusunu Gadatas'ın topraklarında bulursa krala şunu söylemesini buyurdu: pusu kurmak isterse Gadatas'ı ve yanındakileri yakalayabilirdi.

5.4.1

ἐκ δὲ τοῦ Γαδάτα ἱππικοῦ τῶν δυνατῶν τις ἀνδρῶν ἐπεὶ ἑώρα αὐτὸν ἀφεστηκότα ἀπὸ τοῦ Ἀσσυρίου, ἐνόμισεν, εἴ τι οὗτος πάθοι, αὐτὸς ἂν λαβεῖν παρὰ τοῦ Ἀσσυρίου πάντα τὰ Γαδάτα· οὕτω δὴ πέμπει τινὰ τῶν ἑαυτοῦ πιστῶν πρὸς τὸν Ἀσσύριον καὶ κελεύει τὸν ἰόντα, εἰ καταλάβοι ἤδη ἐν τῇ Γαδάτα χώρᾳ τὸ Ἀσσύριον στράτευμα, λέγειν τῷ Ἀσσυρίῳ ὅτι εἰ βούλοιτο ἐνεδρεῦσαι, λάβοι ἂν Γαδάταν καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ.

5.4.2Gadatas'ın ne kadar gücü olduğunu ve Kyros'un onunla birlikte gelmediğini de bildirmesini buyurdu; onun hangi yoldan geleceğini de bildirdi. Daha çok güvenilsin diye kendi uşaklarına, Gadatas'ın topraklarında elinde tuttuğu kaleyi içindekilerle birlikte Asur kralına teslim etmelerini de haber gönderdi. Kendisinin de geleceğini söylüyordu: elinden gelirse Gadatas'ı öldürüp, gelmezse bundan sonra Asur kralının yanında kalmak üzere.

5.4.2

δηλοῦν δὲ ἐνετέλλετο ὅσην τε εἶχεν ὁ Γαδάτας δύναμιν καὶ ὅτι Κῦρος οὐ συνέποιτο αὐτῷ· καὶ τὴν ὁδὸν ἐδήλωσεν ᾗ προσιέναι μέλλοι. προσεπέστειλε δὲ τοῖς αὑτοῦ οἰκέταις, ὡς πιστεύοιτο μᾶλλον, καὶ τὸ τεῖχος ὃ ἐτύγχανεν αὐτὸς ἔχων ἐν τῇ Γαδάτα χώρᾳ παραδοῦναι τῷ Ἀσσυρίῳ καὶ τὰ ἐνόντα· ἥξειν δὲ καὶ αὐτὸς ἔφασκεν, εἰ μὲν δύναιτο, ἀποκτείνας Γαδάταν, εἰ δὲ μή, ὡς σὺν τῷ Ἀσσυρίῳ τὸ λοιπὸν ἐσόμενος.

5.4.3Bu işle görevlendirilen adam atını olabildiğince hızlı sürüp Asur kralına vardı ve ne için geldiğini anlattı. Kral bunu duyunca hemen kaleyi teslim aldı, çok sayıda atlı ve savaş arabasıyla birbirine yakın köylerde pusuya yattı.

5.4.3

ἐπεὶ δὲ ὁ ἐπὶ ταῦτα ταχθεὶς ἐλαύνων ὡς δυνατὸν ἦν τάχιστα ἀφικνεῖται πρὸς τὸν Ἀσσύριον καὶ ἐδήλωσεν ἐφʼ ἃ ἥκοι, ἀκούσας ἐκεῖνος τό τε χωρίον εὐθὺς παρέλαβε καὶ πολλὴν ἵππον ἔχων καὶ ἅρματα ἐνήδρευεν ἐν κώμαις ἁθρόαις.

5.4.4Gadatas bu köylere yaklaşınca önden araştırmak için birkaç adam gönderdi. Asur kralı keşifçilerin geldiğini anlayınca, iki üç arabanın ve birkaç atlının yerinden kalkıp kaçmasını buyurdu, sanki korkmuşlar ve az sayıdaymışlar gibi. Keşifçiler bunu görünce hem kendileri kovaladılar hem de el sallayarak Gadatas'ı çağırdılar; o da aldanıp dörtnala kovaladı. Asurlular Gadatas'ın yakalanabilecek durumda olduğunu düşününce pusudan çıktılar.

5.4.4

ὁ δὲ Γαδάτας ὡς ἐγγὺς ἦν τούτων τῶν κωμῶν, πέμπει τινὰς προδιερευνησομένους. ὁ δὲ Ἀσσύριος ὡς ἔγνω προσιόντας τοὺς διερευνητάς, φεύγειν κελεύει ἅρματα ἐξαναστάντα δύο ἢ τρία καὶ ἵππους ὀλίγους, ὡς δὴ φοβηθέντας καὶ ὀλίγους ὄντας. οἱ δὲ διερευνηταὶ ὡς εἶδον ταῦτα, αὐτοί τε ἐδίωκον καὶ τῷ Γαδάτᾳ κατέσειον· καὶ ὃς ἐξαπατηθεὶς διώκει ἀνὰ κράτος. οἱ δὲ Ἀσσύριοι, ὡς ἐδόκει ἁλώσιμος εἶναι ὁ Γαδάτας, ἀνίστανται ἐκ τῆς ἐνέδρας.

5.4.5Gadatas'ın adamları bunu görünce beklenebileceği gibi kaçtılar, öbürleri de beklenebileceği gibi kovaladılar. Bu sırada Gadatas'a tuzak kuran adam ona vurdu; öldürücü bir darbe indiremedi, ama omzuna vurup onu yaraladı. Bunu yaptıktan sonra kovalayanlara katılana kadar bir kenara çekildi; kim olduğu anlaşılınca da atını hevesle koşturarak kralla birlikte kovaladı.

5.4.5

καὶ οἱ μὲν ἀμφὶ Γαδάταν ἰδόντες ὥσπερ εἰκὸς ἔφευγον, οἱ δʼ αὖ ὥσπερ εἰκὸς ἐδίωκον. καὶ ἐν τούτῳ ὁ ἐπιβουλεύων τῷ Γαδάτᾳ παίει αὐτόν, καὶ καιρίας μὲν πληγῆς ἁμαρτάνει, τύπτει δὲ αὐτὸν εἰς τὸν ὦμον καὶ τιτρώσκει. ποιήσας δὲ τοῦτο ἐξίσταται, ἕως σὺν τοῖς διώκουσιν ἐγένετο· ἐπεὶ δʼ ἐγνώσθη ὃς ἦν, ὁμοῦ δὴ [σὺν τοῖς Ἀσσυρίοις] προθύμως ἐκτείνων τὸν ἵππον σὺν τῷ βασιλεῖ ἐδίωκεν.

5.4.6O zaman, belli ki, en yavaş atları olanlar en hızlı atları olanlar tarafından yakalanıyordu. Yürüyüşten yıpranmış olan Gadatas'ın atlıları artık iyice sıkışmışken Kyros'un ordusuyla geldiğini gördüler. Ona fırtınadan limana sığınır gibi sevinerek koştuklarını düşünmek gerek.

5.4.6

ἐνταῦθα δὴ ἡλίσκοντο μὲν δῆλον ὅτι οἱ βραδυτάτους ἔχοντες τοὺς ἵππους ὑπὸ τῶν ταχίστων· ἤδη δὲ μάλα πάντες πιεζόμενοι διὰ τὸ κατατετρῦσθαι ὑπὸ τῆς πορείας οἱ τοῦ Γαδάτα ἱππεῖς καθορῶσι τὸν Κῦρον προσιόντα σὺν τῷ στρατεύματι· δοκεῖν δὲ χρὴ ἀσμένους καὶ ὥσπερ εἰς λιμένα ἐκ χειμῶνος προσφέρεσθαι αὐτούς.

5.4.7Kyros önce şaşırdı; ama durumu anlayınca, düşman hep karşıdan at sürdüğü sürece kendisi de orduyu düzen içinde karşılarına sürdü. Düşman durumu anlayıp kaçmaya başlayınca bu iş için görevlendirilenlere kovalamalarını buyurdu; kendisi de öbürleriyle birlikte uygun gördüğü şekilde arkalarından gitti.

5.4.7

ὁ δὲ Κῦρος τὸ μὲν πρῶτον ἐθαύμασεν· ὡς δʼ ἔγνω τὸ πρᾶγμα, ἔστε μὲν πάντες ἐναντίοι ἤλαυνον, ἐναντίος καὶ αὐτὸς ἐν τάξει ἦγε τὴν στρατιάν· ὡς δὲ γνόντες οἱ πολέμιοι τὸ ὂν ἐτράποντο εἰς φυγήν, ἐνταῦθα ὁ Κῦρος διώκειν ἐκέλευσε τοὺς πρὸς τοῦτο τεταγμένους, αὐτὸς δὲ σὺν τοῖς ἄλλοις εἵπετο ὡς ᾤετο συμφέρειν.

5.4.8Orada savaş arabaları da ele geçirildi; kimi sürücüleri dönüşte ya da başka bir şekilde düştüğü için, kimi de atlılar önlerini kestiği için. Başka birçoğunu, bu arada Gadatas'ı vuranı da öldürdüler.

5.4.8

ἐνταῦθα δὴ καὶ ἅρματα ἡλίσκοντο, ἔνια μὲν καὶ ἐκπιπτόντων τῶν ἡνιόχων, τῶν μὲν ἐν τῇ ἀναστροφῇ, τῶν δὲ καὶ ἄλλως, ἔνια δὲ καὶ περιτεμνόμενα ὑπὸ τῶν ἱππέων [ἡλίσκετο]. καὶ ἀποκτείνουσι δὲ ἄλλους τε πολλοὺς καὶ τὸν παίσαντα Γαδάταν.

5.4.9Gadatas'ın yerini kuşatmakta olan Asur yayalarından kimi Gadatas'tan ayrılan kaleye sığındı, kimi de vaktinde Asur kralının büyük bir şehrine kaçtı; Asur kralı da atlıları ve arabalarıyla oraya sığınmıştı.

5.4.9

τῶν μέντοι πεζῶν Ἀσσυρίων, οἳ ἔτυχον τὸ Γαδάτα χωρίον πολιορκοῦντες, οἱ μὲν εἰς τὸ τεῖχος κατέφυγον τὸ ἀπὸ Γαδάτα ἀποστάν, οἱ δὲ φθάσαντες εἰς πόλιν τινὰ τοῦ Ἀσσυρίου μεγάλην, ἔνθα καὶ αὐτὸς σὺν τοῖς ἵπποις καὶ τοῖς ἅρμασι κατέφυγεν ὁ Ἀσσύριος.

5.4.10Kyros bunları yaptıktan sonra Gadatas'ın topraklarına döndü. Esirlerle ilgilenmesi gerekenlere buyruklarını verip Gadatas'ın yarasının ne durumda olduğunu görmek için hemen yola çıktı. Yolda Gadatas yarası sarılmış olarak onu karşıladı. Kyros onu görünce sevindi ve "Ben de nasıl olduğunu görmeye sana geliyordum," dedi.

5.4.10

Κῦρος μὲν δὴ διαπραξάμενος ταῦτα ἐπαναχωρεῖ εἰς τὴν Γαδάτα χώραν· καὶ προστάξας οἷς ἔδει ἀμφὶ τὰ αἰχμάλωτα ἔχειν, εὐθὺς ἐπορεύετο, ὡς ἐπισκέψαιτο τὸν Γαδάταν πῶς ἔχοι ἐκ τοῦ τραύματος. πορευομένῳ δὲ αὐτῷ ὁ Γαδάτας ἐπιδεδεμένος ἤδη τὸ τραῦμα ἀπαντᾷ. ἰδὼν δὲ αὐτὸν ὁ Κῦρος ἥσθη τε καὶ εἶπεν· ἐγὼ δὲ πρὸς σὲ ᾖα ἐπισκεψόμενος πῶς ἔχεις.

5.4.11"Ben de," dedi Gadatas, "tanrılar üzerine yemin ederim, böyle bir psykhēsi olan adamın görünüşü nasıldır diye seni bir daha görmeye geliyordum. Bilmiyorum, ne şimdi bana bir ihtiyacın var, ne bunu yapacağına bana söz vermiştin, ne de şahsen benden en ufak bir iyilik görmüştün. Yalnız dostlarına bir faydam dokunduğunu düşündüğün için bana öyle gönülden yardım ettin ki, bana kalsa mahvolmuştum, sayende kurtuldum."

5.4.11

ἐγὼ δέ γʼ, ἔφη ὁ Γαδάτας, ναὶ μὰ τοὺς θεοὺς σὲ ἐπαναθεασόμενος ᾖα ὁποῖός τίς ποτε φαίνῃ ἰδεῖν ὁ τοιαύτην ψυχὴν ἔχων· ὅστις οὔτʼ οἶδα ἔγωγε ὅ τι νῦν ἐμοῦ δεόμενος οὔτε μὴν ὑποσχόμενός γέ μοι ταῦτα πράξειν οὔτʼ εὖ πεπονθὼς ὑπʼ ἐμοῦ εἴς γε τὸ ἴδιον οὐδʼ ὁτιοῦν, ἀλλʼ ὅτι τοὺς φίλους ἔδοξά σοί τι ὀνῆσαι, οὕτω μοι προθύμως ἐβοήθησας ὡς νῦν τὸ μὲν ἐπʼ ἐμοὶ οἴχομαι, τὸ δʼ ἐπὶ σοὶ σέσωσμαι.

5.4.12"Tanrılar üzerine yemin ederim, Kyros, doğduğum gibi kalsaydım ve çocuk sahibi olsaydım, bana karşı böyle davranan bir evladım olur muydu bilmiyorum. Çünkü başka evlatlar da biliyorum; şu şimdiki Asur kralı da babasını, şimdi seni üzebileceğinden çok daha fazla üzmüştür."

5.4.12

οὐ μὰ τοὺς θεούς, ὦ Κῦρε, εἰ ἦν οἷος ἔφυν ἐξ ἀρχῆς καὶ ἐπαιδοποιησάμην, οὐκ οἶδʼ ἂν εἰ ἐκτησάμην παῖδα τοιοῦτον περὶ ἐμέ· ἐπεὶ ἄλλους τε οἶδα παῖδας καὶ τοῦτον τὸν νῦν Ἀσσυρίων βασιλέα πολὺ πλείω ἤδη τὸν αὑτοῦ πατέρα ἀνιάσαντα ἢ σὲ νῦν δύναται ἀνιᾶν.

5.4.13Kyros buna şöyle dedi: "Gadatas, çok daha büyük bir hayret konusunu bırakıp bana hayret ediyorsun." "Nedir o?" dedi Gadatas. "Bu kadar çok Persin, bu kadar çok Medin, bu kadar çok Hyrkanialının, burada bulunan bütün Ermenilerin, Sakaların ve Kadusilerin senin için canla başla çalışması," dedi.

5.4.13

καὶ ὁ Κῦρος πρὸς ταῦτα εἶπεν ὧδε· ὦ Γαδάτα, ἦ πολὺ μεῖζον παρεὶς θαῦμα ἐμὲ νῦν θαυμάζεις. καὶ τί δὴ τοῦτʼ ἔστιν; ἔφη ὁ Γαδάτας. ὅτι τοσοῦτοι μέν, ἔφη, Περσῶν ἐσπούδασαν περὶ σέ, τοσοῦτοι δὲ Μήδων, τοσοῦτοι δὲ Ὑρκανίων, πάντες δὲ οἱ παρόντες Ἀρμενίων καὶ Σακῶν καὶ Καδουσίων.

5.4.14Gadatas da şöyle dua etti: "Ey Zeus, tanrılar bunlara da çok nimet versin; en çoğunu da bunların böyle olmasına sebep olana. Ama Kyros, övdüğün bu adamları güzelce ağırlayabilmemiz için, verebildiğim şu misafirlik armağanlarını kabul et." Aynı anda pek çok şey getirdi; öyle ki isteyen kurban kesebilecek, bütün ordu da güzelce yapılan işlere ve güzelce sonuçlanan olaylara yaraşır biçimde ağırlanabilecekti.

5.4.14

καὶ ὁ Γαδάτας ἐπηύξατο· ἀλλʼ, ὦ Ζεῦ, ἔφη, καὶ τούτοις πόλλʼ ἀγαθὰ δοῖεν οἱ θεοί, καὶ πλεῖστα τῷ αἰτίῳ τοῦ καὶ τούτους τοιούτους εἶναι. ὅπως μέντοι οὓς ἐπαινεῖς τούτους, ὦ Κῦρε, ξενίσωμεν καλῶς, δέχου τάδε ξένια οἷα ἐγὼ ⟨δοῦναι⟩ δύναμαι. ἅμα δὲ προσῆγε πάμπολλα, ὥστε καὶ θύειν τὸν βουλόμενον καὶ ξενίζεσθαι πᾶν τὸ στράτευμα ἀξίως τῶν καλῶς πεποιημένων καὶ καλῶς συμβάντων.

5.4.15Kadusi artçılıktaydı ve kovalamaya katılmamıştı. O da parlak bir iş yapmak istediğinden kimseye danışmadan, Kyros'a bir şey söylemeden Babil'e doğru uzanan toprakları yağmalamak için akına çıktı. Atlıları dağınıkken, sığındığı kendi şehrinden çıkan Asur kralı ordusu iyice düzen içinde olarak onlarla karşılaştı.

5.4.15

ὁ δὲ Καδούσιος ὠπισθοφυλάκει καὶ οὐ μετέσχε τῆς διώξεως· βουλόμενος δὲ καὶ αὐτὸς λαμπρόν τι ποιῆσαι, οὔτε ἀνακοινωσάμενος οὔτε εἰπὼν οὐδὲν Κύρῳ καταθεῖ τὴν πρὸς Βαβυλῶνα χώραν. διεσπασμένοις δὲ τοῖς ἵπποις αὐτοῦ ἀπιὼν ὁ Ἀσσύριος ἐκ τῆς ἑαυτοῦ πόλεως, οἷ κατέφυγε, συντυγχάνει μάλα συντεταγμένον ἔχων τὸ αὑτοῦ στράτευμα.

5.4.16Kadusilerin yalnız olduğunu anlayınca saldırdı; Kadusilerin komutanını ve daha birçoğunu öldürdü, Kadusilerin bazı atlarını ele geçirdi, götürmekte oldukları ganimeti de ellerinden aldı. Asur kralı güvenli saydığı yere kadar kovalayıp geri döndü; Kadusilerden ilk kurtulanlar ise akşamüstü ordugâha vardılar.

5.4.16

ὡς δʼ ἔγνω μόνους ὄντας τοὺς Καδουσίους, ἐπιτίθεται, καὶ τόν τε ἄρχοντα τῶν Καδουσίων ἀποκτείνει καὶ ἄλλους πολλούς, καὶ ἵππους τινὰς λαμβάνει τῶν Καδουσίων καὶ ἣν ἄγοντες λείαν ἐτύγχανον ἀφαιρεῖται. καὶ ὁ μὲν Ἀσσύριος διώξας ἄχρι οὗ ἀσφαλὲς ᾤετο εἶναι ἀπετράπετο· οἱ δὲ Καδούσιοι ἐσῴζοντο πρὸς τὸ στρατόπεδον ἀμφὶ δείλην οἱ πρῶτοι.

5.4.17Kyros olanı öğrenince Kadusileri karşıladı. Gördüğü her yaralıyı alıp bakılsın diye Gadatas'a gönderiyor, öbürlerini de çadırlara yerleştiriyor, erzaklarının sağlanmasıyla birlikte ilgileniyordu; bu işte eşitlerden olan Perslerden yardımcılar alıyordu, çünkü böyle durumlarda iyi insanlar zahmete katlanmak ister.

5.4.17

Κῦρος δʼ ὡς ᾔσθετο τὸ γεγονός, ἀπήντα τε τοῖς Καδουσίοις καὶ ὅντινα ἴδοι τετρωμένον ἀναλαμβάνων τοῦτον μὲν ὡς Γαδάταν ἔπεμπεν, ὅπως θεραπεύοιτο, τοὺς δʼ ἄλλους συγκατεσκήνου καὶ ὅπως τὰ ἐπιτήδεια ἕξουσι συνεπεμελεῖτο, παραλαμβάνων Περσῶν τῶν ὁμοτίμων συνεπιμελητάς· ἐν γὰρ τοῖς τοιούτοις οἱ ἀγαθοὶ ἐπιπονεῖν ἐθέλουσι.

5.4.18Çok üzgün olduğu belliydi. Öbürleri vakti gelince akşam yemeğini yerken, Kyros hâlâ hizmetkârlar ve hekimlerle birlikteydi; elinden geldiğince kimseyi bakımsız bırakmıyor, ya kendi gözüyle görüyor ya da kendisi yetişemezse bakacak kişileri gönderiyordu.

5.4.18

καὶ ἀνιώμενος μέντοι ἰσχυρῶς δῆλος ἦν, ὡς καὶ τῶν ἄλλων δειπνούντων ἡνίκα ὥρα ἦν, Κῦρος ἔτι σὺν τοῖς ὑπηρέταις καὶ τοῖς ἰατροῖς οὐδένα ἑκὼν ἀτημέλητον παρέλειπεν, ἀλλʼ ἢ αὐτόπτης ἐφεώρα ἢ εἰ μὴ αὐτὸς ἐξανύτοι, πέμπων φανερὸς ἦν τοὺς θεραπεύσοντας.

5.4.19O gece böyle uyudular. Gün ağarırken öbürlerinin komutanlarının ve bütün Kadusilerin toplanmasını ilan ettirip şöyle dedi: "Müttefikler, olan insanca bir şeydir; çünkü insan olduğumuza göre yanılmamızda şaşılacak bir şey görmüyorum. Ama bu olaydan bir fayda çıkarmayı hak ediyoruz: düşmanın gücünden zayıf bir kuvveti asla bütünden ayırmamayı öğrenmek."

5.4.19

καὶ τότε μὲν οὕτως ἐκοιμήθησαν. ἅμα δὲ τῇ ἡμέρᾳ κηρύξας συνιέναι τῶν μὲν ἄλλων τοὺς ἄρχοντας, τοὺς δὲ Καδουσίους ἅπαντας, ἔλεξε τοιάδε. ἄνδρες σύμμαχοι, ἀνθρώπινον τὸ γεγενημένον· τὸ γὰρ ἁμαρτάνειν ἀνθρώπους ὄντας οὐδὲν οἴομαι θαυμαστόν. ἄξιοί γε μέντοι ἐσμὲν τοῦ γεγενημένου πράγματος τούτου ἀπολαῦσαί τι ἀγαθόν, τὸ μαθεῖν μήποτε διασπᾶν ἀπὸ τοῦ ὅλου δύναμιν ἀσθενεστέραν τῆς τῶν πολεμίων δυνάμεως.

5.4.20"Bunu," dedi, "gerektiği yerde, Kadusinin şimdi gittiğinden daha küçük bir kuvvetle bile hiç gidilmemeli diye söylemiyorum. Ama biri yardım edebilecek olana danışarak yola çıkarsa, uzaklara da gidebilir; geride kalan, düşmanı aldatıp çıkanlardan başka yöne çevirebilir, ya da düşmana başka sıkıntılar çıkararak dostlarına güvenlik sağlayabilir. Böylece ayrı olan da kopmuş olmaz, bütün güce bağlı kalır. Ama danışmadan çıkan, nerede olursa olsun, tek başına sefere çıkmış olmaktan farksız bir durumdadır."

5.4.20

καὶ οὐ τοῦτο, ἔφη, λέγω ὡς οὐ δεῖ ποτε καὶ ἐλάττονι ἔτι μορίῳ ἰέναι, ὅπου ἂν δέῃ, ἢ νῦν ὁ Καδούσιος ᾤχετο· ἀλλʼ ἐάν τις κοινούμενος ὁρμᾶται τῷ ἱκανῷ βοηθῆσαι, ἔστι μὲν ἀπαρτηθῆναι, ἔστι δὲ τῷ ὑπομένοντι ἐξαπατήσαντι τοὺς πολεμίους ἄλλοσε τρέψαι ἀπὸ τῶν ἐξεληλυθότων, ἔστι δὲ ἄλλα παρέχοντα πράγματα τοῖς πολεμίοις τοῖς φίλοις ἀσφάλειαν παρέχειν· καὶ οὕτω μὲν οὐδʼ ὁ χωρὶς ὢν ἀπέσται, ἀλλʼ ἐξαρτήσεται τῆς ἰσχύος· ὁ δὲ ἀπεληλυθὼς μὴ ἀνακοινωσάμενος, ὅπου ἂν ᾖ, οὐδὲν διάφορον πάσχει ἢ εἰ μόνος ἐστρατεύετο.

5.4.21"Ama buna karşılık," dedi, "tanrı dilerse düşmandan çok geçmeden öcümüzü alacağız. Öğle yemeğinizi yer yemez sizi olayın geçtiği yere götüreceğim. Hem ölenleri gömeceğiz, hem de tanrı dilerse, düşmana kazandıklarını sandıkları yerde kendilerinden güçlü başkalarının olduğunu göstereceğiz. Karşımıza çıkmazlarsa köylerini yakacak, topraklarını yağmalayacağız; ki bize yaptıklarını görüp sevinmesinler, kendi felaketlerini seyredip üzülsünler, müttefiklerimizi öldürdükleri yere de zevkle bakamasınlar."

5.4.21

ἀλλʼ ἀντὶ μὲν τούτου, ἔφη, ἐὰν θεὸς θέλῃ, ἀμυνούμεθα τοὺς πολεμίους οὐκ εἰς μακράν. ἀλλʼ ἐπειδὰν τάχιστα ἀριστήσητε, ἄξω ὑμᾶς ἔνθα τὸ πρᾶγμα ἐγένετο· καὶ ἅμα μὲν θάψομεν τοὺς τελευτήσαντας, ἅμα δὲ δείξομεν τοῖς πολεμίοις ἔνθα κρατῆσαι νομίζουσιν ἐνταῦθα ἄλλους αὐτῶν κρείττους, ἢν θεὸς θέλῃ· ἐὰν δὲ μὴ ἀντεπεξίωσι, καύσομεν αὐτῶν τὰς κώμας καὶ δῃώσομεν τὴν χώραν, ἵνα μὴ ἃ ἡμᾶς ἐποίησαν ὁρῶντες εὐφραίνωνται, ἀλλὰ τὰ ἑαυτῶν κακὰ θεώμενοι ἀνιῶνται, καὶ ὅπως γε μηδὲ τὸ χωρίον ἡδέως ὁρῶσιν ἔνθα κατέκανον ἡμῶν τοὺς συμμάχους.

5.4.22"Siz öbürleri," dedi, "gidip öğle yemeğinizi yiyin. Siz Kadusiler ise önce gidip âdetiniz neyse ona göre kendinize bir komutan seçin; bir ihtiyacınız olursa tanrıların ve bizim yardımımızla o sizinle ilgilensin. Seçince de seçtiğiniz kişiyi bana gönderin ve öğle yemeğinizi yiyin."

5.4.22

οἱ μὲν οὖν ἄλλοι, ἔφη, ἀριστᾶτε ἰόντες· ὑμεῖς δέ, ὦ Καδούσιοι, πρῶτον μὲν ἀπελθόντες ἄρχοντα ὑμῶν αὐτῶν ἕλεσθε ᾗπερ ὑμῖν νόμος, ὅστις ὑμῶν ἐπιμελήσεται σὺν τοῖς θεοῖς καὶ σὺν ἡμῖν, ἄν τι προσδέησθε· ἐπειδὰν δὲ ἕλησθε, πέμψατε πρὸς ἐμὲ τὸν αἱρεθέντα καὶ ἀριστήσατε.

5.4.23Onlar böyle yaptılar. Kyros orduyu çıkarınca Kadusilerin seçtiği adamı yerine yerleştirdi ve takımını kendi yanında götürmesini buyurdu: "ki," dedi, "elimizden geldiğince adamlara yeniden cesaret verelim." Böylece yürüdüler; varınca Kadusileri gömdüler, toprakları yağmaladılar. Bunu yaptıktan sonra düşman topraklarından erzak alarak yeniden Gadatas'ın topraklarına döndüler.

5.4.23

οἱ μὲν δὴ ταῦτʼ ἔπραξαν· ὁ δὲ Κῦρος ἐπεὶ ἐξήγαγε τὸ στράτευμα, κατέστησεν εἰς τάξιν τὸν ᾑρημένον ὑπὸ τῶν Καδουσίων καὶ ἐκέλευσε πλησίον αὑτοῦ ἄγειν τὴν τάξιν, ὅπως, ἔφη, ἂν δυνώμεθα, ἀναθαρρύνωμεν τοὺς ἄνδρας. οὕτω δὴ ἐπορεύοντο· καὶ ἐλθόντες ἔθαπτον μὲν τοὺς Καδουσίους, ἐδῄουν δὲ τὴν χώραν. ποιήσαντες δὲ ταῦτα ἀπῆλθον τὰ ἐπιτήδεια ἐκ τῆς πολεμίας ἔχοντες πάλιν εἰς τὴν Γαδάτα.

5.4.24Kyros kendi tarafına geçenlerin, Babil'e yakın oldukları için, kendisi hep yanlarında bulunmazsa kötülük göreceklerini düşündü. Bu yüzden serbest bıraktığı düşmanlara Asur kralına şunu söylemelerini buyurdu, kendisi de aynı şeyi söyleyen bir haberci gönderdi: Asur kralı da kendi tarafına geçenlerin toprağını işleyenlerin çalışmasına izin verirse, kendisi de onun toprağını işleyenlere dokunmamaya ve haksızlık etmemeye hazırdı.

5.4.24

ἐννοήσας δὲ ὅτι οἱ πρὸς αὐτὸν ἀφεστηκότες ὄντες πλησίον Βαβυλῶνος κακῶς πείσονται, ἂν μὴ αὐτὸς αἰεὶ παρῇ, οὕτως ὅσους τε τῶν πολεμίων ἀφίει, τούτους ἐκέλευε λέγειν τῷ Ἀσσυρίῳ, καὶ αὐτὸς κήρυκα ἔπεμψε πρὸς αὐτὸν ταὐτὰ λέγοντα, ὅτι ἕτοιμος εἴη τοὺς ἐργαζομένους τὴν γῆν ἐᾶν καὶ μὴ ἀδικεῖν, εἰ καὶ ἐκεῖνος βούλοιτο ἐᾶν ἐργάζεσθαι τοὺς τῶν πρὸς αὑτὸν ἀφεστηκότων ἐργάτας.

5.4.25"Üstelik," dedi, "sen engel olabilsen bile pek az kişiye engel olursun; çünkü bana geçenlerin toprağı küçüktür. Ben ise senin geniş topraklarının işlenmesine izin vermiş olurum. Ürünün toplanmasına gelince: savaş olursa, sanırım galip gelen ürünü toplar; barış olursa, belli ki sen. Ama benim adamlarımdan biri sana, seninkilerden biri bana silah kaldırırsa, onlardan," dedi, "ikimiz de elimizden geldiğince öcümüzü alırız."

5.4.25

καίτοι, ἔφη, σὺ μὲν ἂν καὶ δύνῃ κωλύειν, ὀλίγους τινὰς κωλύσεις· ὀλίγη γάρ ἐστι χώρα ἡ τῶν πρὸς ἐμὲ ἀφεστηκότων· ἐγὼ δὲ πολλὴν ἄν σοι χώραν ἐῴην ἐνεργὸν εἶναι. εἰς δὲ τὴν τοῦ καρποῦ κομιδήν, ἐὰν μὲν πόλεμος ᾖ, ὁ ἐπικρατῶν οἶμαι καρπώσεται· ἐὰν δὲ εἰρήνη, δῆλον, ἔφη, ὅτι σύ. ἐὰν μέντοι τις ἢ τῶν ἐμῶν ὅπλα ἀνταίρηται σοὶ ἢ τῶν σῶν ἐμοί, τούτους, ἔφη, ὡς ἂν δυνώμεθα ἑκάτεροι ἀμυνούμεθα.

5.4.26Bunları haberciye bildirip onu gönderdi. Asurlular bunu duyunca kralı buna razı etmek ve savaştan olabildiğince az şey bırakmak için ellerinden geleni yaptılar.

5.4.26

ταῦτα ἐπιστείλας τῷ κήρυκι ἔπεμψεν αὐτόν. οἱ δὲ Ἀσσύριοι ὡς ἤκουσαν ταῦτα, πάντα ἐποίουν πείθοντες τὸν βασιλέα συγχωρῆσαι ταῦτα καὶ ὅτι μικρότατον τοῦ πολέμου λιπεῖν.

5.4.27Asur kralı da, ister soydaşlarının ısrarıyla, ister kendisi de öyle istediği için buna razı oldu; toprağı işleyenler için barış, silah taşıyanlar için savaş olacağı konusunda antlaşma yapıldı.

5.4.27

καὶ ὁ Ἀσσύριος μέντοι εἴτε ὑπὸ τῶν ὁμοφύλων πεισθεὶς εἴτε καὶ αὐτὸς οὕτω βουληθεὶς συνῄνεσε ταῦτα· καὶ ἐγένοντο συνθῆκαι τοῖς μὲν ἐργαζομένοις εἰρήνην εἶναι, τοῖς δʼ ὁπλοφόροις πόλεμον.

5.4.28Kyros toprağı işleyenler konusunda bunu sağlamıştı. Hayvanların otlaklarını ise dostlarına, isterlerse kendi hâkimiyetlerindeki topraklara yerleştirmelerini buyurdu; düşmandan ise nereden ele geçirebilirlerse ganimet getiriyorlardı, ki sefer müttefiklere daha hoş gelsin. Çünkü erzak almasalar da tehlikeler aynıydı; düşmandan beslenmek ise seferi daha kolay katlanılır kılıyor gibiydi.

5.4.28

ταῦτα μὲν δὴ διεπέπρακτο περὶ τῶν ἐργατῶν ὁ Κῦρος· τὰς μέντοι νομὰς τῶν κτηνῶν τοὺς μὲν ἑαυτοῦ φίλους ἐκέλευσε καταθέσθαι, εἰ βούλοιντο, ἐν τῇ ἑαυτῶν ἐπικρατείᾳ· τὴν δὲ τῶν πολεμίων λείαν ἦγον ὁπόθεν δύναιντο, ὅπως εἴη ἡ στρατεία ἡδίων τοῖς συμμάχοις. οἱ μὲν γὰρ κίνδυνοι οἱ αὐτοὶ καὶ ἄνευ τοῦ λαμβάνειν τὰ ἐπιτήδεια, ἡ δʼ ἐκ τῶν πολεμίων τροφὴ κουφοτέραν τὴν στρατείαν ἐδόκει παρέχειν.

5.4.29Kyros artık gitmeye hazırlanırken Gadatas, büyük bir evden gelir gibi pek çok ve çeşit çeşit armağan getirdi; tuzak yüzünden artık güvenmediği atlılarının elinden aldığı pek çok atı da getirdi.

5.4.29

ἐπεὶ δὲ παρεσκευάζετο ἤδη ὁ Κῦρος ὡς ἀπιών, παρῆν ὁ Γαδάτας ἄλλα τε δῶρα πολλὰ καὶ παντοῖα φέρων καὶ ἄγων ὡς ἂν ἐξ οἴκου μεγάλου, καὶ ἵππους δὲ ἦγε πολλοὺς ἀφελόμενος τῶν ἑαυτοῦ ἱππέων οἷς ἠπιστήκει διὰ τὴν ἐπιβουλήν.

5.4.30Yaklaşınca şöyle dedi: "Kyros, şimdilik bunları sana veriyorum; bir ihtiyacın olursa kullan. Ama," dedi, "öbür bütün varlığımı da senin say. Çünkü evimi bırakacağım, benden doğma kimsem ne var ne de olacak; ben ölünce bütün soyumuz ve adımız ister istemez sönüp gidecek."

5.4.30

ὡς δʼ ἐπλησίασεν, ἔλεξε τοιάδε. ὦ Κῦρε, νῦν μέν σοι ἐγὼ ταῦτα δίδωμι ἐν τῷ παρόντι, καὶ χρῶ αὐτοῖς, ἐὰν δέῃ τι· νόμιζε δʼ, ἔφη, καὶ τἆλλα πάντα τἀμὰ σὰ εἶναι. οὔτε γὰρ ἔστιν οὔτʼ ἔσται ποτὲ ὅτῳ ἐγὼ ἀπʼ ἐμοῦ φύντι καταλείψω τὸν ἐμὸν οἶκον· ἀλλʼ ἀνάγκη, ἔφη, σὺν ἐμοὶ τελευτῶντι πᾶν ἀποσβῆναι τὸ ἡμέτερον γένος καὶ ὄνομα.

5.4.31"Kyros," dedi, "her şeyi gören ve her şeyi işiten tanrılar üzerine sana yemin ederim ki bunu, haksız ya da çirkin bir şey söylediğim ya da yaptığım için çekmedim." Bunu söylerken talihine ağladı ve daha fazla bir şey söyleyemedi.

5.4.31

καὶ ταῦτα, ἔφη, ὦ Κῦρε, ὄμνυμί σοι θεούς, οἳ καὶ ὁρῶσι πάντα καὶ ἀκούουσι πάντα, οὔτε ἄδικον οὔτε αἰσχρὸν οὐδὲν οὔτε εἰπὼν οὔτε ποιήσας ἔπαθον. καὶ ἅμα ταῦτα λέγων κατεδάκρυσε τὴν ἑαυτοῦ τύχην καὶ οὐκέτι ἐδυνήθη πλείω εἰπεῖν.

5.4.32Kyros bunu duyunca başına gelene acıdı ve şöyle dedi: "Atları kabul ediyorum; çünkü onları, anlaşılan, şimdi ellerinde tutanlardan daha iyi niyetli kişilere vererek sana yarar sağlarım; ben de çoktandır istediğim şeyi, Pers atlı gücünü on bin atlıya daha çabuk tamamlarım. Öbür malları ise götürüp sakla, ta ki armağanlarına karşılık vermekte senden aşağı kalmayacak duruma geldiğimi görene kadar. Bana verip benden aldığından fazlasıyla gidersen, tanrılar üzerine yemin ederim, nasıl utanmayacağımı bilmiyorum."

5.4.32

καὶ ὁ Κῦρος ἀκούσας τοῦ μὲν πάθους ᾤκτιρεν αὐτόν, ἔλεξε δὲ ὧδε. ἀλλὰ τοὺς μὲν ἵππους δέχομαι, ἔφη· σέ τε γὰρ ὠφελήσω εὐνουστέροις δοὺς αὐτοὺς ἢ οἳ νῦν σοι εἶχον, ὡς ἔοικεν, ἐγώ τε οὗ δὴ πάλαι ἐπιθυμῶ, τὸ Περσῶν ἱππικὸν θᾶττον ἐκπληρώσω εἰς τοὺς μυρίους ἱππέας· τὰ δʼ ἄλλα χρήματα σὺ ἀπαγαγὼν φύλαττε, ἔστʼ ἂν ἐμὲ ἴδῃς ἔχοντα ὥστε σοῦ μὴ ἡττᾶσθαι ἀντιδωρούμενον· εἰ δὲ πλείω μοι δοὺς ἀπίοις ἢ λαμβάνοις παρʼ ἐμοῦ, μὰ τοὺς θεοὺς οὐκ οἶδʼ ὅπως ἂν δυναίμην μὴ αἰσχύνεσθαι.

5.4.33Gadatas buna şöyle dedi: "Bu konuda sana güveniyorum, çünkü huyunu görüyorum. Ama bunları korumaya elverişli miyim, ona bir bak."

5.4.33

πρὸς ταῦτα ὁ Γαδάτας εἶπεν· ἀλλὰ ταῦτα μέν, ἔφη, πιστεύω σοι· ὁρῶ γάρ σου τὸν τρόπον· φυλάττειν μέντοι ὅρα εἰ ἐπιτήδειός εἰμι.

5.4.34"Asur kralıyla dost olduğumuz sürece babamın mülkü dünyanın en güzel mülkü gibi görünüyordu. En büyük şehir olan Babil'e yakın olduğundan, büyük bir şehrin sağlayabileceği faydaların tadını çıkarıyor, sıkıntılarından ise buraya, evimize çekilerek uzak duruyorduk. Ama şimdi düşman olduğumuza göre, sen gidince hem kendimizin hem bütün evimizin tuzağa düşürüleceği belli. Düşmanlarımızı hem yakınımızda bulup hem de bizden güçlü görerek büsbütün acı içinde yaşayacağımızı sanıyorum."

5.4.34

ἕως μὲν γὰρ φίλοι ἦμεν τῷ Ἀσσυρίῳ, καλλίστη ἐδόκει εἶναι ἡ τοῦ ἐμοῦ πατρὸς κτῆσις· τῆς γὰρ μεγίστης πόλεως Βαβυλῶνος ἐγγὺς οὖσα ὅσα μὲν ὠφελεῖσθαι ἔστιν ἀπὸ μεγάλης πόλεως, ταῦτα ἀπελαύομεν, ὅσα δὲ ἐνοχλεῖσθαι, οἴκαδε δεῦρʼ ἀπιόντες τούτων ἐκποδὼν ἦμεν· νῦν δʼ ἐπεὶ ἐχθροί ἐσμεν, δῆλον ὅτι ἐπειδὰν σὺ ἀπέλθῃς, καὶ αὐτοὶ ἐπιβουλευσόμεθα καὶ ὁ οἶκος ὅλος, καὶ οἶμαι λυπηρῶς βιωσόμεθα ὅλως τοὺς ἐχθροὺς καὶ πλησίον ἔχοντες καὶ κρείττους ἡμῶν αὐτῶν ὁρῶντες.

5.4.35"Belki biri şöyle diyecek: 'Peki ayrılmadan önce neden bunu düşünmedin?' Çünkü, Kyros, psykhēm uğradığı hakaret ve duyduğu öfke yüzünden en güvenli olanı gözetmiyordu; hep şu düşünceye gebeydi: tanrıların da insanların da düşmanı olan bu adamdan bir gün öç alabilecek miyim? O ki kendisine bir haksızlık edildiği için değil, birinin kendisinden daha iyi olduğundan şüphelendiği için sürekli nefret eder."

5.4.35

τάχʼ οὖν εἴποι τις ἄν· καὶ τί δῆτα οὐχ οὕτως ἐνενοοῦ πρὶν ἀποστῆναι; ὅτι, ὦ Κῦρε, ἡ ψυχή μου διὰ τὸ ὑβρίσθαι καὶ ὀργίζεσθαι οὐ τὸ ἀσφαλέστατον σκοποῦσα διῆγεν, ἀλλʼ αἰεὶ τοῦτο κυοῦσʼ, ἆρά ποτʼ ἔσται ἀποτείσασθαι τὸν καὶ θεοῖς ἐχθρὸν καὶ ἀνθρώποις, ὃς διατελεῖ μισῶν, οὐκ ἤν τίς τι αὐτὸν ἀδικῇ, ἀλλʼ ἐάν τινα ὑποπτεύσῃ βελτίονα αὑτοῦ εἶναι.

5.4.36"Bu yüzden, sanırım, kendisi kötü olduğu için müttefik olarak hep kendinden kötüleri kullanacaktır. İçlerinden biri ondan daha iyi çıkarsa da, içini rahat tut, Kyros," dedi, "o iyi adamla savaşmana hiç gerek kalmayacak; kendinden daha iyi olanı ortadan kaldırana kadar ona tuzak kurmakla kendisi uğraşır. Ama beni üzmeye, sanırım kötülerle bile kolayca gücü yeter."

5.4.36

τοιγαροῦν οἶμαι αὐτὸς πονηρὸς ὢν πᾶσι πονηροτέροις αὑτοῦ συμμάχοις χρήσεται. ἐὰν δέ τις ἄρα καὶ βελτίων αὐτοῦ φανῇ, θάρρει, ἔφη, ὦ Κῦρε, οὐδέν σε δεήσει τῷ ἀγαθῷ ἀνδρὶ μάχεσθαι, ἀλλʼ ἐκεῖνος τοῦτο ἀρκέσει μηχανώμενος, ἕως ἂν ἕλῃ τὸν ἑαυτοῦ βελτίονα. τοῦ μέντοι ἐμὲ ἀνιᾶν καὶ σὺν πονηροῖς ῥᾳδίως οἶμαι κρείττων ἔσται.

5.4.37Kyros bunu duyunca söylenenlerin üzerinde durmaya değer olduğunu düşündü ve hemen şöyle dedi: "Gadatas, kalelerini nöbetçilerle sağlamlaştıralım; ki oraya gittiğinde onları sağlam bulup güvenle kullanabilesin. Sen de bizimle birlikte sefere gel; böylece tanrılar şimdiki gibi bizim yanımızda olursa, sen ondan değil, o senden korkar. Kendi varlığından görmekten hoşlandığın ne varsa, ya da kimlerle birlikte olmaktan sevinç duyuyorsan, onları da yanına alıp gel. Bence sen bana çok yararlı olursun, ben de elimden geldiğince sana yararlı olmaya çalışırım."

5.4.37

ἀκούσαντι ταῦτα τῷ Κύρῳ ἔδοξεν ἄξια ἐπιμελείας λέγειν· καὶ εὐθὺς εἶπε· τί οὖν, ἔφη, ὦ Γαδάτα, οὐχὶ τὰ μὲν τείχη φυλακῇ ἐχυρὰ ἐποιήσαμεν, ὅπως ἄν σοι σῷα ᾖ χρῆσθαι ἀσφαλῶς, ὁπόταν εἰς αὐτὰ ἴῃς· αὐτὸς δὲ σὺν ἡμῖν στρατεύῃ, ἵνα ἢν οἱ θεοὶ ὥσπερ νῦν σὺν ἡμῖν ὦσιν, οὗτος σὲ φοβῆται, ἀλλὰ μὴ σὺ τοῦτον; ὅ τι δὲ ἡδύ σοι ὁρᾶν τῶν σῶν ἢ ὅτῳ συνὼν χαίρεις, ἔχων σὺν σαυτῷ πορεύου. καὶ σύ τʼ ἂν ἐμοί, ὥς γʼ ἐμοὶ δοκεῖ, πάνυ χρήσιμος εἴης, ἐγώ τε σοὶ ὅσα ἂν δύνωμαι πειράσομαι.

5.4.38Gadatas bunu duyunca derin bir nefes aldı ve şöyle dedi: "Sen yola çıkmadan önce hazırlanıp yetişebilir miyim? Çünkü annemi de yanımda götürmek istiyorum." "Zeus hakkı için," dedi, "elbette yetişirsin."

5.4.38

ἀκούσας ταῦτα ὁ Γαδάτας ἀνέπνευσέ τε καὶ εἶπεν· ἆρʼ οὖν, ἔφη, δυναίμην ἂν συσκευασάμενος φθάσαι πρίν σε ἐξιέναι; βούλομαι γάρ τοι, ἔφη, καὶ τὴν μητέρα ἄγειν μετʼ ἐμαυτοῦ. ναὶ μὰ Δίʼ, ἔφη, φθάσεις μέντοι.

5.4.39"Çünkü sen hazırım diyene kadar bekleyeceğim." Bunun üzerine Gadatas gidip Kyros'la birlikte kalelerini nöbetçilerle sağlamlaştırdı; büyük bir evin güzelce yaşaması için gereken her şeyi topladı. Kendi adamlarından da, hem hoşlandığı güvenilir kişilerden hem de güvenmediği kişilerden pek çoğunu yanına aldı; kimini karısını, kimini kardeşlerini getirmeye zorladı, ki onları bu bağlarla zapt edebilsin.

5.4.39

ἐγὼ γὰρ ἐπισχήσω ἔστʼ ἂν φῇς καλῶς ἔχειν. οὕτω δὴ ὁ Γαδάτας ἀπελθὼν φύλαξι μὲν τὰ τείχη σὺν Κύρῳ ὠχυρώσατο, συνεσκευάσατο δὲ πάντα ὁπόσοις ἂν οἶκος μέγας καλῶς οἰκοῖτο. ἤγετο δὲ καὶ τῶν ἑαυτοῦ τῶν τε πιστῶν οἷς ἥδετο καὶ ὧν ἠπίστει πολλούς, ἀναγκάσας τοὺς μὲν καὶ γυναῖκας ἄγειν, τοὺς δὲ καὶ ἀδελφούς, ὡς δεδεμένους τούτοις κατέχοι αὐτούς.

5.4.40Kyros Gadatas'ı hemen kendi çevresindekilerin arasına aldı; Gadatas yolları, suyu, yemi ve yiyeceği gösteren kılavuz oluyordu, ki ordu her şeyin en bol olduğu yerlerde konaklayabilsin.

5.4.40

καὶ τὸν μὲν Γαδάταν εὐθὺς ὁ Κῦρος ἐν τοῖς περὶ αὑτὸν ᾔει ἔχων καὶ ὁδῶν φραστῆρα καὶ ὑδάτων καὶ χιλοῦ καὶ σίτου, ὡς εἴη ἐν [τοῖς] ἀφθονωτάτοις στρατοπεδεύεσθαι.

5.4.41Yürürken Babil şehrini görünce, gittiği yolun surların hemen dibinden geçtiğini düşündü; Gobryas'ı ve Gadatas'ı çağırıp orduyu surlara çok yaklaştırmadan götürebilecekleri başka bir yol olup olmadığını sordu.

5.4.41

ἐπεὶ δὲ πορευόμενος καθεώρα τὴν τῶν Βαβυλωνίων πόλιν καὶ ἔδοξεν αὐτῷ ἡ ὁδὸς ἣν ᾔει παρʼ αὐτὸ τὸ τεῖχος φέρειν, καλέσας τὸν Γωβρύαν καὶ τὸν Γαδάταν ἠρώτα εἰ εἴη ἄλλη ὁδός, ὥστε μὴ πάνυ ἐγγὺς τοῦ τείχους ἄγειν.

5.4.42Gobryas da şöyle dedi: "Efendim, pek çok yol var. Ama ben şimdi orduyu şehre olabildiğince yakından götürmek isteyeceğini sanıyordum; ki Asur kralına ordunun artık ne kadar kalabalık ve güzel olduğunu gösteresin. Çünkü daha küçük bir ordun varken de surların dibine kadar gelmiştin, o da az sayıda olduğumuzu görmüştü. Şimdi biraz hazırlık yapmış olsa bile —sana savaşmak için hazırlandığını söylemişti ya—, senin gücünü görünce kendi hazırlığının yine hiç mesabesinde kalacağını biliyorum."

5.4.42

καὶ ὁ Γωβρύας εἶπεν· εἰσὶ μέν, ὦ δέσποτα, καὶ πολλαὶ ὁδοί· ἀλλʼ ἔγωγʼ, ἔφη, ᾠόμην καὶ βούλεσθαι ἄν σε νῦν ὅτι ἐγγυτάτω τῆς πόλεως ἄγειν, ἵνα καὶ ἐπιδείξαις αὐτῷ ὅτι τὸ στράτευμά σου ἤδη πολύ τέ ἐστι καὶ καλόν· ἐπειδὴ καὶ ὅτε ἔλαττον εἶχες προσῆλθές τε πρὸς αὐτὸ τὸ τεῖχος καὶ ἐθεᾶτο ἡμᾶς οὐ πολλοὺς ὄντας· νῦν δὲ εἰ καὶ παρεσκευασμένος τί ἐστιν, ὥσπερ πρὸς σὲ εἶπεν ὅτι παρασκευάζοιτο ὡς μαχούμενός σοι, οἶδʼ ὅτι ἰδόντι αὐτῷ τὴν σὴν δύναμιν πάλιν ἀπαρασκευαστότατα τὰ αὑτοῦ φανεῖται.

5.4.43Kyros buna şöyle dedi: "Gobryas, galiba şuna şaşıyorsun: çok daha küçük bir orduyla geldiğim zaman surların dibine kadar yaklaştım; şimdi daha büyük bir gücüm varken onu surların dibinden geçirmek istemiyorum."

5.4.43

καὶ ὁ Κῦρος πρὸς ταῦτα εἶπε· δοκεῖς μοι, ὦ Γωβρύα, θαυμάζειν ὅτι ἐν ᾧ μὲν χρόνῳ πολὺ μείονα ἔχων στρατιὰν ἦλθον, πρὸς αὐτὸ τὸ τεῖχος προσῆγον· νῦν δʼ ἐπεὶ πλείονα δύναμιν ἔχω, οὐκ ἐθέλω ὑπʼ αὐτὰ τὰ τείχη ἄγειν.

5.4.44"Ama şaşma; çünkü üzerine yürümekle yanından geçip gitmek aynı şey değildir. Üzerine yürüyen herkes en iyi savaşabileceği düzeni alarak yürür [akıllılar da geri çekilirken en hızlı değil, en güvenli yoldan çekilir]; ama yanından geçerken arabalar uzun bir sıra halinde uzanmak, öbür yük taşıyıcılar da upuzun bir dizi oluşturmak zorundadır."

5.4.44

ἀλλὰ μὴ θαύμαζε· οὐ γὰρ τὸ αὐτό ἐστι προσάγειν τε καὶ παράγειν. προσάγουσι μὲν γὰρ πάντες οὕτω ταξάμενοι ὡς ἂν ἄριστοι εἶεν μάχεσθαι [καὶ ἀπάγουσι δὲ οἱ σώφρονες ᾗ ἂν ἀσφαλέστατα,]

5.4.45"Bütün bunların önünü silahlılar örtmeli, yük taşıyıcılar hiçbir yerde düşmana silahsız görünmemelidir."

5.4.45

[οὐχ ᾗ ἂν τάχιστα ἀπέλθοιεν], παριέναι δὲ ἀνάγκη ἐστὶν ἐκτεταμέναις μὲν ταῖς ἁμάξαις, ἀνειρμένοις δὲ καὶ τοῖς ἄλλοις σκευοφόροις ἐπὶ πολύ· ταῦτα δὲ πάντα δεῖ προκεκαλύφθαι τοῖς ὁπλοφόροις καὶ μηδαμῇ τοῖς πολεμίοις γυμνὰ ὅπλων τὰ σκευοφόρα φαίνεσθαι.

5.4.46"Böyle yürüyenlerin savaşçı kısmı ister istemez ince ve zayıf bir dizi halinde dizilir. Düşman toplu halde surlardan çıkıp bir yerden saldırmak isterse, hangi noktada karşılaşırsa karşılaşsın, yanından geçenlerden çok daha güçlü olarak çarpışır."

5.4.46

ἀνάγκη οὖν οὕτω πορευομένων ἐπὶ λεπτὸν καὶ ἀσθενὲς τὸ μάχιμον τετάχθαι· εἰ οὖν βούλοιντο ἁθρόοι ἐκ τοῦ τείχους προσπεσεῖν πῃ, ὅπῃ προσμείξειαν, πολὺ ἂν ἐρρωμενέστεροι συμμιγνύοιεν τῶν παριόντων·

5.4.47"Uzun bir hat halinde yürüyenlere yardımın gelmesi de uzun sürer; surlardan çıkanlar için ise yakına koşup yeniden geri dönmek kısa bir iştir."

5.4.47

καὶ τοῖς μὲν ἐπὶ μακρὸν πορευομένοις μακραὶ καὶ αἱ ἐπιβοήθειαι, τοῖς δʼ ἐκ τοῦ τείχους βραχὺ πρὸς τὸ ἐγγὺς καὶ προσδραμεῖν καὶ πάλιν ἀπελθεῖν.

5.4.48"Ama şimdi uzandığımız mesafeden daha yakın olmamak üzere yanından geçersek, kalabalığımızı görürler; kenarları silahlarla çevrili her kalabalık da korkunç görünür."

5.4.48

ἢν δὲ μὴ μεῖον ἀπέχοντες παρίωμεν ἢ ἐφʼ ὅσον καὶ νῦν ἐκτεταμένοι πορευόμεθα, τὸ μὲν πλῆθος κατόψονται ἡμῶν· ὑπὸ δὲ τῶν παρυφασμένων ὅπλων πᾶς ὄχλος δεινὸς φαίνεται.

5.4.49"Gerçekten bir yerden üzerimize çıkarlarsa da, onları çok uzaktan görüp hazırlıksız yakalanmayız. Daha doğrusu, adamlar," dedi, "surlardan uzaklaşmaları gerektiğinde, bütün güçleriyle bizim bütün gücümüzden üstün olduklarını düşünmedikçe saldırmaya bile kalkışmazlar."

5.4.49

ἂν δʼ οὖν τῷ ὄντι ἐπεξίωσί πῃ, ἐκ πολλοῦ προορῶντες αὐτοὺς οὐκ ἂν ἀπαράσκευοι λαμβανοίμεθα. μᾶλλον δέ, ὦ ἄνδρες, ἔφη, οὐδʼ ἐπιχειρήσουσιν, ὁπόταν πρόσω δέῃ ἀπὸ τοῦ τείχους ἀπιέναι, ἂν μὴ τῷ ὅλῳ ὑπολάβωσι τοῦ παντὸς κρείττους εἶναι·

5.4.50"Çünkü geri çekilmek korkulu bir iştir." Bunları söyleyince orada bulunanlar doğru söylediğini düşündüler; Gobryas da orduyu onun buyurduğu gibi götürdü. Ordu şehrin yanından geçerken Kyros hep geride kalan kısmı daha güçlü tutarak uzaklaştı.

5.4.50

φοβερὰ γὰρ ἡ ἀποχώρησις. ἐπεὶ δὲ ταῦτʼ εἶπεν, ἔδοξέ τε ὀρθῶς τοῖς παροῦσι λέγειν καὶ ἦγεν ὁ Γωβρύας ὥσπερ ἐκέλευσε. παραμειβομένου δὲ τὴν πόλιν τοῦ στρατεύματος αἰεὶ τὸ ὑπολειπόμενον ἰσχυρότερον ποιούμενος ἀπεχώρει.

5.4.51Böyle yürüyerek gereken günler içinde, yola çıktığı yer olan Suriye ile Medya sınırına vardı. Orada Suriyelilerin üç kalesi vardı; en zayıfına kendisi zorla saldırıp aldı; öbür ikisinin bekçilerini de Kyros korkutarak, Gadatas ikna ederek teslim olmaya razı ettiler.

5.4.51

ἐπεὶ δὲ πορευόμενος οὕτως ἐν ταῖς γιγνομέναις ἡμέραις ἀφικνεῖται εἰς τὰ μεθόρια τῶν Σύρων καὶ Μήδων, ἔνθενπερ ὡρμᾶτο, ἐνταῦθα δὴ τρία ὄντα τῶν Σύρων φρούρια, ἓν μὲν αὐτὸς τὸ ἀσθενέστατον βίᾳ προσβαλὼν ἔλαβε, τὼ δὲ δύο [φρουρίω] φοβῶν μὲν Κῦρος, πείθων δὲ Γαδάτας ἔπεισε παραδοῦναι τοὺς φυλάττοντας.

5.5.15. Bölüm

Bunları yaptıktan sonra Kyaksares'e adam gönderdi ve ordugâha gelmesini istedi: ele geçirdikleri kaleleri nasıl kullanacaklarını birlikte kararlaştırsınlar, Kyaksares de orduyu görüp öbür konularda bundan sonra ne yapılması gerektiğine dair öğüt versin diye. "Buyurursa," dedi, "ona söyle ki ben de onunla birlikte konaklamak için yanına giderim."

5.5.1

ἐπεὶ δὲ ταῦτα διεπέπρακτο, πέμπει πρὸς Κυαξάρην καὶ ἐπέστειλεν αὐτῷ ἥκειν ἐπὶ τὸ στρατόπεδον, ὅπως περὶ τῶν φρουρίων ὧν εἰλήφεσαν βουλεύσαιντο ὅ τι χρήσαιντο, καὶ ὅπως θεασάμενος τὸ στράτευμα καὶ περὶ τῶν ἄλλων σύμβουλος γίγνοιτο ὅ τι δοκοίη ἐκ τούτου πράττειν· ἐὰν δὲ κελεύῃ, εἰπέ, ἔφη, ὅτι ἐγὼ ἂν ὡς ἐκεῖνον ἰοίην συστρατοπεδευσόμενος.

5.5.2Ulak bunları bildirmek için gitti. Bu sırada Kyros, Medlerin Kyaksares için ayırdığı Asur kralının çadırını ellerindeki öbür donanımlarla olabildiğince güzel döşemelerini, Kyaksares için ayrılmış kadını da çalgıcı kızlarla birlikte çadırın kadınlar bölümüne yerleştirmelerini buyurdu.

5.5.2

ὁ μὲν δὴ ἄγγελος ᾤχετο ταῦτʼ ἀπαγγελῶν. ὁ δὲ Κῦρος ἐν τούτῳ ἐκέλευσε τὴν τοῦ Ἀσσυρίου σκηνήν, ἣν Κυαξάρῃ οἱ Μῆδοι ἐξεῖλον, ταύτην κατασκευάσαι ὡς βέλτιστα τῇ τε ἄλλῃ κατασκευῇ ἣν εἶχον καὶ τῷ γυναῖκα εἰσαγαγεῖν εἰς τὸν γυναικῶνα τῆς σκηνῆς καὶ σὺν ταύτῃ τὰς μουσουργούς, αἵπερ ἐξῃρημέναι ἦσαν Κυαξάρῃ.

5.5.3Onlar bunu yapıyordu. Kyaksares'e gönderilen adam buyrulanları söyleyince Kyaksares onu dinleyip ordunun sınırda kalmasının daha iyi olacağına karar verdi. Çünkü Kyros'un çağırdığı Persler de gelmişti; okçular ve hafif kalkanlılardan oluşan kırk bin kişiydiler.

5.5.3

οἱ μὲν δὴ ταῦτʼ ἔπραττον. ὁ δὲ πεμφθεὶς πρὸς τὸν Κυαξάρην ἐπεὶ ἔλεξε τὰ ἐντεταλμένα, ἀκούσας αὐτοῦ ὁ Κυαξάρης ἔγνω βέλτιον εἶναι τὸ στράτευμα μένειν ἐν τοῖς μεθορίοις. καὶ γὰρ οἱ Πέρσαι οὓς μετεπέμψατο ὁ Κῦρος ἧκον· ἦσαν δὲ μυριάδες τέτταρες τοξοτῶν καὶ πελταστῶν.

5.5.4Bunların da Med topraklarına çok zarar verdiğini gördüğü için, başka bir kalabalığı içeri almaktansa bunlardan kurtulmayı daha çok istiyor gibiydi. Ordusunu Perslerin ülkesinden getiren komutan, Kyros'un mektubu uyarınca Kyaksares'e ordudan bir ihtiyacı olup olmadığını sordu; ihtiyacı olmadığını söyleyince, Kyros'un orada olduğunu da duyduğu için aynı gün orduyu alıp onun yanına gitti.

5.5.4

ὁρῶν οὖν καὶ τούτους σινομένους πολλὰ τὴν Μηδικήν, τούτων ἂν ἐδόκει ἥδιον ἀπαλλαγῆναι ἢ ἄλλον ὄχλον εἰσδέξασθαι. ὁ μὲν δὴ ἐκ Περσῶν ἄγων τὸν στρατὸν ἐρόμενος τὸν Κυαξάρην κατὰ τὴν Κύρου ἐπιστολὴν εἴ τι δέοιτο τοῦ στρατοῦ, ἐπεὶ οὐκ ἔφη δεῖσθαι, αὐθημερόν, ἐπεὶ ἤκουσε παρόντα Κῦρον, ᾤχετο πρὸς αὐτὸν ἄγων τὸ στράτευμα.

5.5.5Kyaksares ertesi gün yanında kalan Med atlılarıyla yola çıktı. Kyros onun geldiğini öğrenince artık kalabalık olan Pers atlılarını, bütün Medleri, Ermenileri, Hyrkanialıları ve öbür müttefiklerden en iyi atlara binen ve en iyi silahlanmış olanları alıp onu karşılamaya çıktı; Kyaksares'e gücünü gösteriyordu.

5.5.5

ὁ δὲ Κυαξάρης ἐπορεύετο τῇ ὑστεραίᾳ σὺν τοῖς παραμείνασιν ἱππεῦσι Μήδων· ὡς δʼ ᾔσθετο ὁ Κῦρος προσιόντα αὐτόν, λαβὼν τούς τε τῶν Περσῶν ἱππέας, πολλοὺς ἤδη ὄντας, καὶ τοὺς Μήδους πάντας καὶ τοὺς Ἀρμενίους καὶ τοὺς Ὑρκανίους καὶ τῶν ἄλλων συμμάχων τοὺς εὐιπποτάτους τε καὶ εὐοπλοτάτους ἀπήντα, ἐπιδεικνὺς τῷ Κυαξάρῃ τὴν δύναμιν.

5.5.6Kyaksares, Kyros'un ardından kalabalık, güzel ve iyi adamların geldiğini, kendi yanında ise küçük ve değersiz bir maiyet bulunduğunu görünce bunu kendisi için onur kırıcı buldu ve içini bir keder kapladı. Kyros attan inip âdete göre onu öpmek için yaklaşınca Kyaksares attan indi ama yüzünü çevirdi; onu öpmedi, ağladığı da açıkça görülüyordu.

5.5.6

ὁ δὲ Κυαξάρης ἐπεὶ εἶδε σὺν μὲν τῷ Κύρῳ πολλούς τε καὶ καλοὺς καὶ ἀγαθοὺς ἑπομένους, σὺν αὐτῷ δὲ ὀλίγην τε καὶ ὀλίγου ἀξίαν θεραπείαν, ἄτιμόν τι αὐτῷ ἔδοξεν εἶναι καὶ ἄχος αὐτὸν ἔλαβεν. ἐπεὶ δὲ καταβὰς ἀπὸ τοῦ ἵππου ὁ Κῦρος προσῆλθεν ὡς φιλήσων αὐτὸν κατὰ νόμον, ὁ Κυαξάρης κατέβη μὲν ἀπὸ τοῦ ἵππου, ἀπεστράφη δέ· καὶ ἐφίλησε μὲν οὔ, δακρύων δὲ φανερὸς ἦν.

5.5.7Bunun üzerine Kyros öbürlerinin hepsine çekilip dinlenmelerini buyurdu. Kendisi Kyaksares'in sağ elini tutup onu yolun dışına, birkaç hurma ağacının altına götürdü; altına Med keçelerinden sermelerini buyurdu, onu oturtup yanına oturdu ve şöyle dedi:

5.5.7

ἐκ τούτου δὴ ὁ Κῦρος τοὺς μὲν ἄλλους πάντας ἀποστάντας ἐκέλευσεν ἀναπαύεσθαι· αὐτὸς δὲ λαβόμενος τῆς δεξιᾶς τοῦ Κυαξάρου καὶ ἀπαγαγὼν αὐτὸν τῆς ὁδοῦ ἔξω ὑπὸ φοίνικάς τινας, τῶν τε Μηδικῶν πίλων ὑποβαλεῖν ἐκέλευσεν αὐτῷ καὶ καθίσας αὐτὸν καὶ παρακαθεζόμενος εἶπεν ὧδε.

5.5.8"Tanrılar aşkına, dayı, söyle bana, neden bana öfkelisin, neyi kötü görüp de böyle ağır karşılıyorsun?" Bunun üzerine Kyaksares şöyle cevap verdi: "Çünkü, Kyros, insan hafızasının uzanabildiği en eski atalarımdan beri krallardan geldiğimi, kral bir babadan doğduğumu bilirken, kendim de kral sayılırken, kendimi böyle aşağılık ve yakışıksız bir halde at sürerken, seni ise benim maiyetim ve öbür kuvvetlerle büyük ve görkemli bir halde gelmiş görüyorum."

5.5.8

εἰπέ μοι, ἔφη, πρὸς τῶν θεῶν, ὦ θεῖε, τί μοι ὀργίζῃ καὶ τί χαλεπὸν ὁρῶν οὕτω χαλεπῶς φέρεις; ἐνταῦθα δὴ ὁ Κυαξάρης ἀπεκρίνατο· ὅτι, ὦ Κῦρε, δοκῶν γε δὴ ἐφʼ ὅσον ἀνθρώπων μνήμη ἐφικνεῖται καὶ τῶν πάλαι προγόνων καὶ πατρὸς βασιλέως πεφυκέναι καὶ αὐτὸς βασιλεὺς νομιζόμενος εἶναι, ἐμαυτὸν μὲν ὁρῶ οὕτω ταπεινῶς καὶ ἀναξίως ἐλαύνοντα, σὲ δὲ τῇ ἐμῇ θεραπείᾳ καὶ τῇ ἄλλῃ δυνάμει μέγαν τε καὶ μεγαλοπρεπῆ παρόντα.

5.5.9"Bunu düşmanlardan görmek bile ağırdır sanırım; ama, Zeus adına, en son kimden görmemiz gerekiyorsa ondan görmek çok daha ağırdır. Böyle aşağılanmış görünmektense, adamlarımın beni umursamadığını, bana güldüğünü görmektense on kez yerin dibine girmeyi tercih ederdim. Çünkü şunu da biliyorum," dedi: "yalnız sen benden büyük değilsin; benim kölelerim bile benden güçlü olarak karşıma çıkıyor, benden kötülük görmekten çok bana kötülük yapabilecek şekilde donanmışlar."

5.5.9

καὶ ταῦτα χαλεπὸν μὲν οἶμαι καὶ ὑπὸ πολεμίων παθεῖν, πολὺ δʼ, ὦ Ζεῦ, χαλεπώτερον ὑφʼ ὧν ἥκιστα ἐχρῆν ταῦτα πεπονθέναι. ἐγὼ μὲν γὰρ δοκῶ δεκάκις ἂν κατὰ τῆς γῆς καταδῦναι ἥδιον ἢ ὀφθῆναι οὕτω ταπεινὸς καὶ ἰδεῖν τοὺς ἐμοὺς ἐμοῦ ἀμελήσαντας καὶ ἐπεγγελῶντας ἐμοί. οὐ γὰρ ἀγνοῶ τοῦτο, ἔφη, ὅτι οὐ σύ μου μόνον μείζων εἶ, ἀλλὰ καὶ οἱ ἐμοὶ δοῦλοι ἰσχυρότεροι ἐμοῦ ὑπαντιάζουσί μοι καὶ κατεσκευασμένοι εἰσὶν ὥστε δύνασθαι ποιῆσαι μᾶλλον ἐμὲ κακῶς ἢ παθεῖν ὑπʼ ἐμοῦ.

5.5.10Bunları söylerken gözyaşlarına daha da çok yenik düştü; öyle ki Kyros'un da gözleri yaşla doldu. Kyros biraz durduktan sonra şöyle dedi: "Kyaksares, benim burada bulunmam yüzünden Medlerin sana kötülük yapabilecek kadar donandığını sanıyorsan, ne doğru söylüyorsun ne de doğru düşünüyorsun."

5.5.10

καὶ ἅμα ταῦτα λέγων πολὺ ἔτι μᾶλλον ἐκρατεῖτο ὑπὸ τῶν δακρύων, ὥστε καὶ τὸν Κῦρον ἐπεσπάσατο ἐμπλησθῆναι δακρύων τὰ ὄμματα. ἐπισχὼν δὲ μικρὸν ἔλεξε τοιάδε ὁ Κῦρος. ἀλλὰ ταῦτα μέν, ὦ Κυαξάρη, οὔτε λέγεις ἀληθῆ οὔτε ὀρθῶς γιγνώσκεις, εἰ οἴει τῇ ἐμῇ παρουσίᾳ Μήδους κατεσκευάσθαι ὥστε ἱκανοὺς εἶναι σὲ κακῶς ποιεῖν·

5.5.11"Öfkelenmene ve korkmana şaşmıyorum. Onlara haklı olarak mı haksız olarak mı kızdığını bir yana bırakacağım; çünkü onları savunduğumu duymanın sana ağır geleceğini biliyorum. Ama bir hükümdarın yönettiklerinin hepsine birden kızması bence büyük bir hatadır. Çünkü birçok kişiyi korkutursa ister istemez birçok düşman edinir; hepsine birden kızarsa da hepsini birbirine kenetler."

5.5.11

τὸ μέντοι σε θυμοῦσθαι καὶ φοβεῖσθαι οὐ θαυμάζω. εἰ μέντοι γε δικαίως ἢ ἀδίκως αὐτοῖς χαλεπαίνεις, παρήσω τοῦτο· οἶδα γὰρ ὅτι βαρέως ἂν φέροις ἀκούων ἐμοῦ ἀπολογουμένου ὑπὲρ αὐτῶν· τὸ μέντοι ἄνδρα ἄρχοντα πᾶσιν ἅμα χαλεπαίνειν τοῖς ἀρχομένοις, τοῦτο ἐμοὶ δοκεῖ μέγα ἁμάρτημα εἶναι. ἀνάγκη γὰρ διὰ τὸ πολλοὺς μὲν φοβεῖν πολλοὺς ἐχθροὺς ποιεῖσθαι, διὰ δὲ τὸ πᾶσιν ἅμα χαλεπαίνειν πᾶσιν αὐτοῖς ὁμόνοιαν ἐμβάλλειν.

5.5.12"İyi bil ki bu yüzden onları yanımda olmadan geri göndermedim; senin öfken yüzünden hepimizi üzecek bir şey olmasından korktum. Tanrıların yardımıyla, ben burada olduğum için bu konuda güvendesin. Ama sana haksızlık ettiğimi düşünmen bana çok ağır geliyor; çünkü dostlarıma olabildiğince çok iyilik yapmaya elimden geldiğince çalışırken, bunun tam tersini yapıyormuşum gibi görünüyorum."

5.5.12

ὧν ἕνεκα, εὖ ἴσθι, ἐγὼ οὐκ ἀπέπεμπον ἄνευ ἐμαυτοῦ τούτους, φοβούμενος μή τι γένοιτο διὰ τὴν σὴν ὀργὴν ὅ τι πάντας ἡμᾶς λυπήσοι. ταῦτα μὲν οὖν σὺν τοῖς θεοῖς ἐμοῦ παρόντος ἀσφαλῶς ἔχει σοι· τὸ μέντοι σε νομίζειν ὑπʼ ἐμοῦ ἀδικεῖσθαι, τοῦτο ἐγὼ πάνυ χαλεπῶς φέρω, εἰ ἀσκῶν ὅσον δύναμαι τοὺς φίλους ὡς πλεῖστα ἀγαθὰ ποιεῖν ἔπειτα τἀναντία τούτου δοκῶ ἐξεργάζεσθαι.

5.5.13"Ama," dedi, "birbirimizi böyle gelişigüzel suçlamayalım; mümkünse benim haksızlığımın ne olduğuna en açık şekilde bakalım. Dostlar arasında en adil ölçüyü önerebilirim: sana bir kötülük yaptığım ortaya çıkarsa haksızlık ettiğimi kabul ederim; ama ne bir kötülük yaptığım ne de yapmak istediğim ortaya çıkarsa, sen de benden hiçbir haksızlık görmediğini kabul etmez misin?"

5.5.13

ἀλλὰ γάρ, ἔφη, μὴ οὕτως εἰκῇ ἡμᾶς αὐτοὺς αἰτιώμεθα· ἀλλʼ, εἰ δυνατόν, σαφέστατα κατίδωμεν ποῖόν ἐστι τὸ παρʼ ἐμοῦ ἀδίκημα. καὶ τὴν ἐν φίλοις δικαιοτάτην ὑπόθεσιν ἔχω ὑποτιθέναι· ἐὰν γάρ τί σε φανῶ κακὸν πεποιηκώς, ὁμολογῶ ἀδικεῖν· ἐὰν μέντοι μηδὲν φαίνωμαι κακὸν πεποιηκὼς μηδὲ βουληθείς, οὐ καὶ σὺ αὖ ὁμολογήσεις μηδὲν ὑπʼ ἐμοῦ ἀδικεῖσθαι;

5.5.14"Etmek zorundayım," dedi. "Peki sana iyilik yaptığım, elimden geldiğince çok iyilik yapmaya da gönülden çalıştığım ortaya çıkarsa, senden kınanmaktan çok övülmeyi hak etmez miyim?"

5.5.14

ἀλλʼ ἀνάγκη, ἔφη. ἐὰν δὲ δὴ καὶ ἀγαθὰ πεπραχώς σοι δῆλος ὦ καὶ προθυμούμενος πρᾶξαι ὡς ἐγὼ πλεῖστα ἐδυνάμην, οὐκ ἂν καὶ ἐπαίνου σοι ἄξιος εἴην μᾶλλον ἢ μέμψεως;

5.5.15"Adil olan bu," dedi. "Haydi öyleyse," dedi Kyros, "yaptıklarımın hepsine tek tek bakalım; böylece hangisinin iyi, hangisinin kötü olduğu en iyi şekilde ortaya çıkar."

5.5.15

δίκαιον γοῦν, ἔφη. ἄγε τοίνυν, ἔφη ὁ Κῦρος, σκοπῶμεν τὰ ἐμοὶ πεπραγμένα πάντα καθʼ ἓν ἕκαστον· οὕτω γὰρ μάλιστα δῆλον ἔσται ὅ τι τε αὐτῶν ἀγαθόν ἐστι καὶ ὅ τι κακόν.

5.5.16"Şuradan başlayalım," dedi, "eğer sana da yeterli görünüyorsa. Birçok düşmanın toplandığını ve sana ve ülkene doğru yola çıktığını öğrenince, hemen hem Pers devletine müttefik istemek için adam gönderdin, hem de bana özel olarak, Perslerden asker gelirse onlara önder olarak kendimin gelmeye çalışmamı istedin. Ben de sana uyup sana olabildiğince çok ve olabildiğince iyi adamlar getirerek gelmedim mi?"

5.5.16

ἀρξώμεθα δʼ, ἔφη, ἐκ τῆσδε τῆς ἀρχῆς, εἰ καὶ σοὶ ἀρκούντως δοκεῖ ἔχειν. σὺ γὰρ δήπου ἐπεὶ ᾔσθου πολλοὺς πολεμίους ἡθροισμένους, καὶ τούτους ἐπὶ σὲ καὶ τὴν σὴν χώραν ὁρμωμένους, εὐθὺς ἔπεμπες πρός τε τὸ Περσῶν κοινὸν συμμάχους αἰτούμενος καὶ πρὸς ἐμὲ ἰδίᾳ δεόμενος πειρᾶσθαι αὐτὸν ἐμὲ ἐλθεῖν ἡγούμενον, εἴ τινες Περσῶν ἴοιεν. οὔκουν ἐγὼ ἐπείσθην τε ταῦτα ὑπὸ σοῦ καὶ παρεγενόμην ἄνδρας ἄγων σοι ὡς ἦν δυνατὸν πλείστους τε καὶ ἀρίστους;

5.5.17"Geldin," dedi. "Öyleyse önce şunu söyle: bu konuda benden bir haksızlık mı gördün, yoksa daha çok bir iyilik mi?" "Bunlara bakılırsa," dedi Kyaksares, "elbette iyilik."

5.5.17

ἦλθες γὰρ οὖν, ἔφη. ἐν τούτῳ τοίνυν, ἔφη, πρῶτόν μοι εἰπὲ πότερον ἀδικίαν τινά μου πρὸς σὲ κατέγνως ἢ μᾶλλον εὐεργεσίαν; δῆλον, ἔφη ὁ Κυαξάρης, ὅτι ἔκ γε τούτων εὐεργεσίαν.

5.5.18"Peki düşman gelip onlarla savaşmak gerektiğinde, bir yerde benim zahmetten kaçtığımı ya da bir tehlikeden sakındığımı gördün mü?"

5.5.18

τί γάρ, ἔφη, ἐπεὶ οἱ πολέμιοι ἦλθον καὶ διαγωνίζεσθαι ἔδει πρὸς αὐτούς, ἐν τούτῳ κατενόησάς πού με ἢ πόνου ἀποστάντα ἤ τινος κινδύνου φεισάμενον;

5.5.19"Zeus hakkı için, hayır," dedi. "Peki tanrıların yardımıyla zafer bizim olup düşman geri çekilince, onları birlikte kovalayalım, birlikte öç alalım, güzel ve iyi bir şey çıkarsa birlikte faydalanalım diye seni çağırdığımda, bu konuda beni açgözlülükle suçlayabilir misin?"

5.5.19

οὐ μὰ τὸν Δίʼ, ἔφη, οὐ μὲν δή. τί γάρ, ἐπεὶ νίκης γενομένης σὺν τοῖς θεοῖς ἡμετέρας καὶ ἀναχωρησάντων τῶν πολεμίων παρεκάλουν ἐγώ σε ὅπως κοινῇ μὲν αὐτοὺς διώκοιμεν, κοινῇ δὲ τιμωροίμεθα, κοινῇ δὲ εἴ τι καλὸν κἀγαθὸν συμβαίνοι, τοῦτο καρποίμεθα, ἐν τούτοις ἔχεις τινά μου πλεονεξίαν κατηγορῆσαι;

5.5.20Kyaksares buna sustu. Kyros da yine şöyle dedi: "Madem bu soruya cevap vermektense susmak sana daha hoş geliyor, şunu söyle: kovalamak sana güvenli görünmediği için seni bu tehlikeye katılmaktan bağışlayıp senden atlılarından bazılarını benimle göndermeni istediğimde haksızlığa uğradığını mı düşündün? Bunu istemekle haksızlık ettiysem —üstelik kendimi önceden sana müttefik olarak sunmuşken—, bunu da sen göster."

5.5.20

ὁ μὲν δὴ Κυαξάρης πρὸς τοῦτο ἐσίγα· ὁ δὲ Κῦρος πάλιν ἔλεγεν ὧδε· ἀλλʼ ἐπεὶ πρὸς τοῦτο σιωπᾶν ἥδιόν σοι ἢ ἀποκρίνασθαι, τόδε γʼ, ἔφη, εἰπὲ εἴ τι ἀδικεῖσθαι ἐνόμισας ὅτι, ἐπεί σοι οὐκ ἀσφαλὲς ἐδόκει εἶναι τὸ διώκειν, σὲ μὲν αὐτὸν ἀφῆκα τοῦ κινδύνου τούτου μετέχειν, ἱππέας δὲ τῶν σῶν συμπέμψαι μοι ἐδεόμην σου· εἰ γὰρ καὶ τοῦτο αἰτῶν ἠδίκουν, ἄλλως τε καὶ προπαρεσχηκὼς ἐμαυτόν σοι σύμμαχον, τοῦτʼ αὖ παρὰ σοῦ, ἔφη, ἐπιδεικνύσθω.

5.5.21Kyaksares buna da susunca, "Buna da cevap vermek istemiyorsan," dedi, "bundan sonrasını söyle: sen bana, Medlerin keyfini görüp onları bu keyiften alıkoyarak tehlikeye gitmeye zorlamak istemediğini söylediğinde, ben bir haksızlık mı ettim? Buna kızmayı bir yana bırakıp senden yeniden bir şey istediğimde sence ağır bir şey mi yaptım? Oysa vermesi senin için bundan daha küçük, Medlere buyrulması bundan daha kolay hiçbir şey olmadığını biliyordum; çünkü senden yalnız, isteyenin benimle gelmesine izin vermeni istedim."

5.5.21

ἐπεὶ δʼ αὖ καὶ πρὸς τοῦτο ἐσίγα ὁ Κυαξάρης, ἀλλʼ εἰ μηδὲ τοῦτο, ἔφη, βούλει ἀποκρίνασθαι, σὺ δὲ τοὐντεῦθεν λέγε εἴ τι αὖ ἠδίκουν ὅτι σοῦ ἀποκριναμένου ἐμοὶ ὡς οὐκ ἂν βούλοιο, εὐθυμουμένους ὁρῶν Μήδους, τούτου παύσας αὐτοὺς ἀναγκάζειν κινδυνεύσοντας ἰέναι, εἴ τι αὖ σοι δοκῶ τοῦτο χαλεπὸν ποιῆσαι ὅτι ἀμελήσας τοῦ ὀργίζεσθαί σοι ἐπὶ τούτοις πάλιν ᾔτουν σε οὗ ᾔδη οὔτε σοὶ μεῖον ὂν δοῦναι οὐδὲν οὔτε ῥᾷον Μήδοις ἐπιταχθῆναι· τὸν γὰρ βουλόμενον δήπου ἕπεσθαι ᾔτησά σε δοῦναί μοι.

5.5.22"Bunu senden alınca da, onları ikna etmedikçe elimde bir şey yoktu. Gidip onları ikna ettim ve ikna ettiklerimi alıp senin izninle yola çıktım. Bunu suçlanacak bir şey sayıyorsan, anlaşılan senin verdiğin hiçbir şeyi almak da suçsuz değildir."

5.5.22

οὐκοῦν τούτου τυχὼν παρὰ σοῦ οὐδὲν ἦν, εἰ μὴ τούτους πείσαιμι. ἐλθὼν οὖν ἔπειθον αὐτοὺς καὶ οὓς ἔπεισα τούτους ἔχων ἐπορευόμην σοῦ ἐπιτρέψαντος. εἰ δὲ τοῦτο αἰτίας ἄξιον νομίζεις, οὐδʼ ὅ τι ἂν διδῷς, ὡς ἔοικε, παρὰ σοῦ δέχεσθαι ἀναίτιόν ἐστιν.

5.5.23"Böylece yola çıktık. Çıktıktan sonra yaptıklarımızdan hangisi ortada değil? Düşmanın ordugâhı ele geçmedi mi? Sana saldıranlardan birçoğu ölmedi mi? Sağ kalan düşmanların da birçoğu silahlarından, birçoğu atlarından oldu. Eskiden senin malını götürüp sürenlerin mallarını da şimdi dostlarının elinde görüyorsun; bir kısmını sana, bir kısmını da senin yönetimindekilere getiriyorlar."

5.5.23

οὐκοῦν ἐξωρμήσαμεν οὕτως· ἐπειδὴ δʼ ἐξήλθομεν, τί ἡμῖν πεπραγμένον οὐ φανερόν ἐστιν; οὐ τὸ στρατόπεδον ἥλωκε τῶν πολεμίων; οὐ τεθνᾶσι πολλοὶ τῶν ἐπὶ σὲ ἐλθόντων; ἀλλὰ μὴν τῶν γε ζώντων ἐχθρῶν πολλοὶ μὲν ὅπλων ἐστέρηνται, πολλοὶ δὲ ἵππων· χρήματά γε μὴν τὰ τῶν φερόντων καὶ ἀγόντων τὰ σὰ πρόσθεν νῦν ὁρᾷς τοὺς σοὺς φίλους καὶ ἔχοντας καὶ ἄγοντας, τὰ μὲν σοί, τὰ δʼ αὖ τοῖς ὑπὸ τὴν σὴν ἀρχήν.

5.5.24"Hepsinden büyüğü ve güzeli de şu: senin ülkenin büyüdüğünü, düşmanınkinin küçüldüğünü görüyorsun. Düşmanın kaleleri ele geçirildi; eskiden Suriye hâkimiyetine bağlanmış olan senin kalelerin de şimdi tersine sana katıldı. Bunlardan herhangi birinin senin için kötü ya da iyi olmadığını öğrenmek istediğimi nasıl söyleyebilirim bilmiyorum; ama dinlememe bir engel yok."

5.5.24

τὸ δὲ πάντων μέγιστον καὶ κάλλιστον, τὴν μὲν σὴν χώραν αὐξανομένην ὁρᾷς, τὴν δὲ τῶν πολεμίων μειουμένην· καὶ τὰ μὲν τῶν πολεμίων φρούρια ἐχόμενα, τὰ δὲ σὰ τὰ πρότερον εἰς τὴν Σύρων ἐπικράτειαν συντελοῦντα νῦν τἀναντία σοὶ προσκεχωρηκότα· τούτων δὲ εἴ τι κακόν σοι ἢ εἴ τι μὴ ἀγαθόν σοι μαθεῖν μὲν ἔγωγε βούλεσθαι οὐκ οἶδʼ ὅπως ἂν εἴποιμι· ἀκοῦσαι μέντοι γε οὐδὲν κωλύει.

5.5.25"Söyle öyleyse, bunlar hakkında ne düşünüyorsun." Kyros böyle söyleyip sustu. Kyaksares de buna şöyle karşılık verdi: "Kyros, yaptıklarının kötü olduğunu nasıl söyleyeyim bilmiyorum. Ama iyi bil ki bu iyilikler öyle şeyler ki ne kadar çok görünürlerse bana o kadar ağır geliyorlar."

5.5.25

ἀλλὰ λέγε ὅ τι γιγνώσκεις περὶ αὐτῶν. ὁ μὲν δὴ Κῦρος οὕτως εἰπὼν ἐπαύσατο· ὁ δὲ Κυαξάρης ἔλεξε πρὸς ταῦτα τάδε. ἀλλʼ, ὦ Κῦρε, ὡς μὲν ταῦτα ἃ σὺ πεποίηκας κακά ἐστιν οὐκ οἶδʼ ὅπως χρὴ λέγειν· εὖ γε μέντοι, ἔφη, ἴσθι ὅτι ταῦτα τἀγαθὰ τοιαῦτά ἐστιν οἷα ὅσῳ πλείονα φαίνεται, τοσούτῳ μᾶλλον ἐμὲ βαρύνει.

5.5.26"Çünkü senin ülkeni kendi gücümle büyütmeyi, kendi ülkemin senin elinle böyle büyüdüğünü görmekten daha çok isterdim. Bunları yapmak sana onur getiriyor; aynı şeyler bana ise bir bakıma onursuzluk getiriyor."

5.5.26

τήν τε γὰρ χώραν, ἔφη, ἐγὼ ἂν τὴν σὴν ἐβουλόμην τῇ ἐμῇ δυνάμει μείζω ποιεῖν μᾶλλον ἢ τὴν ἐμὴν ὑπὸ σοῦ ὁρᾶν οὕτως αὐξανομένην· σοὶ μὲν γὰρ ταῦτα ποιοῦντι καλά, ἐμοὶ δέ γέ ἐστί πῃ ταὐτὰ ἀτιμίαν φέροντα.

5.5.27"Malları da, senin şimdi bana verdiğin gibi senden almaktansa, sana böyle armağan etmeyi daha hoş bulurdum sanırım. Çünkü senin bunlarla beni zenginleştirmenle ne kadar yoksullaştığımı daha çok hissediyorum. Uyruklarımın senden küçük haksızlıklar gördüğünü görmek, şimdi senden büyük iyilikler gördüklerini görmekten bana daha az acı verirdi sanırım."

5.5.27

καὶ χρήματα οὕτως ἄν μοι δοκῶ ἥδιόν σοι δωρεῖσθαι ἢ παρὰ σοῦ οὕτω λαμβάνειν ὡς σὺ νῦν ἐμοὶ δίδως· τούτοις γὰρ πλουτιζόμενος ὑπὸ σοῦ καὶ μᾶλλον αἰσθάνομαι οἷς πενέστερος γίγνομαι. καὶ τούς γʼ ἐμοὺς ὑπηκόους ἰδὼν μικρά γε ἀδικουμένους ὑπὸ σοῦ ἧττον ἂν δοκῶ λυπεῖσθαι ἢ νῦν ὁρῶν ὅτι μεγάλα ἀγαθὰ πεπόνθασιν ὑπὸ σοῦ.

5.5.28"Bunları anlayışsızca düşündüğümü sanıyorsan, hepsini benim üzerimden değil, kendi üzerine çevirip sana nasıl göründüğüne bak. Kendini ve malını korumak için beslediğin köpekleri biri besleyip okşayarak sana değil de kendisine daha çok alıştırsa, bu ilgisiyle seni sevindirir miydi?"

5.5.28

εἰ δέ σοι, ἔφη, ταῦτα δοκῶ ἀγνωμόνως ἐνθυμεῖσθαι, μὴ ἐν ἐμοὶ αὐτὰ ἀλλʼ εἰς σὲ τρέψας πάντα καταθέασαι οἷά σοι φαίνεται. τί γὰρ ἄν, εἴ τις κύνας, οὓς σὺ τρέφεις φυλακῆς ἕνεκα σαυτοῦ τε καὶ τῶν σῶν, τούτους θεραπεύων γνωριμωτέρους ἑαυτῷ ἢ σοὶ ποιήσειεν, ἆρʼ ἄν σε εὐφράναι τούτῳ τῷ θεραπεύματι;

5.5.29"Bu sana önemsiz görünüyorsa şunu düşün: biri, nöbet ve sefer için edindiğin hizmetkârlarını öyle bir hale getirse ki senin değil onun adamı olmak istesinler, bu iyiliğine karşılık ona minnet duyar mıydın?"

5.5.29

εἰ δὲ τοῦτό σοι δοκεῖ μικρὸν εἶναι, ἐκεῖνο κατανόησον· εἴ τις τοὺς σὲ θεραπεύοντας, οὓς σὺ καὶ φρουρᾶς καὶ στρατείας ἕνεκα κέκτησαι, τούτους οὕτω διατιθείη ὥστʼ ἐκείνου μᾶλλον ἢ σοῦ βούλεσθαι εἶναι, ἆρʼ ἂν ἀντὶ ταύτης τῆς εὐεργεσίας χάριν αὐτῷ εἰδείης;

5.5.30"Peki insanların en çok sevip en içten bağlandıkları şeye gelince: biri senin karını öyle ilgiyle kuşatsa ki seni değil onu daha çok sevmesini sağlasa, bu iyiliğiyle seni sevindirir miydi? Hiç sanmam; bunu yapmakla sana yapılabilecek en büyük haksızlığı yapmış olacağını iyi biliyorum."

5.5.30

τί δέ, ὃ μάλιστα ἄνθρωποι ἀσπάζονταί τε καὶ θεραπεύουσιν οἰκειότατα, εἴ τις τὴν γυναῖκα τὴν σὴν οὕτω θεραπεύσειεν ὥστε φιλεῖν αὐτὴν μᾶλλον ποιήσειεν ἑαυτὸν ἢ σέ, ἆρʼ ἄν σε τῇ εὐεργεσίᾳ ταύτῃ εὐφράναι; πολλοῦ γʼ ἂν οἶμαι καὶ δέοι· ἀλλʼ εὖ οἶδʼ ὅτι πάντων ἂν μάλιστα ἀδικοίη σε τοῦτο ποιήσας.

5.5.31"Benim durumuma en çok benzeyeni de söyleyeyim: getirdiğin Persleri biri öyle ilgiyle kuşatsa ki senden çok onun peşinden gitmekten hoşlansalar, onu dost sayar mıydın? Sanmam; içlerinden birçoğunu öldürmüş olmasından daha büyük bir düşman sayardın."

5.5.31

ἵνα δὲ εἴπω καὶ τὸ μάλιστα τῷ ἐμῷ πάθει ἐμφερές, εἴ τις οὓς σὺ ἤγαγες Πέρσας οὕτω θεραπεύσειεν ὥστε αὐτῷ ἥδιον ἕπεσθαι ἢ σοί, ἆρʼ ἂν φίλον αὐτὸν νομίζοις; οἶμαι μὲν οὔ, ἀλλὰ πολεμιώτερον ἂν ἢ εἰ πολλοὺς αὐτῶν κατακάνοι.

5.5.32"Peki dostlarından birine, istediği kadar almasını dostça söylesen, o da bunu duyunca alabildiği her şeyi alıp gitse; kendisi senin malınla zenginleşse, sen ise ölçülü bir miktarı bile kullanamasan, böyle birini kusursuz bir dost sayabilir miydin?"

5.5.32

τί δʼ, εἴ τις τῶν σῶν φίλων φιλοφρόνως σου εἰπόντος λαμβάνειν ὁπόσα ἐθέλοι εἶτα τοῦτο ἀκούσας λαβὼν οἴχοιτο ἅπαντα ὁπόσα δύναιτο, καὶ αὐτὸς μέν γε τοῖς σοῖς πλουτοίη, σὺ δὲ μηδὲ μετρίοις ἔχοις χρῆσθαι, ἆρʼ ἂν δύναιο τὸν τοιοῦτον ἄμεμπτον φίλον νομίζειν;

5.5.33"Şimdi ben de, Kyros, senden bunu değilse bile buna benzer şeyler gördüğümü düşünüyorum. Çünkü doğru söylüyorsun: isteyenleri götürmeni söyleyince bütün gücümü alıp gittin, beni yalnız bıraktın. Şimdi de benim gücümle ele geçirdiklerini bana getiriyor, benim kuvvetimle ülkemi büyütüyorsun. Bense bu iyiliklere hiçbir katkım olmadan, bir kadın gibi kendime iyilik edilmesine razı oluyorum; hem öbür insanlara hem de buradaki uyruklarıma sen erkek gibi görünüyorsun, ben ise hükümdarlığa layık değilmişim gibi."

5.5.33

νῦν μέντοι ἐγώ, ὦ Κῦρε, εἰ μὴ ταῦτα ἀλλὰ τοιαῦτα ὑπὸ σοῦ δοκῶ πεπονθέναι. σὺ γὰρ ἀληθῆ λέγεις· εἰπόντος ἐμοῦ τοὺς θέλοντας ἄγειν λαβὼν ᾤχου πᾶσάν μου τὴν δύναμιν, ἐμὲ δὲ ἔρημον κατέλιπες· καὶ νῦν ἃ ἔλαβες τῇ ἐμῇ δυνάμει ἄγεις δή μοι καὶ τὴν ἐμὴν χώραν αὔξεις σὺν τῇ ἐμῇ ῥώμῃ· ἐγὼ δὲ δοκῶ οὐδὲν συναίτιος ὢν τῶν ἀγαθῶν παρέχειν ἐμαυτὸν ὥσπερ γυνὴ εὖ ποιεῖν, καὶ τοῖς τε ἄλλοις ἀνθρώποις καὶ τοῖσδε τοῖς ἐμοῖς ὑπηκόοις σὺ μὲν ἀνὴρ φαίνῃ, ἐγὼ δʼ οὐκ ἄξιος ἀρχῆς.

5.5.34"Bunlar sana iyilik mi görünüyor, Kyros? İyi bil ki beni biraz düşünseydin, hiçbir şeyi elimden almaktan, itibarımı ve onurumu almaktan sakındığın kadar sakınmazdın. Toprağımın genişlemesi, kendimin ise onursuz kalması bana ne kazandırır? Çünkü ben Medlere hepsinden güçlü olduğum için değil, daha çok onlar bizim her bakımdan kendilerinden daha iyi olduğumuzu kabul ettikleri için hükmediyordum."

5.5.34

ταῦτά σοι δοκεῖ εὐεργετήματʼ εἶναι, ὦ Κῦρε; εὖ ἴσθʼ ὅτι εἴ τι ἐμοῦ ἐκήδου, οὐδενὸς ἂν οὕτω με ἀποστερεῖν ἐφυλάττου ὡς ἀξιώματος καὶ τιμῆς. τί γὰρ ἐμοὶ πλέον τὸ τὴν γῆν πλατύνεσθαι, αὐτὸν δὲ ἀτιμάζεσθαι; οὐ γάρ τοι ἐγὼ Μήδων ἦρχον διὰ τὸ κρείττων αὐτῶν πάντων εἶναι, ἀλλὰ μᾶλλον διὰ τὸ αὐτοὺς τούτους ἀξιοῦν ἡμᾶς αὑτῶν πάντα βελτίονας εἶναι.

5.5.35Kyros, o daha konuşurken sözünü keserek şöyle dedi: "Tanrılar aşkına, dayı, ben de daha önce sana bir iyilik ettiysem, şimdi sen de benden isteyeceğim bir iyiliği esirgeme: şimdilik beni kınamayı bırak. Sana karşı nasıl olduğumuzu sınadıktan sonra, yaptıklarımın senin iyiliğin için yapıldığı ortaya çıkarsa, ben seni kucaklarken sen de beni kucakla ve beni iyiliksever say; tersi çıkarsa o zaman beni kına."

5.5.35

καὶ ὁ Κῦρος ἔτι λέγοντος αὐτοῦ ὑπολαβὼν εἶπε· πρὸς τῶν θεῶν, ἔφη, ὦ θεῖε, εἴ τι κἀγώ σοι πρότερον ἐχαρισάμην, καὶ σὺ νῦν ἐμοὶ χάρισαι ὃ ἂν δεηθῶ σου· παῦσαι, ἔφη, τὸ νῦν εἶναι μεμφόμενός μοι· ἐπειδὰν δὲ πεῖραν ἡμῶν λάβῃς πῶς ἔχομεν πρὸς σέ, ἐὰν μὲν δή σοι φαίνηται τὰ ὑπʼ ἐμοῦ πεπραγμένα ἐπὶ τῷ σῷ ἀγαθῷ πεποιημένα, ἀσπαζομένου τέ μού σε ἀντασπάζου με εὐεργέτην τε νόμιζε, ἐὰν δʼ ἐπὶ θάτερα, τότε μοι μέμφου.

5.5.36"Belki de haklısın," dedi Kyaksares; "öyle yapacağım." "Peki," dedi Kyros, "seni öpebilir miyim?" "İstersen," dedi. "Az önceki gibi yüzünü çevirmeyecek misin?" "Çevirmeyeceğim," dedi. Kyros da onu öptü.

5.5.36

ἀλλʼ ἴσως μέντοι, ἔφη ὁ Κυαξάρης, καλῶς λέγεις· κἀγὼ οὕτω ποιήσω. τί οὖν; ἔφη ὁ Κῦρος, ἦ καὶ φιλήσω σε; εἰ σὺ βούλει, ἔφη. καὶ οὐκ ἀποστρέψῃ με ὥσπερ ἄρτι; οὐκ ἀποστρέψομαι, ἔφη. καὶ ὃς ἐφίλησεν αὐτόν.

5.5.37Medler, Persler ve öbürleri bunu görünce —çünkü hepsi bunun nasıl sonuçlanacağını merak ediyordu— hemen sevindiler, yüzleri güldü. Kyros ile Kyaksares atlarına binip önden gittiler; Medler Kyaksares'in arkasından —Kyros onlara öyle işaret etmişti—, Persler Kyros'un arkasından, öbürleri de onların arkasından geldi.

5.5.37

ὡς δὲ εἶδον οἱ Μῆδοί τε καὶ οἱ Πέρσαι καὶ οἱ ἄλλοι ʽπᾶσι γὰρ ἔμελεν ὅ τι ἐκ τούτων ἔσοιτὀ, εὐθὺς ἥσθησάν τε καὶ ἐφαιδρύνθησαν. καὶ ὁ Κῦρος δὲ καὶ ὁ Κυαξάρης ἀναβάντες ἐπὶ τοὺς ἵππους ἡγοῦντο, καὶ ἐπὶ μὲν τῷ Κυαξάρῃ οἱ Μῆδοι εἵποντο ʽΚῦρος γὰρ αὐτοῖς οὕτως ἐπένευσεν̓, ἐπὶ δὲ τῷ Κύρῳ οἱ Πέρσαι, οἱ δʼ ἄλλοι ἐπὶ τούτοις.

5.5.38Ordugâha varıp Kyaksares'i hazırlanmış çadıra yerleştirince, görevlendirilenler Kyaksares için gerekenleri hazırladılar.

5.5.38

ἐπεὶ δὲ ἀφίκοντο ἐπὶ τὸ στρατόπεδον καὶ κατέστησαν τὸν Κυαξάρην εἰς τὴν κατεσκευασμένην σκηνήν, οἷς μὲν ἐτέτακτο παρεσκεύαζον τὰ ἐπιτήδεια τῷ Κυαξάρῃ·

5.5.39Medler ise Kyaksares'in akşam yemeğinden önceki boş vaktinde yanına gittiler; kimi kendiliğinden, çoğu da Kyros'un teşvikiyle armağanlar götürüyordu: biri güzel bir sâki, biri iyi bir aşçı, biri ekmekçi, biri çalgıcı, biri kadehler, biri güzel bir giysi. Hemen her biri ele geçirdiklerinden hiç değilse birini ona armağan ediyordu.

5.5.39

οἱ δὲ Μῆδοι ὅσον χρόνον σχολὴν πρὸ δείπνου ἦγεν ὁ Κυαξάρης ᾖσαν πρὸς αὐτόν, οἱ μὲν καὶ αὐτοὶ καθʼ ἑαυτούς, οἱ δὲ πλεῖστοι ὑπὸ Κύρου ἐγκέλευστοι, δῶρα ἄγοντες, ὁ μέν τις οἰνοχόον καλόν, ὁ δʼ ὀψοποιὸν ἀγαθόν, ὁ δʼ ἀρτοποιόν, ὁ δὲ μουσουργόν, ὁ δʼ ἐκπώματα, ὁ δʼ ἐσθῆτα καλήν· πᾶς δέ τις ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἕν γέ τι ὧν εἰλήφει ἐδωρεῖτο αὐτῷ·

5.5.40Böylece Kyaksares fikrini değiştirdi: ne Kyros onları kendisinden ayırmıştı, ne de Medler ona eskisinden daha az ilgi gösteriyordu.

5.5.40

ὥστε τὸν Κυαξάρην μεταγιγνώσκειν ὡς οὔτε ὁ Κῦρος ἀφίστη αὐτοὺς ἀπʼ αὐτοῦ οὔθʼ οἱ Μῆδοι ἧττόν τι αὐτῷ προσεῖχον τὸν νοῦν ἢ καὶ πρόσθεν.

5.5.41Akşam yemeği vakti gelince Kyaksares Kyros'u çağırdı; uzun zamandır görmediği için onunla birlikte yemek yemesini istedi. Kyros ise şöyle dedi: "Bunu benden isteme, Kyaksares. Buradakilerin hepsinin bizim teşvikimizle burada olduğunu görmüyor musun? Onları ihmal edip kendi hazzımı gözetiyormuş gibi görünürsem iyi etmiş olmam. Askerler ihmal edildiklerini düşünürlerse, iyiler çok daha cesaretsiz, kötüler çok daha küstah olur."

5.5.41

ἐπεὶ δὲ δείπνου ὥρα ἦν, καλέσας ὁ Κυαξάρης ἠξίου τὸν Κῦρον διὰ χρόνου ἰδόντα αὐτὸν συνδειπνεῖν. ὁ δὲ Κῦρος ἔφη· μὴ δὴ σὺ κέλευε, ὦ Κυαξάρη· ἢ οὐχ ὁρᾷς ὅτι οὗτοι οἱ παρόντες ὑφʼ ἡμῶν πάντες ἐπαιρόμενοι πάρεισιν; οὔκουν καλῶς ἂν πράττοιμι εἰ τούτων ἀμελῶν τὴν ἐμὴν ἡδονὴν θεραπεύειν δοκοίην. ἀμελεῖσθαι δὲ δοκοῦντες στρατιῶται οἱ μὲν ἀγαθοὶ πολὺ ἀθυμότεροι γίγνονται, οἱ δὲ πονηροὶ πολὺ ὑβριστότεροι.

5.5.42"Sen ise," dedi, "hele uzun bir yoldan geldiğine göre şimdi yemeğini ye; sana saygı gösterenler olursa sen de onlara iltifat et ve onları ağırla, ki sana güven duysunlar. Ben de gidip söylediğim işlerle uğraşacağım."

5.5.42

ἀλλὰ σὺ μέν, ἔφη, ἄλλως τε καὶ ὁδὸν μακρὰν ἥκων δείπνει ἤδη· καὶ εἴ τινές σε τιμῶσιν, ἀντασπάζου καὶ εὐώχει αὐτούς, ἵνα σε καὶ θαρρήσωσιν· ἐγὼ δʼ ἀπιὼν ἐφʼ ἅπερ λέγω τρέψομαι.

5.5.43"Yarın sabah erkenden," dedi, "önde gelenler buraya, senin kapına gelecekler; ki bundan sonra ne yapmamız gerektiğini hep birlikte seninle düşünelim. Sen de orada bize bu konuda bir öneride bulun: sefere devam etmek mi uygun, yoksa artık orduyu dağıtma vakti mi geldi?"

5.5.43

αὔριον δʼ, ἔφη, πρῲ δεῦρʼ ἐπὶ τὰς σὰς θύρας παρέσονται οἱ ἐπικαίριοι, ὅπως βουλευσώμεθα πάντες σὺν σοὶ ὅ τι χρὴ ποιεῖν τὸ ἐκ τοῦδε. σὺ δʼ ἡμῖν ἔμβαλε ⟨βουλὴν⟩ παρὼν περὶ τούτου, πότερον ἔτι δοκεῖ στρατεύεσθαι ἢ καιρὸς ἤδη διαλύειν τὴν στρατιάν.

5.5.44Bundan sonra Kyaksares akşam yemeğiyle meşgul oldu. Kyros ise dostlarından hem en akıllı hem de gerekirse en iş görebilecek olanları toplayıp şöyle dedi: "Dostlar, ilk dua ettiğimiz şeyler tanrıların yardımıyla elimizde. Nereye gidersek gidelim ülkeye hâkimiz; düşmanın azaldığını, kendimizin ise çoğalıp güçlendiğimizi görüyoruz."

5.5.44

ἐκ τούτου ὁ μὲν Κυαξάρης ἀμφὶ δεῖπνον εἶχεν, ὁ δὲ Κῦρος συλλέξας τοὺς ἱκανωτάτους τῶν φίλων καὶ φρονεῖν καὶ συμπράττειν, εἴ τι δέοι, ἔλεξε τοιάδε. ἄνδρες φίλοι, ἃ μὲν δὴ πρῶτα ηὐξάμεθα, πάρεστι σὺν θεοῖς. ὅπῃ γὰρ ἂν πορευώμεθα, κρατοῦμεν τῆς χώρας· καὶ μὲν δὴ τοὺς πολεμίους ὁρῶμεν μειουμένους, ἡμᾶς δὲ αὐτοὺς πλείονάς τε καὶ ἰσχυροτέρους γιγνομένους.

5.5.45"Şimdi bize katılan müttefikler yanımızda kalmaya razı olurlarsa, zor kullanmak gerektiğinde de ikna etmek gerektiğinde de çok daha fazlasını başarabiliriz. Müttefiklerden olabildiğince çoğunun kalmayı uygun görmesini sağlamak benim olduğu kadar sizin de işinizdir."

5.5.45

εἰ δὲ ἡμῖν ἔτι ἐθελήσειαν οἱ νῦν προσγεγενημένοι σύμμαχοι παραμεῖναι, πολλῷ ἂν μᾶλλον ἁνύσαι δυναίμεθα καὶ εἴ τι βιάσασθαι καιρὸς καὶ εἴ τι πεῖσαι δέοι. ὅπως οὖν τὸ μένειν ὡς πλείστοις συνδοκῇ τῶν συμμάχων, οὐδὲν μᾶλλον τοῦτο ἐμὸν ἔργον ἢ καὶ ὑμέτερον μηχανᾶσθαι,

5.5.46"Savaşmak gerektiğinde en çok düşman alt eden en yiğit sayılır; ikna etmek gerektiğinde de en çok kişiyi bizimle aynı görüşe getiren, haklı olarak en iyi konuşan ve en iyi iş gören kişi sayılır."

5.5.46

ἀλλʼ ὥσπερ ὅταν μάχεσθαι δέῃ, ὁ πλείστους χειρωσάμενος ἀλκιμώτατος δοξάζεται εἶναι, οὕτω καὶ ὅταν πεῖσαι δέῃ, ὁ πλείστους ὁμογνώμονας ἡμῖν ποιήσας οὗτος δικαίως ἂν λεκτικώτατός τε καὶ πρακτικώτατος κρίνοιτο ἂν εἶναι.

5.5.47"Ama her birine söyleyeceğiniz sözü bize gösterecekmiş gibi hazırlanmayın; her birinizin ikna ettiklerinin yaptıklarıyla belli olacağını bilerek hazırlanın."

5.5.47

μὴ μέντοι ὡς λόγον ἡμῖν ἐπιδειξόμενοι οἷον ἂν εἴποιτε πρὸς ἕκαστον αὐτῶν τοῦτο μελετᾶτε, ἀλλʼ ὡς τοὺς πεπεισμένους ὑφʼ ἑκάστου δήλους ἐσομένους οἷς ἂν πράττωσιν οὕτω παρασκευάζεσθε.

5.5.48"Siz bununla ilgilenin," dedi; "ben de askerlerin, elimden geldiğince erzakları tam olarak, sefere devam etme konusunda karar vermeleri için uğraşacağım."

5.5.48

καὶ ὑμεῖς μέν, ἔφη, τούτων ἐπιμελεῖσθε· ἐγὼ δὲ ὅπως ἂν ἔχοντες τὰ ἐπιτήδεια ὅσον ἂν ἔγωγε δύνωμαι οἱ στρατιῶται περὶ τοῦ στρατεύεσθαι βουλεύωνται τούτου πειράσομαι ἐπιμελεῖσθαι.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…