İçeriğe geç
Kyros'un Eğitimi

Ksenophon · Kyros'un Eğitimi

3. Kitap

3.1.11. Bölüm

Kyros bu işlerle uğraşıyordu. Ermeni kralı ise habercinin Kyros'tan getirdiği sözleri duyunca dehşete düştü. Hem vergiyi ödemeyerek hem orduyu göndermeyerek haksızlık ettiğinin farkındaydı; en çok da, sarayını savunmaya yetecek biçimde tahkim etmeye başladığının görüleceğinden korkuyordu.

3.1.1

ὁ μὲν δὴ Κῦρος ἐν τούτοις ἦν· ὁ δὲ Ἀρμένιος ὡς ἤκουσε τοῦ ἀγγέλου τὰ παρὰ Κύρου, ἐξεπλάγη, ἐννοήσας ὅτι ἀδικοίη καὶ τὸν δασμὸν λείπων καὶ τὸ στράτευμα οὐ πέμπων, καὶ τὸ μέγιστον, ἐφοβεῖτο, ὅτι ὀφθήσεσθαι ἔμελλε τὰ βασίλεια οἰκοδομεῖν ἀρχόμενος ὡς ἂν ἱκανὰ ἀπομάχεσθαι εἴη.

3.1.2Bütün bunlar yüzünden tedirgin olarak bir yandan her tarafa adam gönderip kendi gücünü toplamaya, bir yandan da küçük oğlu Sabaris'i, kadınları, yani kendi karısını ve oğlunun karısını, bir de kızlarını dağlara göndermeye koyuldu. En değerli süs eşyalarını ve takımları da yanlarına muhafızlar katıp onlarla birlikte gönderdi. Kendisi bir yandan Kyros'un ne yaptığını gözlemek için adamlar gönderiyor, bir yandan da gelen Ermenileri düzene sokuyordu. Çok geçmeden başkaları gelip Kyros'un artık yakında olduğunu söyledi.

3.1.2

διὰ ταῦτα δὴ πάντα ὀκνῶν ἅμα μὲν διέπεμπεν ἁθροίζων τὴν ἑαυτοῦ δύναμιν, ἅμα δʼ ἔπεμπεν εἰς τὰ ὄρη τὸν νεώτερον υἱὸν Σάβαριν καὶ τὰς γυναῖκας, τήν τε ἑαυτοῦ καὶ τὴν τοῦ υἱοῦ, καὶ τὰς θυγατέρας· καὶ κόσμον δὲ καὶ κατασκευὴν τὴν πλείστου ἀξίαν συναπέπεμπε προπομποὺς δοὺς αὐτοῖς. αὐτὸς δὲ ἅμα μὲν κατασκεψομένους ἔπεμπε τί πράττοι Κῦρος, ἅμα δὲ συνέταττε τοὺς παραγιγνομένους τῶν Ἀρμενίων· καὶ ταχὺ παρῆσαν ἄλλοι λέγοντες ὅτι καὶ δὴ αὐτὸς ὁμοῦ.

3.1.3Bunun üzerine artık göğüs göğüse çarpışmaya cesaret edemedi, geri çekildi. Ermeniler onun bunu yaptığını görünce, mallarını ortadan kaldırmak isteyerek her biri kendi evine dağılmaya başladı. Kyros ovanın koşuşan ve hayvan sürenlerle dolduğunu görünce gizlice adamlar gönderip yerinde kalan hiç kimseye düşman olmadığını söyletti; ama kaçarken birini yakalarsa ona düşman muamelesi yapacağını önceden ilan etti. Böylece çoğu yerinde kaldı; ama kralla birlikte geri çekilenler de oldu.

3.1.3

ἐνταῦθα δὴ οὐκέτι ἔτλη εἰς χεῖρας ἐλθεῖν, ἀλλʼ ὑπεχώρει. ὡς δὲ τοῦτʼ εἶδον ποιήσαντα αὐτὸν οἱ Ἀρμένιοι, διεδίδρασκον ἤδη ἕκαστος ἐπὶ τὰ ἑαυτοῦ, βουλόμενοι τὰ ὄντα ἐκποδὼν ποιεῖσθαι. ὁ δὲ Κῦρος ὡς ἑώρα διαθεόντων καὶ ἐλαυνόντων τὸ πεδίον μεστόν, ὑποπέμπων ἔλεγεν ὅτι οὐδενὶ πολέμιος εἴη τῶν μενόντων. εἰ δέ τινα φεύγοντα λήψοιτο, προηγόρευεν ὅτι ὡς πολεμίῳ χρήσοιτο. οὕτω δὴ οἱ μὲν πολλοὶ κατέμενον, ἦσαν δʼ οἳ ὑπεχώρουν σὺν τῷ βασιλεῖ.

3.1.4Kadınlarla birlikte önden gidenler dağdakilerin arasına düşünce hemen çığlığı bastılar; kaçarken birçoğu yakalandı. Sonunda oğlan da, kadınlar da, kızlar da yakalandı; yanlarında götürülen mallar da. Kralın kendisi ise olup bitenleri öğrenince nereye döneceğini bilemeyerek bir tepeye sığındı.

3.1.4

ἐπεὶ δʼ οἱ σὺν ταῖς γυναιξὶ προϊόντες ἐνέπεσον εἰς τοὺς ἐν τῷ ὄρει, κραυγήν τε εὐθὺς ἐποίουν καὶ φεύγοντες ἡλίσκοντο πολλοὶ [γε] αὐτῶν. τέλος δὲ καὶ ὁ παῖς καὶ αἱ γυναῖκες καὶ αἱ θυγατέρες ἑάλωσαν, καὶ χρήματα ὅσα σὺν αὐτοῖς ἀγόμενα ἔτυχεν. ὁ δὲ βασιλεὺς αὐτός, ὡς ᾔσθετο τὰ γιγνόμενα, ἀπορῶν ποῖ τράποιτο ἐπὶ λόφον τινὰ καταφεύγει.

3.1.5Kyros bunu görünce yanındaki orduyla tepeyi kuşattı; Khrysantas'a da adam gönderip dağda bir muhafız bırakıp gelmesini emretti. Kyros'un ordusu bir araya toplanıyordu. Kyros Ermeni kralına bir haberci gönderip şunu sordu: "Söyle bana, Ermeni kralı: orada kalıp açlıkla ve susuzlukla mı dövüşmek istersin, yoksa düzlüğe inip bizimle mi?" Ermeni kralı ikisiyle de dövüşmek istemediği cevabını verdi.

3.1.5

ὁ δʼ αὖ Κῦρος ταῦτα ἰδὼν περιίσταται τὸν λόφον τῷ παρόντι στρατεύματι, καὶ πρὸς Χρυσάνταν πέμψας ἐκέλευε φυλακὴν τοῦ ὄρους καταλιπόντα ἥκειν. τὸ μὲν δὴ στράτευμα ἡθροίζετο τῷ Κύρῳ· ὁ δὲ πέμψας πρὸς τὸν Ἀρμένιον κήρυκα ἤρετο ὧδε· εἰπέ μοι, ἔφη, ὦ Ἀρμένιε, πότερα βούλει αὐτοῦ μένων τῷ λιμῷ καὶ τῷ δίψει μάχεσθαι ἢ εἰς τὸ ἰσόπεδον καταβὰς ἡμῖν διαμάχεσθαι; ἀπεκρίνατο ὁ Ἀρμένιος ὅτι οὐδετέροις βούλοιτο μάχεσθαι.

3.1.6Kyros yine adam gönderip sordu: "Öyleyse neden orada oturuyorsun da inmiyorsun?" "Ne yapmam gerektiğini bilemediğim için," dedi. "Ama kararsız kalmana hiç gerek yok," dedi Kyros; "yargılanmak üzere inebilirsin." "Yargılayan kim olacak?" dedi. "Belli ki tanrının, yargısız da sana dilediğini yapma gücünü verdiği kişi." Bunun üzerine Ermeni kralı zorunluluğu anlayıp indi. Kyros da onu ve öbür her şeyi ortaya alıp çevresine ordugâh kurdu; artık bütün gücü bir aradaydı.

3.1.6

πάλιν ὁ Κῦρος πέμψας ἠρώτα τί οὖν κάθησαι ἐνταῦθα καὶ οὐ καταβαίνεις; ἀπορῶν, ἔφη, ὅ τι χρὴ ποιεῖν. ἀλλʼ οὐδέν, ἔφη ὁ Κῦρος, ἀπορεῖν σε δεῖ· ἔξεστι γάρ σοι ἐπὶ δίκην καταβαίνειν. τίς δʼ, ἔφη, ἔσται ὁ δικάζων; δῆλον ὅτι ᾧ ὁ θεὸς ἔδωκε καὶ ἄνευ δίκης χρῆσθαί σοι ὅ τι βούλοιτο. ἐνταῦθα δὴ ὁ Ἀρμένιος γιγνώσκων τὴν ἀνάγκην καταβαίνει· καὶ ὁ Κῦρος λαβὼν εἰς τὸ μέσον κἀκεῖνον καὶ τὰ ἄλλα πάντα περιεστρατοπεδεύσατο, ὁμοῦ ἤδη πᾶσαν ἔχων τὴν δύναμιν.

3.1.7Bu sırada Ermeni kralının büyük oğlu Tigranes bir yolculuktan dönüyordu; bir zamanlar Kyros'la av arkadaşı olmuştu. Olanları duyunca hemen olduğu gibi Kyros'un yanına gitti. Babasını, annesini, kardeşlerini ve kendi karısını esir düşmüş görünce, beklenebileceği gibi gözyaşlarına boğuldu.

3.1.7

ἐν τούτῳ δὲ τῷ χρόνῳ ὁ πρεσβύτερος παῖς τοῦ Ἀρμενίου Τιγράνης ἐξ ἀποδημίας τινὸς προσῄει, ὃς καὶ σύνθηρός ποτε ἐγένετο τῷ Κύρῳ· καὶ ὡς ἤκουσε τὰ γεγενημένα, εὐθὺς πορεύεται ὥσπερ εἶχε πρὸς τὸν Κῦρον. ὡς δʼ εἶδε πατέρα τε καὶ μητέρα καὶ ἀδελφοὺς καὶ τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα αἰχμαλώτους γεγενημένους, ἐδάκρυσεν, ὥσπερ εἰκός.

3.1.8Kyros onu görünce ona başka bir yakınlık göstermedi; yalnız şunu söyledi: "Tam vaktinde geldin; babanın davasını burada bulunup dinlersin." Hemen Perslerin ve Medlerin komutanlarını topladı; Ermenilerin ileri gelenlerinden orada bulunan varsa onları da çağırdı. Kapalı arabalarda bulunan kadınları da uzaklaştırmadı, dinlemelerine izin verdi.

3.1.8

ὁ δὲ Κῦρος ἰδὼν αὐτὸν ἄλλο μὲν οὐδὲν ἐφιλοφρονήσατο αὐτῷ, εἶπε δʼ ὅτι εἰς καιρὸν ἥκεις, ἔφη, ὅπως τῆς δίκης ἀκούσῃς παρὼν τῆς ἀμφὶ τοῦ πατρός. καὶ εὐθὺς συνεκάλει τοὺς ἡγεμόνας τούς τε τῶν Περσῶν καὶ τοὺς τῶν Μήδων· προσεκάλει δὲ καὶ εἴ τις Ἀρμενίων τῶν ἐντίμων παρῆν. καὶ τὰς γυναῖκας ἐν ταῖς ἁρμαμάξαις παρούσας οὐκ ἀπήλασεν, ἀλλʼ εἴα ἀκούειν.

3.1.9Her şey hazır olunca söze başladı: "Ermeni kralı, önce sana bu davada doğruyu söylemeni öğütlerim; ki hiç değilse en çok nefret uyandıran şeyden uzak kalasın. Çünkü iyi bil ki, yalan söylediği anlaşılmak, insanın bağışlanmasına en çok engel olan şeydir. Sonra, yaptığın her şeyi şu çocukların da, şu kadınlar da, burada bulunan Ermeniler de biliyor. Olanlardan başka şeyler söylediğini fark ederlerse, ben de doğruyu öğrenirsem, en ağır cezaları çekmeye kendi kendini mahkûm ettiğini düşünecekler." "Kyros, ne istersen sor," dedi Ermeni kralı; "doğruyu söyleyeceğim. Bunun sonucu ne olacaksa olsun."

3.1.9

ὁπότε δὲ καλῶς εἶχεν, ἤρχετο τοῦ λόγου· ὦ Ἀρμένιε, ἔφη, πρῶτον μέν σοι συμβουλεύω ἐν τῇ δίκῃ τἀληθῆ λέγειν, ἵνα σοι ἕν γε ἀπῇ τὸ εὐμισητότατον· τὸ γὰρ ψευδόμενον φαίνεσθαι εὖ ἴσθι ὅτι καὶ τοῦ συγγνώμης τινὸς τυγχάνειν ἐμποδὼν μάλιστα ἀνθρώποις γίγνεται· ἔπειτα δʼ, ἔφη, συνίσασι μέν σοι καὶ οἱ παῖδες καὶ αἱ γυναῖκες αὗται πάντα ὅσα ἔπραξας, καὶ Ἀρμενίων οἱ παρόντες· ἢν δὲ αἰσθάνωνταί σε ἄλλα ἢ τὰ γενόμενα λέγοντα, νομιοῦσί σε καὶ αὐτὸν καταδικάζειν σεαυτοῦ πάντα τὰ ἔσχατα παθεῖν, ἢν ἐγὼ τἀληθῆ πύθωμαι. ἀλλʼ ἐρώτα, ἔφη, ὦ Κῦρε, ὅ τι βούλει, ὡς τἀληθῆ ἐροῦντος. τούτου ἕνεκα καὶ γενέσθω ὅ τι βούλεται.

3.1.10"Söyle bana öyleyse," dedi Kyros, "bir zamanlar annemin babası Astyages'le ve öbür Medlerle savaştın mı?" "Evet," dedi. "Onun tarafından yenilince vergi vermeye, nereye çağırırsa onunla sefere çıkmaya ve kale bulundurmamaya razı oldun mu?" "Öyleydi." "Şimdi öyleyse neden vergiyi getirmiyor, orduyu göndermiyor, kaleleri de tahkim ediyordun?" "Özgürlüğü arzuluyordum. Çünkü hem kendim özgür olmak hem çocuklarıma özgürlük bırakmak bana güzel görünüyordu."

3.1.10

λέγε δή μοι, ἔφη, ἐπολέμησάς ποτε Ἀστυάγει τῷ τῆς ἐμῆς μητρὸς πατρὶ καὶ τοῖς ἄλλοις Μήδοις; ἔγωγʼ, ἔφη. κρατηθεὶς δʼ ὑπʼ αὐτοῦ συνωμολόγησας δασμὸν οἴσειν καὶ συστρατεύσεσθαι ὅποι ἐπαγγέλλοι, καὶ ἐρύματα μὴ ἕξειν; ἦν ταῦτα. νῦν οὖν διὰ τί οὔτε τὸν δασμὸν ἀπῆγες οὔτε τὸ στράτευμα ἔπεμπες, ἐτείχιζές τε τὰ ἐρύματα; ἐλευθερίας ἐπεθύμουν· καλὸν γάρ μοι ἐδόκει εἶναι καὶ αὐτὸν ἐλεύθερον εἶναι καὶ παισὶν ἐλευθερίαν καταλιπεῖν.

3.1.11"Gerçekten de güzeldir," dedi Kyros, "insanın hiçbir zaman köle olmamak için dövüşmesi. Ama biri savaşta yenildikten ya da başka bir yolla köleleştirildikten sonra efendilerini kendisinden yoksun bırakmaya kalkıştığı görülürse, böyle birini sen kendin iyi bir adam, güzel işler yapan biri diye onurlandırır mısın, yoksa haksızlık eden biri diye eline geçerse cezalandırır mısın?" "Cezalandırırım," dedi; "çünkü sen yalan söylememe izin vermiyorsun."

3.1.11

καὶ γάρ ἐστιν, ἔφη ὁ Κῦρος, καλὸν μάχεσθαι, ὅπως μήποτέ τις δοῦλος μέλλοι γενήσεσθαι· ἢν δὲ δὴ ἢ πολέμῳ κρατηθεὶς ἢ καὶ ἄλλον τινὰ τρόπον δουλωθεὶς ἐπιχειρῶν τις φαίνηται τοὺς δεσπότας ἀποστερεῖν ἑαυτοῦ, τοῦτον σὺ πρῶτος πότερον ὡς ἀγαθὸν ἄνδρα καὶ καλὰ πράττοντα τιμᾷς ἢ ὡς ἀδικοῦντα, ἢν λάβῃς, κολάζεις; κολάζω, ἔφη· οὐ γὰρ ἐᾷς σὺ ψεύδεσθαι.

3.1.12"Öyleyse her birini tek tek açıkça söyle," dedi Kyros. "Emrindeki yöneticilerden biri kusur işlerse, onu yerinde mi bırakırsın, yoksa yerine başkasını mı atarsın?" "Başkasını atarım." "Peki, çok malı varsa, zengin kalmasına izin mi verirsin, yoksa onu yoksul mu edersin?" "Elinde ne varsa alırım," dedi. "Düşmanın tarafına geçmek üzere olduğunu öğrenirsen ne yaparsın?" "Öldürürüm," dedi; "doğruyu söyleyerek ölmek dururken, neden yalan söylediğim ortaya çıkarak öleyim?"

3.1.12

λέγε δὴ σαφῶς, ἔφη ὁ Κῦρος, καθʼ ἓν ἕκαστον· ἢν ἄρχων τις τύχῃ σοι καὶ ἁμάρτῃ, πότερον ἐᾷς ἄρχειν ἢ ἄλλον καθίστης ἀντʼ αὐτοῦ; ἄλλον καθίστημι. τί δέ, ἢν χρήματα πολλὰ ἔχῃ, ἐᾷς πλουτεῖν ἢ πένητα ποιεῖς; ἀφαιροῦμαι, ἔφη, ἃ ἂν ἔχων τυγχάνῃ. ἢν δὲ καὶ πρὸς πολεμίους γιγνώσκῃς αὐτὸν ἀφιστάμενον, τί ποιεῖς; κατακαίνω, ἔφη· τί γὰρ δεῖ ἐλεγχθέντα ὅτι ψεύδομαι ἀποθανεῖν μᾶλλον ἢ τἀληθῆ λέγοντα;

3.1.13Oğlu bunu duyunca tiarasını başından çekip attı, giysilerini yırttı; kadınlar da çığlık atarak yüzlerini tırnakladılar, sanki babaları gitmiş, kendileri de çoktan mahvolmuşlardı. Kyros susmalarını emredip şöyle dedi: "Pekâlâ, Ermeni kralı; senin adalet anlayışın bu. Peki bize bunlara bakarak ne yapmamızı öğütlersin?" Ermeni kralı susuyordu; Kyros'a kendisini öldürmesini mi öğütleyeceğini, yoksa kendi yapacağını söylediğinin tersini mi öğreteceğini bilemiyordu.

3.1.13

ἔνθα δὴ ὁ μὲν παῖς αὐτοῦ ὡς ἤκουσε ταῦτα, περιεσπάσατο τὴν τιάραν καὶ τοὺς πέπλους κατερρήξατο, αἱ δὲ γυναῖκες ἀναβοήσασαι ἐδρύπτοντο, ὡς οἰχομένου τοῦ πατρὸς καὶ ἀπολωλότων σφῶν ἤδη. καὶ ὁ Κῦρος σιωπῆσαι κελεύσας εἶπεν· εἶεν· τὰ μὲν δὴ σὰ δίκαια ταῦτα, ὦ Ἀρμένιε· ἡμῖν δὲ τί συμβουλεύεις ἐκ τούτων ποιεῖν; ὁ μὲν δὴ Ἀρμένιος ἐσιώπα ἀπορῶν πότερα συμβουλεύοι τῷ Κύρῳ κατακαίνειν αὑτὸν ἢ τἀναντία διδάσκοι ὧν αὐτὸς ἔφη ποιεῖν.

3.1.14Oğlu Tigranes ise Kyros'a sordu: "Söyle bana, Kyros, babam ne diyeceğini bilemiyor gibi; onun hakkında senin için en iyi olduğunu düşündüğüm şeyi ben öğütleyeyim mi?" Kyros, Tigranes onunla birlikte ava çıktığı zamanlar yanında bir sofistin bulunduğunu ve Tigranes'in ona hayran olduğunu fark etmişti; bu yüzden onun ne söyleyeceğini duymayı çok istiyordu. Ne düşünüyorsa söylemesini hevesle istedi.

3.1.14

ὁ δὲ παῖς αὐτοῦ Τιγράνης ἐπήρετο τὸν Κῦρον· εἰπέ μοι, ἔφη, ὦ Κῦρε, ἐπεὶ ὁ πατὴρ ἀποροῦντι ἔοικεν, ἦ συμβουλεύσω περὶ αὐτοῦ ἃ οἶμαί σοι βέλτιστα εἶναι; καὶ ὁ Κῦρος, ᾐσθημένος, ὅτε συνεθήρα αὐτῷ ὁ Τιγράνης, σοφιστήν τινα αὐτῷ συνόντα καὶ θαυμαζόμενον ὑπὸ τοῦ Τιγράνου, πάνυ ἐπεθύμει αὐτοῦ ἀκοῦσαι ὅ τι ποτʼ ἐροίη· καὶ προθύμως ἐκέλευσε λέγειν ὅ τι γιγνώσκοι.

3.1.15"Öyleyse," dedi Tigranes, "babamın tasarladıklarına ve yaptıklarına hayransan, onu taklit etmeni şiddetle öğütlerim. Ama sana her şeyde hata etmiş görünüyorsa, onu taklit etmemeni öğütlerim." "O hâlde," dedi Kyros, "adil olanı yaparsam hata edeni hiç de taklit etmiş olmam." "Öyle," dedi. "Senin sözüne göre babanı cezalandırmak gerekir öyleyse; çünkü haksızlık edeni cezalandırmak adildir." "Peki, Kyros, cezayı kendi yararına vermeyi mi daha iyi sayarsın, yoksa kendi zararına mı?" "Kendi zararıma verirsem kendimi cezalandırmış olurum," dedi.

3.1.15

ἐγὼ τοίνυν, ἔφη ὁ Τιγράνης, εἰ μὲν ἄγασαι τοῦ πατρὸς ἢ ὅσα βεβούλευται ἢ ὅσα πέπραχε, πάνυ σοι συμβουλεύω τοῦτον μιμεῖσθαι· εἰ μέντοι σοι δοκεῖ πάντα ἡμαρτηκέναι, συμβουλεύω τοῦτον μὴ μιμεῖσθαι. οὐκοῦν, ἔφη ὁ Κῦρος, τὰ δίκαια ποιῶν ἥκιστʼ ἂν τὸν ἁμαρτάνοντα μιμοίμην. ἔστιν, ἔφη, ταῦτα. κολαστέον ἄρʼ ἂν εἴη κατά γε τὸν σὸν λόγον τὸν πατέρα, εἴπερ τὸν ἀδικοῦντα δίκαιον κολάζειν. πότερα δʼ ἡγῇ, ὦ Κῦρε, ἄμεινον εἶναι σὺν τῷ σῷ ἀγαθῷ τὰς τιμωρίας ποιεῖσθαι ἢ σὺν τῇ σῇ ζημίᾳ; ἐμαυτὸν ἄρα, ἔφη, οὕτω γʼ ἂν τιμωροίμην.

3.1.16"Elbette," dedi Tigranes, "kendi adamlarını, onlara sahip olmanın senin için en değerli olduğu bir zamanda öldürürsen büyük zarara uğrarsın." "İnsanlar," dedi Kyros, "haksızlık ederken yakalandıkları zaman nasıl en değerli olabilirler?" "Sanırım o zaman itidal kazanırlarsa. Çünkü bence, Kyros, durum şöyle: itidal olmadan başka hiçbir aretēnin faydası yoktur. İtidalsiz güçlü ya da cesur birini [ya da iyi bir atlıyı] ne yapacaksın? Ya zengini, ya şehirde güç sahibi olanı? İtidal varsa ise her dost işe yarar, her hizmetkâr iyidir."

3.1.16

ἀλλὰ μέντοι, ἔφη ὁ Τιγράνης, μεγάλα γʼ ἂν ζημιοῖο, εἰ τοὺς σεαυτοῦ κατακαίνοις τότε ὁπότε σοι πλείστου ἄξιοι εἶεν κεκτῆσθαι. πῶς δʼ ἄν, ἔφη ὁ Κῦρος, τότε πλείστου ἄξιοι γίγνοιντο ἅνθρωποι ὁπότε ἀδικοῦντες ἁλίσκοιντο; εἰ τότε, οἶμαι, σώφρονες γίγνοιντο. δοκεῖ γάρ μοι, ὦ Κῦρε, οὕτως ἔχειν, ἄνευ μὲν σωφροσύνης οὐδʼ ἄλλης ἀρετῆς οὐδὲν ὄφελος εἶναι· τί γὰρ ἄν, ἔφη, χρήσαιτʼ ἄν τις ἰσχυρῷ ἢ ἀνδρείῳ μὴ σώφρονι, [ἢ ἱππικῷ], τί δὲ πλουσίῳ, τί δὲ δυνάστῃ ἐν πόλει; σὺν δὲ σωφροσύνῃ καὶ φίλος πᾶς χρήσιμος καὶ θεράπων πᾶς ἀγαθός.

3.1.17"Demek," dedi Kyros, "babanın da şu bir tek gün içinde akılsızken itidalli olduğunu söylüyorsun?" "Kesinlikle," dedi. "Öyleyse sen itidali, acı gibi psykhē'nin başına gelen bir hâl sayıyorsun, öğrenilen bir şey değil. Çünkü itidalli olacak kişinin önce phronēsis sahibi olması gerekiyorsa, insan bir anda akılsızken itidalli olamaz herhalde."

3.1.17

τοῦτʼ οὖν, ἔφη, λέγεις ὡς καὶ ὁ σὸς πατὴρ ἐν τῇδε τῇ μιᾷ ἡμέρᾳ ἐξ ἄφρονος σώφρων γεγένηται; πάνυ μὲν οὖν, ἔφη. πάθημα ἄρα τῆς ψυχῆς σὺ λέγεις εἶναι τὴν σωφροσύνην, ὥσπερ λύπην, οὐ μάθημα· οὐ γὰρ ἂν δήπου, εἴγε φρόνιμον δεῖ γενέσθαι τὸν μέλλοντα σώφρονα ἔσεσθαι, παραχρῆμα ἐξ ἄφρονος σώφρων ἄν τις γένοιτο.

3.1.18"Ne o, Kyros," dedi, "akılsızlığından kendinden güçlü biriyle dövüşmeye kalkan, ama yenilir yenilmez ona karşı akılsızlığından hemen vazgeçen bir adam hiç görmedin mi? Ya da bir şehrin başka bir şehre karşı savaş düzenine girdiğini, yenilir yenilmez de dövüşmek yerine hemen ona itaat etmek istediğini hiç görmedin mi?"

3.1.18

τί δʼ, ἔφη, ὦ Κῦρε, οὔπω ᾔσθου καὶ ἕνα ἄνδρα διʼ ἀφροσύνην μὲν ἐπιχειροῦντα κρείττονι ἑαυτοῦ μάχεσθαι, ἐπειδὰν δὲ ἡττηθῇ, εὐθὺς πεπαυμένον τῆς πρὸς τοῦτον ἀφροσύνης; πάλιν δʼ, ἔφη, οὔπω ἑώρακας πόλιν ἀντιταττομένην πρὸς πόλιν ἑτέραν, ἧς ἐπειδὰν ἡττηθῇ παραχρῆμα ταύτῃ ἀντὶ τοῦ μάχεσθαι πείθεσθαι ἐθέλει;

3.1.19"Peki," dedi Kyros, "babanın nasıl bir yenilgisinden söz ediyorsun da onun itidale geldiğini bu kadar kesin söylüyorsun?" "Zeus hakkı için, şu yenilgiden," dedi: "Özgürlüğü arzuladığı halde hiç olmadığı kadar köle olduğunu biliyor; gizlice, senden önce davranarak ya da zorla yapması gerektiğini düşündüğü şeylerin hiçbirini başaramadığını da biliyor. Seni ise, onu aldatmak istediğin şeylerde, kör, sağır ve hiçbir şeyi akıl edemeyen insanları aldatır gibi aldattığını biliyor. Gizlemen gerektiğini düşündüğün şeyleri de öyle gizledin ki, kendisi için sağlam sığınaklar diye ayırdığı yerleri sen ona hapishane olsun diye önceden, o fark etmeden hazırladın. Hızda da onu öyle geçtin ki, o kendi gücünü toplamadan sen büyük bir orduyla uzaktan gelip ona yetiştin."

3.1.19

ποίαν δʼ, ἔφη ὁ Κῦρος, καὶ σὺ τοῦ πατρὸς ἧτταν λέγων οὕτως ἰσχυρίζει σεσωφρονίσθαι αὐτόν; ἧι νὴ Δίʼ, ἔφη, σύνοιδεν ἑαυτῷ ἐλευθερίας μὲν ἐπιθυμήσας, δοῦλος δʼ ὡς οὐδεπώποτε γενόμενος, ἃ δὲ ᾠήθη χρῆναι λαθεῖν ἢ φθάσαι ἢ ἀποβιάσασθαι, οὐδὲν τούτων ἱκανὸς γενόμενος διαπράξασθαι. σὲ δὲ οἶδεν, ἃ μὲν ἐβουλήθης ἐξαπατῆσαι αὐτόν, οὕτως ἐξαπατήσαντα ὥσπερ ἄν τις τυφλοὺς καὶ κωφοὺς καὶ μηδʼ ὁτιοῦν φρονοῦντας ἐξαπατήσειεν· ἃ δὲ ᾠήθης λαθεῖν χρῆναι, οὕτω σὲ οἶδε λαθόντα ὥστε ἃ ἐνόμιζεν ἑαυτῷ ἐχυρὰ χωρία ἀποκεῖσθαι, σὺ εἰρκτὰς ταῦτα ἔλαθες προκατασκευάσας· τάχει δὲ τοσοῦτον περιεγένου αὐτοῦ ὥστε πρόσωθεν ἔφθασας ἐλθὼν σὺν πολλῷ στόλῳ πρὶν τοῦτον τὴν παρʼ ἑαυτῷ δύναμιν ἁθροίσασθαι.

3.1.20"Sence," dedi Kyros, "böyle bir yenilgi, yani başkalarının kendilerinden üstün olduğunu anlamak, insanları itidale getirmeye yeter mi?" "Bir çarpışmada yenilmekten çok daha fazla," dedi Tigranes. "Çünkü güçle yenilen kimi zaman bedenini çalıştırırsa yeniden dövüşebileceğini sanır; ele geçirilmiş şehirler de müttefik bulurlarsa yeniden dövüşebileceklerini sanırlar. Ama insanlar kimi kendilerinden üstün sayarsa, çoğu zaman zorunluluk olmadan da ona itaat etmek isterler."

3.1.20

ἔπειτα δοκεῖ σοι, ἔφη ὁ Κῦρος, καὶ ἡ τοιαύτη ἧττα σωφρονίζειν ἱκανὴ εἶναι ἀνθρώπους, τὸ γνῶναι ἄλλους ἑαυτῶν βελτίονας ὄντας; πολύ γε μᾶλλον, ἔφη ὁ Τιγράνης, ἢ ὅταν μάχῃ τις ἡττηθῇ. ὁ μὲν γὰρ ἰσχύι κρατηθεὶς ἔστιν ὅτε ᾠήθη σωμασκήσας ἀναμαχεῖσθαι· καὶ πόλεις γε ἁλοῦσαι συμμάχους προσλαβοῦσαι οἴονται ἀναμαχέσασθαι ἄν· οὓς δʼ ἂν βελτίους τινὲς ἑαυτῶν ἡγήσωνται, τούτοις πολλάκις καὶ ἄνευ ἀνάγκης ἐθέλουσι πείθεσθαι.

3.1.21"Sen galiba," dedi Kyros, "küstahların kendilerinden daha itidalli olanları, hırsızların çalmayanları, yalancıların doğruyu söyleyenleri, haksızlık edenlerin adil davrananları tanımadığını sanıyorsun. Babanın şimdi de yalan söylediğini, bizim Astyages'in yaptığı anlaşmaların hiçbirini çiğnemediğimizi bildiği halde bizimle yaptığı anlaşmalara artık uymadığını bilmiyor musun?"

3.1.21

σύ, ἔφη, ἔοικας οὐκ οἴεσθαι τοὺς ὑβριστὰς γιγνώσκειν τοὺς ἑαυτῶν σωφρονεστέρους, οὐδὲ τοὺς κλέπτας τοὺς μὴ κλέπτοντας, οὐδὲ τοὺς ψευδομένους τοὺς τἀληθῆ λέγοντας, οὐδὲ τοὺς ἀδικοῦντας τοὺς τὰ δίκαια ποιοῦντας· οὐκ οἶσθα, ἔφη, ὅτι καὶ νῦν ὁ σὸς πατὴρ ἐψεύσατο καὶ οὐκέτʼ ἠμπέδου τὰς πρὸς ἡμᾶς συνθήκας, εἰδὼς ὅτι ἡμεῖς οὐδʼ ὁτιοῦν ὧν Ἀστυάγης συνέθετο παραβαίνομεν;

3.1.22"Ama ben de yalnızca üstünleri tanımanın, üstünlerin elinden ceza görmeden insanı itidale getirdiğini söylemiyorum; babamın şimdi ceza gördüğü gibi." "Ama senin baban," dedi Kyros, "henüz hiçbir kötülüğe uğramadı. Gerçi en ağır şeylere uğramaktan korktuğunu çok iyi biliyorum."

3.1.22

ἀλλʼ οὐδʼ ἐγὼ τοῦτο λέγω ὡς τὸ γνῶναι μόνον τοὺς βελτίονας σωφρονίζει ἄνευ τοῦ δίκην διδόναι ὑπὸ τῶν βελτιόνων, ὥσπερ ὁ ἐμὸς πατὴρ νῦν δίδωσιν. ἀλλʼ, ἔφη ὁ Κῦρος, ὅ γε σὸς πατὴρ πέπονθε μὲν οὐδʼ ὁτιοῦν πω κακόν· φοβεῖταί γε μέντοι εὖ οἶδʼ ὅτι μὴ πάντα τὰ ἔσχατα πάθῃ.

3.1.23"Peki," dedi Tigranes, "insanları güçlü bir korkudan daha çok köleleştiren bir şey olduğunu mu sanıyorsun? En ağır ceza sayılan demirle yaralananların bile yine aynı kişilerle dövüşmeye razı olduğunu bilmiyor musun? Oysa insanlar kimden çok korkarsa, o onları yatıştırmaya çalışsa bile artık onun yüzüne bakamazlar." "Yani sen," dedi Kyros, "korkunun insanları gerçekten kötülüğe uğramaktan daha çok cezalandırdığını söylüyorsun."

3.1.23

οἴει οὖν τι, ἔφη ὁ Τιγράνης, μᾶλλον καταδουλοῦσθαι ἀνθρώπους τοῦ ἰσχυροῦ φόβου; οὐκ οἶσθʼ ὅτι οἱ μὲν τῷ ἰσχυροτάτῳ κολάσματι νομιζομένῳ σιδήρῳ παιόμενοι ὅμως ἐθέλουσι καὶ πάλιν μάχεσθαι τοῖς αὐτοῖς; οὓς δʼ ἂν σφόδρα φοβηθῶσιν ἄνθρωποι, τούτοις οὐδὲ παραμυθουμένοις ἔτι ἀντιβλέπειν δύνανται; λέγεις σύ, ἔφη, ὡς ὁ φόβος τοῦ ἔργῳ κακοῦσθαι μᾶλλον κολάζει τοὺς ἀνθρώπους.

3.1.24"Benim doğru söylediğimi sen de biliyorsun," dedi. "Çünkü bilirsin: yurdundan sürülmekten korkanlar, dövüşmek üzereyken yenilmekten çekinenler [yüreksiz bir hâlde yaşarlar, denize açılanlar da gemileri batacak diye korkar], köleliğe ve zincire vurulmaya korkanlar, işte bunlar korkudan ne yemek yiyebilir ne uyku uyuyabilir. Oysa çoktan sürgün olmuş, çoktan yenilmiş, çoktan köle olmuş olanlar kimi zaman mesutlardan bile daha iyi yiyip uyuyabilirler."

3.1.24

καὶ σύ γε, ἔφη, οἶσθα ὅτι ἀληθῆ λέγω· ἐπίστασαι γὰρ ὅτι οἱ μὲν φοβούμενοι μὴ φύγωσι πατρίδα καὶ οἱ μέλλοντες μάχεσθαι δεδιότες μὴ ἡττηθῶσιν [ἀθύμως διάγουσι, καὶ οἱ πλέοντες μὴ ναυαγήσωσι,] καὶ οἱ δουλείαν καὶ δεσμὸν φοβούμενοι, οὗτοι μὲν οὔτε σίτου οὔθʼ ὕπνου δύνανται λαγχάνειν διὰ τὸν φόβον· οἱ δὲ ἤδη μὲν φυγάδες, ἤδη δʼ ἡττημένοι, ἤδη δὲ δουλεύοντες, ἔστιν ὅτε δύνανται καὶ μᾶλλον τῶν εὐδαιμόνων ἐσθίειν τε καὶ καθεύδειν.

3.1.25"Korkunun ne ağır bir yük olduğu şu örneklerde daha da açıktır: bazıları yakalanıp öldürülmekten korktukları için korkudan önceden ölürler; kimi kendini uçurumdan atar, kimi kendini asar, kimi boğazını keser. Böylece bütün korkunç şeyler arasında psykhēleri en çok sarsan korkudur. Şimdi babamın psykhē'sinin ne hâlde olduğunu sanıyorsun? O yalnız kendisi için değil, benim için, karısı için, bütün çocukları için [kölelikten] korkuyor." Kyros şöyle dedi:

3.1.25

ἔτι δὲ φανερώτερον καὶ ἐν τοῖσδε οἷον φόρημα ὁ φόβος· ἔνιοι γὰρ φοβούμενοι μὴ ληφθέντες ἀποθάνωσι προαποθνῄσκουσιν ὑπὸ τοῦ φόβου, οἱ μὲν ῥιπτοῦντες ἑαυτούς, οἱ δʼ ἀπαγχόμενοι, οἱ δʼ ἀποσφαττόμενοι· οὕτω πάντων τῶν δεινῶν ὁ φόβος μάλιστα καταπλήττει τὰς ψυχάς. τὸν δʼ ἐμὸν πατέρα, ἔφη, νῦν πῶς δοκεῖς διακεῖσθαι τὴν ψυχήν, ὃς οὐ μόνον περὶ ἑαυτοῦ, ἀλλὰ καὶ περὶ ἐμοῦ καὶ περὶ γυναικὸς καὶ περὶ πάντων τῶν τέκνων [δουλείας] φοβεῖται; καὶ ὁ Κῦρος εἶπεν·

3.1.26"Şu an onun böyle bir hâlde olmasına hiç şaşmam. Ama bana öyle geliyor ki, işler iyi giderken küstahlaşan, tökezleyince çabucak sinen, salıverilince de yeniden büyüklenip yeniden baş ağrıtan aynı adamdır."

3.1.26

ἀλλὰ νῦν μὲν ἔμοιγε οὐδὲν ἄπιστον τοῦτον οὕτω διακεῖσθαι· δοκεῖ μέντοι μοι τοῦ αὐτοῦ ἀνδρὸς εἶναι καὶ εὐτυχοῦντα ἐξυβρίσαι καὶ πταίσαντα ταχὺ πτῆξαι, καὶ ἀνεθέντα γε πάλιν αὖ μέγα φρονῆσαι καὶ πάλιν αὖ πράγματα παρασχεῖν.

3.1.27"Evet, Zeus hakkı için, Kyros," dedi, "işlediğimiz kusurlar bize güvenmemen için sebep veriyor. Ama sen kaleler kurabilir, sağlam yerleri tutabilir, başka ne güvence istersen alabilirsin. Üstelik bunlardan hiç de büyük bir sıkıntı duymadığımızı göreceksin; çünkü bunlara kendimizin sebep olduğunu hatırlayacağız. Ama hükümdarlığı kusur işlememiş birine verir de onlara güvenmediğini gösterirsen, dikkat et: bir yandan onlara iyilik ederken bir yandan da seni dost saymayabilirler. Yok, düşmanlık kazanmaktan kaçınıp küstahlaşmasınlar diye onlara boyunduruk takmazsan, yine dikkat et: onları itidale getirmen, şimdi bizi getirmen gerektiğinden daha da gerekli olabilir."

3.1.27

ἀλλὰ ναὶ μὰ Δίʼ, ἔφη, ὦ Κῦρε, ἔχει μὲν προφάσεις τὰ ἡμέτερα ἁμαρτήματα ὥστʼ ἀπιστεῖν ἡμῖν· ἔξεστι δέ σοι καὶ φρούρια ἐντειχίζειν καὶ τὰ ἐχυρὰ κατέχειν καὶ ἄλλο ὅ τι ἂν βούλῃ πιστὸν λαμβάνειν. καὶ μέντοι, ἔφη, ἡμᾶς μὲν ἕξεις οὐδέν τι τούτοις μέγα λυπουμένους· μεμνησόμεθα γὰρ ὅτι ἡμεῖς αὐτῶν αἴτιοί ἐσμεν· εἰ δέ τινι τῶν ἀναμαρτήτων παραδοὺς τὴν ἀρχὴν ἀπιστῶν αὐτοῖς φανεῖ, ὅρα μὴ ἅμα τε εὖ ποιήσεις καὶ ἅμα οὐ φίλον νομιοῦσί σε· εἰ δʼ αὖ φυλαττόμενος τὸ ἀπεχθάνεσθαι μὴ ἐπιθήσεις αὐτοῖς ζυγὰ τοῦ μὴ ὑβρίσαι, ὅρα μὴ ἐκείνους αὖ δεήσει σε σωφρονίζειν ἔτι μᾶλλον ἢ ἡμᾶς νῦν ἐδέησεν.

3.1.28"Ama tanrılar hakkı için," dedi Kyros, "bana zorunluluktan hizmet ettiğini bildiğim böyle hizmetkârları kullanmak hiç hoş gelmez. Gerekeni bana iyi niyetle ve dostlukla yardım ederek yaptıklarını bildiğim kimselere ise, kusur işleseler bile, benden nefret eden ama her şeyi zorunluluktan eksiksiz yapanlardan daha kolay katlanırım." Tigranes buna şöyle dedi: "Peki, bizden şimdi kazanabileceğin kadar büyük bir dostluğu kimden kazanabilirsin?" "Sanırım hiç düşman olmamış olanlardan," dedi Kyros, "şimdi senin size iyilik etmemi istediğin gibi ben de onlara iyilik etmek istersem."

3.1.28

ἀλλὰ ναὶ μὰ τοὺς θεούς, ἔφη, τοιούτοις μὲν ἔγωγε ὑπηρέταις, οὓς εἰδείην ἀνάγκῃ ὑπηρετοῦντας, ἀηδῶς ἄν μοι δοκῶ χρῆσθαι· οὓς δὲ γιγνώσκειν δοκοίην ὅτι εὐνοίᾳ καὶ φιλίᾳ τῇ ἐμῇ τὸ δέον συλλαμβάνοιεν, τούτους ἄν μοι δοκῶ καὶ ἁμαρτάνοντας ῥᾷον φέρειν ἢ τοὺς μισοῦντας μέν, ἔκπλεω δὲ πάντα ἀνάγκῃ διαπονουμένους. καὶ ὁ Τιγράνης εἶπε πρὸς ταῦτα· φιλίαν δὲ παρὰ τίνων ἄν ποτε λάβοις τοσαύτην ὅσην σοι παρʼ ἡμῶν ἔξεστι κτήσασθαι νῦν; παρʼ ἐκείνων οἶμαι, ἔφη, [παρὰ] τῶν μηδέποτε πολεμίων γεγενημένων, εἰ ἐθέλοιμι εὐεργετεῖν αὐτοὺς ὥσπερ σὺ νῦν με κελεύεις εὐεργετεῖν ὑμᾶς.

3.1.29"Peki, Kyros," dedi, "şu anda babama yapacağın kadar büyük bir iyiliği yapabileceğin birini bulabilir misin? Mesela sana hiçbir haksızlık etmemiş birinin yaşamasına izin verirsen, bunun için sana ne kadar minnet duyacağını sanıyorsun? Ya çocuklarını ve karısını elinden almazsan, bunun için seni, elinden alınmayı hak ettiğini düşünen biri kadar kim sever? Ermeni krallığı elimizden çıkarsa, bizden daha çok üzülecek birini biliyor musun? O hâlde şu da açık: kral olmadığı için en çok üzülecek olan, iktidarı alırsa sana en büyük minneti de o duyar."

3.1.29

ἦ καὶ δύναιο ἄν, ἔφη, ὦ Κῦρε, ἐν τῷ παρόντι νῦν εὑρεῖν ὅτῳ ἂν χαρίσαιο ὅσαπερ τῷ ἐμῷ πατρί; αὐτίκα, ἔφη, ἤν τινα ἐᾷς ζῆν τῶν σε μηδὲν ἠδικηκότων, τίνα σοι τούτου χάριν οἴει αὐτὸν εἴσεσθαι; τί δʼ, ἢν αὐτοῦ τέκνα καὶ γυναῖκα μὴ ἀφαιρῇ, τίς σε τούτου ἕνεκα φιλήσει μᾶλλον ἢ ὁ νομίζων προσήκειν αὑτῷ ἀφαιρεθῆναι; τὴν δʼ Ἀρμενίων βασιλείαν εἰ μὴ ἕξει, οἶσθά τινα, ἔφη, λυπούμενον μᾶλλον ἢ ἡμᾶς; οὐκοῦν καὶ τοῦτʼ, ἔφη, δῆλον ὅτι ὁ μάλιστα λυπούμενος εἰ μὴ βασιλεὺς εἴη οὗτος καὶ λαβὼν τὴν ἀρχὴν μεγίστην ἄν σοι χάριν εἰδείη.

3.1.30"Buradaki işleri giderken olabildiğince az karışık bırakmayı da önemsiyorsan, düşün bakalım: burası yeni bir yönetim kurulursa mı daha sakin olur, yoksa alışılmış olan yerinde kalırsa mı? Olabildiğince büyük bir orduyla sefere çıkmayı da önemsiyorsan, bu orduyu, onu defalarca kullanmış olandan daha iyi kim doğru dürüst toplayıp düzenleyebilir sanıyorsun? Paraya da ihtiyacın olacaksa, bunu her şeyi bilen ve elinde tutan birinden daha iyi kim sağlayabilir sanıyorsun? Sevgili Kyros, dikkat et de bizi gözden çıkarıp kendine, babamın sana verebileceğinden daha büyük bir zarar vermeyesin." Tigranes böyle şeyler söyledi.

3.1.30

εἰ δέ τί σοι, ἔφη, μέλει καὶ τοῦ ὡς ἥκιστα τεταραγμένα τάδε καταλιπεῖν, ὅταν ἀπίῃς, σκόπει, ἔφη, πότερον ἂν οἴει ἠρεμεστέρως ἔχειν τὰ ἐνθάδε καινῆς γενομένης ἀρχῆς ἢ τῆς εἰωθυίας καταμενούσης· εἰ δέ τί σοι μέλει καὶ τοῦ ὡς πλείστην στρατιὰν ἐξάγειν, τίνʼ ἂν οἴει μᾶλλον ἐξετάσαι ταύτην ὀρθῶς τοῦ πολλάκις αὐτῇ κεχρημένου; εἰ δὲ καὶ χρημάτων δεήσει, τίνʼ ἂν ταῦτα νομίζεις κρεῖττον ἐκπορίσαι τοῦ καὶ εἰδότος καὶ ἔχοντος πάντα τὰ ὄντα; ὠγαθέ, ἔφη, Κῦρε, φύλαξαι μὴ ἡμᾶς ἀποβαλὼν σαυτὸν ζημιώσῃς πλείω ἢ ὁ πατὴρ ἐδυνήθη σε βλάψαι. ὁ μὲν τοιαῦτα ἔλεγεν.

3.1.31Kyros bunları dinlerken pek sevindi; çünkü Kyaksares'e yapacağına söz verdiği her şeyin gerçekleşmekte olduğunu düşünüyordu. Ermeni kralını öncekinden daha dost yapacağını sandığını söylediğini hatırlıyordu. Bunun üzerine Ermeni kralına sordu: "Bu konuda size uyarsam, söyle bana, Ermeni kralı: benimle birlikte ne kadar asker gönderirsin, savaşa ne kadar para katarsın?"

3.1.31

ὁ δὲ Κῦρος ἀκούων ὑπερήδετο, ὅτι ἐνόμιζε περαίνεσθαι πάντα αὐτῷ ὅσαπερ ὑπέσχετο τῷ Κυαξάρῃ πράξειν; ἐμέμνητο γὰρ εἰπὼν ὅτι καὶ φίλον οἴοιτο μᾶλλον ἢ πρόσθεν ποιήσειν. καὶ ἐκ τούτου δὴ τὸν Ἀρμένιον ἐρωτᾷ· ἢν δὲ δὴ ταῦτα πείθωμαι ὑμῖν, λέγε μοι, ἔφη, σύ, ὦ Ἀρμένιε, πόσην μὲν στρατιάν μοι συμπέμψεις, πόσα δὲ χρήματα συμβαλῇ εἰς τὸν πόλεμον;

3.1.32Ermeni kralı buna şöyle dedi: "Kyros, bütün gücümü sana göstermemden, senin de onu görüp istediğin kadarını götürüp geri kalanını ülkeyi korumak için bırakmandan daha dolaysız, daha adil bir şey söyleyemem. Paralar konusunda da aynı şekilde: elimdekilerin hepsini sana göstermem adil olur; sen de bunları görüp ne kadarını istersen alır, ne kadarını istersen bırakırsın."

3.1.32

πρὸς ταῦτα δὴ λέγει ὁ Ἀρμένιος· οὐδὲν ἔχω, ὦ Κῦρε, ἔφη, ἁπλούστερον εἰπεῖν οὐδὲ δικαιότερον ἢ δεῖξαι μὲν ἐμὲ πᾶσαν τὴν οὖσαν δύναμιν, σὲ δὲ ἰδόντα ὅσην μὲν ἄν σοι δοκῇ στρατιὰν ἄγειν, τὴν δὲ καταλιπεῖν τῆς χώρας φυλακήν. ὡς δʼ αὔτως περὶ χρημάτων δηλῶσαι μὲν ἐμὲ δίκαιόν σοι πάντα τὰ ὄντα, σὲ δὲ τούτων αὐτὸν γνόντα ὁπόσα τε ἂν βούλῃ φέρεσθαι καὶ ὁπόσα ἂν βούλῃ καταλιπεῖν.

3.1.33Kyros "Haydi söyle bana, ne kadar gücün var, ne kadar paran var?" dedi. Ermeni kralı da şöyle dedi: "Sekiz bin kadar atlı, kırk bin kadar yaya var. Paraya gelince, babamın bıraktığı hazinelerle birlikte, gümüşe çevrilince üç bin talanttan fazla eder."

3.1.33

καὶ ὁ Κῦρος εἶπεν· ἴθι δὴ λέξον μοι πόση σοι δύναμίς ἐστι, λέξον δὲ καὶ πόσα χρήματα. ἐνταῦθα δὴ λέγει ὁ Ἀρμένιος· ἱππεῖς μὲν τοίνυν εἰσὶν [Ἀρμενίων] εἰς ὀκτακισχιλίους, πεζοὶ δὲ εἰς τέτταρας μυριάδας· χρήματα δʼ, ἔφη, σὺν τοῖς θησαυροῖς οἷς ὁ πατὴρ κατέλιπεν ἔστιν εἰς ἀργύριον λογισθέντα τάλαντα πλείω τῶν τρισχιλίων.

3.1.34Kyros hiç duraksamadan şöyle dedi: "Ordundan, komşun Khaldaiolar seninle savaştığına göre, bana yarısını gönder. Paraya gelince, vergi olarak getirdiğin elli talant yerine, ödemeyi aksattığın için Kyaksares'e iki katını öde. Bana da ayrıca yüz talant borç ver. Ben de sana söz veriyorum: tanrı iyilik verirse, bana borç vereceğin şeyin karşılığında ya daha değerli başka iyilikler yapacağım ya da elimden gelirse paranı sayıp ödeyeceğim. Elimden gelmezse, sanırım âciz görünürüm, ama haklı olarak haksız sayılmam."

3.1.34

καὶ ὁ Κῦρος οὐκ ἐμέλλησεν, ἀλλʼ εἶπε· τῆς μὲν τοίνυν στρατιᾶς, ἐπεί σοι, ἔφη, οἱ ὅμοροι Χαλδαῖοι πολεμοῦσι, τοὺς ἡμίσεις μοι σύμπεμπε· τῶν δὲ χρημάτων ἀντὶ μὲν τῶν πεντήκοντα ταλάντων ὧν ἔφερες δασμὸν διπλάσια Κυαξάρῃ ἀπόδος, ὅτι ἔλιπες τὴν φοράν· ἐμοὶ δʼ, ἔφη, ἄλλα ἑκατὸν δάνεισον· ἐγὼ δέ σοι ὑπισχνοῦμαι, ἢν ὁ θεὸς εὖ διδῷ, ἀνθʼ ὧν ἂν ἐμοὶ δανείσῃς ἢ ἄλλα πλείονος ἄξια εὐεργετήσειν ἢ τὰ χρήματα ἀπαριθμήσειν, ἢν δύνωμαι· ἢν δὲ μὴ δύνωμαι, ἀδύνατος ἂν φαινοίμην, οἶμαι, ἄδικος δʼ οὐκ ἂν δικαίως κρινοίμην.

3.1.35Ermeni kralı "Tanrılar adına, Kyros," dedi, "böyle konuşma; yoksa beni yüreksiz kılarsın. Bırakacağın şeyleri de alıp götüreceklerinden hiç aşağı kalmamak üzere kendi malın say." "Pekâlâ," dedi Kyros; "karını geri almak için bana ne kadar para verirsin?" "Ne kadar verebilirsem," dedi. "Ya çocukların için?" "Onlar için de ne kadar verebilirsem," dedi. "Öyleyse," dedi Kyros, "bu şimdiden elindekinin iki katı ediyor."

3.1.35

καὶ ὁ Ἀρμένιος, πρὸς τῶν θεῶν, ἔφη, ὦ Κῦρε, μὴ οὕτω λέγε· εἰ δὲ μή, οὐ θαρροῦντά με ἕξεις· ἀλλὰ νόμιζε, ἔφη, ἃ ἂν καταλίπῃς μηδὲν ἧττον σὰ εἶναι ὧν ἂν ἔχων ἀπίῃς. εἶεν, ἔφη ὁ Κῦρος· ὥστε δὲ τὴν γυναῖκα ἀπολαβεῖν, ἔφη, πόσα ἄν μοι χρήματα δοίης; ὁπόσα ἂν δυναίμην, ἔφη. τί δέ, ὥστε τοὺς παῖδας; καὶ τούτων, ἔφη, ὁπόσα ἂν δυναίμην. οὐκοῦν, ἔφη ὁ Κῦρος, ταῦτα μὲν ἤδη διπλάσια τῶν ὄντων.

3.1.36"Sen de, Tigranes, söyle bana: karını geri almak için ne kadar öderdin?" Tigranes yeni evliydi ve karısını çok seviyordu. "Ben, Kyros," dedi, "onun hiçbir zaman köle olmaması için canım pahasına bile onu satın alırdım."

3.1.36

σὺ δέ, ἔφη, ὦ Τιγράνη, λέξον μοι πόσου ἂν πρίαιο ὥστε τὴν γυναῖκα ἀπολαβεῖν. ὁ δὲ ἐτύγχανε νεόγαμός τε ὢν καὶ ὑπερφιλῶν τὴν γυναῖκα. ἐγὼ μέν, ἔφη, ὦ Κῦρε, κἂν τῆς ψυχῆς πριαίμην ὥστε μήποτε λατρεῦσαι ταύτην.

3.1.37"Öyleyse karını al götür," dedi Kyros; "çünkü sen bizden hiç kaçmadığına göre ben onu esir alınmış saymıyorum. Sen de, Ermeni kralı, karını ve çocuklarını hiçbir şey ödemeden al götür; ki yanına özgür insanlar olarak döndüklerini bilsinler. Şimdi bizimle yemek yiyin; yemekten sonra gönlünüz nereye isterse gidin." Böylece kaldılar.

3.1.37

σὺ μὲν τοίνυν, ἔφη, ἀπάγου τὴν σήν· οὐδὲ γὰρ εἰλῆφθαι ἔγωγε αἰχμάλωτον ταύτην νομίζω σοῦ γε μηπώποτε φυγόντος ἡμᾶς. καὶ σὺ δέ, ὦ Ἀρμένιε, ἀπάγου τὴν γυναῖκα καὶ τοὺς παῖδας μηδὲν αὐτῶν καταθείς, ἵνʼ εἰδῶσιν ὅτι ἐλεύθεροι πρὸς σὲ ἀπέρχονται. καὶ νῦν μέν, ἔφη, δειπνεῖτε παρʼ ἡμῖν· δειπνήσαντες δὲ ἀπελαύνετε ὅποι ὑμῖν θυμός. οὕτω δὴ κατέμειναν.

3.1.38Yemekten sonra çadırlara dağılırlarken Kyros sordu: "Söyle bana, Tigranes, bizimle ava çıkan ve senin çok hayran olduğun o adam nerede?" "Onu şu babam öldürmedi mi?" dedi. "Ne haksızlık ederken yakaladı onu?" "Beni baştan çıkardığını söyledi. Oysa Kyros, o adam öyle güzel ve iyi bir insandı ki, ölmek üzereyken beni çağırıp şöyle dedi: 'Tigranes, beni öldürüyor diye babana kızma; bunu sana karşı kötü niyetinden değil, bilgisizliğinden yapıyor. İnsanların bilgisizlikle işledikleri bütün suçları ben istemeyerek işlenmiş sayarım.'"

3.1.38

διασκηνούντων δὲ μετὰ δεῖπνον ἐπήρετο ὁ Κῦρος· εἰπέ μοι, ἔφη, ὦ Τιγράνη, ποῦ δὴ ἐκεῖνός ἐστιν ὁ ἀνὴρ ὃς συνεθήρα ἡμῖν καὶ σύ μοι μάλα ἐδόκεις θαυμάζειν αὐτόν. οὐ γάρ, ἔφη, ἀπέκτεινεν αὐτὸν οὑτοσὶ ὁ ἐμὸς πατήρ; τί λαβὼν ἀδικοῦντα; διαφθείρειν αὐτὸν ἔφη ἐμέ. καίτοι [γʼ, ἔφη], ὦ Κῦρε, οὕτω καλὸς κἀγαθὸς ἐκεῖνος ἦν ὡς καὶ ὅτε ἀποθνῄσκειν ἔμελλε προσκαλέσας με εἶπε· μήτι σύ, ἔφη, ὦ Τιγράνη, ὅτι ἀποκτείνει με, χαλεπανθῇς τῷ πατρί· οὐ γὰρ κακονοίᾳ τῇ σῇ τοῦτο ποιεῖ, ἀλλʼ ἀγνοίᾳ. ὁπόσα δὲ ἀγνοίᾳ ἄνθρωποι ἐξαμαρτάνουσι, πάντʼ ἀκούσια ταῦτʼ ἔγωγε νομίζω.

3.1.39Kyros buna "Yazık o adama!" dedi. Ermeni kralı ise şöyle dedi: "Kyros, karılarının yanında yabancı erkekleri yakalayanlar da onları karılarını daha bilgisiz yaptıkları suçlamasıyla öldürmezler; kendilerine duyulan sevgiyi onlardan çaldıklarını düşündükleri için onlara düşman muamelesi yaparlar. Ben de o adamı kıskanıyordum; çünkü bana öyle geliyordu ki oğlumu bana değil kendisine hayran kılıyordu."

3.1.39

ὁ μὲν δὴ Κῦρος ἐπὶ τούτοις εἶπε· φεῦ τοῦ ἀνδρός. ὁ δʼ Ἀρμένιος ἔλεξεν· οὔτοι, ἔφη, ὦ Κῦρε, οὐδʼ οἱ ταῖς ἑαυτῶν γυναιξὶ λαμβάνοντες συνόντας ἀλλοτρίους ἄνδρας οὐ τοῦτο αἰτιώμενοι αὐτοὺς κατακαίνουσιν ὡς ἀμαθεστέρας ποιοῦντας τὰς γυναῖκας, ἀλλὰ νομίζοντες ἀφαιρεῖσθαι αὐτοὺς τὴν πρὸς αὑτοὺς φιλίαν, διὰ τοῦτο ὡς πολεμίοις αὐτοῖς χρῶνται. καὶ ἐγὼ ἐκείνῳ, ἔφη, ἐφθόνουν, ὅτι μοι ἐδόκει τοῦτον ποιεῖν αὐτὸν μᾶλλον θαυμάζειν ἢ ἐμέ.

3.1.40Kyros "Tanrılar hakkı için, Ermeni kralı," dedi, "bana öyle geliyor ki insanca bir hata işlemişsin. Sen de, Tigranes, babanı bağışla." O zaman böyle konuştular, barıştıktan sonra beklenebileceği gibi birbirlerine dostluk gösterdiler; sonra kadınlarla birlikte kapalı arabalara binip sevinç içinde yola çıktılar.

3.1.40

καὶ ὁ Κῦρος εἶπεν· ἀλλὰ ναὶ μὰ τοὺς θεούς, ἔφη, ὦ Ἀρμένιε, ἀνθρώπινά μοι δοκεῖς ἁμαρτεῖν· καὶ σύ, ὦ Τιγράνη, συγγίγνωσκε τῷ πατρί. τότε μὲν δὴ τοιαῦτα διαλεχθέντες καὶ φιλοφρονηθέντες ὥσπερ εἰκὸς ἐκ συναλλαγῆς, ἀναβάντες ἐπὶ τὰς ἁρμαμάξας σὺν ταῖς γυναιξὶν ἀπήλαυνον εὐφραινόμενοι.

3.1.41Eve varınca kimi Kyros'un bilgeliğini, kimi dayanıklılığını, kimi yumuşaklığını, kimi de güzelliğini ve boyunu anlatıyordu. Bunun üzerine Tigranes karısına sordu: "Söyle, Ermeni kızı, sana da Kyros güzel göründü mü?" "Zeus hakkı için," dedi, "ben ona bakmıyordum ki." "Kime bakıyordun peki?" dedi Tigranes. "Zeus hakkı için, benim köle olmamam için canı pahasına bile beni satın alacağını söyleyene." O zaman, beklenebileceği gibi, böyle bir günün ardından birlikte dinlenmeye çekildiler.

3.1.41

ἐπεὶ δʼ ἦλθον οἴκαδε, ἔλεγον τοῦ Κύρου ὁ μέν τις τὴν σοφίαν, ὁ δὲ τὴν καρτερίαν, ὁ δὲ τὴν πρᾳότητα, ὁ δέ τις καὶ τὸ κάλλος καὶ τὸ μέγεθος. ἔνθα δὴ ὁ Τιγράνης ἐπήρετο τὴν γυναῖκα· ἦ καὶ σοί, ἔφη, ὦ Ἀρμενία, καλὸς ἐδόκει ὁ Κῦρος εἶναι; ἀλλὰ μὰ Δίʼ, ἔφη, οὐκ ἐκεῖνον ἐθεώμην. ἀλλὰ τίνα μήν; ἔφη ὁ Τιγράνης. τὸν εἰπόντα νὴ Δία ὡς τῆς αὑτοῦ ψυχῆς ἂν πρίαιτο ὥστε μή με δουλεύειν. τότε μὲν δὴ ὥσπερ εἰκὸς ἐκ τοιούτων ἀνεπαύοντο σὺν ἀλλήλοις.

3.1.42Ertesi gün Ermeni kralı Kyros'a ve bütün orduya konukluk armağanları gönderdi; sefere katılacak adamlarına da üçüncü gün hazır bulunmalarını bildirdi. Kyros'un söylediği paranın iki katını sayıp ödedi. Kyros ise söylediği kadarını alıp gerisini geri gönderdi. Orduyu kimin götüreceğini sordu: oğlu mu, kendisi mi? İkisi aynı anda konuştu. Babası şöyle dedi: "Hangisini buyurursan." Oğlu ise şöyle: "Kyros, ben senden ayrılmam; peşinden yük taşıyıcı olarak gelmem gerekse bile."

3.1.42

τῇ δʼ ὑστεραίᾳ ὁ Ἀρμένιος Κύρῳ μὲν καὶ τῇ στρατιᾷ ἁπάσῃ ξένια ἔπεμπε, προεῖπε δὲ τοῖς ἑαυτοῦ, οὓς δεήσοι στρατεύεσθαι. εἰς τρίτην ἡμέραν παρεῖναι· τὰ δὲ χρήματα ὧν εἶπεν ὁ Κῦρος διπλάσια ἀπηρίθμησεν. ὁ δὲ Κῦρος ὅσα εἶπε λαβὼν τἆλλα ἀπέπεμψεν· ἤρετο δὲ πότερος ἔσται ὁ τὸ στράτευμα ἄγων, ὁ παῖς ἢ αὐτός. εἰπέτην δὲ ἅμα ὁ μὲν πατὴρ οὕτως· ὁπότερον ἂν σὺ κελεύῃς· ὁ δὲ παῖς οὕτως· ἐγὼ μὲν οὐκ ἀπολείψομαί σου, ὦ Κῦρε, οὐδʼ ἂν σκευοφόρον ἐμὲ δίῃ σοι συνακολουθεῖν.

3.1.43Kyros gülerek şöyle dedi: "Karının senin yük taşıdığını duymasına ne karşılığında razı olurdun?" "Duymasına hiç gerek kalmayacak," dedi; "onu da götüreceğim, ne yaparsam kendi gözüyle görebilsin." "O hâlde toplanmanızın vakti gelmiştir," dedi Kyros. "Babamın vereceği her şeyle toplanmış olarak burada olacağımızı bil," dedi. O zaman askerler konuk edildikten sonra uykuya yattılar.

3.1.43

καὶ ὁ Κῦρος ἐπιγελάσας εἶπε· καὶ ἐπὶ πόσῳ ἄν, ἔφη, ἐθέλοις τὴν γυναῖκά σου ἀκοῦσαι ὅτι σκευοφορεῖς; ἀλλʼ οὐδέν, ἔφη, ἀκούειν δεήσει αὐτήν· ἄξω γάρ, ὥστε ὁρᾶν ἐξέσται αὐτῇ ὅ τι ἂν ἐγὼ πράττω. ὥρα ἄν, ἔφη, συσκευάζεσθαι ὑμῖν εἴη. νόμιζʼ, ἔφη, συνεσκευασμένους παρέσεσθαι ὅ τι ἂν ὁ πατὴρ δῷ. τότε μὲν δὴ ξενισθέντες οἱ στρατιῶται ἐκοιμήθησαν.

3.2.12. Bölüm

Ertesi gün Kyros, Tigranes'i, Med atlılarının en iyilerini ve dostlarından uygun gördüğü kadarını yanına alıp ülkeyi atla dolaşarak gözden geçirdi; bir kale yaptırmak için yer arıyordu. Bir tepenin üstüne çıkınca Tigranes'e, Khaldaioların akın edip yağmaladıkları dağların hangileri olduğunu sordu. Tigranes de gösterdi. Kyros yine sordu: "Bu dağlar şimdi boş mu?" "Zeus hakkı için, hayır," dedi; "orada her zaman onların gözcüleri olur; gördüklerini ötekilere işaretle bildirirler." "Peki, fark edince ne yaparlar?" dedi. "Her biri elinden geldiğince tepelere koşup yardıma gelir," dedi.

3.2.1

τῇ δʼ ὑστεραίᾳ ἀναλαβὼν ὁ Κῦρος τὸν Τιγράνην καὶ τῶν Μήδων ἱππέων τοὺς κρατίστους καὶ τῶν ἑαυτοῦ φίλων ὁπόσους καιρὸς ἐδόκει εἶναι, περιελαύνων τὴν χώραν κατεθεᾶτο, σκοπῶν ποῦ τειχίσειε φρούριον. καὶ ἐπʼ ἄκρον τι ἐλθὼν ἐπηρώτα τὸν Τιγράνην ποῖα εἴη τῶν ὀρέων ὁπόθεν οἱ Χαλδαῖοι καταθέοντες λῄζονται. καὶ ὁ Τιγράνης ἐδείκνυεν. ὁ δὲ πάλιν ἤρετο· νῦν δὲ ταῦτα τὰ ὄρη ἔρημά ἐστιν; οὐ μὰ Δίʼ, ἔφη, ἀλλʼ ἀεὶ σκοποὶ εἰσὶν ἐκείνων οἳ σημαίνουσι τοῖς ἄλλοις ὅ τι ἂν ὁρῶσι. τί οὖν, ἔφη, ποιοῦσιν, ἐπὴν αἴσθωνται; βοηθοῦσιν, ἔφη, ἐπὶ τὰ ἄκρα, ὡς ἂν ἕκαστος δύνηται.

3.2.2Kyros bunları dinlemişti. Etrafı gözden geçirirken Ermenilerin ülkesinin büyük bir kısmının savaş yüzünden boş ve işlenmemiş olduğunu fark etti. O zaman ordugâha döndüler, yemeklerini yiyip uykuya yattılar.

3.2.2

ταῦτα μὲν δὴ ὁ Κῦρος ἠκηκόει· σκοπῶν δὲ κατενόει πολλὴν τῆς χώρας τοῖς Ἀρμενίοις ἔρημον καὶ ἀργὸν οὖσαν διὰ τὸν πόλεμον. καὶ τότε μὲν ἀπῆλθον ἐπὶ τὸ στρατόπεδον καὶ δειπνήσαντες ἐκοιμήθησαν.

3.2.3Ertesi gün Tigranes'in kendisi toplanmış olarak geldi; onun için dört bin kadar atlı, on bin kadar okçu ve bir o kadar da hafif kalkanlı asker toplanıyordu. Kyros, onlar toplanırken kurban kesti. Kurbanlar uğurlu çıkınca Perslerin ve Medlerin komutanlarını çağırdı.

3.2.3

τῇ δʼ ὑστεραίᾳ αὐτός τε ὁ Τιγράνης παρῆν συνεσκευασμένος καὶ ἱππεῖς εἰς τοὺς τετρακισχιλίους συνελέγοντο αὐτῷ καὶ τοξόται εἰς τοὺς μυρίους, καὶ πελτασταὶ ἄλλοι τοσοῦτοι. ὁ δὲ Κῦρος ἐν ᾧ συνελέγοντο ἐθύετο· ἐπεὶ δὲ καλὰ τὰ ἱερὰ ἦν αὐτῷ, συνεκάλεσε τούς τε τῶν Περσῶν ἡγεμόνας καὶ τοὺς τῶν Μήδων.

3.2.4Toplanınca onlara şöyle dedi: "Dostlar, gördüğümüz bu dağlar Khaldaioların. Bunları ele geçirir de tepede bir kalemiz olursa, iki taraf da, hem Ermeniler hem Khaldaiolar, bize karşı itidalli davranmak zorunda kalır. Kurbanlar bizim için uğurlu çıktı. İnsan gayretine gelince, bu işin yapılmasında hız kadar büyük bir yardımcı olamaz. Çünkü düşmanlar toplanmadan önce yukarı çıkmayı başarırsak, ya tepeyi hiç dövüşmeden alırız ya da karşımızda az ve güçsüz bir düşman bulunur."

3.2.4

ἐπεὶ δʼ ὁμοῦ ἦσαν, ἔλεξε τοιάδε. ἄνδρες φίλοι, ἔστι μὲν τὰ ὄρη ταῦτα ἃ ὁρῶμεν Χαλδαίων· εἰ δὲ ταῦτα καταλάβοιμεν καὶ ἐπʼ ἄκρου γένοιτο ἡμέτερον φρούριον, σωφρονεῖν ἀνάγκη ἂν εἴη πρὸς ἡμᾶς ἀμφοτέροις, τοῖς τε Ἀρμενίοις καὶ τοῖς Χαλδαίοις. τὰ μὲν οὖν ἱερὰ καλὰ ἡμῖν· ἀνθρωπίνῃ δὲ προθυμίᾳ εἰς τὸ πραχθῆναι ταῦτα οὐδὲν οὕτω μέγα σύμμαχον ἂν γένοιτο ὡς τάχος. ἢν γὰρ φθάσωμεν πρὶν τοὺς πολεμίους συλλεγῆναι ἀναβάντες, ἢ παντάπασιν ἀμαχεὶ λάβοιμεν ἂν τὸ ἄκρον ἢ ὀλίγοις τε καὶ ἀσθενέσι χρησαίμεθʼ ἂν πολεμίοις.

3.2.5"Bu yüzden hiçbir zahmet şu anda acele ederek katlanmaktan daha kolay ve daha az tehlikeli değildir," dedi. "Haydi silah başına. [...] Siz, Medler, solumuzdan yürüyün; siz, Ermeniler, yarınız sağımızdan, yarınız önümüzden gidin; siz de, atlılar, arkadan gelin, bizi yüreklendirip yukarı itin; biri gevşerse buna göz yummayın."

3.2.5

τῶν οὖν πόνων οὐδεὶς ῥᾴων οὐδʼ ἀκινδυνότερος, ἔφη, ἐστὶ τοῦ νῦν καρτερῆσαι σπεύδοντας. ἴτε οὖν ἐπὶ τὰ ὅπλα. καὶ […] ὑμεῖς μέν, ὦ Μῆδοι, ἐν ἀριστερᾷ ἡμῶν πορεύεσθε· ὑμεῖς δέ, ὦ Ἀρμένιοι, οἱ μὲν ἡμίσεις ἐν δεξιᾷ, οἱ δʼ ἡμίσεις ἔμπροσθεν ἡμῶν ἡγεῖσθε· ὑμεῖς δʼ, ὦ ἱππεῖς, ὄπισθεν ἕπεσθε παρακελευόμενοι καὶ ὠθοῦντες ἄνω ἡμᾶς, ἢν δέ τις μαλακύνηται, μὴ ἐπιτρέπετε.

3.2.6Kyros bunu söyleyip takımları derin kollar hâlinde dizerek öne düştü. Khaldaiolar saldırının yukarı doğru olduğunu anlayınca hemen kendi adamlarına işaret verdiler, birbirlerine seslenip toplandılar. Kyros ise şu emri dolaştırdı: "Persler, bize acele etmemizi işaret ediyorlar. Önce yukarı çıkmayı başarırsak, düşmanın hiçbir gücü işe yaramaz."

3.2.6

ταῦτʼ εἰπὼν ὁ Κῦρος ἡγεῖτο ὀρθίους ποιησάμενος τοὺς λόχους. οἱ δὲ Χαλδαῖοι ὡς ἔγνωσαν τὴν ὁρμὴν ἄνω οὖσαν, εὐθὺς ἐσήμαινόν τε τοῖς ἑαυτῶν καὶ συνεβόων ἀλλήλους καὶ συνηθροίζοντο. ὁ δὲ Κῦρος παρηγγύα, ἄνδρες Πέρσαι, ἡμῖν σημαίνουσι σπεύδειν. ἢν γὰρ φθάσωμεν ἄνω γενόμενοι, οὐδὲν τὰ τῶν πολεμίων δυνήσεται.

3.2.7Khaldaioların hasır kalkanları ve ikişer atış mızrağı vardı. Bunların o bölgedeki halkların en savaşçısı olduğu söylenir. Biri onlara ihtiyaç duyduğunda paralı askerlik yaparlar; çünkü hem savaşçıdırlar hem yoksul. Ülkeleri de dağlıktır, verimli toprağı azdır.

3.2.7

εἶχον δʼ οἱ Χαλδαῖοι γέρρα τε καὶ παλτὰ δύο· καὶ πολεμικώτατοι δὲ λέγονται οὗτοι τῶν περὶ ἐκείνην τὴν χώραν εἶναι· καὶ μισθοῦ στρατεύονται, ὁπόταν τις αὐτῶν δέηται, διὰ τὸ πολεμικοί τε καὶ πένητες εἶναι· καὶ γὰρ ἡ χώρα αὐτοῖς ὀρεινή τέ ἐστι καὶ ὀλίγη ἡ τὰ χρήματα ἔχουσα.

3.2.8Kyros'un adamları tepelere iyice yaklaşınca, Kyros'un yanında yürüyen Tigranes şöyle dedi: "Kyros, birazdan bizim kendimizin dövüşmesi gerekeceğini biliyor musun? Çünkü Ermeniler düşmanı asla karşılamazlar." Kyros bunu bildiğini söyledi ve hemen Perslere hazırlanmalarını emretti: "Ermeniler geri kaçarak düşmanı bize yakın bir yere çektiklerinde hemen kovalamak gerekecek."

3.2.8

ὡς δὲ μᾶλλον ἐπλησίαζον οἱ ἀμφὶ τὸν Κῦρον τῶν ἄκρων, ὁ Τιγράνης σὺν τῷ Κύρῳ πορευόμενος εἶπεν· ὦ Κῦρε, ἆρʼ οἶσθʼ, ἔφη, ὅτι αὐτοὺς ἡμᾶς αὐτίκα μάλα δεήσει μάχεσθαι; ὡς οἵ γε Ἀρμένιοι οὐ μὴ δέξονται τοὺς πολεμίους. καὶ ὁ Κῦρος εἰπὼν ὅτι εἰδείη τοῦτο, εὐθὺς παρηγγύησε τοῖς Πέρσαις παρασκευάζεσθαι, ὡς αὐτίκα δεῆσον διώκειν, ἐπειδὰν ὑπαγάγωσι τοὺς πολεμίους ὑποφεύγοντες οἱ Ἀρμένιοι ὥστʼ ἐγγὺς ἡμῖν γενέσθαι.

3.2.9Böylece Ermeniler önden gidiyordu. Orada bulunan Khaldaiolar, Ermeniler yaklaşınca, her zamanki gibi savaş çığlığı atarak üstlerine koştular. Ermeniler de her zamanki gibi onları karşılamadı.

3.2.9

οὕτω δὴ ἡγοῦντο μὲν οἱ Ἀρμένιοι· τῶν δὲ Χαλδαιών οἱ παρόντες, ὡς ἐπλησίαζον οἱ Ἀρμένιοι, ἀλαλάξαντες ἔθεον, ὥσπερ εἰώθεσαν, εἰς αὐτούς· οἱ δὲ Ἀρμένιοι, ὥσπερ εἰώθεσαν, οὐκ ἐδέχοντο.

3.2.10Khaldaiolar kovalarken karşılarında yukarı doğru atılan kılıçlı askerler görünce, kimi onlara yaklaşıp çabucak öldü, kimi kaçtı, bir kısmı da yakalandı; tepeler de çabucak ele geçirildi. Kyros'un adamları tepeleri tutunca Khaldaioların evlerini aşağıda görüyor, onların yakındaki evlerden kaçtığını fark ediyorlardı.

3.2.10

ὡς δὲ διώκοντες οἱ Χαλδαῖοι εἶδον ἐναντίους μαχαιροφόρους ἱεμένους ἄνω, οἱ μέν τινες αὐτοῖς πελάσαντες ταχὺ ἀπέθνῃσκον, οἱ δʼ ἔφευγον, οἱ δέ τινες καὶ ἑάλωσαν αὐτῶν, ταχὺ δὲ εἴχετο τὰ ἄκρα. ἐπεὶ δὲ τὰ ἄκρα εἶχον οἱ ἀμφὶ τὸν Κῦρον, καθεώρων τε τῶν Χαλδαίων τὰς οἰκήσεις καὶ ᾐσθάνοντο φεύγοντας αὐτοὺς ἐκ τῶν ἐγγὺς οἰκήσεων.

3.2.11Bütün askerler bir araya gelince Kyros öğle yemeğini yemelerini emretti. Yemekten sonra Khaldaioların gözcülerinin bulunduğu yerin hem sarp hem sulu olduğunu öğrenince hemen orada bir kale yaptırmaya başladı. Tigranes'e de babasına adam gönderip elindeki bütün dülgerleri ve taşçıları alarak gelmesini söylemesini buyurdu. Ermeni kralına haberci gitti; Kyros da yanındakilerle kaleyi yapmaya koyuldu.

3.2.11

ὁ δὲ Κῦρος, ὡς πάντες οἱ στρατιῶται ὁμοῦ ἐγένοντο, ἀριστοποιεῖσθαι παρήγγειλεν. ἐπεὶ δὲ ἠριστήκεσαν, καταμαθὼν ἔνθα αἱ σκοπαὶ ἦσαν αἱ τῶν Χαλδαίων ἐρυμνόν τε ὂν καὶ ἔνυδρον, εὐθὺς ἐτείχιζε φρούριον· καὶ τὸν Τιγράνην ἐκέλευε πέμπειν ἐπὶ τὸν πατέρα καὶ κελεύειν παραγενέσθαι ἔχοντα ὁπόσοι εἶεν τέκτονές τε καὶ λιθοτόμοι. ἐπὶ μὲν δὴ τὸν Ἀρμένιον ᾤχετο ἄγγελος· ὁ δὲ Κῦρος τοῖς παροῦσιν ἐτείχιζεν.

3.2.12Bu sırada Kyros'a esirleri getirdiler; kimi bağlıydı, kimi de yaralı. Kyros onları görünce hemen bağlıları çözmelerini emretti, hekimleri çağırıp yaralıları tedavi etmelerini buyurdu. Sonra Khaldaiolara, onları yok etmek isteyerek ya da savaşmaya ihtiyaç duyarak gelmediğini, Ermenilerle Khaldaiolar arasında barış yapmak istediğini söyledi: "Tepeler ele geçirilmeden önce barışa hiç ihtiyacınız olmadığını biliyorum. Çünkü sizin mallarınız güvendeydi, Ermenilerinkini ise yağmalayıp götürüyordunuz. Şimdi ise ne durumda olduğunuzu görüyorsunuz."

3.2.12

ἐν δὲ τούτῳ προσάγουσι τῷ Κύρῳ τοὺς αἰχμαλώτους δεδεμένους, τοὺς δέ τινας καὶ τετρωμένους. ὡς δὲ εἶδεν, εὐθὺς λύειν μὲν ἐκέλευσε τοὺς δεδεμένους, τοὺς δὲ τετρωμένους ἰατροὺς καλέσας θεραπεύειν ἐκέλευσεν· ἔπειτα δὲ ἔλεξε τοῖς Χαλδαίοις ὅτι ἥκοι οὔτε ἀπολέσαι ἐπιθυμῶν ἐκείνους οὔτε πολεμεῖν δεόμενος, ἀλλʼ εἰρήνην βουλόμενος ποιῆσαι Ἀρμενίοις καὶ Χαλδαίοις. πρὶν μὲν οὖν ἔχεσθαι τὰ ἄκρα οἶδʼ ὅτι οὐδὲν ἐδεῖσθε εἰρήνης· τὰ μὲν γὰρ ὑμέτερα ἀσφαλῶς εἶχε, τὰ δὲ τῶν Ἀρμενίων ἤγετε καὶ ἐφέρετε· νῦν δὲ ὁρᾶτε δὴ ἐν οἵῳ ἐστέ.

3.2.13"Ben de yakalanmış olan sizleri evlerinize salıyorum; öbür Khaldaiolarla birlikte bizimle savaşmak mı, dost olmak mı istediğinizi düşünüp karar vermenize izin veriyorum. Savaşı seçerseniz, aklınız varsa buraya bir daha silahsız gelmeyin; barışa ihtiyacınız olduğunu düşünürseniz silahsız gelin. Dost olursanız işlerinizin iyi gitmesi de benim kaygım olacak."

3.2.13

ἐγὼ οὖν ἀφίημι ὑμᾶς οἴκαδε τοὺς εἰλημμένους, καὶ δίδωμι ὑμῖν σὺν τοῖς ἄλλοις Χαλδαίοις βουλεύσασθαι εἴτε βούλεσθε πολεμεῖν ἡμῖν εἴτε φίλοι εἶναι. καὶ ἢν μὲν πόλεμον αἱρῆσθε, μηκέτι ἥκετε δεῦρο ἄνευ ὅπλων, εἰ σωφρονεῖτε· ἢν δὲ εἰρήνης δοκῆτε δεῖσθαι, ἄνευ ὅπλων ἥκετε· ὡς δὲ καλῶς ἕξει τὰ ὑμέτερα, ἢν φίλοι γένησθε, ἐμοὶ μελήσει.

3.2.14Khaldaiolar bunu duyunca Kyros'u çok övdüler, ona çok kez el sıkıştılar ve evlerine gittiler. Ermeni kralı ise Kyros'un çağrısını ve yaptıklarını duyunca, dülgerleri ve gerekli gördüğü öbür her şeyi alıp olabildiğince çabuk Kyros'un yanına geldi.

3.2.14

ἀκούσαντες δὲ ταῦτα οἱ Χαλδαῖοι, πολλὰ μὲν ἐπαινέσαντες, πολλὰ δὲ δεξιωσάμενοι τὸν Κῦρον ᾤχοντο οἴκαδε. ὁ δὲ Ἀρμένιος ὡς ἤκουσε τήν τε κλῆσιν τοῦ Κύρου καὶ τὴν πρᾶξιν, λαβὼν τοὺς τέκτονας καὶ τἆλλα ὅσων ᾤετο δεῖν, ἧκε πρὸς τὸν Κῦρον ὡς ἐδύνατο τάχιστα.

3.2.15Kyros'u görünce şöyle dedi: "Kyros, biz insanlar geleceği ne kadar az önceden görebildiğimiz halde ne çok şeye girişiyoruz! İşte ben de özgürlük sağlamaya giriştim, ama hiç olmadığım kadar köle oldum. Yakalandığımızda kesinlikle mahvolduğumuzu sandık, şimdi ise hiç olmadığımız kadar kurtulmuş görünüyoruz. Çünkü bize kötülük etmekten hiç vazgeçmeyenlerin şimdi tam benim dilediğim durumda olduklarını görüyorum."

3.2.15

ἐπεὶ δὲ εἶδε τὸν Κῦρον, ἔλεξεν· ὦ Κῦρε, ὡς ὀλίγα δυνάμενοι προορᾶν ἅνθρωποι περὶ τοῦ μέλλοντος πολλὰ ἐπιχειροῦμεν πράττειν. νῦν γὰρ δὴ καὶ ἐγὼ ἐλευθερίαν μὲν μηχανᾶσθαι ἐπιχειρήσας δοῦλος ὡς οὐδεπώποτε ἐγενόμην· ἐπεὶ δʼ ἑάλωμεν, σαφῶς ἀπολωλέναι νομίσαντες νῦν ἀναφαινόμεθα σεσωσμένοι ὡς οὐδεπώποτε. οἳ γὰρ οὐδεπώποτε ἐπαύοντο πολλὰ κακὰ ἡμᾶς ποιοῦντες, νῦν ὁρῶ τούτους ἔχοντας ὥσπερ ἐγὼ ηὐχόμην.

3.2.16"Şunu da bil, Kyros: Khaldaioları bu tepelerden sürmek için şimdi benden aldığından kat kat fazla para verirdim. Parayı alırken bize yapacağına söz verdiğin iyilikleri de şimdiden tamamladın. Öyle ki sana ayrıca başka minnet borçlarımız da olduğu ortaya çıktı; kötü insanlar değilsek, bunları sana ödemezsek utanırız."

3.2.16

καὶ τοῦτο ἐπίστω, ἔφη, ὦ Κῦρε, ὅτι ἐγὼ ὥστε ἀπελάσαι Χαλδαίους ἀπὸ τούτων τῶν ἄκρων πολλαπλάσια ἂν ἔδωκα χρήματα ὧν σὺ νῦν ἔχεις παρʼ ἐμοῦ· καὶ ἃ ὑπισχνοῦ ποιήσειν ἀγαθὰ ἡμᾶς ὅτʼ ἐλάμβανες τὰ χρήματα, ἀποτετέλεσταί σοι ἤδη, ὥστε καὶ προσοφείλοντές σοι ἄλλας χάριτας ἀναπεφήναμεν, ἃς ἡμεῖς γε, εἰ μὴ κακοί ἐσμεν, αἰσχυνοίμεθʼ ἄν σοι μὴ ἀποδιδόντες.

3.2.17Ermeni kralı bunları söyledi. Khaldaiolar da gelip Kyros'tan kendileriyle barış yapmasını rica ettiler. Kyros onlara sordu: "Khaldaiolar, şimdi barışı istemenizin sebebi, biz bu tepeleri tuttuğumuza göre barış olursa savaşmaktan daha güvenli yaşayabileceğinizi düşünmeniz değil mi?"

3.2.17

ὁ μὲν Ἀρμένιος τοσαῦτʼ ἔλεξεν. οἱ δὲ Χαλδαῖοι ἧκον δεόμενοι τοῦ Κύρου εἰρήνην σφίσι ποιῆσαι. καὶ ὁ Κῦρος ἐπήρετο αὐτούς· ἄλλο τι, ἔφη, ὦ Χαλδαῖοι, ἢ τούτου ἕνεκα εἰρήνης νῦν ἐπιθυμεῖτε ὅτι νομίζετε ἀσφαλέστερον ἂν δύνασθαι ζῆν εἰρήνης γενομένης ἢ πολεμοῦντες, ἐπεὶ ἡμεῖς τάδʼ ἔχομεν;

3.2.18Khaldaiolar evet dediler. Kyros "Peki," dedi, "barış sayesinde başka iyi şeyler de elde etseniz?" "O zaman daha da çok sevinirdik," dediler. "Şimdi kendinizi yoksul saymanızın sebebi, iyi topraktan yoksun olmanız değil mi?" Buna da evet dediler. "Öyleyse," dedi Kyros, "öbür Ermenilerin ödediği kadarını ödeyerek Ermeni topraklarından istediğiniz kadarını işlemenize izin verilmesini ister misiniz?"

3.2.18

ἔφασαν οἱ Χαλδαῖοι. καὶ ὅς, τί δʼ, ἔφη, εἰ καὶ ἄλλα ὑμῖν ἀγαθὰ προσγένοιτο διὰ τὴν εἰρήνην; ἔτι ἄν, ἔφασαν, μᾶλλον εὐφραινοίμεθα. ἄλλο τι οὖν, ἔφη, ἢ διὰ τὸ γῆς σπανίζειν ἀγαθῆς νῦν πένητες νομίζετʼ εἶναι; συνέφασαν καὶ τοῦτο. τί οὖν; ἔφη ὁ Κῦρος, βούλοισθʼ ἂν ἀποτελοῦντες ὅσαπερ οἱ ἄλλοι Ἀρμένιοι ἐξεῖναι ὑμῖν τῆς Ἀρμενίας [γῆς] ἐργάζεσθαι ὁπόσην ἂν θέλητε;

3.2.19"Haksızlığa uğramayacağımıza güvenebilirsek isteriz," dediler Khaldaiolar. "Ya sen, Ermeni kralı, onu işleyenler sana âdet olan vergiyi ödeyeceklerse, şimdi işlenmeyen toprağının işlenmesini ister misin?" Ermeni kralı bunu büyük bir bedel karşılığında bile satın alacağını söyledi; çünkü geliri çok artardı.

3.2.19

ἔφασαν οἱ Χαλδαῖοι, εἰ πιστεύοιμεν μὴ ἀδικήσεσθαι. τί δέ, σύ, ἔφη, ὦ Ἀρμένιε, βούλοιο ἄν σοι τὴν νῦν ἀργὸν οὖσαν [γῆν] ἐνεργὸν γενέσθαι, εἰ μέλλοιεν τὰ νομιζόμενα παρὰ σοὶ ἀποτελεῖν οἱ ἐργαζόμενοι; ἔφη ὁ Ἀρμένιος πολλοῦ ἂν τοῦτο πρίασθαι· πολὺ γὰρ ἂν αὐξάνεσθαι τὴν πρόσοδον.

3.2.20"Peki, Khaldaiolar," dedi Kyros, "sizin iyi dağlarınız olduğuna göre, otlatanlar size hakkınızı ödeyecekse, Ermenilerin oralarda hayvan otlatmasına razı olur musunuz?" Khaldaiolar razı olacaklarını söylediler; çünkü hiçbir zahmete girmeden büyük kazanç sağlarlardı. "Sen de, Ermeni kralı, Khaldaiolara az bir şey ödeyip çok daha fazla kazanacaksan, bunların otlaklarını kullanmak ister misin?" "Hem de çok isterim," dedi, "güvenle otlatabileceğimi düşünürsem." "Tepeler müttefikinizin elinde olursa güvenle otlatamaz mısınız?" Ermeni kralı otlatabileceğini söyledi.

3.2.20

τί δʼ, ὑμεῖς, ἔφη, ὦ Χαλδαῖοι, ἐπεὶ ὄρη ἀγαθὰ ἔχετε, ἐθέλοιτʼ ἂν ἐᾶν νέμειν ταῦτα τοὺς Ἀρμενίους, εἰ ὑμῖν μέλλοιεν οἱ νέμοντες τὰ δίκαια ἀποτελεῖν; ἔφασαν οἱ Χαλδαῖοι· πολλὰ γὰρ ἂν ὠφελεῖσθαι οὐδὲν πονοῦντες. σὺ δέ, ἔφη, ὦ Ἀρμένιε, ἐθέλοις ἂν ταῖς τούτων νομαῖς χρῆσθαι, εἰ μέλλοις μικρὰ ὠφελῶν Χαλδαίους πολὺ πλείω ὠφελήσεσθαι; καὶ σφόδρα ἄν, ἔφη, εἴπερ οἰοίμην ἀσφαλῶς νεμεῖν. οὐκοῦν, ἔφη, ἀσφαλῶς ἂν νέμοιτε, εἰ τὰ ἄκρα ἔχοιτε σύμμαχα; ἔφη ὁ Ἀρμένιος.

3.2.21"Ama Zeus hakkı için," dediler Khaldaiolar, "tepeler bunların elinde olursa, bunların toprağını değil, kendi toprağımızı bile güvenle işleyemeyiz." "Peki, tepeler de sizin müttefikinizin elinde olursa?" dedi Kyros. "O zaman bizim için iyi olur," dediler. "Ama Zeus hakkı için," dedi Ermeni kralı, "bunlar tepeleri, hele de tahkim edilmiş olarak, yeniden ele geçirirlerse bu kez bizim için iyi olmaz."

3.2.21

ἀλλὰ μὰ Δίʼ, ἔφασαν οἱ Χαλδαῖοι, οὐκ ἂν ἡμεῖς ἀσφαλῶς ἐργαζοίμεθα μὴ ὅτι τὴν τούτων, ἀλλʼ οὐδʼ ἂν τὴν ἡμετέραν, εἰ οὗτοι τὰ ἄκρα ἔχοιεν. εἰ δʼ ὑμῖν αὖ, ἔφη, τὰ ἄκρα σύμμαχα εἶεν; οὕτως ἄν, ἔφασαν, ἡμῖν καλῶς ἔχοι. ἀλλὰ μὰ Δίʼ, ἔφη ὁ Ἀρμένιος, οὐκ ἂν ἡμῖν αὖ καλῶς ἔχοι, εἰ οὗτοι παραλήψονται πάλιν τὰ ἄκρα ἄλλως τε καὶ τετειχισμένα.

3.2.22Kyros şöyle dedi: "Öyleyse ben şöyle yapacağım: tepeleri ikinize de teslim etmeyeceğim, biz koruyacağız. Hanginiz haksızlık ederse, biz haksızlığa uğrayanın yanında olacağız."

3.2.22

καὶ ὁ Κῦρος εἶπεν· οὑτωσὶ τοίνυν, ἔφη, ἐγὼ ποιήσω· οὐδετέροις ὑμῶν τὰ ἄκρα παραδώσω, ἀλλʼ ἡμεῖς φυλάξομεν αὐτά· κἂν ἀδικῶσιν ὑμῶν ὁπότεροι, σὺν τοῖς ἀδικουμένοις ἡμεῖς ἐσόμεθα.

3.2.23İkisi de bunu duyunca övdüler ve barışın ancak böyle sağlam olabileceğini söylediler. Bu şartlarla hepsi birbirine güvence verip aldı. İki halkın birbirinden bağımsız olmasını, ama birbirleriyle evlenebilmelerini, birbirlerinin topraklarını işleyip otlatabilmelerini, biri haksızlığa uğrarsa da birlikte savaşmalarını kararlaştırdılar.

3.2.23

ὡς δʼ ἤκουσαν ταῦτα ἀμφότεροι, ἐπῄνεσαν καὶ ἔλεγον ὅτι οὕτως ἂν μόνως ἡ εἰρήνη βεβαία γένοιτο. καὶ ἐπὶ τούτοις ἔδοσαν καὶ ἔλαβον πάντες τὰ πιστά, καὶ ἐλευθέρους μὲν ἀμφοτέρους ἀπʼ ἀλλήλων εἶναι συνετίθεντο, ἐπιγαμίας δʼ εἶναι καὶ ἐπεργασίας καὶ ἐπινομίας, καὶ ἐπιμαχίαν δὲ κοινήν, εἴ τις ἀδικοίη ὁποτέρους.

3.2.24O zaman işler böyle yoluna kondu. O zaman yapılan anlaşmalar Khaldaiolarla Ermenistan'ı elinde tutan arasında bugün de böyle sürüp gidiyor. Anlaşmalar yapılınca iki taraf da hemen ortak bir kale gibi gönülden duvarları örmeye başladı ve gerekli malzemeyi birlikte getirdi.

3.2.24

οὕτω μὲν οὖν τότε διεπράχθη· καὶ νῦν δὲ ἔτι οὕτω διαμένουσιν αἱ τότε γενόμεναι συνθῆκαι Χαλδαίοις καὶ τῷ τὴν Ἀρμενίαν ἔχοντι. ἐπεὶ δὲ αἱ συνθῆκαι ἐγεγένηντο, εὐθὺς συνετείχιζόν τε ἀμφότεροι προθύμως ὡς κοινὸν φρούριον καὶ τὰ ἐπιτήδεια συνεισῆγον.

3.2.25Akşam yaklaşınca, artık dost oldukları için iki tarafı da yemeğe yanına aldı. Çadırda birlikteyken Khaldaiolardan biri, bu şartların öbür Khaldaioların hepsi için dua edip dilenecek şeyler olduğunu söyledi; ama Khaldaiolar arasında yağmacılıkla geçinen, toprak işlemeyi bilmeyen, savaştan geçinmeye alıştıkları için işleyemeyecek olanlar da vardı. Bunlar ya yağmacılık ya da paralı askerlik yapıyorlardı; çoğu zaman Hint kralının yanında —çünkü, dediler, o çok altını olan bir adamdı—, çoğu zaman da Astyages'in yanında. Kyros "Öyleyse neden şimdi de benim yanımda paralı askerlik yapmıyorlar?" dedi.

3.2.25

ἐπεὶ δʼ ἑσπέρα προσῄει, συνδείπνους ἔλαβεν ἀμφοτέρους πρὸς ἑαυτὸν ὡς φίλους ἤδη. συσκηνούντων δὲ εἶπέ τις τῶν Χαλδαίων ὅτι τοῖς μὲν ἄλλοις σφῶν πᾶσιν εὐκτὰ ταῦτα εἴη· εἰσὶ δέ τινες τῶν Χαλδαίων οἳ λῃζόμενοι ζῶσι καὶ οὔτʼ ἐπίστανται ἐργάζεσθαι οὔτʼ ἂν δύναιντο, εἰθισμένοι ἀπὸ πολέμου βιοτεύειν· αἰδὲ γὰρ ἐλῄζοντο ἢ ἐμισθοφόρουν, πολλάκις μὲν παρὰ τῷ Ἰνδῶν βασιλεῖ ʽκαὶ γάρ, ἔφασαν, πολύχρυσος ἁνήῤ, πολλάκις δὲ καὶ παρʼ Ἀστυάγει. καὶ ὁ Κῦρος ἔφη· τί οὖν οὐ καὶ νῦν παρʼ ἐμοὶ μισθοφοροῦσιν;

3.2.26"Ben de kim olursa olsun, birinin şimdiye kadar verdiği en yüksek ücreti vereceğim." Ötekiler buna katıldılar ve isteyecek çok kişi olacağını söylediler.

3.2.26

ἐγὼ γὰρ δώσω ὅσον τις καὶ ἄλλος πλεῖστον δήποτε ἔδωκε. συνέφασαν [οἱ], καὶ πολλούς γε ἔσεσθαι ἔλεγον τοὺς ἐθελήσοντας.

3.2.27Bu konuda böyle anlaşıldı. Kyros, Khaldaioların sık sık Hint kralına gittiklerini duyunca, Hint kralının yanından Medlerin işlerini gözlemek için adamların geldiğini, sonra da bu kez düşmanınkileri görmek için düşmanın yanına gittiklerini hatırladı; kendi yaptıklarını Hint kralının öğrenmesini istedi.

3.2.27

καὶ ταῦτα μὲν δὴ οὕτω συνωμολογεῖτο. ὁ δὲ Κῦρος ὡς ἤκουσεν ὅτι πολλάκις πρὸς τὸν Ἰνδὸν οἱ Χαλδαῖοι ἐπορεύοντο, ἀναμνησθεὶς ὅτι ἦλθον παρʼ αὐτοῦ κατασκεψόμενοι εἰς Μήδους τὰ αὐτῶν πράγματα καὶ ᾤχοντο πρὸς τοὺς πολεμίους, ὅπως αὖ καὶ τὰ ἐκείνων κατίδωσιν, ἐβούλετο μαθεῖν τὸν Ἰνδὸν τὰ αὑτῷ πεπραγμένα.

3.2.28Bunun üzerine şöyle bir söze başladı: "Ermeni kralı, siz de, Khaldaiolar, söyleyin bana: şimdi ben adamlarımdan birini Hint kralına göndersem, onunla birlikte, ona yol gösterecek ve Hint kralından istediğimi elde etmemize yardım edecek adamlarınızdan bazılarını gönderir misiniz? Çünkü ben daha fazla paramız olsun isterim; ki gereken kimselere bol bol ücret verebileyim, sefer arkadaşlarımızdan hak edenleri onurlandırıp armağanlar verebileyim. İşte bunun için, ihtiyacım olduğunu düşündüğüm için, olabildiğince bol param olsun istiyorum. Sizinkine el sürmemek ise bana hoş görünüyor; çünkü sizi artık dost sayıyorum. Ama Hint kralından, verirse, seve seve alırım."

3.2.28

ἤρξατο οὖν λόγου τοιοῦδε· ὦ Ἀρμένιε, ἔφη, καὶ ὑμεῖς, ὦ Χαλδαῖοι, εἴπατέ μοι, εἴ τινα ἐγὼ νῦν τῶν ἐμῶν ἀποστέλλοιμι πρὸς τὸν Ἰνδόν, συμπέμψαιτʼ ἄν μοι τῶν ὑμετέρων οἵτινες αὐτῷ τήν τε ὁδὸν ἡγοῖντο ἂν καὶ συμπράττοιεν ὥστε γενέσθαι ἡμῖν παρὰ τοῦ Ἰνδοῦ ἃ ἐγὼ βούλομαι; ἐγὼ γὰρ χρήματα μὲν προσγενέσθαι ἔτι ἂν βουλοίμην ἡμῖν, ὅπως ἔχω καὶ μισθὸν ἀφθόνως διδόναι οἷς ἂν δέῃ καὶ τιμᾶν καὶ δωρεῖσθαι τῶν συστρατευομένων τοὺς ἀξίους· τούτων δὴ ἕνεκα βούλομαι ὡς ἀφθονώτατα χρήματα ἔχειν, δεῖσθαι τούτων νομίζων. τῶν δὲ ὑμετέρων ἡδύ μοι ἀπέχεσθαι φαίνεται· φίλους γὰρ ὑμᾶς ἤδη νομίζω· παρὰ δὲ τοῦ Ἰνδοῦ ἡδέως ἂν λάβοιμι, εἰ διδοίη.

3.2.29"Size kılavuz ve yardımcı vermenizi istediğim haberci oraya varınca şöyle diyecek: 'Hint kralı, Kyros beni sana gönderdi. Yurttan, Perslerden başka bir ordu beklediği için daha fazla paraya ihtiyacı olduğunu söylüyor.'" "Gerçekten de bekliyorum," dedi Kyros. "'Gücün yettiği kadarını ona gönderirsen, tanrı işini iyi bir sona erdirirse, sana iyiliğin karşılığını öyle vermeye çalışacağını söylüyor ki ona bu iyiliği yapmakla iyi düşünmüş olduğuna inanasın.'"

3.2.29

ὁ οὖν ἄγγελος, ᾧ κελεύω ὑμᾶς ἡγεμόνας δοῦναι καὶ συμπράκτορας [γενέσθαι], ἐλθὼν ἐκεῖσε ὧδε λέξει· ἔπεμψέ με Κῦρος, ὦ Ἰνδέ, πρὸς σέ· φησὶ δὲ προσδεῖσθαι χρημάτων, προσδεχόμενος ἄλλην στρατιὰν οἴκοθεν ἐκ Περσῶν· καὶ γὰρ προσδέχομαι, ἔφη· ἢν οὖν αὐτῷ πέμψῃς ὁπόσα σοι προχωρεῖ, φησίν, ἢν θεὸς ἀγαθὸν τέλος διδῷ αὐτῷ, πειράσεσθαι ποιῆσαι ὥστε σε νομίζειν καλῶς βεβουλεῦσθαι χαρισάμενον αὐτῷ.

3.2.30"Benim adamım bunları söyleyecek. Siz de kendi adamlarınıza size faydalı görünen talimatları verin. Ondan para alırsak, daha bol bol harcarız. Almazsak, ona hiçbir minnet borcumuz olmadığını bileceğiz; onun yüzünden çekinmeden her şeyi kendi çıkarımıza göre düzenleyebileceğiz."

3.2.30

ταῦτα μὲν ὁ παρʼ ἐμοῦ λέξει. τοῖς δὲ παρʼ ὑμῶν ὑμεῖς αὖ ἐπιστέλλετε ὅ τι ὑμῖν σύμφορον δοκεῖ εἶναι. καὶ ἢν μὲν λάβωμεν, ἔφη, παρʼ αὐτοῦ, ἀφθονωτέροις χρησόμεθα· ἢν δὲ μὴ λάβωμεν, εἰσόμεθα ὅτι οὐδεμίαν αὐτῷ χάριν ὀφείλομεν, ἀλλʼ ἐξέσται ἡμῖν ἐκείνου ἕνεκα πρὸς τὸ ἡμέτερον συμφέρον πάντα τίθεσθαι.

3.2.31Kyros bunları, gidecek olan Ermenilerin ve Khaldaioların, kendisi hakkında, bütün insanların söylemesini ve duymasını istediği şeyleri söyleyeceklerini düşünerek söyledi. O zaman, vakit gelince, çadırdaki toplantıyı dağıtıp dinlenmeye çekildiler.

3.2.31

ταῦτʼ εἶπεν ὁ Κῦρος, νομίζων τοὺς ἰόντας Ἀρμενίων καὶ Χαλδαίων τοιαῦτα λέξειν περὶ αὐτοῦ οἷα αὐτὸς ἐπεθύμει πάντας ἀνθρώπους καὶ λέγειν καὶ ἀκούειν περὶ αὐτοῦ. καὶ τότε μὲν δή, ὁπότε καλῶς εἶχε, διαλύσαντες τὴν σκηνὴν ἀνεπαύοντο.

3.3.13. Bölüm

Ertesi gün Kyros haberciyi, söylediği talimatları vererek gönderdi; Ermeni kralı ve Khaldaiolar da, hem yardım etmeye hem Kyros hakkında gerekeni söylemeye en yetenekli saydıkları adamları onunla birlikte gönderdiler. Bundan sonra Kyros kaleyi yeterli muhafızlarla ve bütün gerekli malzemeyle donattı; başlarına da Kyaksares'i en çok memnun edeceğini düşündüğü bir Med bıraktı. Sonra gelirken yanında olan orduyu, Ermenilerden aldığı askerleri ve Khaldaiolardan gelen, kendilerini öbürlerinin hepsinden üstün sayan dört bin kadar adamı alıp yola çıktı.

3.3.1

τῇ δʼ ὑστεραίᾳ ὅ τε Κῦρος ἔπεμπε τὸν ἄγγελον ἐπιστείλας ὅσαπερ ἔφη καὶ ὁ Ἀρμένιος καὶ οἱ Χαλδαῖοι συνέπεμπον οὓς ἱκανωτάτους ἐνόμιζον εἶναι καὶ συμπρᾶξαι καὶ εἰπεῖν περὶ Κύρου τὰ προσήκοντα. ἐκ δὲ τούτου κατασκευάσας ὁ Κῦρος τὸ φρούριον καὶ φύλαξιν ἱκανοῖς καὶ τοῖς ἐπιτηδείοις πᾶσι καὶ ἄρχοντʼ αὐτῶν καταλιπὼν Μῆδον ὃν ᾤετο Κυαξάρῃ ἂν μάλιστα χαρίσασθαι, ἀπῄει συλλαβὼν τὸ στράτευμα ὅσον τε ἦλθεν ἔχων καὶ ὃ παρʼ Ἀρμενίων προσέλαβε, καὶ τοὺς παρὰ Χαλδαίων εἰς τετρακισχιλίους, οἳ ᾤοντο καὶ συμπάντων τῶν ἄλλων κρείττονες εἶναι.

3.3.2Yerleşik bölgeye indiğinde Ermenilerden ne erkek ne kadın, hiç kimse evinde kalmadı; hepsi barıştan sevinerek, her biri değerli neyi varsa getirip sürerek onu karşılamaya çıktı. Ermeni kralı da buna kızmadı; Kyros'un herkesten gördüğü onurla daha çok sevineceğini düşünüyordu. Sonunda Ermeni kralının karısı da kızlarıyla ve küçük oğluyla onu karşılamaya çıktı; başka armağanlarla birlikte, Kyros'un daha önce almak istemediği altını da getiriyordu.

3.3.2

ὡς δὲ κατέβη εἰς τὴν οἰκουμένην, οὐδεὶς ἔμεινεν ἔνδον Ἀρμενίων οὔτʼ ἀνὴρ οὔτε γυνή, ἀλλὰ πάντες ὑπήντων ἡδόμενοι τῇ εἰρήνῃ καὶ φέροντες καὶ ἄγοντες ὅ τι ἕκαστος ἄξιον εἶχε. καὶ ὁ Ἀρμένιος τούτοις οὐκ ἤχθετο, οὕτως ἂν νομίζων καὶ τὸν Κῦρον μᾶλλον ἥδεσθαι τῇ ὑπὸ πάντων τιμῇ. τέλος δὲ ὑπήντησε καὶ ἡ γυνὴ τοῦ Ἀρμενίου, τὰς θυγατέρας ἔχουσα καὶ τὸν νεώτερον υἱόν, καὶ σὺν ἄλλοις δώροις τὸ χρυσίον ἐκόμιζεν ὃ πρότερον οὐκ ἤθελε λαβεῖν Κῦρος.

3.3.3Kyros bunu görünce şöyle dedi: "Siz beni ücret karşılığı iyilik eden biri yapamazsınız. Sen, hanımefendi, getirdiğin bu parayı al da git. Ermeni kralına bir daha gömmesi için verme. Oğlunu bununla olabildiğince güzel donatıp sefere gönder. Kalanıyla da kendine, kocana, kızlarına ve oğullarına öyle şeyler al ki onlara sahip olunca daha güzel süslenesiniz ve ömrünüzü daha tatlı geçiresiniz. Toprağa gelince," dedi, "her birimiz öldüğünde bedenlerimizi gömmek yetsin."

3.3.3

καὶ ὁ Κῦρος ἰδὼν εἶπεν· ὑμεῖς ἐμὲ οὐ ποιήσετε μισθοῦ περιόντα εὐεργετεῖν, ἀλλὰ σύ, ὦ γύναι, ἔχουσα ταῦτα τὰ χρήματα ἃ φέρεις ἄπιθι, καὶ τῷ μὲν Ἀρμενίῳ μηκέτι δῷς αὐτὰ κατορύξαι, ἔκπεμψον δὲ τὸν υἱὸν ὡς κάλλιστα ἀπʼ αὐτῶν κατασκευάσασα ἐπὶ τὴν στρατιάν· ἀπὸ δὲ τῶν λοιπῶν κτῶ καὶ σαυτῇ καὶ τῷ ἀνδρὶ καὶ ταῖς θυγατράσι καὶ τοῖς υἱοῖς ὅ τι κεκτημένοι καὶ κοσμήσεσθε κάλλιον καὶ ἥδιον τὸν αἰῶνα διάξετε· εἰς δὲ τὴν γῆν, ἔφη, ἀρκείτω τὰ σώματα, ὅταν ἕκαστος τελευτήσῃ, κατακρύπτειν.

3.3.4Bunu söyleyip atını sürüp geçti. Ermeni kralı ve öbür bütün halk onu uğurladı; onu velinimetleri, iyi adam diye anarak sesleniyorlardı. Ülkeden çıkarana kadar böyle yaptılar. Ermeni kralı, yurtta barış olduğu için ona daha da büyük bir ordu kattı.

3.3.4

ὁ μὲν ταῦτʼ εἰπὼν παρήλαυνεν· ὁ δʼ Ἀρμένιος συμπρούπεμπε καὶ οἱ ἄλλοι πάντες ἄνθρωποι, ἀνακαλοῦντες τὸν εὐεργέτην, τὸν ἄνδρα τὸν ἀγαθόν· καὶ τοῦτʼ ἐποίουν, ἕως ἐκ τῆς χώρας ἐξέπεμψαν. συναπέστειλε δʼ αὐτῷ ὁ Ἀρμένιος καὶ στρατιὰν πλείονα, ὡς εἰρήνης οἴκοι οὔσης.

3.3.5Böylece Kyros yalnız aldığı paralarla zenginleşmiş olarak değil, tavrı sayesinde, ihtiyaç duyduğunda alabilmek üzere bunlardan çok daha fazlasını hazır etmiş olarak ayrıldı. O gün sınır bölgesinde ordugâh kurdu. Ertesi gün orduyu ve paraları Kyaksares'e gönderdi; Kyaksares de dediği gibi yakındaydı. Kendisi ise Tigranes'le ve Perslerin en iyileriyle, nerede hayvana rastlarlarsa orada avlanıp eğleniyordu.

3.3.5

οὕτω δὴ ὁ Κῦρος ἀπῄει κεχρηματισμένος οὐχ ἃ ἔλαβε μόνον χρήματα, ἀλλὰ πολὺ πλείονα τούτων ἡτοιμασμένος διὰ τὸν τρόπον, ὥστε λαμβάνειν ὁπότε δέοιτο. καὶ τότε μὲν ἐστρατοπεδεύσατο ἐν τοῖς μεθορίοις. τῇ δʼ ὑστεραίᾳ τὸ μὲν στράτευμα καὶ τὰ χρήματα ἔπεμψε πρὸς Κυαξάρην· ὁ δὲ πλησίον ἦν, ὥσπερ ἔφησεν· αὐτὸς δὲ σὺν Τιγράνῃ καὶ Περσῶν τοῖς ἀρίστοις ἐθήρα ὅπουπερ ἐπιτυγχάνοιεν θηρίοις καὶ ηὐφραίνετο.

3.3.6Med ülkesine varınca paralardan yüzbaşılarına her birine yeterli gördüğü kadarını verdi; ki onlar da emirlerindekilerden hayran kaldıklarını onurlandırabilsinler. Çünkü her biri kendi payına düşen kısmı övgüye değer kılarsa, bütünün de iyi olacağını düşünüyordu. Kendisi de ordu için güzel bir şey gördüğünde onu alıp her seferinde en çok hak edenlere armağan ediyordu; çünkü ordunun sahip olduğu güzel ve iyi her şeyin kendisini de süslediğini düşünüyordu.

3.3.6

ἐπεὶ δʼ ἀφίκετο εἰς Μήδους, τῶν χρημάτων ἔδωκε τοῖς αὑτοῦ ταξιάρχοις ὅσα ἐδόκει ἑκάστῳ ἱκανὰ εἶναι, ὅπως καὶ ἐκεῖνοι ἔχοιεν τιμᾶν, εἴ τινας ἄγαιντο τῶν ὑφʼ ἑαυτούς· ἐνόμιζε γάρ, εἰ ἕκαστος τὸ μέρος ἀξιέπαινον ποιήσειε, τὸ ὅλον αὐτῷ καλῶς ἔχειν. καὶ αὐτὸς δὲ ὅ τι που καλὸν ἴδοι ἐς στρατιάν, ταῦτα κτώμενος διεδωρεῖτο τοῖς ἀεὶ ἀξιωτάτοις, νομίζων ὅ τι καλὸν κἀγαθὸν ἔχοι τὸ στράτευμα, τούτοις ἅπασιν αὐτὸς κεκοσμῆσθαι.

3.3.7Aldıklarından onlara dağıtırken, yüzbaşıların, takım komutanlarının ve onurlandırdığı herkesin ortasında aşağı yukarı şöyle dedi: "Dostlar, sanırım şimdi bir sevinç havası içindeyiz; hem bir bolluğa kavuştuğumuz hem de istediklerimizi onurlandıracak, herkesi de hak ettiği gibi onurlandırılacak imkânımız olduğu için."

3.3.7

ἡνίκα δὲ αὐτοῖς διεδίδου ὧν ἔλαβεν, ἔλεξεν ὧδέ πως εἰς τὸ μέσον τῶν ταξιάρχων καὶ λοχαγῶν καὶ πάντων ὅσους ἐτίμα. ἄνδρες φίλοι, δοκεῖ ἡμῖν εὐφροσύνη τις νῦν παρεῖναι, καὶ ὅτι εὐπορία τις προσγεγένηται καὶ ὅτι ἔχομεν ἀφʼ ὧν τιμᾶν ἕξομεν οὓς ἂν βουλώμεθα καὶ τιμᾶσθαι ὡς ἂν ἕκαστος ἄξιος ᾖ.

3.3.8"Bu iyi şeylere hangi işlerin sebep olduğunu her hâlükârda hatırlayalım. Düşünürseniz şunları bulacaksınız: gereken yerde uykusuz kalmak, zahmete katlanmak, acele etmek ve düşmana boyun eğmemek. Bundan sonra da böyle iyi adamlar olmalıyız; büyük hazları ve büyük iyilikleri itaatin, dayanıklılığın, zamanında katlanılan zahmetlerin ve tehlikelerin sağladığını bilerek."

3.3.8

πάντως δὴ ἀναμιμνῃσκώμεθα τὰ ποῖʼ ἄττα ἔργα τούτων τῶν ἀγαθῶν ἐστιν αἴτια· σκοπούμενοι γὰρ εὑρήσετε τό τε ἀγρυπνῆσαι ὅπου ἔδει καὶ τὸ πονῆσαι καὶ τὸ σπεῦσαι καὶ τὸ μὴ εἶξαι τοῖς πολεμίοις. οὕτως οὖν χρὴ καὶ τὸ λοιπὸν ἄνδρας ἀγαθοὺς εἶναι, γιγνώσκοντας ὅτι τὰς μεγάλας ἡδονὰς καὶ τἀγαθὰ τὰ μεγάλα ἡ πειθὼ καὶ ἡ καρτερία καὶ οἱ ἐν τῷ καιρῷ πόνοι καὶ κίνδυνοι παρέχονται.

3.3.9Kyros askerlerin bedence asker zahmetlerine dayanabilecek, psykhē bakımından da düşmanı hiçe sayabilecek durumda olduğunu, her birinin kendi silahına uygun olanı bildiğini, komutanlara itaat etmeye de hepsinin iyi hazırlandığını görüyordu. Bu yüzden artık düşmana karşı bir şey yapmayı arzuluyordu; çünkü oyalanırken komutanların güzel hazırlıklarında da çoğu zaman bir şeylerin bozulduğunu biliyordu.

3.3.9

κατανοῶν δὲ ὁ Κῦρος ὡς εὖ μὲν αὐτῷ εἶχον τὰ σώματα οἱ στρατιῶται πρὸς τὸ δύνασθαι στρατιωτικοὺς πόνους φέρειν, εὖ δὲ τὰς ψυχὰς πρὸς τὸ καταφρονεῖν τῶν πολεμίων, ἐπιστήμονες δʼ ἦσαν τὰ προσήκοντα τῇ ἑαυτῶν ἕκαστοι ὁπλίσει, καὶ πρὸς τὸ πείθεσθαι δὲ τοῖς ἄρχουσιν ἑώρα πάντας εὖ παρεσκευασμένους, ἐκ τούτων οὖν ἐπεθύμει τι ἤδη τῶν πρὸς τοὺς πολεμίους πράττειν, γιγνώσκων ὅτι ἐν τῷ μέλλειν πολλάκις τοῖς ἄρχουσι καὶ τῆς καλῆς παρασκευῆς ἀλλοιοῦταί τι.

3.3.10Ayrıca askerlerden birçoğunun, yarıştıkları işlerde hırslı oldukları için birbirlerini kıskandıklarını da görüyordu. Bu yüzden de onları bir an önce düşman ülkesine çıkarmak istiyordu. Çünkü ortak tehlikelerin müttefikleri birbirine karşı dostça kıldığını biliyordu. O zaman artık ne silahlarıyla süslenenleri ne de şan peşinde koşanları kıskanırlar; tersine, böyle olanlar kendileri gibileri ortak iyiliğe iş ortağı saydıkları için onları daha çok över ve severler.

3.3.10

ἔτι δʼ ὁρῶν ὅτι φιλοτίμως ἔχοντες ἐν οἷς ἀντηγωνίζοντο πολλοὶ καὶ ἐπιφθόνως εἶχον πρὸς ἀλλήλους τῶν στρατιωτῶν, καὶ τούτων ἕνεκα ἐξάγειν αὐτοὺς ἐβούλετο εἰς τὴν πολεμίαν ὡς τάχιστα, εἰδὼς ὅτι οἱ κοινοὶ κίνδυνοι φιλοφρόνως ποιοῦσιν ἔχειν τοὺς συμμάχους πρὸς ἀλλήλους, καὶ οὐκέτι ἐν τούτῳ οὔτε τοῖς ἐν ὅπλοις κοσμουμένοις φθονοῦσιν οὔτε τοῖς δόξης ἐφιεμένοις, ἀλλὰ μᾶλλον καὶ ἐπαινοῦσι καὶ ἀσπάζονται οἱ τοιοῦτοι τοὺς ὁμοίους, νομίζοντες συνεργοὺς αὐτοὺς τοῦ κοινοῦ ἀγαθοῦ εἶναι.

3.3.11Böylece önce orduyu baştan sona silahlandırıp olabildiğince güzel ve iyi bir düzene soktu; sonra on binbaşıları, binbaşıları, yüzbaşıları ve takım komutanlarını çağırdı. Bunlar savaş düzeninin sayılarına dahil edilmekten muaftılar. Komutana kulak vermeleri ya da bir emir iletmeleri gerektiğinde bile hiçbir şey komutansız kalmıyordu; geride kalan her şeyi onikibaşılar ve altıbaşılar düzene sokuyordu.

3.3.11

οὕτω δὴ πρῶτον μὲν ἐξώπλισε τὴν στρατιὰν καὶ κατέταξεν ὡς ἐδύνατο κάλλιστά τε καὶ ἄριστα, ἔπειτα δὲ συνεκάλεσε μυριάρχους καὶ χιλιάρχους καὶ ταξιάρχους καὶ λοχαγούς. οὗτοι γὰρ ἀπολελυμένοι ἦσαν τοῦ καταλέγεσθαι ἐν τοῖς τακτικοῖς ἀριθμοῖς, καὶ ὁπότε δέοι ἢ ὑπακούειν τῷ στρατηγῷ ἢ παραγγέλλειν τι, οὐδʼ ὣς οὐδὲν ἄναρχον κατελείπετο, ἀλλὰ δωδεκαδάρχοις καὶ ἑξαδάρχοις πάντα τὰ καταλειπόμενα διεκοσμεῖτο.

3.3.12Önemli adamlar toplanınca onları dolaştırıp iyi durumda olanları gösterdi, müttefiklerin her birinin hangi bakımdan güçlü olduğunu anlattı. Onlara da hemen bir şey yapma tutkusu aşılayınca, şimdi birliklerine dönmelerini, her birinin kendi adamlarına kendisinin onlara öğrettiğini öğretmesini, hepsinde sefere çıkma arzusu uyandırmaya çalışmasını söyledi; ki hepsi büyük bir şevkle yola çıksın. Sabah erkenden de Kyaksares'in kapısında hazır bulunmalarını istedi.

3.3.12

ἐπεὶ δὲ συνῆλθον οἱ ἐπικαίριοι, παράγων αὐτοὺς ἐπεδείκνυέ τε αὐτοῖς τὰ καλῶς ἔχοντα καὶ ἐδίδασκεν ᾗ ἕκαστον ἰσχυρὸν ἦν τῶν συμμαχικῶν. ἐπεὶ δὲ κἀκείνους ἐποίησεν ἐρωτικῶς ἔχειν τοῦ ἤδη ποιεῖν τι, εἶπεν αὐτοῖς νῦν μὲν ἀπιέναι ἐπὶ τὰς τάξεις καὶ διδάσκειν ἕκαστον τοὺς ἑαυτοῦ ἅπερ αὐτὸς ἐκείνους, καὶ πειρᾶσθαι αὐτοὺς ἐπιθυμίαν ἐμβαλεῖν πᾶσι τοῦ στρατεύεσθαι, ὅπως εὐθυμότατα πάντες ἐξορμῷντο, πρῲ δὲ παρεῖναι ἐπὶ τὰς Κυαξάρου θύρας.

3.3.13O zaman hepsi gidip böyle yaptılar. Ertesi gün gün ağarırken önemli adamlar kapıda hazırdı. Kyros onlarla birlikte Kyaksares'in yanına girip şöyle bir söze başladı: "Kyaksares, biliyorum, söyleyeceklerim sana da bize olduğu kadar çoktandır doğru görünüyor. Ama belki bizi beslemekten bıktığın için yola çıkmaktan söz ediyormuşsun gibi görünmekten çekinerek bunu söylemeye utanıyorsun."

3.3.13

τότε μὲν δὴ ἀπιόντες οὕτω πάντες ἐποίουν. τῇ δʼ ὑστεραίᾳ ἅμα τῇ ἡμέρᾳ παρῆσαν οἱ ἐπικαίριοι ἐπὶ θύραις. σὺν τούτοις οὖν ὁ Κῦρος εἰσελθὼν πρὸς τὸν Κυαξάρην ἤρχετο λόγου τοιοῦδε. οἶδα μέν, ἔφη, ὦ Κυαξάρη, ὅτι ἃ μέλλω λέγειν σοὶ πάλαι δοκεῖ οὐδὲν ἧττον ἢ ἡμῖν· ἀλλʼ ἴσως αἰσχύνῃ λέγειν ταῦτα, μὴ δοκῇς ἀχθόμενος ὅτι τρέφεις ἡμᾶς ἐξόδου μεμνῆσθαι.

3.3.14"Madem sen susuyorsun, ben hem senin adına hem bizim adımıza söyleyeceğim. Hepimiz düşünüyoruz ki, madem hazırlandık, düşman senin ülkene saldırdığında dövüşmeyelim, dost topraklarda oturup beklemeyelim de bir an önce düşman ülkesine gidelim."

3.3.14

ἐπεὶ οὖν σὺ σιωπᾷς, ἐγὼ λέξω καὶ ὑπὲρ σοῦ καὶ ὑπὲρ ἡμῶν. ἡμῖν γὰρ δοκεῖ πᾶσιν, ἐπείπερ παρεσκευάσμεθα, μὴ ἐπειδὰν ἐμβάλωσιν οἱ πολέμιοι εἰς τὴν σὴν χώραν, τότε μάχεσθαι, μηδʼ ἐν τῇ φιλίᾳ καθημένους ἡμᾶς ὑπομένειν, ἀλλʼ ἰέναι ὡς τάχιστα εἰς τὴν πολεμίαν.

3.3.15"Çünkü şimdi senin ülkende bulunduğumuz için istemeyerek senin malından çoğuna zarar veriyoruz; düşman ülkesine gidersek onlarınkine seve seve zarar veririz."

3.3.15

νῦν μὲν γὰρ ἐν τῇ σῇ χώρᾳ ὄντες πολλὰ τῶν σῶν σινόμεθα ἄκοντες· ἢν δʼ εἰς τὴν πολεμίαν ἴωμεν, τὰ ἐκείνων κακῶς ποιήσομεν ἡδόμενοι.

3.3.16"Sonra şimdi sen bizi çok para harcayarak besliyorsun; sefere çıkarsak düşman ülkesinden besleniriz."

3.3.16

ἔπειτα νῦν μὲν σὺ ἡμᾶς τρέφεις πολλὰ δαπανῶν, ἢν δʼ ἐκστρατευσώμεθα, θρεψόμεθα ἐκ τῆς πολεμίας.

3.3.17"Bundan başka, orada burada olduğundan daha büyük bir tehlikeyle karşılaşacak olsaydık, belki en güvenlisini seçmek gerekirdi. Ama şimdi biz burada beklesek de onların ülkesine gidip onları orada karşılasak da onlar aynı kalacaklar. Biz de, ister onları burada saldırırken karşılayalım ister onların üzerine gidip çarpışmaya girişelim, aynı kalarak dövüşeceğiz."

3.3.17

ἔτι δὲ εἰ μὲν μείζων τις ἡμῖν ὁ κίνδυνος ἔμελλεν εἶναι ἐκεῖ ἢ ἐνθάδε, ἴσως τὸ ἀσφαλέστατον ἦν αἱρετέον. νῦν δὲ ἴσοι μὲν ἐκεῖνοι ἔσονται, ἤν τε ἐνθάδε ὑπομένωμεν ἤν τε εἰς τὴν ἐκείνων ἰόντες ὑπαντῶμεν αὐτοῖς· ἴσοι δὲ ἡμεῖς ὄντες μαχούμεθα, ἤν τε ἐνθάδε ἐπιόντας αὐτοὺς δεχώμεθα ἤν τε ἐπʼ ἐκείνους ἰόντες τὴν μάχην συνάπτωμεν.

3.3.18"Ama düşmanlarımızın üzerine gidersek ve düşmanı görmeye isteksizmişiz gibi görünmezsek, askerlerimizin çok daha iyi ve çok daha güçlü psykhēleriyle iş göreceğiz. Onlar da, korkup evde oturarak önlerinde sinmediğimizi, yaklaştıklarını öğrenir öğrenmez bir an önce çarpışmak için karşılarına çıktığımızı, ülkemizin zarar görmesini beklemeyip onlardan önce davranarak onların topraklarını şimdiden yakıp yıktığımızı duyduklarında bizden çok daha fazla korkacaklar."

3.3.18

πολὺ μέντοι ἡμεῖς βελτίοσι καὶ ἐρρωμενεστέραις ταῖς ψυχαῖς τῶν στρατιωτῶν χρησόμεθα, ἢν ἴωμεν ἐπὶ τοὺς ἐχθροὺς καὶ μὴ ἄκοντες ὁρᾶν δοκῶμεν τοὺς πολεμίους· πολὺ δὲ κἀκεῖνοι μᾶλλον ἡμᾶς φοβήσονται, ὅταν ἀκούσωσιν ὅτι οὐ φοβούμενοι πτήσσομεν αὐτοὺς οἴκοι καθήμενοι, ἀλλʼ ἐπεὶ αἰσθανόμεθα προσιόντας, ἀπαντῶμέν τε αὐτοῖς, ἵνʼ ὡς τάχιστα συμμείξωμεν, καὶ οὐκ ἀναμένομεν ἕως ἂν ἡ ἡμετέρα χώρα κακῶται, ἀλλὰ φθάνοντες ἤδη δῃοῦμεν τὴν ἐκείνων γῆν.

3.3.19"Gerçekten de onları daha korkulu, kendimizi daha cesaretli kılarsak, bunu büyük bir üstünlük sayarım; tehlikeyi de böylece kendimiz için daha küçük, düşman için daha büyük hesaplarım. Çünkü babamın her zaman söylediği, senin de söylediğin ve öbür herkesin kabul ettiği gibi, savaşlar bedenlerin gücünden çok psykhēlerle karara bağlanır."

3.3.19

καίτοι, ἔφη, εἴ τι ἐκείνους μὲν φοβερωτέρους ποιήσομεν, ἡμᾶς δʼ αὐτοὺς θαρραλεωτέρους, πολὺ τοῦτο ἡμῖν ἐγὼ πλεονέκτημα νομίζω, καὶ τὸν κίνδυνον οὕτως ἡμῖν μὲν ἐλάττω λογίζομαι, τοῖς δὲ πολεμίοις μείζω. πολὺ γὰρ μᾶλλον, ⟨ὡς⟩ καὶ ὁ πατὴρ αἰεὶ λέγει καὶ σὺ φῄς, καὶ οἱ ἄλλοι δὲ πάντες ὁμολογοῦσιν ὡς αἱ μάχαι κρίνονται μᾶλλον ταῖς ψυχαῖς ἢ ταῖς τῶν σωμάτων ῥώμαις.

3.3.20Kyros böyle konuştu. Kyaksares de şöyle cevap verdi: "Kyros, siz de öbür Persler, sizi beslemekten bıktığımı aklınızdan bile geçirmeyin. Ama artık düşman ülkesine gitmek bana da her bakımdan daha iyi görünüyor." "Madem aynı görüşteyiz," dedi Kyros, "toplanalım ve tanrıların işaretleri de bize onay verir vermez bir an önce yola çıkalım."

3.3.20

ὁ μὲν οὕτως εἶπε· Κυαξάρης δὲ ἀπεκρίνατο· ἀλλʼ ὅπως μέν, ὦ Κῦρε καὶ οἱ ἄλλοι Πέρσαι, ἐγὼ ἄχθομαι ὑμᾶς τρέφων μηδʼ ὑπονοεῖτε· τό γε μέντοι ἰέναι εἰς τὴν πολεμίαν ἤδη καὶ ἐμοὶ δοκεῖ βέλτιον εἶναι πρὸς πάντα. ἐπεὶ τοίνυν, ἔφη ὁ Κῦρος, ὁμογνωμονοῦμεν, συσκευαζώμεθα καὶ ἢν τὰ τῶν θεῶν ἡμῖν θᾶττον συγκαταινῇ, ἐξίωμεν ὡς τάχιστα.

3.3.21Bundan sonra askerlere toplanmalarını söylediler. Kyros ise önce Kral Zeus'a, sonra da, merhametli ve lütufkâr olurlarsa ordunun önderleri, iyi destekçileri, müttefikleri ve iyi işlerde öğütçüleri olacaklarını düşündüğü öbür tanrılara kurban kesti. Med ülkesinin sakini ve koruyucusu olan kahramanları da yardıma çağırdı.

3.3.21

ἐκ τούτου τοῖς μὲν στρατιώταις εἶπον συσκευάζεσθαι· ὁ δὲ Κῦρος ἔθυε πρῶτον μὲν Διὶ βασιλεῖ, ἔπειτα δὲ καὶ τοῖς ἄλλοις θεοῖς, οὓς ἡγεῖτο ἵλεως καὶ εὐμενεῖς ὄντας ἡγεμόνας ⟨ἂν⟩ γενέσθαι τῇ στρατιᾷ καὶ παραστάτας ἀγαθοὺς καὶ συμμάχους καὶ συμβούλους τῶν ἀγαθῶν. συμπαρεκάλει δὲ καὶ ἥρωας γῆς Μηδίας οἰκήτορας καὶ κηδεμόνας.

3.3.22Kurbanlar uğurlu çıkıp ordusu da sınırda toplanınca, uğurlu kuş işaretleriyle düşman ülkesine girdi. Sınırı geçer geçmez orada da Toprak'ı dökülen sunularla yatıştırdı, tanrıların gönlünü kurbanlarla, Asur ülkesinin sakini olan kahramanlarınkini de dualarla kazandı. Bunları yaptıktan sonra yeniden atalar Zeus'una kurban kesti; başka bir tanrı da kendini gösterirse hiçbirini ihmal etmiyordu.

3.3.22

ἐπεὶ δʼ ἐκαλλιέρησέ τε καὶ ἁθρόον ἦν αὐτῷ τὸ στράτευμα πρὸς τοῖς ὁρίοις, τότε δὴ οἰωνοῖς χρησάμενος αἰσίοις ἐνέβαλεν εἰς τὴν πολεμίαν. ἐπεὶ δὲ τάχιστα διέβη τὰ ὅρια, ἐκεῖ αὖ καὶ Γῆν ἱλάσκετο χοαῖς καὶ θεοὺς θυσίαις καὶ ἥρωας Ἀσσυρίας οἰκήτορας ηὐμενίζετο. ταῦτα δὲ ποιήσας αὖθις Διὶ πατρῴῳ ἔθυε, καὶ εἴ τις ἄλλος θεῶν ἀνεφαίνετο, οὐδενὸς ἠμέλει.

3.3.23Bunlar yoluna girince hemen yayaları pek uzak olmayan bir mesafe ileri götürüp ordugâh kurdular; atlılarla da bir akın yapıp her türden pek çok ganimet topladılar. Bundan sonra da ordugâh değiştirip bol bol erzak bularak ve ülkeyi yakıp yıkarak düşmanı beklediler.

3.3.23

ἐπεὶ δὲ καλῶς ταῦτα εἶχεν, εὐθὺς τοὺς μὲν πεζοὺς προαγαγόντες οὐ πολλὴν ὁδὸν ἐστρατοπεδεύοντο, τοῖς δʼ ἵπποις καταδρομὴν ποιησάμενοι περιεβάλοντο πολλὴν καὶ παντοίαν λείαν. καὶ τὸ λοιπὸν δὲ μεταστρατοπεδευόμενοι καὶ ἔχοντες ἄφθονα τὰ ἐπιτήδεια καὶ δῃοῦντες τὴν χώραν ἀνέμενον τοὺς πολεμίους.

3.3.24Düşmanın yaklaştığı ve artık on günlük yoldan daha yakında olduğu söylenince Kyros şöyle dedi: "Kyaksares, artık karşılarına çıkmanın vakti geldi. Ne düşmana ne de kendi adamlarımıza korktuğumuz için karşılarına çıkmıyormuşuz gibi görünmeyelim; isteksiz dövüşmeyeceğimiz açıkça görülsün."

3.3.24

ἡνίκα δὲ προσιόντες ἐλέγοντο οὐκέτι δέχʼ ἡμερῶν ὁδὸν ἀπέχειν, τότε δὴ ὁ Κῦρος λέγει· ὦ Κυαξάρη, ὥρα δὴ ἀπαντᾶν καὶ μήτε τοῖς πολεμίοις δοκεῖν μήτε τοῖς ἡμετέροις φοβουμένους μὴ ἀντιπροσιέναι, ἀλλὰ δῆλοι ὦμεν ὅτι οὐκ ἄκοντες μαχούμεθα.

3.3.25Kyaksares buna katılınca savaş düzeninde ilerlemeye başladılar; her gün uygun gördükleri kadar yol alıyorlardı. Akşam yemeğini hep gün ışığında yiyorlardı; geceleri ordugâhta ateş yakmıyorlardı. Ama ordugâhın önünde ateş yakıyorlardı; ki gece biri yaklaşırsa ateşin ışığında onu görsünler, ama yaklaşanlar onları görmesin. Çoğu zaman düşmanı aldatmak için ordugâhın arkasında da ateş yakıyorlardı. Öyle ki kimi zaman casuslar, ateşler arkada olduğu için ordugâhtan daha uzakta olduklarını sanıp ileri karakollarına düşüyorlardı.

3.3.25

ἐπεὶ δὲ ταῦτα συνέδοξε τῷ Κυαξάρῃ, οὕτω δὴ συντεταγμένοι προῇσαν τοσοῦτον καθʼ ἡμέραν ὅσον ἐδόκει αὐτοῖς καλῶς ἔχειν. καὶ δεῖπνον μὲν αἰεὶ κατὰ φῶς ἐποιοῦντο, πυρὰ δὲ νύκτωρ οὐκ ἔκαιον ἐν τῷ στρατοπέδῳ· ἔμπροσθεν μέντοι τοῦ στρατοπέδου ἔκαιον, ὅπως ὁρῷεν μὲν εἴ τινες νυκτὸς προσίοιεν διὰ τὸ πῦρ, μὴ ὁρῷντο δʼ ὑπὸ τῶν προσιόντων. πολλάκις δὲ καὶ ὄπισθεν τοῦ στρατοπέδου ἐπυρπόλουν ἀπάτης ἕνεκα τῶν πολεμίων. ὥστʼ ἔστιν ὅτε καὶ κατάσκοποι ἐνέπιπτον εἰς τὰς προφυλακὰς αὐτῶν, διὰ τὸ ὄπισθεν τὰ πυρὰ εἶναι ἔτι πρόσω τοῦ στρατοπέδου οἰόμενοι εἶναι.

3.3.26Ordular artık birbirine yaklaşınca Asurlular ve yanlarındakiler çevrelerine bir hendek kazdılar. Barbar krallar bunu bugün de yaparlar: nerede ordugâh kursalar, çok sayıda el emeği olduğundan kolayca çevrelerine hendek kazarlar. Çünkü atlı bir ordunun, hele barbar bir ordunun, gece karmakarışık ve işe yaramaz olduğunu bilirler.

3.3.26

οἱ μὲν οὖν Ἀσσύριοι καὶ οἱ σὺν αὐτοῖς, ἐπεὶ ἤδη ἐγγὺς ἀλλήλων τὰ στρατεύματα ἐγίγνοντο, τάφρον περιεβάλοντο, ὅπερ καὶ νῦν ἔτι ποιοῦσιν οἱ βάρβαροι βασιλεῖς, ὅπου ἂν στρατοπεδεύωνται, τάφρον περιβάλλονται εὐπετῶς διὰ τὴν πολυχειρίαν· ἴσασι γὰρ ὅτι ἱππικὸν στράτευμα ἐν νυκτὶ ταραχῶδές ἐστι καὶ δύσχρηστον ἄλλως τε καὶ βάρβαρον.

3.3.27Atlarını yemliklerin başında ayakları bağlı tutarlar; biri üzerlerine gelirse, gece atları çözmek bir iş, gem vurmak bir iş, eyerlemek bir iş, zırh giymek bir iştir; atlara binip ordugâhın içinden sürmek ise büsbütün imkânsızdır. Bütün bunlar yüzünden hem başkaları hem onlar çevrelerini istihkâmla çevirirler. Bir de sağlam bir yerde bulunmanın, istedikleri zaman dövüşme imkânı verdiğini düşünürler.

3.3.27

πεποδισμένους γὰρ ἔχουσι τοὺς ἵππους ἐπὶ ταῖς φάτναις, καὶ εἴ τις ἐπʼ αὐτοὺς ἴοι, ἔργον μὲν νυκτὸς λῦσαι ἵππους, ἔργον δὲ χαλινῶσαι, ἔργον δʼ ἐπισάξαι, ἔργον δὲ θωρακίσασθαι, ἀναβάντας δʼ ἐφʼ ἵππων ἐλάσαι διὰ στρατοπέδου παντάπασιν ἀδύνατον. τούτων δὴ ἕνεκα πάντων καὶ οἱ ἄλλοι καὶ ἐκεῖνοι τὰ ἐρύματα περιβάλλονται, καὶ ἅμα αὐτοῖς δοκεῖ τὸ ἐν ἐχυρῷ εἶναι ἐξουσίαν παρέχειν ὅταν βούλωνται μάχεσθαι.

3.3.28Böyle yaparak birbirlerine yaklaştılar. İlerleyip aralarında bir parasang kadar mesafe kalınca, Asurlular dediğimiz gibi çevresi hendekle kuşatılmış ama açıkta bir yerde ordugâh kurdular. Kyros ise önüne köyler ve tepecikler alarak olabildiğince görünmeyen bir yerde ordugâh kurdu; çünkü savaşa dair her şeyin birden görüldüğünde karşı taraf için daha korkunç olduğunu düşünüyordu. O gece iki taraf da gerektiği gibi ileri karakollar kurup uyudu.

3.3.28

τοιαῦτα μὲν δὴ ποιοῦντες ἐγγὺς ἀλλήλων ἐγίγνοντο. ἐπεὶ δὲ προσιόντες ἀπεῖχον ὅσον παρασάγγην, οἱ μὲν Ἀσσύριοι οὕτως ἐστρατοπεδεύοντο ὥσπερ εἴρηται, ἐν περιτεταφρευμένῳ μὲν καταφανεῖ δέ, ὁ δὲ Κῦρος ὡς ἐδύνατο ἐν ἀφανεστάτῳ, κώμας τε καὶ γηλόφους ἐπίπροσθεν ποιησάμενος, νομίζων πάντα τὰ πολέμια ἐξαίφνης ὁρώμενα φοβερώτερα τοῖς ἐναντίοις εἶναι. καὶ ἐκείνην μὲν τὴν νύκτα ὥσπερ ἔπρεπε προφυλακὰς ποιησάμενοι ἑκάτεροι ἐκοιμήθησαν.

3.3.29Ertesi gün Asur kralı, Kroisos ve öbür komutanlar ordularını sağlam yerde dinlendirdiler. Kyros ile Kyaksares ise savaş düzenine girip düşman gelirse dövüşmek üzere beklediler. Düşmanın istihkâmdan çıkmayacağı ve o gün savaşa girişmeyeceği anlaşılınca, Kyaksares Kyros'u ve öbürlerinden önemli olanları çağırıp şöyle dedi:

3.3.29

τῇ δʼ ὑστεραίᾳ ὁ μὲν Ἀσσύριος καὶ ὁ Κροῖσος καὶ οἱ ἄλλοι ἡγεμόνες ἀνέπαυον τὰ στρατεύματα ἐν τῷ ἐχυρῷ· Κῦρος δὲ καὶ Κυαξάρης συνταξάμενοι περιέμενον, ὡς εἰ προσίοιεν οἱ πολέμιοι, μαχούμενοι. ὡς δὲ δῆλον ἐγένετο ὅτι οὐκ ἐξίοιεν οἱ πολέμιοι ἐκ τοῦ ἐρύματος οὐδὲ μάχην ποιήσοιντο ἐν ταύτῃ τῇ ἡμέρα, ὁ μὲν Κυαξάρης καλέσας τὸν Κῦρον καὶ τῶν ἄλλων τοὺς ἐπικαιρίους ἔλεξε τοιάδε·

3.3.30"Dostlar, bence şu an dizildiğimiz gibi adamların istihkâmına doğru yürüyüp dövüşmek istediğimizi göstermeliyiz. Böylece onlar karşımıza çıkmazsa, bizimkiler daha cesaretlenmiş olarak döner, düşman da cüretimizi görüp daha çok korkar." Kyaksares'in görüşü buydu.

3.3.30

δοκεῖ μοι, ἔφη, ὦ ἄνδρες, ὥσπερ τυγχάνομεν συντεταγμένοι οὕτως ἰέναι πρὸς τὸ ἔρυμα τῶν ἀνδρῶν καὶ δηλοῦν ὅτι θέλομεν μάχεσθαι. οὕτω γάρ, ἔφη, ἐὰν μὴ ἀντεπεξίωσιν ἐκεῖνοι, οἱ μὲν ἡμέτεροι μᾶλλον θαρρήσαντες ἀπίασιν, οἱ πολέμιοι δὲ τὴν τόλμαν ἰδόντες ἡμῶν μᾶλλον φοβήσονται. τούτῳ μὲν οὕτως ἐδόκει.

3.3.31Kyros ise şöyle dedi: "Tanrılar adına, Kyaksares, hiç de böyle yapmayalım. Çünkü senin dediğin gibi şimdi ortaya çıkıp yürürsek, düşman bizim yaklaştığımızı hiç korkmadan seyreder; hiçbir zarar görmeyecek kadar güvende olduklarını bilirler. Hiçbir şey yapmadan geri döndüğümüzde de sayımızın kendilerininkinden çok daha az olduğunu görüp bizi hiçe sayarlar; yarın da çok daha güçlenmiş bir yürekle dışarı çıkarlar."

3.3.31

ὁ δὲ Κῦρος, μηδαμῶς, ἔφη, πρὸς τῶν θεῶν, ὦ Κυαξάρη, οὕτω ποιήσωμεν. εἰ γὰρ ἤδη ἐκφανέντες πορευσόμεθα, ὡς σὺ κελεύεις, νῦν τε προσιόντας ἡμᾶς οἱ πολέμιοι θεάσονται οὐδὲν φοβούμενοι, εἰδότες ὅτι ἐν ἀσφαλεῖ εἰσι τοῦ μηδὲν παθεῖν, ἐπειδάν τε μηδὲν ποιήσαντες ἀπίωμεν, πάλιν καθορῶντες ἡμῶν τὸ πλῆθος πολὺ ἐνδεέστερον τοῦ ἑαυτῶν καταφρονήσουσι, καὶ αὔριον ἐξίασι πολὺ ἐρρωμενεστέραις ταῖς γνώμαις.

3.3.32"Ama şimdi burada olduğumuzu bildikleri halde bizi görmedikleri için, bunu iyi bil, bizi hiçe saymıyorlar; tersine bunun ne olduğunu düşünüp duruyorlar, eminim ki aralarında bizden söz etmeyi hiç bırakmıyorlar. Dışarı çıktıklarında ise birden karşılarında görünmeli ve onları çoktandır istediğimiz yerde yakalayıp hemen üzerlerine yürümeliyiz."

3.3.32

νῦν δʼ, ἔφη, εἰδότες μὲν ὅτι πάρεσμεν, οὐχ ὁρῶντες δὲ ἡμᾶς, εὖ τοῦτο ἐπίστω, οὐ καταφρονοῦσιν, ἀλλὰ φροντίζουσι τί ποτε τοῦτʼ ἔστι, καὶ διαλεγόμενοι περὶ ἡμῶν ἐγᾦδʼ ὅτι οὐδὲν παύονται. ὅταν δʼ ἐξίωσι, τότε δεῖ αὐτοῖς ἅμα φανερούς τε ἡμᾶς γενέσθαι καὶ ἰέναι εὐθὺς ὁμόσε, εἰληφότας αὐτοὺς ἔνθα πάλαι ἐβουλόμεθα.

3.3.33Kyros böyle konuşunca Kyaksares de öbürleri de buna katıldı. O zaman yemeklerini yiyip nöbetçileri yerleştirdiler, nöbetçilerin önünde çok sayıda ateş yakıp uyudular.

3.3.33

λέξαντος δʼ οὕτω Κύρου συνέδοξε ταῦτα καὶ Κυαξάρῃ καὶ τοῖς ἄλλοις. καὶ τότε μὲν δειπνοποιησάμενοι καὶ φυλακὰς καταστησάμενοι καὶ πυρὰ πολλὰ πρὸ τῶν φυλακῶν καύσαντες ἐκοιμήθησαν.

3.3.34Ertesi gün sabah erkenden Kyros başında çelenkle kurban kesti; öbür eşitlere de çelenk takıp kurbana gelmelerini emretti. Kurban bitince onları toplayıp şöyle dedi: "Dostlar, kâhinlerin dediğine ve benim de kanaatime göre tanrılar kurbanlarda bir savaş olacağını önceden bildiriyor, zafer veriyor ve kurtuluş vaat ediyorlar."

3.3.34

τῇ δʼ ὑστεραίᾳ πρῲ Κῦρος μὲν ἐστεφανωμένος ἔθυε, παρήγγειλε δὲ καὶ τοῖς ἄλλοις ὁμοτίμοις ἐστεφανωμένοις πρὸς τὰ ἱερὰ παρεῖναι. ἐπεὶ δὲ τέλος εἶχεν ἡ θυσία, συγκαλέσας αὐτοὺς ἔλεξεν· ἄνδρες, οἱ μὲν θεοί, ὡς οἵ τε μάντεις φασὶ καὶ ἐμοὶ συνδοκεῖ, μάχην τʼ ἔσεσθαι προαγγέλλουσι καὶ νίκην διδόασι καὶ σωτηρίαν ὑπισχνοῦνται ἐν τοῖς ἱεροῖς.

3.3.35"Size böyle bir durumda nasıl olmanız gerektiğini öğütlemekten utanırım; çünkü bunları benim kadar bildiğinizi, talimini yaptığınızı ve sonuna kadar işlediğinizi biliyorum. Öyle ki başkalarına da haklı olarak öğretebilirsiniz. Ama şunu fark etmemiş olabilirsiniz; dinleyin:"

3.3.35

ἐγὼ δὲ ὑμῖν μὲν παραινῶν ποίους τινὰς χρὴ εἶναι ἐν τῷ τοιῷδε κἂν αἰσχυνοίμην ἄν· οἶδα γὰρ ὑμᾶς ταῦτα ἐπισταμένους καὶ μεμελετηκότας καὶ ἀσκοῦντας διὰ τέλους οἷάπερ ἐγώ, ὥστε κἂν ἄλλους εἰκότως ἂν διδάσκοιτε. τάδε δὲ εἰ μὴ τυγχάνετε κατανενοηκότες, ἀκούσατε·

3.3.36"Yeni müttefik edindiğimiz ve kendimize benzetmeye çalıştığımız kimselere, Kyaksares'in bizi ne için beslediğini, neyin talimini yaptığımızı, onları neye çağırdığımızı ve hangi işlerde bizimle seve seve yarışacaklarını söylediklerini hatırlatmalıyız."

3.3.36

οὓς γὰρ νεωστὶ συμμάχους τε ἔχομεν καὶ πειρώμεθα ἡμῖν αὐτοῖς ὁμοίους ποιεῖν, τούτους δὲ ἡμᾶς δεῖ ὑπομιμνῄσκειν ἐφʼ οἷς τε ἐτρεφόμεθα ὑπὸ Κυαξάρου, ἅ τε ἠσκοῦμεν, ἐφʼ ἅ τε αὐτοὺς παρακεκλήκαμεν, ὧν τε ἄσμενοι ἀνταγωνισταὶ ἔφασαν ἡμῖν ἔσεσθαι.

3.3.37"Şunu da hatırlatın: bu gün her birinin neye değdiğini gösterecek. Çünkü insanlar bir şeyi geç öğrenmişlerse, bazılarının hatırlatana da ihtiyaç duymasına şaşmamalı; kulaklarına fısıldanarak da olsa iyi adam olabilirlerse buna razı olmak gerekir."

3.3.37

καὶ τοῦτο δʼ αὐτοὺς ὑπομιμνῄσκετε ὅτι ἥδε ἡ ἡμέρα δείξει ὧν ἕκαστός ἐστιν ἄξιος. ὧν γὰρ ἂν ὀψιμαθεῖς ἄνθρωποι γένωνται, οὐδὲν θαυμαστὸν εἴ τινες αὐτῶν καὶ τοῦ ὑπομιμνῄσκοντος δέοιντο, ἀλλʼ ἀγαπητὸν εἰ καὶ ἐξ ὑποβολῆς δύναιντο ἄνδρες ἀγαθοὶ εἶναι.

3.3.38"Bunu yaparken aynı zamanda kendinizi de sınamış olacaksınız. Çünkü böyle bir durumda başkalarını da daha iyi yapabilen kişi, artık tam anlamıyla iyi bir adam olduğunu haklı olarak bilir. Bu şeyleri yalnız kendisi hatırlayıp buna razı olan ise kendini haklı olarak yarım sayar."

3.3.38

καὶ ταῦτα μέντοι πράττοντες ἅμα καὶ ὑμῶν αὐτῶν πεῖραν λήψεσθε. ὁ μὲν γὰρ δυνάμενος ἐν τῷ τοιῷδε καὶ ἄλλους βελτίους ποιεῖν εἰκότως ἂν ἤδη καὶ ἑαυτῷ συνειδείη τελέως ἀγαθὸς ἀνὴρ ὤν, ὁ δὲ τὴν τούτων ὑπόμνησιν αὐτὸς μόνος ἔχων καὶ τοῦτʼ ἀγαπῶν, εἰκότως ἂν ἡμιτελῆ αὑτὸν νομίζοι.

3.3.39"Bunun için onlara ben söylemiyorum da size söylemenizi buyuruyorum; ki size de hoş görünmeye çalışsınlar. Çünkü her biriniz kendi kısmında onlarla yakın temastasınız. İyi bilin ki onlara kendinizi cesaretli gösterirseniz, onlara da başka birçoklarına da cesareti sözle değil işle öğretmiş olursunuz."

3.3.39

τούτου δʼ ἕνεκα οὐκ ἐγώ, ἔφη, αὐτοῖς λέγω, ἀλλʼ ὑμᾶς κελεύω λέγειν, ἵνα καὶ ἀρέσκειν ὑμῖν πειρῶνται· ὑμεῖς γὰρ καὶ πλησιάζετε αὐτοῖς ἕκαστος τῷ ἑαυτοῦ μέρει. εὖ δʼ ἐπίστασθε ὡς ἢν θαρροῦντας τούτοις ὑμᾶς αὐτοὺς ἐπιδεικνύητε, καὶ τούτους καὶ ἄλλους πολλοὺς οὐ λόγῳ ἀλλʼ ἔργῳ θαρρεῖν διδάξετε.

3.3.40Sonunda gidip çelenkleriyle öğle yemeği yemelerini, sunu içkisi döktükten sonra çelenkleriyle birlikte birliklerine gelmelerini söyledi. Onlar gidince bu kez artçıları çağırdı ve onlara şöyle talimat verdi:

3.3.40

τέλος εἶπεν ἀπιόντας ἀριστᾶν ἐστεφανωμένους καὶ σπονδὰς ποιησαμένους ἥκειν εἰς τὰς τάξεις αὐτοῖς στεφάνοις. ἐπεὶ δʼ ἀπῆλθον, αὖθις τοὺς οὐραγοὺς προσεκάλεσε, καὶ τούτοις τοιάδε ἐνετέλλετο.

3.3.41"Persler, siz de eşitlerdensiniz ve seçilmiş adamlarsınız; başka bakımlardan en iyilere benzediğiniz, yaşça da daha akıllı olduğunuz düşünülüyor. Bu yüzden ön saftakilerden hiç de aşağı olmayan onurlu bir yeriniz var. Çünkü arkada olduğunuz için iyileri gözetip yüreklendirerek onları daha da güçlü kılarsınız; biri gevşerse, onu da görüp buna göz yummazsınız."

3.3.41

ἄνδρες Πέρσαι, ὑμεῖς καὶ τῶν ὁμοτίμων γεγόνατε καὶ ἐπιλελεγμένοι ἐστέ, οἳ δοκεῖτε τὰ μὲν ἄλλα τοῖς κρατίστοις ὅμοιοι εἶναι, τῇ δʼ ἡλικίᾳ καὶ φρονιμώτεροι. καὶ τοίνυν χώραν ἔχετε οὐδὲν ἧττον ἔντιμον τῶν πρωτοστατῶν· ὑμεῖς γὰρ ὄπισθεν ὄντες τούς τʼ ἀγαθοὺς ἂν ἐφορῶντες καὶ ἐπικελεύοντες αὐτοῖς ἔτι κρείττους ποιοῖτε, καὶ εἴ τις μαλακίζοιτο, καὶ τοῦτον ὁρῶντες οὐκ ἂν ἐπιτρέποιτε αὐτῷ.

3.3.42"Hem yaşınız hem teçhizatınızın ağırlığı yüzünden kazanmak, herkesten çok size yarar. Öndekiler size seslenip arkalarından gelmenizi isterlerse onlara uyun; bunda da onlardan geri kalmamak için onları düşmanın üzerine daha hızlı gitmeye teşvik edin. Şimdi gidin," dedi, "öğle yemeğinizi yiyin, siz de öbürleriyle birlikte çelenklerle birliklerinize gelin."

3.3.42

συμφέρει δʼ ὑμῖν, εἴπερ τῳ καὶ ἄλλῳ, τὸ νικᾶν καὶ διὰ τὴν ἡλικίαν καὶ διὰ τὸ βάρος τῆς στολῆς. ἢν δʼ ἄρα ὑμᾶς καὶ οἱ ἔμπροσθεν ἀνακαλοῦντες ἕπεσθαι παρεγγυῶσιν, ὑπακούετε αὐτοῖς, καὶ ὅπως μηδʼ ἐν τούτῳ αὐτῶν ἡττηθήσεσθε, ἀντιπαρακελευόμενοι αὐτοῖς θᾶττον ἡγεῖσθαι ἐπὶ τοὺς πολεμίους. καὶ ἀπιόντες, ἔφη, ἀριστήσαντες καὶ ὑμεῖς ἥκετε σὺν τοῖς ἄλλοις ἐστεφανωμένοι ἐς τὰς τάξεις.

3.3.43Kyros'un adamları bu işlerle uğraşıyordu. Asurlular ise öğle yemeğini yemiş olarak cüretle dışarı çıkıyor ve güçlü bir biçimde savaş düzenine giriyorlardı. Onları kral kendisi, arabasıyla saflar boyunca geçerek diziyor ve şöyle yüreklendiriyordu:

3.3.43

οἱ μὲν δὴ ἀμφὶ Κῦρον ἐν τούτοις ἦσαν· οἱ δὲ Ἀσσύριοι καὶ δὴ ἠριστηκότες ἐξῇσάν τε θρασέως καὶ παρετάττοντο ἐρρωμένως. παρέταττε δὲ αὐτοὺς αὐτὸς ὁ βασιλεὺς ἐφʼ ἅρματος παρελαύνων καὶ τοιάδε παρεκελεύετο.

3.3.44"Asurlular, şimdi iyi adam olmanız gerekiyor. Çünkü şimdi mücadele canlarınız için, doğduğunuz toprak için, büyüdüğünüz evler için, karılarınız ve çocuklarınız için, sahip olduğunuz bütün iyi şeyler içindir. Yenerseniz bütün bunlara eskisi gibi sahip olacaksınız; yenilirseniz iyi bilin ki hepsini düşmana teslim edeceksiniz."

3.3.44

ἄνδρες Ἀσσύριοι, νῦν δεῖ ἄνδρας ἀγαθοὺς εἶναι· νῦν γὰρ ὑπὲρ ψυχῶν τῶν ὑμετέρων ἁγὼν καὶ ὑπὲρ γῆς ἐν ᾗ ἔφυτε καὶ [περὶ] οἴκων ἐν οἷς ἐτράφητε, καὶ ὑπὲρ γυναικῶν τε καὶ τέκνων καὶ περὶ πάντων ὧν πέπασθε ἀγαθῶν. νικήσαντες μὲν γὰρ ἁπάντων τούτων ὑμεῖς ὥσπερ πρόσθεν κύριοι ἔσεσθε· εἰ δʼ ἡττηθήσεσθε, εὖ ἴστε ὅτι παραδώσετε ταῦτα πάντα τοῖς πολεμίοις.

3.3.45"Öyleyse zafere âşık insanlar olarak yerinizde durup dövüşün. Çünkü yenmek isteyip de kaçarak bedenin kör, silahsız ve elsiz tarafını düşmana çevirmek akılsızlıktır. Yaşamak isteyip kaçmaya kalkan da akılsızdır; çünkü yenenlerin kurtulduğunu, kaçanların ise yerinde duranlardan daha çok öldüğünü bilir. Para arzulayıp yenilgiye razı olan da akılsızdır. Yenenlerin hem kendi mallarını koruduğunu hem yenilenlerinkini de aldığını, yenilenlerin ise hem kendilerini hem bütün mallarını birden yitirdiğini kim bilmez?" Asur kralı bu işlerle uğraşıyordu.

3.3.45

ἅτε οὖν νίκης ἐρῶντες μένοντες μάχεσθε. μῶρον γὰρ τὸ κρατεῖν βουλομένους τὰ τυφλὰ τοῦ σώματος καὶ ἄοπλα καὶ ἄχειρα ταῦτα ἐναντία τάττειν τοῖς πολεμίοις φεύγοντας· μῶρος δὲ καὶ εἴ τις ζῆν βουλόμενος φεύγειν ἐπιχειροίη, εἰδὼς ὅτι οἱ μὲν νικῶντες σῴζονται, οἱ δὲ φεύγοντες ἀποθνῄσκουσι μᾶλλον τῶν μενόντων· μῶρος δὲ καὶ εἴ τις χρημάτων ἐπιθυμῶν ἧτταν προσίεται. τίς γὰρ οὐκ οἶδεν ὅτι οἱ μὲν νικῶντες τά τε ἑαυτῶν σῴζουσι καὶ τὰ τῶν ἡττωμένων προσλαμβάνουσιν, οἱ δὲ ἡττώμενοι ἅμα ἑαυτούς τε καὶ τὰ ἑαυτῶν πάντα ἀποβάλλουσιν; ὁ μὲν δὴ Ἀσσύριος ἐν τούτοις ἦν.

3.3.46Kyaksares ise Kyros'a adam gönderip artık düşmanın üzerine yürümenin vakti geldiğini söyledi: "Şimdi istihkâmın dışındakiler henüz az; ama biz yaklaşıncaya kadar çoğalacaklar. Bizden daha kalabalık olana kadar beklemeyelim; onları kolayca yenebileceğimizi hâlâ düşündüğümüz sürece gidelim."

3.3.46

ὁ δὲ Κυαξάρης πέμπων πρὸς τὸν Κῦρον ἔλεγεν ὅτι ἤδη καιρὸς εἴη ἄγειν ἐπὶ τοὺς πολεμίους· εἰ γὰρ νῦν, ἔφη, ἔτι ὀλίγοι εἰσὶν οἱ ἔξω τοῦ ἐρύματος, ἐν ᾧ ἂν προσίωμεν πολλοὶ ἔσονται· μὴ οὖν ἀναμείνωμεν ἕως ἂν πλείους ἡμῶν γένωνται. ἀλλʼ ἴωμεν ἕως ἔτι οἰόμεθα εὐπετῶς ἂν αὐτῶν κρατῆσαι.

3.3.47Kyros ise şöyle cevap verdi: "Kyaksares, yenilenler onların yarısından fazla olmazsa, iyi bil ki bizim kalabalıktan korktuğumuz için azlara saldırdığımızı söyleyecekler; kendileri de yenildiklerini kabul etmeyecekler. Sana başka bir savaş gerekecek; o savaşta da belki şimdi verdikleri karardan daha iyi bir karar verirler, şimdi ise kendilerini bize, istediğimiz kadarıyla dövüşelim diye adeta tartıp ayırmamıza teslim ediyorlar."

3.3.47

ὁ δʼ αὖ Κῦρος ἀπεκρίνατο· ὦ Κυαξάρη, εἰ μὴ ὑπὲρ ἥμισυ αὐτῶν ἔσονται οἱ ἡττηθέντες, εὖ ἴσθι ὅτι ἡμᾶς μὲν ἐροῦσι φοβουμένους τὸ πλῆθος τοῖς ὀλίγοις ἐπιχειρῆσαι, αὐτοὶ δὲ οὐ νομιοῦσιν ἡττῆσθαι, ἀλλʼ ἄλλης σοι μάχης δεήσει, ἐν ᾗ ἄμεινον ἂν ἴσως βουλεύσαιντο ἢ νῦν βεβούλευνται, παραδόντες ἑαυτοὺς ἡμῖν ταμιεύεσθαι ὥσθʼ ὁπόσοις ἂν βουλώμεθα αὐτῶν μάχεσθαι.

3.3.48Haberciler bunu duyup gittiler. Bu sırada Pers Khrysantas ile eşitlerden bazıları birkaç kaçak asker getirdiler. Kyros, beklenebileceği gibi, kaçaklara düşman tarafındaki durumu sordu. Onlar da düşmanın artık silahlarıyla dışarı çıktığını, kralın kendisinin dışarıda onları dizdiğini ve dışarı çıkanları her seferinde çok ve güçlü sözlerle yüreklendirdiğini söylediler; dinleyenlerin böyle anlattığını söylüyorlardı.

3.3.48

οἱ μὲν δὴ ἄγγελοι ταῦτʼ ἀκούσαντες ᾤχοντο. ἐν τούτῳ δὲ ἧκε Χρυσάντας ὁ Πέρσης καὶ ἄλλοι τινὲς τῶν ὁμοτίμων αὐτομόλους ἄγοντες. καὶ ὁ Κῦρος ὥσπερ εἰκὸς ἠρώτα τοὺς αὐτομόλους τὰ ἐκ τῶν πολεμίων. οἱ δʼ ἔλεγον ὅτι ἐξίοιέν τε ἤδη σὺν τοῖς ὅπλοις καὶ παρατάττοι αὐτοὺς αὐτὸς ὁ βασιλεὺς ἔξω ὢν καὶ παρακελεύοιτο μὲν δὴ τοῖς αἰεὶ ἔξω οὖσι πολλά τε καὶ ἰσχυρά, ὡς ἔφασαν λέγειν τοὺς ἀκούοντας.

3.3.49Bunun üzerine Khrysantas şöyle dedi: "Peki, Kyros, sen de hâlâ vakit varken onları toplayıp yüreklendirsen, belki askerleri sen de daha iyi yaparsın?"

3.3.49

ἔνθα δὴ ὁ Χρυσάντας εἶπε· τί δʼ, ἔφη, ὦ Κῦρε, εἰ καὶ σὺ συγκαλέσας ἕως ἔτι ἔξεστι παρακελεύσαιο, εἰ ἄρα τι καὶ σὺ ἀμείνους ποιήσαις τοὺς στρατιώτας;

3.3.50Kyros şöyle dedi: "Khrysantas, Asur kralının yüreklendirmeleri hiç canını sıkmasın. Çünkü iyi olmayanları dinledikleri gün iyi yapacak kadar güzel hiçbir öğüt yoktur. Önceden talimini yapmamışlarsa, ne okçu ne cirit atıcı ne atlı yapabilir; daha önce çalışmamışlarsa bedenlerini zahmete dayanabilir kılmaz bile."

3.3.50

καὶ ὁ Κῦρος εἶπεν· ὦ Χρυσάντα, μηδέν σε λυπούντων αἱ τοῦ Ἀσσυρίου παρακελεύσεις· οὐδεμία γάρ ἐστιν οὕτω καλὴ παραίνεσις ἥτις τοὺς μὴ ὄντας ἀγαθοὺς αὐθημερὸν ἀκούσαντας ἀγαθοὺς ποιήσει· οὐκ ἂν οὖν τοξότας γε, εἰ μὴ ἔμπροσθεν τοῦτο μεμελετηκότες εἶεν, οὐδὲ μὴν ἀκοντιστάς, οὐδὲ μὴν ἱππέας, ἀλλʼ οὐδὲ μὴν τά γε σώματα ἱκανοὺς πονεῖν, ἢν μὴ πρόσθεν ἠσκηκότες ὦσι.

3.3.51Khrysantas şöyle dedi: "Ama Kyros, yüreklendirerek psykhēlerini daha iyi yapman yeter." "Bir tek söz," dedi Kyros, "söylendiği gün dinleyenlerin psykhēlerini utanma duygusuyla doldurabilir mi, ya da onları çirkin şeylerden alıkoyabilir mi? Övgü uğruna her zahmete, her tehlikeye atılmak gerektiğine onları ikna edip, kaçarak kurtulmaktansa dövüşerek ölmenin daha çok tercih edilecek bir şey olduğunu akıllarına sağlamca yerleştirebilir mi?"

3.3.51

καὶ ὁ Χρυσάντας εἶπεν· ἀλλʼ ἀρκεῖ τοι, ὦ Κῦρε, ἢν τὰς ψυχὰς αὐτῶν ἀμείνονας παρακελευσάμενος ποιήσῃς. ἦ καὶ δύναιτʼ ἄν, ἔφη ὁ Κῦρος, εἷς λόγος ῥηθεὶς αὐθημερὸν αἰδοῦς μὲν ἐμπλῆσαι τὰς ψυχὰς τῶν ἀκουόντων, ἢ ἀπὸ τῶν αἰσχρῶν κωλῦσαι, προτρέψαι δὲ ὡς χρὴ ἐπαίνου μὲν ἕνεκα πάντα μὲν πόνον, πάντα δὲ κίνδυνον ὑποδύεσθαι, λαβεῖν δʼ ἐν ταῖς γνώμαις βεβαίως τοῦτο ὡς αἱρετώτερόν ἐστι μαχομένους ἀποθνῄσκειν μᾶλλον ἢ φεύγοντας σῴζεσθαι;

3.3.52"Böyle düşüncelerin insanlara kazınması ve kalıcı olması isteniyorsa, önce iyilere onurlu ve özgür bir hayat sağlayacak, kötülerin üstüne de aşağılık, acılı ve yaşanmaya değmez bir ömür yükleyecek kanunların bulunması gerekmez mi?"

3.3.52

ἆρʼ οὐκ, ἔφη, εἰ μέλλουσι τοιαῦται διάνοιαι ἐγγραφήσεσθαι ἀνθρώποις καὶ ἔμμονοι ἔσεσθαι, πρῶτον μὲν νόμους ὑπάρξαι δεῖ τοιούτους διʼ ὧν τοῖς μὲν ἀγαθοῖς ἔντιμος καὶ ἐλευθέριος ὁ βίος παρασκευασθήσεται, τοῖς δὲ κακοῖς ταπεινός τε καὶ ἀλγεινὸς καὶ ἀβίωτος ὁ αἰὼν ἐπανακείσεται;

3.3.53"Sonra, bence, bunların başında, onlara doğru yolu gösterecek, öğretecek ve bunları yapmaya alıştıracak öğretmenler ve komutanlar bulunmalı. Ta ki iyileri ve ünlüleri gerçekten en mesut, kötüleri ve kötü ünlüleri de herkesten zavallı saymak içlerine işlesin. Düşman korkusuna galip gelecek bir eğitimi gösterecek olanların böyle bir hâle getirilmesi gerekir."

3.3.53

ἔπειτα διδασκάλους οἶμαι δεῖ καὶ ἄρχοντας ἐπὶ τούτοις γενέσθαι οἵ τινες δείξουσί τε ὀρθῶς καὶ διδάξουσι καὶ ἐθιοῦσι ταῦτα δρᾶν, ἔστʼ ἂν ἐγγένηται αὐτοῖς τοὺς μὲν ἀγαθοὺς καὶ εὐκλεεῖς εὐδαιμονεστάτους τῷ ὄντι νομίζειν, τοὺς δὲ κακοὺς καὶ δυσκλεεῖς ἀθλιωτάτους ἁπάντων ἡγεῖσθαι. οὕτω γὰρ δεῖ διατεθῆναι τοὺς μέλλοντας τοῦ ἀπὸ τῶν πολεμίων φόβου τὴν μάθησιν κρείττονα παρέξεσθαι.

3.3.54"Silahlarla savaşa giderken, birçoklarının eski bildiklerini bile unuttuğu bir anda, biri ezberden bir nutuk okuyarak birdenbire savaşçı adamlar yetiştirebiliyorsa, insanlardaki en büyük aretēyi öğrenmek de öğretmek de her şeyden kolay olurdu."

3.3.54

εἰ δέ τοι ἰόντων εἰς μάχην σὺν ὅπλοις, ἐν ᾧ πολλοὶ καὶ τῶν παλαιῶν μαθημάτων ἐξίστανται, ἐν τούτῳ δυνήσεταί τις ἀπορραψῳδήσας παραχρῆμα ἄνδρας πολεμικοὺς ποιῆσαι, πάντων ἂν ῥᾷστον εἴη καὶ μαθεῖν καὶ διδάξαι τὴν μεγίστην τῶν ἐν ἀνθρώποις ἀρετήν.

3.3.55"Çünkü ben, yanımızda tutup talim ettirdiğimiz şu adamların bile, sizin de burada bulunduğunuzu görmeseydim, sözlerinde duracaklarına güvenmezdim. Siz onlara nasıl olmaları gerektiğine örnek olacaksınız, unuttukları bir şey olursa da hatırlatabileceksiniz. Aretēden hiç eğitim almamış olanlara gelince, Khrysantas, güzel söylenmiş bir söz onları yiğitliğe, güzel söylenmiş bir şarkının musikiden eğitim almamışları musikiye götürdüğünden daha fazla götürürse şaşarım."

3.3.55

ἐπεὶ ἔγωγʼ, ἔφη, οὐδʼ ἂν τούτοις ἐπίστευον ἐμμόνοις ἔσεσθαι οὓς νῦν ἔχοντες παρʼ ἡμῖν αὐτοῖς ἠσκοῦμεν, εἰ μὴ καὶ ὑμᾶς ἑώρων παρόντας, οἳ καὶ παράδειγμα αὐτοῖς ἔσεσθε οἵους χρὴ εἶναι καὶ ὑποβαλεῖν δυνήσεσθε, ἤν τι ἐπιλανθάνωνται. τοὺς δʼ ἀπαιδεύτους παντάπασιν ἀρετῆς θαυμάζοιμʼ ἄν, ἔφη, ὦ Χρυσάντα, εἴ τι πλέον ἂν ὠφελήσειε λόγος καλῶς ῥηθεὶς εἰς ἀνδραγαθίαν ἢ τοὺς ἀπαιδεύτους μουσικῆς ᾆσμα καλῶς ᾀσθὲν εἰς μουσικήν.

3.3.56Onlar bunları konuşuyorlardı. Kyaksares ise yine adam gönderip, oyalanıp bir an önce düşmanın üzerine yürümemekle hata ettiğini söyledi. Kyros da bu kez habercilere şöyle cevap verdi: "İyi bilsin ki dışarıda henüz gerektiği kadar düşman yok; bunu ona herkesin önünde bildirin. Yine de, madem öyle istiyor, şimdi yürüyeceğim."

3.3.56

οἱ μὲν ταῦτα διελέγοντο. ὁ δὲ Κυαξάρης πάλιν πέμπων ἔλεγεν ὅτι ἐξαμαρτάνοι διατρίβων καὶ οὐκ ἄγων ὡς τάχιστα ἐπὶ τοὺς πολεμίους. καὶ ὁ Κῦρος ἀπεκρίνατο δὴ τότε τοῖς ἀγγέλοις· ἀλλʼ εὖ μὲν ἴστω, ἔφη, ὅτι οὔπω εἰσὶν ἔξω ὅσους δεῖ· καὶ ταῦτα ἀπαγγέλλετε αὐτῷ ἐν ἅπασιν· ὅμως δέ, ἐπεὶ ἐκείνῳ δοκεῖ, ἄξω ἤδη.

3.3.57Bunu söyleyip tanrılara dua ettikten sonra orduyu çıkardı. Yürümeye başlayınca artık daha hızlı önden gidiyordu; öbürleri de onu izliyordu: düzen içinde yürümeyi bildikleri ve talimini yaptıkları için düzenli, birbirleriyle yarıştıkları, bedenleri iyice çalışmış olduğu ve ön saftakilerin hepsi komutan olduğu için güçlü, akıllıca düşündükleri için de seve seve. Çünkü düşmanla, hele okçularla, cirit atıcılarla ve atlılarla göğüs göğüse gelmenin en güvenli ve en kolay şey olduğunu biliyorlar, bunu çoktan öğrenmişlerdi.

3.3.57

ταῦτʼ εἰπὼν καὶ προσευξάμενος τοῖς θεοῖς ἐξῆγε τὸ στράτευμα. ὡς δʼ ἤρξατο ἄγειν, ἤδη θᾶττον ἡγεῖτο, οἱ δʼ εἵποντο εὐτάκτως μὲν διὰ τὸ ἐπίστασθαί τε καὶ μεμελετηκέναι ἐν τάξει πορεύεσθαι, ἐρρωμένως δὲ διὰ τὸ φιλονίκως ἔχειν πρὸς ἀλλήλους καὶ διὰ τὸ τὰ σώματα ἐκπεπονῆσθαι καὶ διὰ τὸ πάντας ἄρχοντας τοὺς πρωτοστάτας εἶναι, ἡδέως δὲ διὰ τὸ φρονίμως ἔχειν· ἠπίσταντο γὰρ καὶ ἐκ πολλοῦ οὕτως ἐμεμαθήκεσαν ἀσφαλέστατον εἶναι καὶ ῥᾷστον τὸ ὁμόσε ἰέναι τοῖς πολεμίοις, ἄλλως τε καὶ τοξόταις καὶ ἀκοντισταῖς καὶ ἱππεῦσιν.

3.3.58Henüz ok menzili dışındayken Kyros şu parolayı dolaştırdı: "Zeus müttefik ve kılavuz." Parola cevaplanıp geri geldiğinde Kyros âdet olan zafer ilahisini kendisi başlattı; hepsi de tanrı korkusuyla yüksek sesle ona katıldı. Çünkü böyle anlarda tanrılardan korkanlar insanlardan daha az korkar.

3.3.58

ἕως δʼ ἔτι ἔξω βελῶν ἦσαν, παρηγγύα ὁ Κῦρος σύνθημα Ζεὺς σύμμαχος καὶ ἡγεμών. ἐπεὶ δὲ πάλιν ἧκε τὸ σύνθημα ἀνταποδιδόμενον, ἐξῆρχεν αὐτὸς ὁ Κῦρος παιᾶνα τὸν νομιζόμενον· οἱ δὲ θεοσεβῶς πάντες συνεπήχησαν μεγάλῃ τῇ φωνῇ· ἐν τῷ τοιούτῳ γὰρ δὴ οἱ δεισιδαίμονες ἧττον τοὺς ἀνθρώπους φοβοῦνται.

3.3.59İlahi bitince eşitler birlikte yürüyorlardı; yüzleri parlıyordu, birbirlerine bakıyor, yanlarındakilere ve arkalarındakilere adlarıyla sesleniyor, sık sık "Haydi dostlar, haydi yiğitler!" diyerek birbirlerini peşlerinden gelmeye çağırıyorlardı. Arkalarındakiler de bunu duyup öndekileri güçlü bir biçimde öncülük etmeye teşvik ediyordu. Kyros'un ordusu gayretle, onur hırsıyla, güçle, cesaretle, yüreklendirmeyle, itidalle ve itaatle doluydu; sanırım karşı taraf için en korkunç şey de budur.

3.3.59

ἐπεὶ δʼ ὁ παιὰν ἐγένετο, ἅμα πορευόμενοι οἱ ὁμότιμοι φαιδροὶ [πεπαιδευμένοι] καὶ παρορῶντες εἰς ἀλλήλους, ὀνομάζοντες παραστάτας, ἐπιστάτας, λέγοντες πολὺ τὸ ἄγετʼ ἄνδρες φίλοι, ἄγετʼ ἄνδρες ἀγαθοί, παρεκάλουν ἀλλήλους ἕπεσθαι. οἱ δʼ ὄπισθεν αὐτῶν ἀκούσαντες ἀντιπαρεκελεύοντο τοῖς πρώτοις ἡγεῖσθαι ἐρρωμένως. ἦν δὲ μεστὸν τὸ στράτευμα τῷ Κύρῳ προθυμίας, φιλοτιμίας, ῥώμης, θάρρους, παρακελευσμοῦ, σωφροσύνης, πειθοῦς, ὅπερ οἶμαι δεινότατον τοῖς ὑπεναντίοις.

3.3.60Asurlulardan arabalarla öne çıkıp dövüşenler, Pers kalabalığı artık yakına geldiğinde arabalarına binip kendi kalabalıklarına doğru geri çekildiler. Okçuları, cirit atıcıları ve sapancıları ise oklarını, menzile girmeden çok önce atmaya başladılar.

3.3.60

τῶν δʼ Ἀσσυρίων οἱ μὲν ἀπὸ τῶν ἁρμάτων προμαχοῦντες, ὡς ἐγγὺς ἤδη προσεμίγνυε τὸ Περσικὸν πλῆθος, ἀνέβαινόν τε ἐπὶ τὰ ἅρματα καὶ ὑπεξῆγον πρὸς τὸ ἑαυτῶν πλῆθος· οἱ δὲ τοξόται καὶ ἀκοντισταὶ καὶ σφενδονῆται αὐτῶν ἀφίεσαν τὰ βέλη πολὺ πρὶν ἐξικνεῖσθαι.

3.3.61Persler ilerleyip atılan okların üstüne bastıklarında Kyros seslendi: "En iyi adamlarım, şimdi herkes daha hızlı ilerleyip kendini göstersin ve emri iletsin!" Onlar da emri ilettiler. Gayretten, hırstan ve bir an önce çarpışmak için acele etmekten bazıları koşmaya başladı; bütün falanks da koşarak onları izledi.

3.3.61

ὡς δʼ ἐπιόντες οἱ Πέρσαι ἐπέβησαν τῶν ἀφειμένων βελῶν, ἐφθέγξατο δὴ ὁ Κῦρος· ἄνδρες ἄριστοι, ἤδη θᾶττόν τις ἰὼν ἐπιδεικνύτω ἑαυτὸν καὶ παρεγγυάτω. οἱ μὲν δὴ παρεδίδοσαν· ὑπὸ δὲ προθυμίας καὶ μένους καὶ τοῦ σπεύδειν συμμεῖξαι δρόμου τινὲς ἦρξαν, συνεφείπετο δὲ καὶ πᾶσα ἡ φάλαγξ δρόμῳ.

3.3.62Kyros da yürüyüşü unutup koşarak öne düştü; bir yandan da bağırıyordu: "Kim ardımdan gelecek? Kim yiğit? Kim ilk adamı yere serecek?" Bunu duyanlar da aynısını bağırıyorlardı; emrin dolaştığı gibi bu çığlık da herkesin arasında dolaşıyordu: "Kim ardımdan gelecek? Kim yiğit?"

3.3.62

καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Κῦρος ἐπιλαθόμενος τοῦ βάδην δρόμῳ ἡγεῖτο, καὶ ἅμα ἐφθέγγετο τίς ἕψεται; τίς ἀγαθός; τίς ἄνδρα πρῶτος καταβαλεῖ; οἱ δὲ ἀκούσαντες ταὐτὸ τοῦτο ἐφθέγγοντο, καὶ διὰ πάντων δὲ ὥσπερ παρηγγύα οὕτως ἐχώρει τίς ἕψεται;

3.3.63Persler bu hâlde göğüs göğüse saldırdılar. Düşman ise artık yerinde duramadı; dönüp istihkâma doğru kaçmaya başladı.

3.3.63

τίς ἀγαθός; οἱ μὲν δὴ Πέρσαι οὕτως ἔχοντες ὁμόσε ἐφέροντο. οἵ γε μὴν πολέμιοι οὐκέτι ἐδύναντο μένειν, ἀλλὰ στραφέντες ἔφευγον εἰς τὸ ἔρυμα.

3.3.64Persler de girişlerde, birbirlerini iten düşmanın peşinden gidip birçoğunu yere serdiler; hendeklere düşenlerin de üstlerine atlayıp adamları da atları da öldürdüler. Çünkü kaçan arabalardan bazıları hendeklere düşmek zorunda kalmıştı.

3.3.64

οἱ δʼ αὖ Πέρσαι κατά τε τὰς εἰσόδους ἐφεπόμενοι ὠθουμένων αὐτῶν πολλοὺς κατεστρώννυσαν, τοὺς δʼ εἰς τὰς τάφρους ἐμπίπτοντας ἐπεισπηδῶντες ἐφόνευον ἄνδρας ὁμοῦ καὶ ἵππους· ἔνια γὰρ τῶν ἁρμάτων εἰς τὰς τάφρους ἠναγκάσθη φεύγοντα ἐμπεσεῖν.

3.3.65Med atlıları da bunu görünce düşman atlılarının üzerine sürdüler; onlar da geri çekildiler. Orada atlar ve adamlar kovalandı, ikisinden de pek çoğu öldürüldü.

3.3.65

καὶ οἱ τῶν Μήδων δʼ ἱππεῖς ὁρῶντες ταῦτα ἤλαυνον εἰς τοὺς ἱππέας τοὺς τῶν πολεμίων· οἱ δʼ ἐνέκλιναν καὶ αὐτοί. ἔνθα δὴ καὶ ἵππων διωγμὸς ἦν καὶ ἀνδρῶν, καὶ φόνος δὲ ἀμφοτέρων.

3.3.66İstihkâmın içinde, hendeğin kenarındaki toprak setin üstünde duran Asurlular, öldürenlere ok ya da cirit atmayı ne akıl edebiliyor ne de yapabiliyorlardı; gördükleri korkunç manzaralar ve korku buna izin vermiyordu. Çok geçmeden bazı Perslerin istihkâmın girişlerine kadar yarıp geldiğini fark edince, içerideki setlerden de dönüp kaçtılar.

3.3.66

οἱ δʼ ἐντὸς τοῦ ἐρύματος τῶν Ἀσσυρίων ἑστηκότες ἐπὶ τῆς κεφαλῆς τῆς τάφρου τοξεύειν μὲν ἢ ἀκοντίζειν εἰς τοὺς κατακαίνοντας οὔτε ἐφρόνουν οὔτε ἐδύναντο διὰ τὰ δεινὰ ὁράματα καὶ διὰ τὸν φόβον. τάχα δὲ καὶ καταμαθόντες τῶν Περσῶν τινας διακεκοφότας πρὸς τὰς εἰσόδους τοῦ ἐρύματος ἐτράποντο καὶ ἀπὸ τῶν κεφαλῶν τῶν ἔνδον.

3.3.67Asurluların ve müttefiklerinin kadınları ordugâhın içinde bile kaçış başladığını görünce dehşet içinde çığlık atıp koşuşmaya başladılar; kimi kucağında çocuklarıyla, kimi de daha gençti. Giysilerini yırtıp yüzlerini tırmalıyor, rastladıkları herkese kendilerini bırakıp kaçmamaları, hem kendilerini hem çocuklarını hem de kendi canlarını korumaları için yalvarıyorlardı.

3.3.67

ἰδοῦσαι δʼ αἱ γυναῖκες τῶν Ἀσσυρίων καὶ τῶν συμμάχων ἤδη φυγὴν καὶ ἐν τῷ στρατοπέδῳ ἀνέκραγον καὶ ἔθεον ἐκπεπληγμέναι, αἱ μὲν καὶ τέκνα ἔχουσαι, αἱ δὲ καὶ νεώτεραι, καταρρηγνύμεναί τε πέπλους καὶ δρυπτόμεναι, καὶ ἱκετεύουσαι πάντας ὅτῳ ἐντυγχάνοιεν μὴ φεύγειν καταλιπόντας αὐτάς, ἀλλʼ ἀμῦναι καὶ αὐταῖς καὶ τέκνοις καὶ σφίσιν αὐτοῖς.

3.3.68Bunun üzerine kralların kendileri de en güvendikleri adamlarla girişlerde durup setlerin üstüne çıktılar; hem kendileri dövüşüyor hem öbürlerini yüreklendiriyorlardı.

3.3.68

ἔνθα δὴ καὶ αὐτοὶ οἱ βασιλεῖς σὺν τοῖς πιστοτάτοις στάντες ἐπὶ τὰς εἰσόδους καὶ ἀναβάντες ἐπὶ τὰς κεφαλὰς καὶ αὐτοὶ ἐμάχοντο καὶ τοῖς ἄλλοις παρεκελεύοντο.

3.3.69Kyros olup biteni anlayınca, içeri zorla girseler bile azken çokların eline düşüp bir felakete uğramalarından korktu; ok menzilinin dışına kadar yüzleri düşmana dönük olarak geri çekilmelerini emretti [ve itaat etmelerini].

3.3.69

ὡς δʼ ἔγνω ὁ Κῦρος τὰ γιγνόμενα, δείσας μὴ καὶ εἰ βιάσαιντο εἴσω, ὀλίγοι ὄντες ὑπὸ πολλῶν σφαλεῖέν τι, παρηγγύησεν ἐπὶ πόδʼ ἀνάγειν ἔξω βελῶν [καὶ πείθεσθαι].

3.3.70İşte orada insan eşitlerin gerektiği gibi eğitilmiş olduğunu görebilirdi. Çünkü hem kendileri hemen itaat ettiler hem öbürlerine emri hemen ilettiler. Ok menzilinin dışına çıkınca yerli yerlerinde durdular; her birinin nerede bulunması gerektiğini bir koro takımından çok daha iyi biliyorlardı.

3.3.70

ἔνθα δὴ ἔγνω τις ἂν τοὺς ὁμοτίμους πεπαιδευμένους ὡς δεῖ· ταχὺ μὲν γὰρ αὐτοὶ ἐπείθοντο, ταχὺ δὲ τοῖς ἄλλοις παρήγγελλον. ὡς δʼ ἔξω βελῶν ἐγένοντο, ἔστησαν κατὰ χώραν, πολὺ μᾶλλον χοροῦ ἀκριβῶς εἰδότες ὅπου ἔδει ἕκαστον αὐτῶν γενέσθαι.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…