İçeriğe geç
Kyros'un Eğitimi

Ksenophon · Kyros'un Eğitimi

2. Kitap

2.1.11. Bölüm

Böyle konuşa konuşa Pers ülkesinin sınırına vardılar. Sağ taraflarında bir kartal görünüp önlerinden uçunca, Pers topraklarını koruyan tanrılara ve kahramanlara kendilerini lütufla ve iyilikle uğurlamaları için dua ettiler, sonra sınırı geçtiler. Geçince bu kez Med topraklarını koruyan tanrılara kendilerini lütufla ve iyilikle karşılamaları için dua ettiler. Bunu yaptıktan sonra, uygun olduğu gibi birbirleriyle kucaklaştılar; babası Perslerin ülkesine döndü, Kyros da Medlerin ülkesine, Kyaksares'in yanına gitti.

2.1.1

τοιαῦτα μὲν δὴ ἀφίκοντο διαλεγόμενοι μέχρι τῶν ὁρίων τῆς Περσίδος· ἐπεὶ δʼ αὐτοῖς ἀετὸς δεξιὸς φανεὶς προηγεῖτο, προσευξάμενοι θεοῖς καὶ ἥρωσι τοῖς Περσίδα γῆν κατέχουσιν ἵλεως καὶ εὐμενεῖς πέμπειν σφᾶς, οὕτω διέβαινον τὰ ὅρια. ἐπειδὴ δὲ διέβησαν, προσηύχοντο αὖθις θεοῖς τοῖς Μηδίαν γῆν κατέχουσιν ἵλεως καὶ εὐμενεῖς δέχεσθαι αὐτούς. ταῦτα δὲ ποιήσαντες, ἀσπασάμενοι ἀλλήλους ὥσπερ εἰκός, ὁ μὲν πατὴρ πάλιν εἰς Πέρσας ἀπῄει, Κῦρος δὲ εἰς Μήδους πρὸς Κυαξάρην ἐπορεύετο.

2.1.2Kyros Medlerin ülkesine, Kyaksares'in yanına varınca önce, uygun olduğu gibi, kucaklaştılar; sonra Kyaksares Kyros'a ne kadar asker getirdiğini sordu. Kyros "Önceden de ücretle size gelenler gibi otuz bin asker," dedi; "bunlardan başka, daha önce ülkeden hiç çıkmamış eşitlerden de bazıları geliyor." "Kaç kişiler?" dedi Kyaksares.

2.1.2

ἐπεὶ δὲ ἀφίκετο ὁ Κῦρος εἰς Μήδους πρὸς τὸν Κυαξάρην, πρῶτον μὲν ὥσπερ εἰκὸς ἠσπάσαντο ἀλλήλους, ἔπειτα δὲ ἤρετο τὸν Κῦρον ὁ Κυαξάρης πόσον τι ἄγοι τὸ στράτευμα. ὁ δὲ ἔφη· τρισμυρίους μέν γε οἷοι καὶ πρόσθεν ἐφοίτων πρὸς ὑμᾶς μισθοφόροι· ἄλλοι δὲ καὶ τῶν οὐδεπώποτε ἐξελθόντων προσέρχονται τῶν ὁμοτίμων. πόσοι τινές; ἔφη ὁ Κυαξάρης.

2.1.3"Sayıyı duyunca sevinmezsin," dedi Kyros, "ama şunu düşün: eşitler denen bu adamlar az oldukları halde, sayıca çok olan öbür Persleri kolayca yönetirler. Peki," dedi, "onlara gerçekten ihtiyacın var mı, yoksa boş yere mi korktun ve düşman gelmiyor mu?" "Zeus hakkı için, geliyor," dedi, "hem de kalabalık."

2.1.3

οὐκ ἂν ὁ ἀριθμός σε, ἔφη ὁ Κῦρος, ἀκούσαντα εὐφράνειεν· ἀλλʼ ἐκεῖνο ἐννόησον ὅτι ὀλίγοι ὄντες οὗτοι οἱ ὁμότιμοι καλούμενοι πολλῶν ὄντων τῶν ἄλλων Περσῶν ῥᾳδίως ἄρχουσιν. ἀτάρ, ἔφη, δέει τι αὐτῶν ἢ μάτην ἐφοβήθης, οἱ δὲ πολέμιοι οὐκ ἔρχονται; ναὶ μὰ Δίʼ, ἔφη, καὶ πολλοί γε.

2.1.4"Bu nereden belli?" "Çünkü oradan gelen pek çok kişi, her biri başka biçimde anlatsa da, hepsi aynı şeyi söylüyor." "Demek bu adamlarla çarpışmamız gerekecek." "Mecburuz," dedi. "Öyleyse," dedi Kyros, "biliyorsan bana gelen kuvvetin ne büyüklükte olduğunu, sonra da bizim kuvvetimizi neden söylemiyorsun? İkisini de bilip ona göre en iyi nasıl çarpışacağımızı düşünelim." "Dinle öyleyse," dedi Kyaksares.

2.1.4

πῶς τοῦτο σαφές; ὅτι, ἔφη, πολλοὶ ἥκοντες αὐτόθεν ἄλλος ἄλλον τρόπον πάντες ταὐτὸ λέγουσιν. ἀγωνιστέον μὲν ἄρα ἡμῖν πρὸς τοὺς ἄνδρας. ἀνάγκη γάρ, ἔφη. τί οὖν, ἔφη ὁ Κῦρος, οὐ καὶ τὴν δύναμιν ἔλεξάς μοι, εἰ οἶσθα, πόση τις ἡ προσιοῦσα, καὶ πάλιν τὴν ἡμετέραν, ὅπως εἰδότες ἀμφοτέρας πρὸς ταῦτα βουλευώμεθα ὅπως ἂν ἄριστα ἀγωνιζοίμεθα; ἄκουε δή, ἔφη ὁ Κυαξάρης.

2.1.5"Lidyalı Kroisos'un on bin atlı ve kırk binden fazla hafif kalkanlı asker ve okçu getirdiği söyleniyor. Büyük Frigya'nın hükümdarı Artakamas'ın sekiz bin kadar atlı ve hafif kalkanlılarla birlikte kırk binden az olmayan mızrakçı getirdiğini söylüyorlar. Kapadokya kralı Aribaios'un altı bin atlı ve otuz binden az olmayan okçu ve hafif kalkanlı asker, Arap Aragdos'un da on bin kadar atlı, yüz kadar savaş arabası ve pek çok sapancı getirdiği söyleniyor. Asya'da oturan Yunanların bunlara katılıp katılmayacağı ise henüz açık değil. Hellespontos kıyısındaki Frigya'dan gelenleri de Gabaidos'un komutasında, altı bin atlı ve on bin kadar hafif kalkanlı askerle Kaystros ovasında toplanmışlar diye anlatıyorlar. Karyalıların, Kilikyalıların ve Paflagonyalıların ise çağrıldıkları halde katılmadıklarını söylüyorlar. Babil'i ve Asur'un geri kalanını elinde tutan Asur kralının ise, sanırım, yirmi binden az olmayan atlı, iyi bildiğim kadarıyla iki yüzden az olmayan savaş arabası ve, sanırım, pek çok yaya getireceğini düşünüyorum; hiç değilse buraya saldırdığında hep öyle yapardı."

2.1.5

Κροῖσος μὲν ὁ Λυδὸς ἄγειν λέγεται μυρίους μὲν ἱππέας, πελταστὰς δὲ καὶ τοξότας πλείους ἢ τετρακισμυρίους. Ἀρτακάμαν δὲ τὸν τῆς μεγάλης Φρυγίας ἄρχοντα λέγουσιν ἱππέας μὲν εἰς ὀκτακισχιλίους ἄγειν, λογχοφόρους δὲ σὺν πελτασταῖς οὐ μείους τετρακισμυρίων, Ἀρίβαιον δὲ τὸν τῶν Καππαδοκῶν βασιλέα ἱππέας μὲν ἑξακισχιλίους, τοξότας δὲ καὶ πελταστὰς οὐ μείους τρισμυρίων, τὸν Ἀράβιον δὲ Ἄραγδον ἱππέας τε εἰς μυρίους καὶ ἅρματα εἰς ἑκατὸν καὶ σφενδονητῶν πάμπολύ τι χρῆμα. τοὺς μέντοι Ἕλληνας τοὺς ἐν τῇ Ἀσίᾳ οἰκοῦντας οὐδέν πω σαφὲς λέγεται εἰ ἕπονται. τοὺς δὲ ἀπὸ Φρυγίας τῆς πρὸς Ἑλλησπόντῳ συμβαλεῖν φασι Γάβαιδον ἔχοντα εἰς Καΰστρου πεδίον ἑξακισχιλίους μὲν ἱππέας, πελταστὰς δὲ εἰς μυρίους. Κᾶρας μέντοι καὶ Κίλικας καὶ Παφλαγόνας παρακληθέντας οὔ φασιν ἕπεσθαι. ὁ δὲ Ἀσσύριος ὁ Βαβυλῶνά τε ἔχων καὶ τὴν ἄλλην Ἀσσυρίαν ἐγὼ μὲν οἶμαι ἱππέας μὲν ἄξει οὐκ ἐλάττους δισμυρίων, ἅρματα δʼ εὖ οἶδʼ οὐ μεῖον διακοσίων, πεζοὺς δὲ οἶμαι παμπόλλους· εἰώθει γοῦν ὁπότε δεῦρʼ ἐμβάλλοι.

2.1.6"Demek," dedi Kyros, "düşmanın altmış bin atlısı, iki yüz binden fazla hafif kalkanlı askeri ve okçusu var diyorsun. Peki, senin kuvvetinin sayısı ne?" "Medlerin on binden fazla atlısı var," dedi; "hafif kalkanlı asker ve okçu da bizim ülkemizden belki altmış bin kadar çıkabilir. Komşumuz Ermenilerden de dört bin atlı ve yirmi bin yaya gelecek." "Demek," dedi Kyros, "bizim atlılarımız düşman atlılarının dörtte birinden az, yayalarımız da yarısı kadar."

2.1.6

σύ, ἔφη ὁ Κῦρος, πολεμίους λέγεις ἱππέας μὲν ἑξακισμυρίους εἶναι, πελταστὰς δὲ καὶ τοξότας πλέον ἢ εἴκοσι μυριάδας. ἄγε δὴ τῆς σῆς δυνάμεως τί φῂς πλῆθος εἶναι; εἰσίν, ἔφη, Μήδων μὲν ἱππεῖς πλείους τῶν μυρίων· πελτασταὶ δὲ καὶ τοξόται γένοιντʼ ἄν πως ἐκ τῆς ἡμετέρας κἂν ἑξακισμύριοι. Ἀρμενίων δʼ, ἔφη, τῶν ὁμόρων ἡμῖν παρέσονται ἱππεῖς μὲν τετρακισχίλιοι, πεζοὶ δὲ δισμύριοι. λέγεις σύ, ἔφη ὁ Κῦρος, ἱππέας μὲν ἡμῖν εἶναι μεῖον ἢ τέταρτον μέρος τοῦ τῶν πολεμίων ἱππικοῦ, πεζοὺς δὲ ἀμφὶ τοὺς ἡμίσεις.

2.1.7"Peki," dedi Kyaksares, "getirdiğini söylediğin Perslerin az olduğunu düşünmüyor musun?" "Daha çok adama ihtiyacımız olup olmadığını sonra düşünürüz," dedi Kyros; "şimdi bana her birinin nasıl savaştığını söyle." "Hemen hemen hepsininki aynı," dedi Kyaksares; "hem onların hem bizimkilerin okçuları ve cirit atanları var." "Silahlar böyle olunca," dedi Kyros, "uzaktan atışarak çarpışmak zorunlu demektir."

2.1.7

τί οὖν, ἔφη ὁ Κυαξάρης, οὐκ ὀλίγους νομίζεις Περσῶν εἶναι οὓς σὺ φῂς ἄγειν; ἀλλʼ εἰ μὲν ἀνδρῶν προσδεῖ ἡμῖν, ἔφη ὁ Κῦρος, εἴτε καὶ μή, αὖθις συμβουλευσόμεθα· τὴν δὲ μάχην μοι, ἔφη, λέξον ἑκάστων ἥτις ἐστί. σχεδόν, ἔφη ὁ Κυαξάρης, πάντων ἡ αὐτή· τοξόται γάρ εἰσι καὶ ἀκοντισταὶ οἵ τʼ ἐκείνων καὶ οἱ ἡμέτεροι. οὐκοῦν, ἔφη ὁ Κῦρος, ἀκροβολίζεσθαι ἀνάγκη ἐστὶ τοιούτων γε τῶν ὅπλων ὄντων.

2.1.8"Zorunlu tabii," dedi Kyaksares. "Öyleyse bu durumda zafer kalabalık olanın olur; çünkü az olanlar, çok olanların açtığı yaralarla, çok olanların az olanların açtığı yaralarla tükenmesinden çok daha çabuk tükenir. Durum böyleyse, Kyros, Perslere elçi göndermekten daha iyi ne bulunabilir? Hem Medlerin başına bir şey gelirse tehlikenin Perslere de geleceğini anlatırız, hem de daha çok asker isteriz." "Ama şundan emin ol," dedi Kyros, "bütün Persler gelse bile sayıca düşmanı geçemezdik."

2.1.8

ἀνάγκη γὰρ οὖν, ἔφη ὁ Κυαξάρης· οὐκοῦν ἐν τούτῳ μὲν τῶν πλειόνων ἡ νίκη· πολὺ γὰρ ἂν θᾶττον οἱ ὀλίγοι ὑπὸ τῶν πολλῶν τιτρωσκόμενοι ἀναλωθείησαν ἢ οἱ πολλοὶ ὑπὸ τῶν ὀλίγων· εἰ οὖν οὕτως ἔχει, ὦ Κῦρε, τί ἂν ἄλλο τις κρεῖττον εὕροι ἢ πέμπειν ἐς Πέρσας, καὶ ἅμα μὲν διδάσκειν αὐτοὺς ὅτι εἴ τι πείσονται Μῆδοι, εἰς Πέρσας τὸ δεινὸν ἥξει, ἅμα δὲ αἰτεῖν πλέον στράτευμα; ἀλλὰ τοῦτο μέν, ἔφη ὁ Κῦρος, εὖ ἴσθι ὅτι, οὐδʼ εἰ πάντες ἔλθοιεν Πέρσαι, πλήθει γε οὐχ ὑπερβαλοίμεθʼ ἂν τοὺς πολεμίους.

2.1.9"Peki bundan daha iyi ne görüyorsun?" "Senin yerinde olsam," dedi Kyros, "gelen bütün Persler için, bizden eşitler denenlerin taşıyıp geldiği silahlardan bir an önce yaptırırdım: göğüste zırh, solda hasır kalkan, sağda pala ya da balta. Bunları hazırlarsan bizim için düşmanla göğüs göğüse çarpışmayı en güvenli hâle getirirsin, düşman için de kaçmayı direnmekten daha cazip kılarsın. Kendimizi direnenlerin karşısına dizeriz; onlardan kaçanları da size ve atlılarınıza bırakırız ki ne durmaya ne de geri dönmeye fırsat bulsunlar."

2.1.9

τί μὴν ἄλλο ἐνορᾷς ἄμεινον τούτου; ἐγὼ μὲν ἄν, ἔφη ὁ Κῦρος, εἰ σὺ εἴην, ὡς τάχιστα ὅπλα ποιοίμην πᾶσι Πέρσαις τοῖς προσιοῦσιν οἷάπερ ἔχοντες ἔρχονται παρʼ ἡμῶν οἱ τῶν ὁμοτίμων καλούμενοι· ταῦτα δʼ ἐστὶ θώραξ μὲν περὶ τὰ στέρνα, γέρρον δὲ εἰς τὴν ἀριστεράν, κοπὶς δὲ ἢ σάγαρις εἰς τὴν δεξιάν· κἂν ταῦτα παρασκευάσῃς, ἡμῖν μὲν ποιήσεις τὸ ὁμόσε τοῖς ἐναντίοις ἰέναι ἀσφαλέστατον, τοῖς πολεμίοις δὲ τὸ φεύγειν ἢ τὸ μένειν αἱρετώτερον. τάττομεν δέ, ἔφη, ἡμᾶς μὲν αὐτοὺς ἐπὶ τοὺς μένοντας· οἵ γε μέντἂν αὐτῶν φεύγωσι, τούτους ὑμῖν καὶ τοῖς ἵπποις νέμομεν, ὡς μὴ σχολάζωσι μήτε μένειν μήτε ἀναστρέφεσθαι.

2.1.10Kyros böyle konuştu. Kyaksares de onun haklı olduğunu düşündü; artık daha çok asker çağırmaktan söz etmedi, sözü edilen silahları hazırlattı. Silahlar hemen hemen hazır olduğunda Perslerin eşitleri de Pers ordusuyla birlikte gelmişti.

2.1.10

Κῦρος μὲν οὕτως ἔλεξε· τῷ δὲ Κυαξάρῃ ἔδοξέ τε εὖ λέγειν, καὶ τοῦ μὲν πλείους μεταπέμπεσθαι οὐκέτι ἐμέμνητο, παρεσκευάζετο δὲ ὅπλα τὰ προειρημένα. καὶ σχεδόν τε ἕτοιμα ἦν καὶ τῶν Περσῶν οἱ ὁμότιμοι παρῆσαν ἔχοντες τὸ ἀπὸ Περσῶν στράτευμα.

2.1.11Bunun üzerine Kyros'un onları toplayıp şöyle dediği anlatılır: "Dostlarım, sizin silahlarınızı kuşanmış, psykhēlerinizi de düşmanla göğüs göğüse çarpışmaya hazırlamış olduğunuzu görüyorum; ama arkanızdan gelen Perslerin, olabildiğince geride dizilip savaşacakları biçimde silahlandığını biliyorum. Bu yüzden, sayıca az ve müttefiksiz olarak kalabalık bir düşmanla karşılaşıp başınıza bir şey gelmesinden korktum. Şimdi bedence kusursuz adamlar getirmiş bulunuyorsunuz; onlara da bizimkilere benzer silahlar verilecek. Ama psykhēlerini bilemek sizin işiniz. Çünkü yönetici yalnız kendisini iyi göstermekle kalmamalı, yönettiklerinin de olabildiğince iyi olmasıyla ilgilenmelidir."

2.1.11

ἐνταῦθα δὴ εἰπεῖν λέγεται ὁ Κῦρος συναγαγὼν αὐτούς· ἄνδρες φίλοι, ἐγὼ ὑμᾶς ὁρῶν αὐτοὺς μὲν καθωπλισμένους οὕτω καὶ ταῖς ψυχαῖς παρεσκευασμένους ὡς εἰς χεῖρας συμμείξοντας τοῖς πολεμίοις, τοὺς δὲ ἑπομένους ὑμῖν Πέρσας γιγνώσκων ὅτι οὕτως ὡπλισμένοι εἰσὶν ὡς ὅτι προσωτάτω ταχθέντες μάχεσθαι, ἔδεισα μὴ ὀλίγοι καὶ ἔρημοι συμμάχων συμπίπτοντες πολεμίοις πολλοῖς πάθοιτέ τι. νῦν οὖν, ἔφη, σώματα μὲν ἔχοντες ἀνδρῶν ἥκετε οὐ μεμπτά· ὅπλα δὲ ἔσται αὐτοῖς ὅμοια τοῖς ἡμετέροις· τάς γε μέντοι ψυχὰς θήγειν αὐτῶν ὑμέτερον ἔργον. ἄρχοντος γάρ ἐστιν οὐχ ἑαυτὸν μόνον ἀγαθὸν παρέχειν, ἀλλὰ δεῖ καὶ τῶν ἀρχομένων ἐπιμελεῖσθαι ὅπως ὡς βέλτιστοι ἔσονται.

2.1.12Kyros böyle konuştu. Hepsi, daha kalabalık bir kuvvetle çarpışacaklarını düşünerek sevindi; içlerinden biri de şöyle konuştu:

2.1.12

ὁ μὲν οὕτως εἶπεν· οἱ δʼ ἥσθησαν μὲν πάντες, νομίζοντες μετὰ πλειόνων ἀγωνιεῖσθαι· εἷς δʼ αὐτῶν καὶ ἔλεξε τοιάδε.

2.1.13"Bizimle birlikte savaşacak olanlar silahları alırken onlara bizim adımıza bir şey söylemesini Kyros'a öğütlersem, belki tuhaf bir şey söylüyormuşum gibi görünecek. Ama biliyorum ki hem iyilik hem kötülük etmeye en çok gücü yetenlerin sözleri dinleyenlerin psykhēlerine en derin işler. Böyle kimseler armağan verirse, armağanlar eşitlerinden gelenlerden daha küçük olsa bile alanlar onlara daha çok değer verir. Şimdi de Pers yoldaşlarımız, bizden çok Kyros tarafından yüreklendirilirlerse çok daha fazla sevinecekler; eşitler arasına alındıklarında da bunun kendilerine bizden değil, kralın oğlundan ve komutandan geldiğini bildiklerinden bu yeri daha sağlam tuttuklarını düşünecekler. Yine de bizim payımıza düşen de eksik kalmamalı; bu adamların gururunu her yoldan, ne yapıp edip bilemeliyiz. Çünkü bunlar ne kadar iyileşirse bize de o kadar faydası olacak."

2.1.13

ἀλλὰ θαυμαστά, ἔφη, ἴσως δόξω λέγειν, εἰ Κύρῳ συμβουλεύσω τι εἰπεῖν ὑπὲρ ἡμῶν, ὅταν τὰ ὅπλα λαμβάνωσιν οἱ ἡμῖν μέλλοντες συμμάχεσθαι· ἀλλὰ γιγνώσκω γάρ, ἔφη, ὅτι οἱ τῶν ἱκανωτάτων καὶ εὖ καὶ κακῶς ποιεῖν λόγοι οὗτοι καὶ μάλιστα ἐνδύονται ταῖς ψυχαῖς τῶν ἀκουόντων· καὶ δῶρά γε ἢν διδῶσιν οἱ τοιοῦτοι, κἂν μείω τυγχάνῃ ὄντα ἢ τὰ παρὰ τῶν ὁμοίων, ὅμως μείζονος αὐτὰ τιμῶνται οἱ λαμβάνοντες. καὶ νῦν, ἔφη, οἱ Πέρσαι παραστάται ὑπὸ Κύρου πολὺ μᾶλλον ἡσθήσονται ἢ ὑφʼ ἡμῶν παρακαλούμενοι, εἴς τε τοὺς ὁμοτίμους καθιστάμενοι βεβαιοτέρως σφίσιν ἡγήσονται ἔχειν τοῦτο ὑπὸ βασιλέως τε παιδὸς καὶ ὑπὸ στρατηγοῦ γενόμενον ἢ εἰ ὑφʼ ἡμῶν τὸ αὐτὸ τοῦτο γίγνοιτο. ἀπεῖναι μέντοι οὐδὲ τὰ ἡμέτερα χρή, ἀλλὰ παντὶ τρόπῳ δεῖ τῶν ἀνδρῶν θήγειν πάντως τὸ φρόνημα. ἡμῖν γὰρ ἔσται τοῦτο χρήσιμον ὅ τι ἂν οὗτοι βελτίονες γένωνται.

2.1.14Bunun üzerine Kyros silahları ortaya koydu ve bütün Pers askerlerini toplayıp şöyle konuştu:

2.1.14

οὕτω δὴ ὁ Κῦρος καταθεὶς τὰ ὅπλα εἰς τὸ μέσον καὶ συγκαλέσας πάντας τοὺς Περσῶν στρατιώτας ἔλεξε τοιάδε.

2.1.15"Persler, siz de bizimle aynı topraklarda doğdunuz ve büyüdünüz. Bedenleriniz bizimkilerden hiç de aşağı değil; psykhēlerinizin de bizimkilerden hiç de aşağı olmaması yakışır size. Böyle insanlar olduğunuz halde vatanınızda bizimle eşit haklara sahip olamadınız; bunun sebebi biz değildik, geçiminizi sağlamak zorunda olmanızdı. Şimdi bunu tanrıların yardımıyla nasıl sağlayacağınız bana kalacak. İsterseniz bizim taşıdığımız gibi silahlar alıp bizimle aynı tehlikeye girebilir, bundan güzel ve iyi bir şey çıkarsa bizimle aynı onurlara layık görülebilirsiniz."

2.1.15

ἄνδρες Πέρσαι, ὑμεῖς καὶ ἔφυτε ἐν τῇ αὐτῇ ἡμῖν καὶ ἐτράφητε, καὶ τὰ σώματά τε οὐδὲν ἡμῶν χείρονα ἔχετε, ψυχάς τε οὐδὲν κακίονας ὑμῖν προσήκει ἡμῶν ἔχειν. τοιοῦτοι δʼ ὄντες ἐν μὲν τῇ πατρίδι οὐ μετείχετε τῶν ἴσων ἡμῖν, οὐχ ὑφʼ ἡμῶν ἀπελαθέντες ἀλλʼ ὑπὸ τοῦ τὰ ἐπιτήδεια ἀνάγκην ὑμῖν εἶναι πορίζεσθαι. νῦν δὲ ὅπως μὲν ταῦτα ἕξετε ἐμοὶ μελήσει σὺν τοῖς θεοῖς· ἔξεστι δʼ ὑμῖν, εἰ βούλεσθε, λαβόντας ὅπλα οἷάπερ ἡμεῖς ἔχομεν εἰς τὸν αὐτὸν ἡμῖν κίνδυνον ἐμβαίνειν, καὶ ἄν τι ἐκ τούτων καλὸν κἀγαθὸν γίγνηται, τῶν ὁμοίων ἡμῖν ἀξιοῦσθαι.

2.1.16"Şimdiye kadar siz de biz de okçu ve ciritçiydik. Bunda bizden biraz geri kaldıysanız şaşılacak bir şey yok, çünkü bizim gibi bunlarla uğraşacak vaktiniz yoktu. Ama bu silahlanmada sizden hiçbir üstünlüğümüz olmayacak. Herkesin göğsünde kendisine uyan bir zırh, solunda hepimizin taşımaya alışık olduğu hasır kalkan, sağında da düşmanı vuracağımız bir kılıç ya da balta olacak; vururken ıskalarız diye de hiç kaygılanmamız gerekmeyecek."

2.1.16

τὸν μὲν οὖν πρόσθεν χρόνον ὑμεῖς τε τοξόται καὶ ἀκοντισταὶ ἦτε καὶ ἡμεῖς, καὶ εἴ τι χείρους ἡμῶν ταῦτα ποιεῖν ἦτε, οὐδὲν θαυμαστόν· οὐ γὰρ ἦν ὑμῖν σχολὴ ὥσπερ ἡμῖν τούτων ἐπιμελεῖσθαι· ἐν δὲ ταύτῃ τῇ ὁπλίσει οὐδὲν ἡμεῖς ὑμῶν προέξομεν. θώραξ μέν γε περὶ τὰ στέρνα ἁρμόττων ἑκάστῳ ἔσται, γέρρον δὲ ἐν τῇ ἀριστερᾷ, ὃ πάντες εἰθίσμεθα φορεῖν, μάχαιρα δὲ ἢ σάγαρις ἐν τῇ δεξιᾷ, ᾗ δὴ παίειν τοὺς ἐναντίους δεήσει οὐδὲν φυλαττομένους μή τι παίοντες ἐξαμάρτωμεν.

2.1.17"Bu silahlarla aramızda cüretten başka ne fark olabilir? Cüreti de içinizde beslemek size bizden daha az yakışmaz. Bütün güzel ve iyi şeyleri kazandıran ve koruyan zaferi istemek neden bize sizden daha çok yakışsın? Yenilenlerin her şeyini güçlülere bağışlayan üstünlüğe de neden bizim sizden daha çok ihtiyacımız olsun?"

2.1.17

τί οὖν ἂν ἐν τούτοις ἕτερος ἑτέρου διαφέροι ἡμῶν πλὴν τόλμῃ; ἣν οὐδὲν ὑμῖν ἧττον προσήκει ἢ ἡμῖν ὑποτρέφεσθαι. νίκης τε γὰρ ἐπιθυμεῖν, ἣ τὰ καλὰ πάντα καὶ τἀγαθὰ κτᾶταί τε καὶ σῴζει, τί μᾶλλον ἡμῖν ἢ ὑμῖν προσήκει; κράτους τε, ὃ πάντα τὰ τῶν ἡττόνων τοῖς κρείττοσι δωρεῖται, τί εἰκὸς ἡμᾶς μᾶλλον ἢ καὶ ὑμᾶς τούτου δεῖσθαι;

2.1.18Sonunda şöyle dedi: "Her şeyi duydunuz; silahları görüyorsunuz. İsteyen bunları alsın ve yüzbaşısına giderek bizimle aynı birliğe yazılsın. Ücretli asker yerinde olmak kime yetiyorsa o da yardımcı askerlerin silahlarıyla kalsın."

2.1.18

τέλος εἶπεν· ἀκηκόατε πάντα· ὁρᾶτε τὰ ὅπλα· ὁ μὲν χρῄζων λαμβανέτω ταῦτα καὶ ἀπογραφέσθω πρὸς τὸν ταξίαρχον εἰς τὴν ὁμοίαν τάξιν ἡμῖν· ὅτῳ δʼ ἀρκεῖ ἐν μισθοφόρου χώρᾳ εἶναι, καταμενέτω ἐν τοῖς ὑπηρετικοῖς ὅπλοις.

2.1.19Kyros böyle konuştu. Persler bunu duyunca şöyle düşündüler: aynı zahmete katlanıp aynı ödüllere kavuşmaya çağrıldıkları halde bunu yapmak istemezlerse, bütün ömürlerince yoksulluk içinde yaşamayı hak etmiş olurlar. Böylece hepsi yazıldı ve hepsi silahları aldı.

2.1.19

ὁ μὲν οὕτως εἶπεν. ἀκούσαντες δὲ οἱ Πέρσαι ἐνόμισαν, εἰ παρακαλούμενοι ὥστε τὰ ὅμοια πονοῦντες τῶν αὐτῶν τυγχάνειν μὴ ἐθελήσουσι ταῦτα ποιεῖν, δικαίως ἂν διὰ παντὸς τοῦ αἰῶνος ἀμηχανοῦντες βιοτεύειν. οὕτω δὴ ἀπογράφονται πάντες ἀνέλαβόν τε τὰ ὅπλα πάντες.

2.1.20Düşmanın geldiği söylenip de henüz ortada görünmediği bu sırada Kyros yanındakilerin bedenlerini güçlendirmek için çalıştırmaya, onlara taktik öğretmeye ve psykhēlerini savaş için bilemeye çalıştı.

2.1.20

ἐν ᾧ δὲ οἱ πολέμιοι ἐλέγοντο μὲν προσιέναι, παρῆσαν δὲ οὐδέπω, ἐν τούτῳ ἐπειρᾶτο ὁ Κῦρος ἀσκεῖν μὲν τὰ σώματα τῶν μεθʼ ἑαυτοῦ εἰς ἰσχύν, διδάσκειν δὲ τὰ τακτικά, θήγειν δὲ τὰς ψυχὰς εἰς τὰ πολεμικά.

2.1.21Önce Kyaksares'ten hizmetkârlar alıp her birine, askerlerin ihtiyaç duyduğu her şeyi hazır olarak yeterince sağlamalarını buyurdu. Bunu düzenledikten sonra askerlere savaş talimlerinden başka yapacak bir şey bırakmadı. Çünkü şunu öğrenmiş olduğunu düşünüyordu: her işte en iyi olanlar, pek çok şeyle uğraşmayı bırakıp tek bir işe yönelenlerdir. Savaş işlerinden de ok ve cirit talimini kaldırıp onlara yalnız kılıçla, hasır kalkanla ve zırhla savaşmayı bıraktı. Böylece onları hemen, ya düşmanla göğüs göğüse çarpışmak ya da hiçbir değeri olmayan müttefikler olduklarını kabul etmek gerektiği düşüncesine hazırladı. Oysa yalnız kendilerini besleyenler için savaşsınlar diye beslendiklerini bilenler için bunu kabul etmek zordur.

2.1.21

καὶ πρῶτον μὲν λαβὼν παρὰ Κυαξάρου ὑπηρέτας προσέταξεν ἑκάστοις τῶν στρατιωτῶν ἱκανῶς ὧν ἐδέοντο πάντα πεποιημένα παρασχεῖν· τοῦτο δὲ παρασκευάσας οὐδὲν αὐτοῖς ἐλελοίπει ἄλλο ἢ ἀσκεῖν τὰ ἀμφὶ τὸν πόλεμον, ἐκεῖνο δοκῶν καταμεμαθηκέναι ὅτι οὗτοι κράτιστοι ἕκαστα γίγνονται οἳ ἂν ἀφέμενοι τοῦ πολλοῖς προσέχειν τὸν νοῦν ἐπὶ ἓν ἔργον τράπωνται. καὶ αὐτῶν δὲ τῶν πολεμικῶν περιελὼν καὶ τὸ τόξῳ μελετᾶν καὶ ἀκοντίῳ κατέλιπε τοῦτο μόνον αὐτοῖς τὸ σὺν μαχαίρᾳ καὶ γέρρῳ καὶ θώρακι μάχεσθαι· ὥστε εὐθὺς αὐτῶν παρεσκεύασε τὰς γνώμας ὡς ὁμόσε ἰτέον εἴη τοῖς πολεμίοις, ἢ ὁμολογητέον μηδενὸς εἶναι ἀξίους συμμάχους· τοῦτο δὲ χαλεπὸν ὁμολογῆσαι οἵτινες ἂν εἰδῶσιν ὅτι οὐδὲ διʼ ἓν ἄλλο τρέφονται ἢ ὅπως μαχοῦνται ὑπὲρ τῶν τρεφόντων.

2.1.22Ayrıca, insanlar hangi işlerde birbirleriyle rekabete girerse o işleri çok daha istekle çalıştıklarını da düşünerek, askerlerin çalışmasını iyi bulduğu her şey için onlara yarışmalar ilan etti. Şunları duyurdu: sıradan asker yöneticilerine itaatkâr olmalı, zahmete gönüllü katlanmalı, disiplinden ayrılmadan tehlikeyi sevmeli, askerliği bilmeli, silahlarının güzelliğine özen göstermeli ve bütün bu konularda şerefe düşkün olmalı. Beşbaşı kendisi iyi bir asker gibi olmalı, beşliğini de elinden geldiğince öyle yetiştirmeli; onbaşı onluğunu, takım komutanı takımını da öyle. Yüzbaşı da kendisi kusursuz olmalı ve emrindeki komutanların, kendi yönettiklerine gerekeni yaptırmalarını gözetmeli.

2.1.22

ἔτι δὲ πρὸς τούτοις ἐννοήσας ὅτι περὶ ὁπόσων ἂν ἐγγένωνται ἀνθρώποις φιλονικίαι, πολὺ μᾶλλον ἐθέλουσι ταῦτʼ ἀσκεῖν, ἀγῶνάς τε αὐτοῖς προεῖπεν ἁπάντων ὁπόσα ἐγίγνωσκεν ἀσκεῖσθαι ἀγαθὸν εἶναι ὑπὸ στρατιωτῶν καὶ προεῖπε τάδε, ἰδιώτῃ μὲν ἑαυτὸν παρέχειν εὐπειθῆ τοῖς ἄρχουσι καὶ ἐθελόπονον καὶ φιλοκίνδυνον μετʼ εὐταξίας καὶ ἐπιστήμονα τῶν στρατιωτικῶν καὶ φιλόκαλον περὶ ὅπλα καὶ φιλότιμον ἐπὶ πᾶσι τοῖς τοιούτοις, πεμπαδάρχῳ δʼ αὐτὸν ὄντα οἷόνπερ τὸν ἀγαθὸν ἰδιώτην καὶ τὴν πεμπάδα εἰς τὸ δυνατὸν τοιαύτην παρέχειν, δεκαδάρχῳ δὲ τὴν δεκάδα ὡσαύτως, λοχαγῷ δὲ τὸν λόχον, καὶ ταξιάρχῳ ἀνεπίκλητον αὐτὸν ὄντα ἐπιμελεῖσθαι καὶ τῶν ὑφʼ αὑτῷ ἀρχόντων ὅπως ἐκεῖνοι αὖ ὧν ἂν ἄρχωσι παρέξουσι τὰ δέοντα ποιοῦντας.

2.1.23Ödüller de açıkladı: birliklerini en iyi hazırlamış görünen yüzbaşılar binbaşı olacak; takımlarını en iyi hâle getirmiş görünen takım komutanları yüzbaşılığa yükselecek; onbaşıların en iyileri takım komutanlığına, beşbaşılar aynı şekilde onbaşılığa, sıradan askerlerin en üstünleri de beşbaşılığa getirilecekti. Bütün bu komutanlar önce yönettiklerinin saygı ve hizmetine sahip oluyor, sonra her birine yakışan başka onurlar da bunları izliyordu. Övgüye değer olanlara, ileride daha büyük bir iyilik ortaya çıkarsa daha büyük umutlar da gösteriliyordu.

2.1.23

ἆθλα δὲ προύφηνε τοῖς μὲν ταξιάρχοις ὡς τοὺς κρατίστας δόξαντας τὰς τάξεις παρεσκευάσθαι χιλιάρχους ἔσεσθαι, τῶν δὲ λοχαγῶν οἳ κρατίστους δόξειαν τοὺς λόχους ἀποδεικνύναι, εἰς τὰς τῶν ταξιάρχων χώρας ἐπαναβήσεσθαι, τῶν δʼ αὖ δεκαδάρχων τοὺς κρατίστους εἰς τὰς τῶν λοχαγῶν χώρας καταστήσεσθαι, τῶν δʼ αὖ πεμπαδάρχων ὡσαύτως εἰς τὰς τῶν δεκαδάρχων, τῶν γε μὴν ἰδιωτῶν τοὺς κρατιστεύοντας εἰς τὰς τῶν πεμπαδάρχων. ὑπῆρχε δὲ πᾶσι τούτοις τοῖς ἄρχουσι πρῶτον μὲν θεραπεύεσθαι ὑπὸ τῶν ἀρχομένων, ἔπειτα δὲ καὶ ἄλλαι τιμαὶ αἱ πρέπουσαι ἑκάστοις συμπαρείποντο. ἐπανετείνοντο δὲ καὶ μείζονες ἐλπίδες τοῖς ἀξίοις ἐπαίνου, εἴ τι ἐν τῷ ἐπιόντι χρόνῳ ἀγαθὸν μεῖζον φανοῖτο·

2.1.24Komutanlarına en güvenilir görünen ve sözü edilen talimleri en hevesle yapan bütün yüz kişilik birliklere, bütün takımlara, aynı şekilde onluklara ve beşliklere de zafer ödülleri ilan etti. Bunlara verilecek ödüller de bir topluluğa yakışacak türdendi. Bunlar böyle duyuruldu ve ordu talime başladı.

2.1.24

προεῖπε δὲ νικητήρια καὶ ὅλαις ταῖς τάξεσι καὶ ὅλοις τοῖς λόχοις, καὶ ταῖς δεκάσιν ὡσαύτως καὶ ταῖς πεμπάσιν, αἳ ἂν φαίνωνται εὐπιστόταται τοῖς ἄρχουσιν οὖσαι καὶ προθυμότατα ἀσκοῦσαι τὰ προειρημένα. ἦν δὲ ταύταις τὰ νικητήρια οἷα δὴ εἰς πλῆθος πρέπει. ταῦτα μὲν δὴ προείρητό τε καὶ ἠσκεῖτο ἡ στρατιά.

2.1.25Onlara yüzbaşı sayısınca çadır yaptırdı; çadırlar her birliğe yetecek büyüklükteydi. Birlik de yüz kişiden oluşuyordu. Böylece birlik birlik çadırlarda kalıyorlardı. Kyros'a göre birlikte kalmak onlara yaklaşan savaş için şu bakımdan faydalıydı: birbirlerinin aynı biçimde beslendiğini görüyorlardı; böylece kimsenin, düşmana karşı başkasından daha kötü davranmasına bahane olacak bir haksızlığa uğradığını öne sürmesi mümkün değildi. Birlikte kalarak birbirlerini tanımaları da ona göre faydalıydı. Çünkü tanınan insanlarda utanma duygusu daha çok bulunur gibidir; tanınmayanlar ise karanlıktaymış gibi daha kolay gevşer.

2.1.25

σκηνὰς δʼ αὐτοῖς κατεσκεύασε, πλῆθος μὲν ὅσοι ταξίαρχοι ἦσαν, μέγεθος δὲ ὥστε ἱκανὰς εἶναι τῇ τάξει ἑκάστῃ· ἡ δὲ τάξις ἦν ἑκατὸν ἄνδρες. ἐσκήνουν μὲν δὴ οὕτω κατὰ τάξεις· ἐν δὲ τῷ ὁμοῦ σκηνοῦν ἐδόκουν μὲν αὐτῷ ὠφελεῖσθαι πρὸς τὸν μέλλοντα ἀγῶνα τοῦτο ὅτι ἑώρων ἀλλήλους ὁμοίως τρεφομένους καὶ οὐκ ἐνῆν πρόφασις μειονεξίας ὥστε ὑφίεσθαί τινας κακίω ἕτερον ἑτέρου εἶναι πρὸς τοὺς πολεμίους. ὠφελεῖσθαι δʼ ἐδόκουν αὐτῷ καὶ πρὸς τὸ γιγνώσκειν ἀλλήλους ὁμοῦ σκηνοῦντες. ἐν δὲ τῷ γιγνώσκεσθαι καὶ τὸ αἰσχύνεσθαι πᾶσι δοκεῖ μᾶλλον ἐγγίγνεσθαι, οἱ δʼ ἀγνοούμενοι ῥᾳδιουργεῖν πως μᾶλλον δοκοῦσιν, ὥσπερ ἐν σκότει ὄντες.

2.1.26Ona göre birlikte kalmak, birliklerin düzenini sıkı tutmak için de çok faydalıydı. Çünkü yüzbaşıların birlikleri, birlik tek sıra hâlinde yürürken olduğu gibi düzenli hâlde ellerinin altındaydı; takım komutanlarının takımları, onbaşıların onlukları, beşbaşıların beşlikleri de öyle.

2.1.26

ἐδόκουν δʼ αὐτῷ καὶ εἰς τὸ τὰς τάξεις ἀκριβοῦν μεγάλα ὠφελεῖσθαι διὰ τὴν συσκηνίαν. εἶχον γὰρ οἱ μὲν ταξίαρχοι ὑφʼ ἑαυτοῖς τὰς τάξεις κεκοσμημένας ὥσπερ ὁπότε εἰς ἕνα πορεύοιτο ἡ τάξις, οἱ δὲ λοχαγοὶ τοὺς λόχους ὡσαύτως, οἱ δὲ δεκάδαρχοι δεκάδας, πεμπάδαρχοι πεμπάδας.

2.1.27Birliklerin düzenini sıkı tutmak ona hem karışıklığı önlemek hem de karışıklık olursa düzeni daha çabuk yeniden kurmak için çok iyi görünüyordu. Tıpkı birbirine geçirilmesi gereken taşlar ve kerestelerde olduğu gibi: bunlar nasıl gelişigüzel yere atılmış olursa olsun, her birinin hangi yerden geldiği belli olacak işaretleri varsa onları kolayca yeniden birbirine geçirmek mümkündür.

2.1.27

τὸ δὲ διακριβοῦν τὰς τάξεις σφόδρα ἐδόκει αὐτῷ ἀγαθὸν εἶναι καὶ εἰς τὸ μὴ ταράττεσθαι καὶ εἰ ταραχθεῖεν θᾶττον καταστῆναι, ὥσπερ γε καὶ λίθων καὶ ξύλων ἃν δέῃ συναρμοσθῆναι, ἔστι, κἂν ὁπωσοῦν καταβεβλημένα τύχῃ, συναρμόσαι αὐτὰ εὐπετῶς, ἢν ἔχῃ γνωρίσματα ὥστʼ εὔδηλον εἶναι ἐξ ὁποίας ἕκαστον χώρας αὐτῶν ἐστιν.

2.1.28Birlikte beslenmenin, birbirlerini daha az bırakmak istemelerine de faydası olacağını düşünüyordu; çünkü birlikte büyütülen hayvanların bile biri onları birbirinden ayırırsa büyük bir özlem duyduğunu görmüştü.

2.1.28

ἐδόκουν δʼ ὠφελεῖσθαι αὐτῷ ὁμοῦ τρεφόμενοι καὶ πρὸς τὸ ἧττον ἀλλήλους θέλειν ἀπολιπεῖν, ὅτι ἑώρα καὶ τὰ θηρία τὰ συντρεφόμενα δεινὸν ἔχοντα πόθον, ἤν τις αὐτὰ διασπᾷ ἀπʼ ἀλλήλων.

2.1.29Kyros, askerlerin hiçbir zaman terlemeden öğle ya da akşam yemeğine oturmamasına da özen gösteriyordu. Ya onları ava çıkarıp terletiyor, ya terletecek oyunlar buluyor, ya da yapılması gereken bir iş varsa işi öyle yönetiyordu ki terlemeden dönmesinler. Bunun hem yemeği zevkle yemek, hem sağlıklı olmak, hem de zahmete dayanabilmek için iyi olduğunu düşünüyordu. Zahmetlerin askerleri birbirlerine karşı daha yumuşak kılmak için de iyi olduğunu düşünüyordu; çünkü atlar da birlikte çalıştıklarında birbirleriyle daha uysal dururlar. Düşmana karşı da iyi talim gördüklerini bilenler daha gururlu olur.

2.1.29

ἐπεμέλετο δὲ καὶ τούτου ὁ Κῦρος ὅπως μήποτε ἀνίδρωτοι γενόμενοι ἐπὶ τὸ ἄριστον καὶ τὸ δεῖπνον εἰσίοιεν. ἢ γὰρ ἐπὶ θήραν ἐξάγων ἱδρῶτα αὐτοῖς παρεῖχεν, ἢ παιδιὰς τοιαύτας ἐξηύρισκεν αἳ ἱδρῶτα ἔμελλον παρέχειν, ἢ καὶ πρᾶξαι εἴ τι δεόμενος τύχοι, οὕτως ἐξηγεῖτο τῆς πράξεως ὡς μὴ ἐπανίοιεν ἀνιδρωτί. τοῦτο γὰρ ἡγεῖτο καὶ πρὸς τὸ ἡδέως ἐσθίειν ἀγαθὸν εἶναι καὶ πρὸς τὸ ὑγιαίνειν καὶ πρὸς τὸ δύνασθαι πονεῖν, καὶ πρὸς τὸ ἀλλήλοις δὲ πρᾳοτέρους εἶναι ἀγαθὸν ἡγεῖτο τοὺς πόνους εἶναι, ὅτι καὶ οἱ ἵπποι συμπονοῦντες ἀλλήλοις πρᾳότεροι συνεστήκασι. πρός γε μὴν τοὺς πολεμίους μεγαλοφρονέστεροι γίγνονται οἳ ἂν συνειδῶσιν ἑαυτοῖς εὖ ἠσκηκότες.

2.1.30Kyros kendisi için, yemeğe çağırdıklarını alacak büyüklükte bir çadır yaptırdı. Çoğunlukla yüzbaşılardan uygun gördüklerini çağırırdı; bazen takım komutanlarından, onbaşılardan ve beşbaşılardan bazılarını, bazen sıradan askerleri, bazen de bütün bir beşliği, bütün bir onluğu, bütün bir takımı ya da bütün bir yüz kişilik birliği çağırırdı. Bazılarının, kendisinin de yapılmasını istediği türden bir şey yaptığını görünce onları çağırır ve onurlandırırdı. Yemeğe çağrılanların önüne konanlarla kendisinin önüne konan her zaman aynıydı.

2.1.30

Κῦρος δʼ ἑαυτῷ σκηνὴν μὲν κατεσκευάσατο ὥστε ἱκανὴν ἔχειν οἷς καλοίη ἐπὶ δεῖπνον. ἐκάλει δὲ ὡς τὰ πολλὰ τῶν ταξιάρχων οὓς καιρὸς αὐτῷ δοκοίη εἶναι, ἔστι δʼ ὅτε καὶ τῶν λοχαγῶν καὶ τῶν δεκαδάρχων τινὰς καὶ τῶν πεμπαδάρχων ἐκάλει, ἔστι δʼ ὅτε καὶ τῶν στρατιωτῶν, ἔστι δʼ ὅτε καὶ πεμπάδα ὅλην καὶ δεκάδα ὅλην καὶ λόχον ὅλον καὶ τάξιν ὅλην. ἐκάλει δὲ καὶ ἐτίμα ὁπότε τινὰς ἴδοι τοιοῦτόν τι ποιήσαντας ὃ αὐτὸς ἐβούλετο ποιεῖν. ἦν δὲ τὰ παρατιθέμενα ἀεὶ ἴσα αὐτῷ τε καὶ τοῖς καλουμένοις ἐπὶ δεῖπνον.

2.1.31Ordunun hizmetkârlarına da her şeyden her zaman eşit pay verirdi; çünkü askerlik işlerinde çalışan hizmetkârları, haberciler ve elçilerden daha az onurlandırmayı doğru bulmuyordu. Bunların güvenilir, askerlik işlerini bilen ve anlayışlı, üstelik atılgan, çevik, üşenmez ve soğukkanlı olmaları gerektiğini düşünüyordu. Kyros, en iyi sayılan insanlarda bulunan nitelikleri hizmetkârların da taşıması ve hiçbir işten kaçınmamaya, komutanın buyurduğu her şeyi yapmayı kendilerine yakışır saymaya alışmaları gerektiğini de biliyordu.

2.1.31

καὶ τοὺς ἀμφὶ τὸ στράτευμα δὲ ὑπηρέτας ἰσομοίρους πάντων ἀεὶ ἐποίει· οὐδὲν γὰρ ἧττον τιμᾶν ἄξιον ἐδόκει αὐτῷ εἶναι τοὺς ἀμφὶ τὰ στρατιωτικὰ ὑπηρέτας οὔτε κηρύκων οὔτε πρέσβεων. καὶ γὰρ πιστοὺς ἡγεῖτο δεῖν εἶναι τούτους καὶ ἐπιστήμονας τῶν στρατιωτικῶν καὶ συνετούς, προσέτι δὲ καὶ σφοδροὺς καὶ ταχεῖς καὶ ἀόκνους καὶ ἀταράκτους. πρὸς δʼ ἔτι ἃ οἱ βέλτιστοι νομιζόμενοι ἔχουσιν ἐγίγνωσκεν ὁ Κῦρος δεῖν τοὺς ὑπηρέτας ἔχειν, καὶ τοῦτο ἀσκεῖν ὡς μηδὲν ἀναίνοιντο ἔργον, ἀλλὰ πάντα νομίζοιεν πρέπειν αὑτοῖς πράττειν ὅσα ἅρχων προστάττοι.

2.2.12. Bölüm

Kyros birlikte yemek yedikleri zaman hem en hoş hem de iyiye teşvik eden konuların açılmasına her zaman özen gösterirdi. Bir keresinde şu konuya geldi: "Dostlar," dedi, "arkadaşlarımız bizimle aynı biçimde yetiştirilmedikleri için bizden eksik bir yanları var gibi mi görünüyor, yoksa ne birlikte otururken ne de düşmanla çarpışmak gerektiğinde bizden hiçbir farkları olmayacak mı?"

2.2.1

ἀεὶ μὲν οὖν ἐπεμέλετο ὁ Κῦρος, ὁπότε συσκηνοῖεν, ὅπως εὐχαριστότατοί τε ἅμα λόγοι ἐμβληθήσονται καὶ παρορμῶντες εἰς τἀγαθόν. ἀφίκετο δὲ καὶ εἰς τόνδε ποτὲ τὸν λόγον· ἆρά γε, ἔφη, ὦ ἄνδρες, ἐνδεέστεροί τι ἡμῶν διὰ τοῦτο φαίνονται εἶναι οἱ ἑταῖροι ὅτι οὐ πεπαίδευνται τὸν αὐτὸν τρόπον ἡμῖν, ἢ οὐδὲν ἄρα διοίσειν ἡμῶν οὔτʼ ἐν ταῖς συνουσίαις οὔτε ὅταν ἀγωνίζεσθαι πρὸς τοὺς πολεμίους δέῃ;

2.2.2Hystaspas söze girip şöyle dedi: "Düşmana karşı nasıl olacaklarını henüz bilmiyorum; ama tanrılar hakkı için, birlikte otururken bazıları pek huysuz görünüyor. Geçen gün Kyaksares her birliğe kurbanlık hayvanlar gönderdi; her birimize dağıtılan et üç ya da daha fazla parça oldu. Aşçı ilk turu benden başlayarak dağıttı; ikinci kez dağıtmak için girdiğinde, sonuncudan başlayıp ters yönde dağıtmasını buyurdum."

2.2.2

καὶ [ὁ] Ὑστάσπας ὑπολαβὼν εἶπεν· ἀλλʼ ὁποῖοι μέν τινες ἔσονται εἰς τοὺς πολεμίους οὔπω ἔγωγε ἐπίσταμαι· ἐν μέντοι τῇ συνουσίᾳ δύσκολοι ναὶ μὰ τοὺς θεοὺς ἔνιοι αὐτῶν φαίνονται. πρῴην μέν γε, ἔφη, ὁ Κυαξάρης ἔπεμψεν εἰς τὴν τάξιν ἑκάστην ἱερεῖα, καὶ ἐγένοντο κρέα ἑκάστῳ ἡμῶν τρία [ἢ] καὶ πλείω τὰ περιφερόμενα. καὶ ἤρξατο μὲν ἀπʼ ἐμοῦ τὴν πρώτην περίοδον περιφέρων· ὅτε δὲ τὸ δεύτερον εἰσῄει περιοίσων, ἐκέλευσα ἐγὼ ἀπὸ τοῦ τελευταίου ἄρχεσθαι καὶ ἀνάπαλιν φέρειν.

2.2.3"Bunun üzerine çemberin ortasında yatan askerlerden biri bağırdı: 'Zeus hakkı için, bunun hiç de eşitlikle ilgisi yok; biz ortadakilerden kimse hiç başlamayacaksa!' Bunu duyunca, eksik aldıklarını düşünüyorlar diye üzüldüm ve onu hemen yanıma çağırdım. O da bu çağrıya pek düzgün biçimde uydu. Dağıtılanlar bize gelince, sanırım en son aldığımız için, en küçük parçalar kalmıştı. O zaman adam pek üzüldüğünü belli etti ve kendi kendine şöyle dedi:

2.2.3

ἀνακραγὼν οὖν τις τῶν κατὰ μέσον τὸν κύκλον κατακειμένων στρατιωτῶν, μὰ Δίʼ, ἔφη, τῶνδε μὲν οὐδὲν ἴσον ἐστίν, εἴγε ἀφʼ ἡμῶν γε τῶν ἐν μέσῳ οὐδεὶς οὐδέποτε ἄρξεται. καὶ ἐγὼ ἀκούσας ἠχθέσθην, εἴ τι μεῖον δοκοῖεν ἔχειν, καὶ ἐκάλεσα εὐθὺς αὐτὸν πρὸς ἐμέ. ὁ δὲ μάλα γε τοῦτο εὐτάκτως ὑπήκουσεν. ὡς δὲ τὰ περιφερόμενα ἧκε πρὸς ἡμᾶς, ἅτε οἶμαι ὑστάτους λαμβάνοντας, τὰ μικρότατα λελειμμένα ἦν. ἐνταῦθα δὴ ἐκεῖνος πάνυ ἀνιαθεὶς δῆλος ἦν καὶ εἶπε πρὸς αὑτόν·

2.2.4"'Şu talihe bak, tam şimdi buraya çağrılmam!' Ben de 'Kaygılanma,' dedim, 'hemen bizden başlayacak, en büyüğünü de ilk sen alacaksın.' Bu sırada aşçı üçüncü turu dağıttı; dağıtılacak son tur buydu. Adam bir parça aldı, sonra az aldığını düşündü ve başkasını alacağını sanarak aldığını geri bıraktı. Aşçı da artık ete ihtiyacı kalmadığını sanıp, o başka bir parça almadan tabağı alıp götürdü."

2.2.4

τῆς τύχης, τὸ ἐμὲ νῦν κληθέντα δεῦρο τυχεῖν. καὶ ἐγὼ εἶπον· ἀλλὰ μὴ φρόντιζε· αὐτίκα γὰρ ἀφʼ ἡμῶν ἄρξεται καὶ σὺ πρῶτος λήψῃ τὸ μέγιστον. καὶ ἐν τούτῳ περιέφερε τὸ τρίτον, ὅπερ δὴ λοιπὸν ἦν τῆς περιφορᾶς· κἀκεῖνος ἔλαβε, κᾆτʼ ἔδοξεν αὑτῷ μεῖον λαβεῖν· κατέβαλεν οὖν ὃ ἔλαβεν ὡς ἕτερον ληψόμενος. καὶ ὁ ἄρταμος οἰόμενος αὐτὸν οὐδὲν ἔτι δεῖσθαι ὄψου, ᾤχετο παραφέρων πρὶν λαβεῖν αὐτὸν ἕτερον.

2.2.5"Bunun üzerine adam başına geleni öyle ağır karşıladı ki aldığı et yenip gitmiş olduğundan, bandırmak için elinde kalan sosu da, şaşkınlıktan ve talihine öfkelenmekten ne yapacağını bilemeyip nasılsa devirdi. Bize en yakın olan takım komutanı bunu görünce ellerini çırptı ve gülüp eğlendi. Ben ise," dedi, "öksürüyormuş gibi yaptım; çünkü ben de gülmemi tutamıyordum. İşte Kyros, sana arkadaşlarımızdan böyle birini gösteriyorum." Buna da, beklenebileceği gibi, güldüler.

2.2.5

ἐνταῦθα δὴ οὕτω βαρέως ἤνεγκε τὸ πάθος ὥστε ἀνήλωτο μὲν αὐτῷ ὃ εἰλήφει ὄψον, ὃ δʼ ἔτι αὐτῷ λοιπὸν ἦν τοῦ ἐμβάπτεσθαι, τοῦτό πως ὑπὸ τοῦ ἐκπεπλῆχθαί τε καὶ τῇ τύχῃ ὀργίζεσθαι δυσθετούμενος ἀνέτρεψεν. ὁ μὲν δὴ λοχαγὸς ὁ ἐγγύτατα ἡμῶν ἰδὼν συνεκρότησε τὼ χεῖρε καὶ τῷ γέλωτι ηὐφραίνετο. ἐγὼ μέντοι, ἔφη, προσεποιούμην βήττειν· οὐδὲ γὰρ αὐτὸς ἐδυνάμην τὸν γέλωτα κατασχεῖν. τοιοῦτον μὲν δή σοι ἕνα, ὦ Κῦρε, τῶν ἑταίρων ἐπιδεικνύω. ἐπὶ μὲν δὴ τούτῳ ὥσπερ εἰκὸς ἐγέλασαν.

2.2.6Yüzbaşılardan bir başkası da şöyle dedi: "Kyros, bu arkadaş galiba böyle huysuz birine rastlamış. Ben ise, sen bize birlikleri öğretip gönderdiğinde ve her birimize senden öğrendiklerimizi kendi birliğine öğretmesini buyurduğunda, ötekilerin yaptığı gibi gidip bir takıma öğretmeye başladım. Takım komutanını en öne dikip arkasına genç bir adamı, öbürlerini de gerektiğini düşündüğüm gibi dizdim; sonra önlerine geçip takıma bakarak, uygun zaman geldiğini düşündüğümde ileri yürümelerini buyurdum."

2.2.6

ἄλλος δέ τις ἔλεξε τῶν ταξιάρχων· οὗτος μὲν δή, ὦ Κῦρε, ὡς ἔοικεν, οὕτω δυσκόλῳ ἐπέτυχεν. ἐγὼ δέ, ὡς σὺ διδάξας ἡμᾶς τὰς τάξεις ἀπέπεμψας καὶ ἐκέλευσας διδάσκειν τὴν ἑαυτοῦ ἕκαστον τάξιν ἃ παρὰ σοῦ ἐμάθομεν, οὕτω δὴ καὶ ἐγώ, ὥσπερ καὶ οἱ ἄλλοι ἐποίουν, ἐλθὼν ἐδίδασκον ἕνα λόχον. καὶ στήσας τὸν λοχαγὸν πρῶτον καὶ τάξας δὴ ἐπʼ αὐτῷ ἄνδρα νεανίαν καὶ τοὺς ἄλλους ᾗ ᾤμην δεῖν, ἔπειτα στὰς ἐκ τοῦ ἔμπροσθεν βλέπων εἰς τὸν λόχον, ἡνίκα μοι ἐδόκει καιρὸς εἶναι, προϊέναι ἐκέλευσα.

2.2.7"O genç adam ne yaptı dersin? Takım komutanının önüne geçip ilk o yürüdü. Ben de bunu görünce 'Be adam, ne yapıyorsun?' dedim. O da 'Buyurduğun gibi ileri yürüyorum,' dedi. Ben de 'Ama ben yalnız senin değil, hepinizin ileri yürümesini buyurdum,' dedim. O da bunu duyunca takımdaki arkadaşlarına dönüp 'Azarlandığını duymuyor musunuz? Hepinizin ileri yürümesini buyuruyor,' dedi. Adamların hepsi de takım komutanını geçip yanıma geldiler."

2.2.7

καὶ ἁνήρ σοι ὁ νεανίας ἐκεῖνος προελθὼν τοῦ λοχαγοῦ πρότερος ἐπορεύετο. κἀγὼ ἰδὼν εἶπον· ἄνθρωπε, τί ποιεῖς; καὶ ὃς ἔφη· προέρχομαι ὥσπερ σὺ κελεύεις. κἀγὼ εἶπον· ἀλλʼ οὐκ ἐγὼ σὲ μόνον ἐκέλευον ἀλλὰ πάντας προϊέναι. καὶ ὃς ἀκούσας τοῦτο μεταστραφεὶς πρὸς τοὺς λοχίτας εἶπεν· οὐκ ἀκούετε, ἔφη, λοιδορουμένου; προϊέναι πάντας κελεύει. καὶ ἅνδρες πάντες παρελθόντες τὸν λοχαγὸν ᾖσαν πρὸς ἐμέ.

2.2.8"Takım komutanı onları yerlerine geri gönderince söylenmeye başladılar: 'Hangisine itaat edeceğiz? Biri ileri yürüyün diyor, öbürü izin vermiyor.' Ben de bunu sakin karşılayıp onları baştan yeniden dizdim ve arkadakilerden hiçbirinin öndeki önden gitmeden kımıldamamasını, herkesin yalnız şuna bakmasını söyledim: öndekinin peşinden gitmek."

2.2.8

ἐπεὶ δὲ ὁ λοχαγὸς αὐτοὺς ἀνεχώριζεν, ἐδυσφόρουν καὶ ἔλεγον· ποτέρῳ δὴ πείθεσθαι χρή; νῦν γὰρ ὁ μὲν κελεύει προϊέναι, ὁ δʼ οὐκ ἐᾷ. ἐγὼ μέντοι ἐνεγκὼν ταῦτα πρᾴως ἐξ ἀρχῆς αὖ καταχωρίσας εἶπον μηδένα τῶν ὄπισθεν κινεῖσθαι πρὶν ἂν ὁ πρόσθεν ἡγῆται, ἀλλὰ τοῦτο μόνον ὁρᾶν πάντας, τῷ πρόσθεν ἕπεσθαι.

2.2.9"Derken Perslerin ülkesine gidecek biri yanıma gelip eve yazdığım mektubu vermemi istedi. Mektubun nerede durduğunu takım komutanı bildiği için ona koşup mektubu getirmesini söyledim. O koşmaya başladı; o genç adam da zırhıyla, palasıyla takım komutanının peşine düştü; bütün takım da onu görünce birlikte koşmaya başladı. Ve adamlar mektubu getirerek döndüler. İşte," dedi, "benim takımım senden öğrendiği her şeyi böyle harfiyen uyguluyor."

2.2.9

ὡς δʼ εἰς Πέρσας τις ἀπιὼν ἦλθε πρὸς ἐμὲ καὶ ἐκέλευσέ με τὴν ἐπιστολὴν ἣν ἔγραψα οἴκαδε δοῦναι, κἀγώ, ὁ γὰρ λοχαγὸς ᾔδει ὅπου ἔκειτο ἡ ἐπιστολή, ἐκέλευσα αὐτὸν δραμόντα ἐνεγκεῖν τὴν ἐπιστολήν, ὁ μὲν δὴ ἔτρεχεν, ὁ δὲ νεανίας ἐκεῖνος εἵπετο τῷ λοχαγῷ σὺν αὐτῷ τῷ θώρακι καὶ τῇ κοπίδι, καὶ ὁ ἄλλος δὲ πᾶς λόχος ἰδὼν ἐκεῖνον συνέτρεχον· καὶ ἧκον οἱ ἄνδρες φέροντες τὴν ἐπιστολήν. οὕτως, ἔφη, ὅ γʼ ἐμὸς λόχος σοι ἀκριβοῖ πάντα τὰ παρὰ σοῦ.

2.2.10Öbürleri, beklenebileceği gibi, mektubun bu muhafız alayıyla getirilmesine güldüler. Kyros da şöyle dedi: "Zeus ve bütün tanrılar adına, meğer ne arkadaşlarımız var! Bazıları öyle kolay hoşnut ediliyor ki küçük bir et parçasıyla bile pek çoğunu dost edinmek mümkün; bazıları da öyle söz dinliyor ki daha buyruğun ne olduğunu bilmeden itaat ediyor. Ben böyle askerlerden daha iyisini dilemek gerektiğini bilmiyorum."

2.2.10

οἱ μὲν δὴ ἄλλοι ὡς εἰκὸς ἐγέλων ἐπὶ τῇ δορυφορίᾳ τῆς ἐπιστολῆς· ὁ δὲ Κῦρος εἶπεν· ὦ Ζεῦ καὶ πάντες θεοί, οἵους ἄρα ἡμεῖς ἔχομεν ἄνδρας ἑταίρους, οἵ γε εὐθεράπευτοι μὲν οὕτως εἰσὶν ὥστʼ εἶναι αὐτῶν καὶ μικρῷ ὄψῳ παμπόλλους φίλους ἀνακτήσασθαι, πιθανοὶ δʼ οὕτως εἰσί τινες ὥστε πρὶν εἰδέναι τὸ προσταττόμενον πρότερον πείθονται. ἐγὼ μὲν οὐκ οἶδα ποίους τινὰς χρὴ μᾶλλον εὔξασθαι ἢ τοιούτους στρατιώτας ἔχειν.

2.2.11Kyros gülerek askerleri böyle övdü. Çadırda yüzbaşılardan Aglaitadas adında, huyca pek sert insanlardan biri vardı. O da aşağı yukarı şöyle dedi: "Kyros, bunların doğruyu söylediğini mi sanıyorsun?" "Peki," dedi Kyros, "ne istedikleri için yalan söylesinler?" "Sırf güldürmek için bunları anlatıp palavra atmaktan başka ne olacak?"

2.2.11

ὁ μὲν δὴ Κῦρος ἅμα γελῶν οὕτως ἐπῄνεσε τοὺς στρατιώτας. ἐν δὲ τῇ σκηνῇ ἐτύγχανέ τις ὢν τῶν ταξιάρχων Ἀγλαϊτάδας ὄνομα, ἀνὴρ τὸν τρόπον τῶν στρυφνοτέρων ἀνθρώπων, ὃς οὑτωσί πως εἶπεν· ἦ γὰρ οἴει, ἔφη, ὦ Κῦρε, τούτους ἀληθῆ λέγειν ταῦτα; ἀλλὰ τί μὴν βουλόμενοι, ἔφη ὁ Κῦρος, ψεύδονται; τί δʼ ἄλλο γʼ, ἔφη, εἰ μὴ γέλωτα ποιεῖν ἐθέλοντες ὑπὲρ οὗ λέγουσι ταῦτα καὶ ἀλαζονεύονται;

2.2.12Kyros "Sus," dedi, "bunlara palavracı deme. Bence palavracı adı, olduklarından daha zengin ve daha yiğit görünmeye çalışan, yapamayacakları şeyleri yapacaklarına söz veren, bunu da bir şey elde etmek ve kazanç sağlamak için yaptıkları açıkça belli olan kimseler için konmuştur. Kendi kazançları için olmadan, dinleyenlere de hiçbir ceza ya da zarar vermeden arkadaşlarını güldürmeye çalışanlara ise palavracı değil de nükteci ve tatlı dilli denmesi daha doğru olmaz mı?"

2.2.12

καὶ ὁ Κῦρος, εὐφήμει, ἔφη, μηδὲ λέγε ἀλαζόνας εἶναι τούτους. ὁ μὲν γὰρ ἀλαζὼν ἔμοιγε δοκεῖ ὄνομα κεῖσθαι ἐπὶ τοῖς προσποιουμένοις καὶ πλουσιωτέροις εἶναι ἢ εἰσὶ καὶ ἀνδρειοτέροις καὶ ποιήσειν ἃ μὴ ἱκανοί εἰσιν ὑπισχνουμένοις, καὶ ταῦτα φανεροῖς γιγνομένοις ὅτι τοῦ λαβεῖν τι ἕνεκα καὶ κερδᾶναι ποιοῦσιν. οἱ δὲ μηχανώμενοι γέλωτα τοῖς συνοῦσι μήτε ἐπὶ τῷ αὑτῶν κέρδει μήτʼ ἐπὶ ζημίᾳ τῶν ἀκουόντων μήτε ἐπὶ βλάβῃ μηδεμιᾷ, πῶς οὐχ οὗτοι ἀστεῖοι ἂν καὶ εὐχάριτες δικαιότερον ὀνομάζοιντο μᾶλλον ἢ ἀλαζόνες;

2.2.13Kyros gülmeye sebep olanları böyle savundu. Takımının şakasını anlatan yüzbaşı da şöyle dedi: "Aglaitadas, seni ağlatmaya çalışsaydık bizi herhalde çok kınardın; tıpkı bazılarının şarkılarda ve anlatılarda acıklı şeyler uydurup insanları gözyaşına boğmaya çalışması gibi. Oysa şimdi seni biraz neşelendirmek istediğimizi, hiçbir zarar vermek istemediğimizi bildiğin halde bizi yine de bu kadar küçümsüyorsun."

2.2.13

ὁ μὲν δὴ Κῦρος οὕτως ἀπελογήσατο περὶ τῶν τὸν γέλωτα παρασχόντων· αὐτὸς δὲ [ὁ λοχαγὸς] ὁ τὴν τοῦ λόχου χαριτίαν διηγησάμενος ἔφη· ἦ που ἄν, ἔφη, ὦ Ἀγλαϊτάδα, εἴ γε κλαίειν ἐπειρώμεθά σε ποιεῖν, σφόδρʼ ἂν ἡμῖν ἐμέμφου, ὥσπερ ἔνιοι καὶ ἐν ᾠδαῖς καὶ ἐν λόγοις οἰκτρὰ ἄττα λογοποιοῦντες εἰς δάκρυα πειρῶνται ἄγειν, ὁπότε γε νῦν καὶ αὐτὸς εἰδὼς ὅτι εὐφραίνειν μέν τί σε βουλόμεθα, βλάψαι δʼ οὐδέν, ὅμως οὕτως ἐν πολλῇ ἀτιμίᾳ ἡμᾶς ἔχεις.

2.2.14"Zeus hakkı için, hem de haklı olarak," dedi Aglaitadas. "Çünkü bana kalırsa dostlarını güldüren biri, onları ağlatan birinden çoğu zaman daha değersiz işler başarır. Doğru düşünürsen sen de benim doğru söylediğimi anlarsın. Babalar oğullarına itidali, öğretmenler çocuklara iyi dersleri ağlatarak kazandırır; kanunlar da vatandaşları ağlatarak adalete yöneltir. Ama güldürenlerin bedenlere fayda sağladığını ya da psykhēleri ev ya da şehir idaresine biraz daha yatkın kıldığını söyleyebilir misin?"

2.2.14

ναὶ μὰ Δίʼ, ἔφη ὁ Ἀγλαϊτάδας, καὶ δικαίως γε, ἐπεὶ καὶ αὐτοῦ τοῦ κλαίοντας καθίζοντος τοὺς φίλους πολλαχοῦ ἔμοιγε δοκεῖ ἐλάττονος ἄξια διαπράττεσθαι ὁ γέλωτα αὐτοῖς μηχανώμενος. εὑρήσεις δὲ καὶ σύ, ἢν ὀρθῶς λογίζῃ, ἐμὲ ἀληθῆ λέγοντα. κλαύμασι μέν γε καὶ πατέρες υἱοῖς σωφροσύνην μηχανῶνται καὶ διδάσκαλοι παισὶν ἀγαθὰ μαθήματα, καὶ νόμοι γε πολίτας διὰ τοῦ κλαίοντας καθίζειν ἐς δικαιοσύνην προτρέπονται· τοὺς δὲ γέλωτα μηχανωμένους ἔχοις ἂν εἰπεῖν ἢ σώματα ὠφελοῦντας ἢ ψυχὰς οἰκονομικωτέρας τι ποιοῦντας ἢ πολιτικωτέρας;

2.2.15Bunun üzerine Hystaspas aşağı yukarı şöyle dedi: "Aglaitadas, beni dinlersen bu pek değerli şeyi gönül rahatlığıyla düşmana harcarsın, onları ağlatmaya çalışırsın. Bize, yani buradaki dostlarına da şu az değerli şeyden, gülmekten bol bol ver. Çünkü biliyorum ki sende epey birikmiş durumda: ne kendin kullanıp tüketmişsin ne de dostlara ve konuklara isteyerek gülme fırsatı vermişsin. Öyleyse bize gülme fırsatı vermemen için hiçbir bahanen yok." Aglaitadas "Hystaspas, sen benden gülme mi çıkaracağını sanıyorsun?" dedi. Yüzbaşı da "Zeus hakkı için, öyle sanıyorsa akılsızın biri demek," dedi; "çünkü sanırım senden gülme çıkarmaktansa ateş çıkarmak daha kolaydır."

2.2.15

ἐκ τούτου ὁ Ὑστάσπας ὧδέ πως εἶπε· σύ, ἔφη, ὦ Ἀγλαϊτάδα, ἢν ἐμοὶ πείθῃ, εἰς μὲν τοὺς πολεμίους θαρρῶν δαπανήσεις τοῦτο τὸ πολλοῦ ἄξιον, καὶ κλαίοντας ἐκείνους πειράσῃ καθίζειν· ἡμῖν δὲ πάντως, ἔφη, τοῖσδε [τοῖς φίλοις] τούτου τοῦ ὀλίγου ἀξίου, τοῦ γέλωτος ἐπιδαψιλεύσῃ. καὶ γὰρ οἶδʼ ὅτι πολύς σοί ἐστιν ἀποκείμενος· οὔτε γὰρ αὐτὸς χρώμενος ἀνῃσίμωκας αὐτόν, οὐδὲ μὴν φίλοις οὐδὲ ξένοις ἑκὼν εἶναι γέλωτα παρέχεις· ὥστε οὐδεμία σοι πρόφασίς ἐστιν ὡς οὐ παρεκτέον σοι ἡμῖν γέλωτα. καὶ ὁ Ἀγλαϊτάδας εἶπε· καὶ οἴει γε, ὦ Ὑστάσπα, γέλωτα περιποιεῖν ἐξ ἐμοῦ; καὶ ὁ ταξίαρχος εἶπε· ναὶ μὰ Δίʼ, ἀνόητος ἄρʼ ἐστίν· ἐπεὶ ἔκ γε σοῦ πῦρ, οἶμαι, ῥᾷον ἄν τις ἐκτρίψειεν ἢ γέλωτα ἐξαγάγοιτο.

2.2.16Buna, onun huyunu bilen öbürleri güldü; Aglaitadas da gülümsedi. Kyros onun yüzünün aydınlandığını görünce "Yüzbaşı," dedi, "haksızlık ediyorsun; en ciddi adamımızı güldürüp yoldan çıkarıyorsun, hem de gülmeye bu kadar düşman olan birini!"

2.2.16

ἐπὶ τούτῳ μὲν δὴ οἵ τε ἄλλοι ἐγέλασαν, τὸν τρόπον εἰδότες αὐτοῦ, ὅ τʼ Ἀγλαϊτάδας ἐπεμειδίασε. καὶ ὁ Κῦρος ἰδὼν αὐτὸν φαιδρωθέντα, ἀδικεῖς, ἔφη, ὦ ταξίαρχε, ὅτι ἄνδρα ἡμῖν τὸν σπουδαιότατον διαφθείρεις γελᾶν ἀναπείθων, καὶ ταῦτα, ἔφη, οὕτω πολέμιον ὄντα τῷ γέλωτι.

2.2.17Bu konu burada kapandı. Bundan sonra Khrysantas şöyle konuştu:

2.2.17

ταῦτα μὲν δὴ ἐνταῦθα ἔληξεν. ἐκ δὲ τούτου Χρυσάντας ὧδʼ ἔλεξεν.

2.2.18"Kyros, siz de burada bulunan herkes, şunu düşünüyorum: bizimle birlikte sefere çıkanlar arasında daha iyi olanlar da var, daha az değerli olanlar da. Ama bir kazanç olursa bunların hepsi eşit pay almayı isteyecek. Oysa ben insanlar arasında kötüyle iyinin aynı şeye layık görülmesinden daha büyük bir eşitsizlik olmadığını düşünüyorum." Kyros buna şöyle cevap verdi: "Tanrılar adına, dostlar, bu konuyu orduya danışmamız en iyisi olmaz mı? Tanrı zahmetlerimizin karşılığında bir iyilik verirse hepsine eşit pay mı verelim, yoksa her birinin işlerine bakıp onurları da her birine buna göre mi verelim?"

2.2.18

ἀλλʼ ἐγώ, ἔφη, ὦ Κῦρε καὶ πάντες οἱ παρόντες, ἐννοῶ ὅτι συνεξεληλύθασι μὲν ἡμῖν οἱ μὲν καὶ βελτίονες, οἱ δὲ καὶ μείονος ἄξιοι· ἢν δέ τι γένηται ἀγαθόν, ἀξιώσουσιν οὗτοι πάντες ἰσομοιρεῖν. καίτοι ἔγωγε οὐδὲν ἀνισώτερον νομίζω ἐν ἀνθρώποις εἶναι τοῦ τῶν ἴσων τόν τε κακὸν καὶ τὸν ἀγαθὸν ἀξιοῦσθαι. καὶ ὁ Κῦρος εἶπε πρὸς τοῦτο· ἆρʼ οὖν, πρὸς τῶν θεῶν, ὦ ἄνδρες, κράτιστον ἡμῖν ἐμβαλεῖν περὶ τούτου βουλὴν εἰς τὸ στράτευμα, πότερα δοκεῖ, ἤν τι ἐκ τῶν πόνων δῷ ὁ θεὸς ἀγαθόν, ἰσομοίρους πάντας ποιεῖν, ἢ σκοποῦντας τὰ ἔργα ἑκάστου πρὸς ταῦτα καὶ τὰς τιμὰς ἑκάστῳ προστιθέναι;

2.2.19"Bunu neden tartışmaya açmak gerekiyor?" dedi Khrysantas. "Böyle yapacağını önceden duyursana. Yarışmaları ve ödülleri de öyle duyurmadın mı?" "Zeus hakkı için," dedi Kyros, "bu onlara benzemez. Çünkü askerler seferde ne kazanırlarsa, sanırım bunu kendi ortak malları sayacaklar. Ordunun komutasını ise belki hâlâ yurttan beri bana ait sayıyorlar; bu yüzden başlarına komutanlar atadığımda haksızlık ettiğimi düşünmüyorlardır sanırım."

2.2.19

καὶ τί δεῖ, ἔφη ὁ Χρυσάντας, ἐμβαλεῖν λόγον περὶ τούτου, ἀλλʼ οὐχὶ προειπεῖν ὅτι οὕτω ποιήσεις; οὐ καὶ τοὺς ἀγῶνας οὕτω προεῖπας καὶ τὰ ἆθλα; ἀλλὰ μὰ Δίʼ, ἔφη ὁ Κῦρος, οὐχ ὅμοια ταῦτα ἐκείνοις· ἃ μὲν γὰρ ἂν στρατευόμενοι κτήσωνται, κοινὰ οἶμαι ἑαυτῶν ἡγήσονται εἶναι· τὴν δὲ ἀρχὴν τῆς στρατιᾶς ἐμὴν ἴσως ἔτι οἴκοθεν νομίζουσιν εἶναι, ὥστε διατάττοντα ἐμὲ τοὺς ἐπιστάτας οὐδὲν οἶμαι ἀδικεῖν νομίζουσιν.

2.2.20"Peki," dedi Khrysantas, "kalabalığın toplanıp herkesin eşit pay almaması, en iyilerin hem onurda hem armağanda fazlasını alması için oy vereceğini mi sanıyorsun?" "Evet, sanıyorum," dedi Kyros, "hem biz de destekleyeceğimiz için, hem de en çok çalışıp ortak işe en çok fayda sağlayanın en büyük ödüllere layık görülmesine karşı çıkmak ayıp olacağı için. Sanırım en kötülere bile iyilerin fazlasını almasının işlerine geldiği görünecek."

2.2.20

ἦ καὶ οἴει, ἔφη ὁ Χρυσάντας, ψηφίσασθαι ἂν τὸ πλῆθος συνελθὸν ὥστε μὴ ἴσων ἕκαστον τυγχάνειν, ἀλλὰ τοὺς κρατίστους καὶ τιμαῖς καὶ δώροις πλεονεκτεῖν; ἔγωγʼ, ἔφη ὁ Κῦρος, οἶμαι, ἅμα μὲν ἡμῶν συναγορευόντων, ἅμα δὲ καὶ αἰσχρὸν ὂν ἀντιλέγειν τὸ μὴ οὐχὶ τὸν πλεῖστα καὶ πονοῦντα καὶ ὠφελοῦντα τὸ κοινὸν τοῦτον καὶ μεγίστων ἀξιοῦσθαι. οἶμαι δʼ, ἔφη, καὶ τοῖς κακίστοις συμφέρον φανεῖσθαι τοὺς ἀγαθοὺς πλεονεκτεῖν.

2.2.21Kyros bu kararın eşitlerin kendileri için de çıkmasını istiyordu. Çünkü onların da işlerine göre yargılanıp hak ettiklerini alacaklarını bilirlerse daha iyi olacaklarını düşünüyordu. Eşitlerin de kalabalığın eşit pay almasından çekindiği bu sırada, bu konuyu oya sunmanın tam vakti olduğunu düşündü. Böylece çadırdakiler bu konuyu konuşmaya karar verdiler ve kendini adam sayan herkesin bunu desteklemesi gerektiğini söylediler.

2.2.21

ὁ δὲ Κῦρος ἐβούλετο καὶ αὐτῶν ἕνεκα τῶν ὁμοτίμων γενέσθαι τοῦτο τὸ ψήφισμα· βελτίους γὰρ ἂν καὶ αὐτοὺς ἡγεῖτο τούτους εἶναι, εἰ εἰδεῖεν ὅτι ἐκ τῶν ἔργων καὶ αὐτοὶ κρινόμενοι τῶν ἀξίων τεύξονται. καιρὸς οὖν ἐδόκει αὐτῷ εἶναι νῦν ἐμβαλεῖν περὶ τούτου ψῆφον, ἐν ᾧ καὶ οἱ ὁμότιμοι ὤκνουν τὴν τοῦ ὄχλου ἰσομοιρίαν. οὕτω δὴ συνεδόκει τοῖς ἐν τῇ σκηνῇ συμβαλέσθαι περὶ τούτου λόγους καὶ συναγορεύειν ταῦτα ἔφασαν χρῆναι ὅστισπερ ἀνὴρ οἴοιτο εἶναι.

2.2.22Yüzbaşılardan biri gülerek şöyle dedi: "Ama ben halktan da gelişigüzel eşit pay olmaması için konuşacak bir adam biliyorum." Bir başkası kimi kastettiğini sordu. O da şöyle cevap verdi: "Zeus hakkı için, çadır arkadaşlarımızdan biri her şeyde fazlasını almanın peşinde." Bir başkası "Zahmetlerde de mi?" diye sordu. "Zeus hakkı için, hayır," dedi; "işte burada yalan söylerken yakalandım. Çünkü zahmetlerde ve bu türden öbür şeylerde, kim olursa olsun herkesten daha azını almak için pek yürekli bir istek gösterdiğini görüyorum."

2.2.22

ἐπιγελάσας δὲ τῶν ταξιάρχων τις εἶπεν· ἀλλʼ ἐγώ, ἔφη, ἄνδρα οἶδα καὶ τοῦ δήμου ὃς συνερεῖ ὥστε μὴ εἰκῇ οὕτως ἰσομοιρίαν εἶναι. ἄλλος δʼ ἀντήρετο τοῦτον τίνα λέγοι. ὁ δʼ ἀπεκρίνατο· ἔστι νὴ Δίʼ ἀνὴρ ἡμῖν σύσκηνος, ὃς ἐν παντὶ μαστεύει πλέον ἔχειν. ἄλλος δʼ ἐπήρετο αὐτόν· ἦ καὶ τῶν πόνων; μὰ Δίʼ, ἔφη, οὐ μὲν δή· ἀλλὰ τοῦτό γε ψευδόμενος ἑάλωκα. καὶ γὰρ πόνων καὶ τῶν ἄλλων τῶν τοιούτων ὁρῶ πάνυ θαρραλέως βουλόμενον μεῖον ἔχειν παρʼ ὁντιναοῦν.

2.2.23"Dostlar," dedi Kyros, "ordunun çalışkan ve itaatkâr olması gerekiyorsa, bu adamın şimdi söz ettiği türden insanların ordudan çıkarılması gerektiğini düşünüyorum. Çünkü bana öyle geliyor ki askerlerin çoğu, kim önlerine düşerse onun peşinden gidecek türdendir. Sanırım güzel ve iyi insanlar onları güzel ve iyi şeylere, kötüler de kötü şeylere götürmeye çalışır."

2.2.23

ἀλλʼ ἐγὼ μέν, ἔφη ὁ Κῦρος, ὦ ἄνδρες, γιγνώσκω τοὺς τοιούτους ἀνθρώπους οἷον καὶ οὗτος νῦν λέγει, εἴπερ δεῖ ἐνεργὸν καὶ πειθόμενον ἔχειν τὸ στράτευμα, ἐξαιρετέους εἶναι ἐκ τῆς στρατιᾶς. δοκεῖ γάρ μοι τὸ μὲν πολὺ τῶν στρατιωτῶν εἶναι οἷον ἕπεσθαι ᾗ ἄν τις ἡγῆται· ἄγειν δʼ οἶμαι ἐπιχειροῦσιν οἱ μὲν καλοὶ κἀγαθοὶ ἐπὶ τὰ καλὰ κἀγαθά, οἱ δὲ πονηροὶ ἐπὶ τὰ πονηρά.

2.2.24"Üstelik değersizler çoğu zaman ciddi insanlardan daha çok kişiyi kendi görüşlerine kazanır. Çünkü kötülük anlık hazlar üzerinden yürür ve bu hazlar pek çok kişiyi ona katılmaya ikna eder. Aretē ise insanı yokuş yukarı götürdüğü için, o an gelişigüzel peşinden sürüklemekte pek usta değildir; hele başkaları da öbür tarafa, yokuş aşağıya ve rahata çağırıyorsa."

2.2.24

καὶ πολλάκις τοίνυν πλείονας ὁμογνώμονας λαμβάνουσιν οἱ φαῦλοι ἢ οἱ σπουδαῖοι. ἡ γὰρ πονηρία διὰ τῶν παραυτίκα ἡδονῶν πορευομένη ταύτας ἔχει συμπειθούσας πολλοὺς αὐτῇ ὁμογνωμονεῖν· ἡ δʼ ἀρετὴ πρὸς ὄρθιον ἄγουσα οὐ πάνυ δεινή ἐστιν ἐν τῷ παραυτίκα εἰκῇ συνεπισπᾶσθαι, ἄλλως τε καὶ ἢν ἄλλοι ὦσιν ἐπὶ τὸ πρανὲς καὶ τὸ μαλακὸν ἀντιπαρακαλοῦντες.

2.2.25"Bazıları yalnız tembellik ve üşengeçlik yüzünden kötüyse, bunların erkek arılar gibi ortaklarına yalnız masrafla zarar verdiğini düşünüyorum. Ama zahmetlerde kötü ortak olup fazlasını almakta ise atılgan ve utanmaz olanlar kötülüğe de önderlik ederler; çünkü kötülüğün kazançlı çıktığını çoğu zaman gösterebilirler. Bu yüzden böylelerini mutlaka aramızdan çıkarmalıyız."

2.2.25

καὶ τοίνυν ὅταν μέν τινες βλακείᾳ καὶ ἀπονίᾳ μόνον κακοὶ ὦσι, τούτους ἐγὼ νομίζω ὥσπερ κηφῆνας δαπάνῃ μόνον ζημιοῦν τοὺς κοινῶνας· οἳ δʼ ἂν τῶν μὲν πόνων κακοὶ ὦσι κοινωνοί, πρὸς δὲ τὸ πλεονεκτεῖν σφοδροὶ καὶ ἀναίσχυντοι, οὗτοι καὶ ἡγεμονικοί εἰσι πρὸς τὰ πονηρά· πολλάκις γὰρ δύνανται τὴν πονηρίαν πλεονεκτοῦσαν ἀποδεικνύναι· ὥστε παντάπασιν ἐξαιρετέοι ἡμῖν οἱ τοιοῦτοί εἰσι.

2.2.26"Yerlerine ille de kendi vatandaşlarınızdan birilerini koyup birliklerinizi doldurmaya bakmayın. Atlarda nasıl yerli olanları değil en iyi olanları ararsanız, insanlarda da herkesin arasından size en çok güç katacağını ve sizi en çok güzelleştireceğini düşündüklerinizi alın. Bunun iyi olduğuna şu da tanıklık ediyor: yavaş atlar koşulmuşken bir araba hızlı olmaz; adaletsiz atlar birlikte koşulmuşken de doğru gitmez. Kötü hizmetkârlar kullanan bir ev de iyi idare edilemez; hatta hizmetkârsız kalan bir ev, haksız hizmetkârların karıştırdığı bir evden daha az zarar görür."

2.2.26

καὶ μὴ μέντοι σκοπεῖτε ὅπως ἐκ τῶν πολιτῶν ἀντιπληρώσετε τὰς τάξεις, ἀλλʼ ὥσπερ ἵπποι οἳ ἂν ἄριστοι ὦσιν, οὐχ οἳ ἂν πατριῶται, τούτους ζητεῖτε, οὕτω καὶ ἀνθρώπους ἐκ πάντων οἳ ἂν ὑμῖν δοκῶσι μάλιστα συνισχυριεῖν τε ὑμᾶς καὶ συγκοσμήσειν, τούτους λαμβάνετε. μαρτυρεῖ δέ μοι καὶ τόδε πρὸς τὸ ἀγαθόν· οὔτε γὰρ ἅρμα δήπου ταχὺ γένοιτʼ ἂν βραδέων ἵππων ἐνόντων οὔτε δίκαιον ἀδίκων συνεζευγμένων, οὐδὲ οἶκος δύναιτʼ ἂν εὖ οἰκεῖσθαι πονηροῖς οἰκέταις χρώμενος, ἀλλὰ καὶ ἐνδεόμενος οἰκετῶν ἧττον σφάλλεται ἢ ὑπὸ ἀδίκων ταραττόμενος.

2.2.27"Şunu da iyi bilin, dostlarım: kötüler çıkarılınca tek fayda kötülerin gitmesi olmayacak. Kalanlardan kötülüğe bulaşmaya başlamış olanlar da yeniden ondan arınacak; iyiler de kötülerin itibarsızlaştırıldığını görünce aretēye çok daha gönülden sarılacak."

2.2.27

εὖ δʼ ἴστε, ἔφη, ὦ ἄνδρες, φίλοι, ὅτι οὐδὲ τοῦτο μόνον ὠφελήσουσιν οἱ κακοὶ ἀφαιρεθέντες ὅτι κακοὶ ἀπέσονται, ἀλλὰ καὶ τῶν καταμενόντων οἳ μὲν ἀνεπίμπλαντο ἤδη κακίας, ἀποκαθαροῦνται πάλιν ταύτης, οἱ δὲ ἀγαθοὶ τοὺς κακοὺς ἰδόντες ἀτιμασθέντας πολὺ εὐθυμότερον τῆς ἀρετῆς ἀνθέξονται.

2.2.28Kyros böyle konuştu. Bütün dostları buna katıldı ve öyle yaptılar. Bundan sonra Kyros yine onlarla şakalaşmaya başladı. Takım komutanlarından birinin pek kıllı ve pek çirkin bir adamı sofra arkadaşı edinip yanına yatırdığını fark edince, takım komutanını adıyla çağırıp şöyle dedi: "Sambaulas, yoksa sen de Yunan usulünce, güzel olduğu için şu yanında yatan oğlanı peşinde mi dolaştırıyorsun?" "Zeus hakkı için," dedi Sambaulas, "onunla birlikte olmaktan ve ona bakmaktan ben de hoşlanıyorum."

2.2.28

ὁ μὲν οὕτως εἶπε· τοῖς δὲ φίλοις πᾶσι συνέδοξε ταῦτα, καὶ οὕτως ἐποίουν. ἐκ δὲ τούτου πάλιν αὐτοῖς σκώμματος ἤρχετο ὁ Κῦρος. κατανοήσας γάρ τινα τῶν λοχαγῶν σύνδειπνον καὶ παρακλίτην πεποιημένον ἄνδρα ὑπέρδασύν τε καὶ ὑπέραισχρον, ἀνακαλέσας τὸν λοχαγὸν ὀνομαστὶ εἶπεν ὧδε· ὦ Σαμβαύλα, ἔφη, ἀλλʼ ἦ καὶ σὺ κατὰ τὸν Ἑλληνικὸν τρόπον, ὅτι καλόν ἐστι, περιάγει τοῦτο τὸ μειράκιον τὸ παρακατακείμενόν σοι; νὴ τὸν Δίʼ, ἔφη ὁ Σαμβαύλας, ἥδομαι γοῦν καὶ ἐγὼ συνών τε καὶ θεώμενος τοῦτον.

2.2.29Bunu duyan çadır arkadaşları dönüp baktılar; adamın yüzünün çirkinlikte her şeyi aştığını görünce hepsi güldü. Biri de "Tanrılar adına, Sambaulas," dedi, "bu adam seni hangi işiyle kendine bağladı?"

2.2.29

ἀκούσαντες ταῦτα οἱ σύσκηνοι προσέβλεψαν· ὡς δὲ εἶδον τὸ πρόσωπον τοῦ ἀνδρὸς ὑπερβάλλον αἴσχει, ἐγέλασαν πάντες. καί τις εἶπε· πρὸς τῶν θεῶν, ὦ Σαμβαύλα, ποίῳ ποτέ σε ἔργῳ ἁνὴρ οὗτος ἀνήρτηται;

2.2.30O da şöyle dedi: "Zeus hakkı için, dostlar, size söyleyeyim. Onu ne zaman çağırdıysam, gece olsun gündüz olsun, bana bir kere bile işim var diye bahane göstermedi, çağrıma ağır adımlarla da gelmedi; hep koşarak geldi. Ona ne zaman bir iş buyurduysam, onu bir kere bile terlemeden yaparken görmedim. Onluğundaki herkesi de, sözle değil işle nasıl olmaları gerektiğini göstererek, kendisi gibi yaptı."

2.2.30

καὶ ὃς εἶπεν· ἐγὼ ὑμῖν νὴ τὸν Δία, ὦ ἄνδρες, ἐρῶ. ὁποσάκις γὰρ αὐτὸν ἐκάλεσα εἴτε νυκτὸς εἴτε ἡμέρας, οὐπώποτέ μοι οὔτʼ ἀσχολίαν προυφασίσατο οὔτε βάδην ὑπήκουσεν, ἀλλʼ ἀεὶ τρέχων· ὁποσάκις τε αὐτῷ πρᾶξαί τι προσέταξα, οὐδὲν ἀνιδρωτί ποτε αὐτὸν εἶδον ποιοῦντα. πεποίηκε δὲ καὶ τοὺς δεκαδέας πάντας τοιούτους, οὐ λόγῳ ἀλλʼ ἔργῳ ἀποδεικνὺς οἵους δεῖ εἶναι.

2.2.31Biri de "Böyle biri olduğu halde onu akrabalarını öptüğün gibi öpmüyor musun?" dedi. O çirkin adam da buna şöyle cevap verdi: "Zeus hakkı için, öpmüyor; çünkü zahmeti sevmez. Yoksa beni öpmeye razı olsa, bu ona bütün idmanların yerini tutardı."

2.2.31

καί τις εἶπε· κἄπειτα τοιοῦτον ὄντα οὐ φιλεῖς αὐτὸν ὥσπερ τοὺς συγγενεῖς; καὶ ὁ αἰσχρὸς ἐκεῖνος πρὸς τοῦτο ἔφη· μὰ Δία· οὐ γὰρ φιλόπονός ἐστιν· ἐπεὶ ἤρκει ἂν αὐτῷ, εἰ ἐμὲ ἤθελε φιλεῖν, τοῦτο ἀντὶ πάντων τῶν γυμνασίων.

2.3.13. Bölüm

Çadırda hem gülünç hem ciddî böyle şeyler konuşuluyor, böyle şeyler yapılıyordu. Sonunda üçüncü sunu içkisini döküp tanrılardan iyilik dilediler ve çadırdakiler uyumak üzere dağıldı. Ertesi gün Kyros bütün askerleri bir araya topladı ve şöyle dedi:

2.3.1

τοιαῦτα μὲν δὴ καὶ γελοῖα καὶ σπουδαῖα καὶ ἐλέγετο καὶ ἐπράττετο ἐν τῇ σκηνῇ. τέλος δὲ τὰς τρίτας σπονδὰς ποιήσαντες καὶ εὐξάμενοι τοῖς θεοῖς τἀγαθὰ τὴν σκηνὴν εἰς κοίτην διέλυον. τῇ δʼ ὑστεραίᾳ ὁ Κῦρος συνέλεξε πάντας τοὺς στρατιώτας καὶ ἔλεξε τοιάδε.

2.3.2"Dostlar, mücadele yakın; çünkü düşman geliyor. Zaferin ödüllerine gelince: biz yenersek —ki bunu hep hem söylemek hem de yapmak gerekir— açıktır ki düşmanlar da, düşmanın bütün malı mülkü de bizim olur. Ama biz yenilirsek... İşte böyle: yenilenlerin her şeyi her zaman yenenlere ödül olarak ortaya konmuştur."

2.3.2

ἄνδρες φίλοι, ὁ μὲν ἀγὼν ἐγγὺς ἡμῖν· προσέρχονται γὰρ οἱ πολέμιοι. τὰ δʼ ἆθλα τῆς νίκης, ἢν μὲν ἡμεῖς νικῶμεν ʽτοῦτο γὰρ ἀεὶ καὶ λέγειν καὶ ποιεῖν δεἶ, δῆλον ὅτι οἵ τε πολέμιοι ἡμέτεροι καὶ τὰ τῶν πολεμίων ἀγαθὰ πάντα· ἢν δὲ ἡμεῖς αὖ νικώμεθα—καὶ οὕτω τὰ τῶν νικωμένων πάντα τοῖς νικῶσιν ἀεὶ ἆθλα πρόκειται.

2.3.3"Bunun için," dedi, "şunu bilmelisiniz: Savaşta ortak olan insanların her biri, kendisi gayret etmezse gereken hiçbir şeyin yapılmayacağı kanısını içinde taşırsa, çabucak pek çok güzel iş başarırlar; çünkü yapılması gereken hiçbir iş onlarda boş kalmaz. Ama her biri, işi görecek ve dövüşecek başka biri nasılsa olacak, kendisi gevşese de olur diye düşünürse, iyi bilin ki bütün zorluklar hepsinin üstüne birden çöker."

2.3.3

οὕτω δή, ἔφη, δεῖ ὑμᾶς γιγνώσκειν ὡς ὅταν μὲν ἄνθρωποι κοινωνοὶ πολέμου γενόμενοι ἐν ἑαυτοῖς ἕκαστοι ἔχωσιν, ὡς, εἰ μὴ αὐτός τις προθυμήσεται, οὐδὲν ἐσόμενον τῶν δεόντων, ταχὺ πολλὰ καὶ καλὰ διαπράττονται· οὐδὲν γὰρ αὐτοῖς ἀργεῖται τῶν πράττεσθαι δεομένων· ὅταν δʼ ἕκαστος διανοηθῇ ὡς ἄλλος ἔσται ὁ πράττων καὶ μαχόμενος, κἂν αὐτὸς μαλακίζηται, τούτοις, ἔφη, εὖ ἴστε ὅτι πᾶσιν ἅμα πάντα ἥκει τὰ χαλεπὰ φερόμενα.

2.3.4"Tanrı da işi aşağı yukarı böyle kurmuştur: iyi şeyler için kendine emek buyurmak istemeyenlerin başına, onlara emir verecek başkalarını verir. Şimdi biriniz kalkıp tam bu konuda konuşsun: Sizce aramızda aretē hangi durumda daha çok işlenir? En çok zahmete ve tehlikeye katlanmaya gönüllü olan en çok onuru da alacaksa mı, yoksa kötü olmanın hiçbir şey değiştirmeyeceğini, çünkü hepimizin eşit pay alacağını bilirsek mi?"

2.3.4

καὶ ὁ θεὸς οὕτω πως ἐποίησε· τοῖς μὴ θέλουσιν ἑαυτοῖς προστάττειν ἐκπονεῖν τἀγαθὰ ἄλλους αὐτοῖς ἐπιτακτῆρας δίδωσι. νῦν οὖν τις, ἔφη, λεγέτω ἐνθάδε ἀναστὰς περὶ αὐτοῦ τούτου ποτέρως ἂν τὴν ἀρετὴν μᾶλλον οἴεται ἀσκεῖσθαι παρʼ ἡμῖν, εἰ μέλλοι ὁ πλεῖστα καὶ πονεῖν καὶ κινδυνεύειν ἐθέλων πλείστης καὶ τιμῆς τεύξεσθαι, ἢ ἂν εἰδῶμεν ὅτι οὐδὲν διαφέρει κακὸν εἶναι· ὁμοίως γὰρ πάντες τῶν ἴσων τευξόμεθα.

2.3.5Bunun üzerine eşitlerden biri olan Khrysantas kalktı; ne iri ne de güçlü görünen, ama phronēsis bakımından ötekilerden üstün bir adamdı. Şöyle dedi: "Kyros, sanırım sen bu sözü, kötülerin iyilerle eşit pay alması gerektiğini düşündüğün için ortaya atmadın. Aksine, kendisi güzel ve iyi hiçbir şey yapmadan, başkalarının aretēleriyle elde ettiklerinden eşit pay almayı düşündüğünü açıkça göstermeye yeltenecek bir adam çıkacak mı diye bizi sınıyorsun."

2.3.5

ἐνταῦθα δὴ ἀναστὰς Χρυσάντας, εἷς τῶν ὁμοτίμων, ἀνὴρ οὔτε μέγας οὔτε ἰσχυρὸς ἰδεῖν, φρονήσει δὲ διαφέρων, ἔλεξεν· ἀλλʼ οἶμαι μέν, ἔφη, ὦ Κῦρε, οὐδὲ διανοούμενόν σε ὡς δεῖ ἴσον ἔχειν τοὺς κακοὺς τοῖς ἀγαθοῖς ἐμβαλεῖν τοῦτον τὸν λόγον, ἀλλʼ ἀποπειρώμενον εἴ τις ἄρα ἔσται ἀνὴρ ὅστις ἐθελήσει ἐπιδεῖξαι ἑαυτὸν ὡς διανοεῖται μηδὲν καλὸν κἀγαθὸν ποιῶν, ἃ ἂν ἄλλοι τῇ ἀρετῇ καταπράξωσι, τούτων ἰσομοιρεῖν.

2.3.6"Ben," dedi, "ne ayaklarımla hızlıyım ne de kollarımla güçlü. Bedenimle yapabileceklerime bakılırsa ne birinci ne ikinci sayılacağımı, sanırım bininci bile, belki on bininci bile sayılmayacağımı biliyorum. Ama şunu da açıkça biliyorum: güçlü olanlar işe var güçleriyle sarılırsa, iyi bir şeyden bana da hak ettiğim kadar pay düşecek. Ama kötüler hiçbir şey yapmaz, iyiler ve güçlüler de gevşerse, korkarım ki iyiden değil, başka bir şeyden istediğimden büyük bir pay alacağım."

2.3.6

ἐγὼ δʼ, ἔφη, οὔτε ποσίν εἰμι ταχὺς οὔτε χερσὶν ἰσχυρός, γιγνώσκω τε ὅτι ἐξ ὧν ἂν ἐγὼ τῷ ἐμῷ σώματι ποιήσω, οὐ κριθείην οὔτε ἂν πρῶτος οὔτε ἂν δεύτερος, οἶμαι δʼ οὐδʼ ἂν χιλιοστός, ἴσως δʼ οὐδʼ ἂν μυριοστός· ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνο, ἔφη, σαφῶς ἐπίσταμαι ὅτι εἰ μὲν οἱ δυνατοὶ ἐρρωμένως ἀντιλήψονται τῶν πραγμάτων, ἀγαθοῦ τινός μοι μετέσται τοσοῦτον μέρος ὅσον ἂν δίκαιον ᾖ· εἰ δʼ οἱ μὲν κακοὶ μηδὲν ποιήσουσιν, οἱ δʼ ἀγαθοὶ καὶ δυνατοὶ ἀθύμως ἕξουσι, δέδοικα, ἔφη, μὴ ἄλλου τινὸς μᾶλλον ἢ τοῦ ἀγαθοῦ μεθέξω πλέον μέρος ἢ ἐγὼ βούλομαι.

2.3.7Khrysantas böyle konuştu. Ardından halktan bir Pers olan Pheraulas kalktı. Kyros'la bir bakıma daha yurttan beri tanışan ve onun sevdiği bir adamdı; hem bedence hem psykhē bakımından soylu bir adama benziyordu. Şöyle dedi:

2.3.7

Χρυσάντας μὲν δὴ οὕτως εἶπεν. ἀνέστη δʼ ἐπʼ αὐτῷ Φεραύλας Πέρσης τῶν δημοτῶν, Κύρῳ πως ἔτι οἴκοθεν συνήθης καὶ ἀρεστὸς ἀνήρ, καὶ τὸ σῶμα καὶ τὴν ψυχὴν οὐκ ἀγεννεῖ ἀνδρὶ ἐοικώς, καὶ ἔλεξε τοιάδε.

2.3.8"Kyros, ve burada bulunan bütün Persler: Bence hepimiz aretē yarışına şimdi eşit şartlarla giriyoruz. Çünkü hepimizin bedenini aynı yiyecekle çalıştırdığını, hepimizin aynı sofralara layık görüldüğünü görüyorum; önümüze konan ödüller de hepimiz için aynı. Komutanlara itaat etmek herkese ortak bir ödev olarak verilmiştir; bunu bahane bulmadan yaptığı görülen kim olursa, Kyros'tan onur gördüğünü görüyorum. Düşmana karşı yiğit olmak da birine yakışıp ötekine yakışmayan bir şey değil; bunun herkes için en güzel şey olduğuna önceden karar verilmiştir."

2.3.8

ἐγώ, ἔφη, ὦ Κῦρε καὶ πάντες οἱ παρόντες Πέρσαι, ἡγοῦμαι μὲν ἡμᾶς πάντας ἐκ τοῦ ἴσου νῦν ὁρμᾶσθαι εἰς τὸ ἀγωνίζεσθαι περὶ ἀρετῆς· ὁρῶ γὰρ ὁμοίᾳ μὲν τροφῇ πάντας ἡμᾶς τὸ σῶμα ἀσκοῦντας, ὁμοίας δὲ συνουσίας πάντας ἀξιουμένους, ταὐτὰ δὲ πᾶσιν ἡμῖν πρόκειται. τό τε γὰρ τοῖς ἄρχουσι πείθεσθαι πᾶσιν ἐν κοινῷ κεῖται, καὶ ὃς ἂν φανῇ τοῦτο ἀπροφασίστως ποιῶν, τοῦτον ὁρῶ παρὰ Κύρου τιμῆς τυγχάνοντα· τό τε πρὸς τοὺς πολεμίους ἄλκιμον εἶναι οὐ τῷ μὲν προσῆκον τῷ δʼ οὔ, ἀλλὰ πᾶσι καὶ τοῦτο προκέκριται κάλλιστον εἶναι.

2.3.9"Şimdi bize gösterilen dövüş, bütün insanların tabiatça bildiğini gördüğüm bir dövüştür. Nasıl ki öteki hayvanların da her biri bir dövüş biçimini tabiattan başka kimseden öğrenmeden bilir: öküz boynuzla vurmayı, at toynakla, [köpek ağızla,] yaban domuzu dişle. Hepsi en çok neye karşı korunmaları gerektiğini de bilir, hem de hiçbir öğretmene bir gün bile gitmeden."

2.3.9

νῦν δʼ, ἔφη, ἡμῖν καὶ δείκνυται μάχη, ἣν ἐγὼ ὁρῶ πάντας ἀνθρώπους φύσει ἐπισταμένους, ὥσπερ γε καὶ τἆλλα ζῷα ἐπίστανταί τινα μάχην ἕκαστα οὐδὲ παρʼ ἑνὸς ἄλλου μαθόντα ἢ παρὰ τῆς φύσεως, οἷον ὁ βοῦς κέρατι παίειν, ὁ ἵππος ὁπλῇ, [ὁ κύων στόματι,] ὁ κάπρος ὀδόντι. καὶ φυλάττεσθαί γʼ, ἔφη, ἅπαντα ταῦτα ἐπίστανται ἀφʼ ὧν μάλιστα δεῖ, καὶ ταῦτα εἰς οὐδενὸς διδασκάλου πώποτε φοιτήσαντα.

2.3.10"Ben de çocukluğumdan beri, darbe yiyeceğimi sandığım yerin önüne bir şey siper etmeyi bilirdim. Başka hiçbir şeyim yoksa ellerimi öne uzatıp vuranı elimden geldiğince engellerdim. Bunu kimse bana öğretmeden yapardım; hatta siper aldım diye bir de dayak yerdim. Daha çocukken nerede bir bıçak görsem kapardım; nasıl tutulacağını da, dediğim gibi, tabiattan başka kimseden öğrenmemiştim. Bunu da bana öğretildiği için değil, yasaklandığı halde yapardım; tıpkı annemin de babamın da yasakladığı halde tabiatın beni yapmaya zorladığı başka şeyler gibi. Zeus hakkı için, kimseye görünmeden ne bulursam bıçakla vururdum. Çünkü bu, yürümek ve koşmak gibi yalnız tabiattan gelmiyordu; tabiatımda olmanın yanında bana tatlı da geliyordu."

2.3.10

καὶ ἐγώ, ἔφη, ἐκ παιδίου εὐθὺς προβάλλεσθαι ἠπιστάμην πρὸ τούτων ὅ τι ᾤμην πληγήσεσθαι· εἰ δὲ μὴ ἄλλο μηδὲν ἔχοιμι, τὼ χεῖρε προέχων ἐνεπόδιζον ὅ τι ἐδυνάμην τὸν παίοντα· καὶ τοῦτο ἐποίουν οὐ διδασκόμενος, ἀλλὰ καὶ ἐπʼ αὐτῷ τούτῳ παιόμενος, εἰ προβαλοίμην. μάχαιράν γε μὴν εὐθὺς παιδίον ὢν ἥρπαζον ὅπου ἴδοιμι, οὐδὲ παρʼ ἑνὸς οὐδὲ τοῦτο μαθὼν ὅπως δεῖ λαμβάνειν ἢ παρὰ τῆς φύσεως, ὡς ἐγώ φημι. ἐποίουν γοῦν καὶ τοῦτο κωλυόμενος, οὐ διδασκόμενος· ὥσπερ καὶ ἄλλα ἔστιν ἃ εἰργόμενος καὶ ὑπὸ μητρὸς καὶ ὑπὸ πατρὸς ὑπὸ τῆς φύσεως πράττειν ἠναγκαζόμην. καὶ ναὶ μὰ Δία ἔπαιόν γε τῇ μαχαίρᾳ πᾶν ὅ τι δυναίμην λανθάνειν. οὐ γὰρ μόνον φύσει ἦν, ὥσπερ τὸ βαδίζειν καὶ τρέχειν, ἀλλὰ καὶ ἡδὺ πρὸς τῷ πεφυκέναι τοῦτο ἐδόκει μοι εἶναι.

2.3.11"Madem geriye tekhnēden çok gayretin iş gördüğü bu dövüş kalıyor, şu eşitlerle nasıl seve seve yarışmayalım? Hele aretēnin ödülleri eşit konmuşken, tehlikeye girerken ortaya koyduğumuz şeyler eşit değilken: onlar onurlu bir hayatı ortaya koyuyor, ki tatlı olan tek hayat budur; biz ise zahmetli ama onursuz bir hayatı, ki bence en ağır hayat da budur."

2.3.11

ἐπεὶ δʼ οὖν, ἔφη, αὕτη ἡ μάχη καταλείπεται, ἐν ᾗ προθυμίας μᾶλλον ἢ τέχνης ἔργον ἐστί, πῶς ἡμῖν οὐχ ἡδέως πρὸς τούσδε τοὺς ὁμοτίμους ἀγωνιστέον; ὅπου γε τὰ μὲν ἆθλα τῆς ἀρετῆς ἴσα πρόκειται, παραβαλλόμενοι δὲ οὐκ ἴσα εἰς τὸν κίνδυνον ἴμεν, ἀλλʼ οὗτοι μὲν ἔντιμον, ὅσπερ μόνος ἥδιστος, βίον, ἡμεῖς δὲ ἐπίπονον μέν, ἄτιμον δέ, ὅσπερ οἶμαι χαλεπώτατος.

2.3.12"Dostlar, beni bunlara karşı yarışmaya en çok kışkırtan da şu: hakem Kyros olacak. O kıskançlıkla hüküm vermez. Tanrılar üzerine yemin ederek söylüyorum: bana öyle geliyor ki Kyros iyi gördüğü kimseleri kendinden aşağı sevmez. Hiç değilse, elinde ne varsa onu onlara vermekten, kendisinin tutmasından daha çok hoşlandığını görüyorum."

2.3.12

μάλιστα δέ, ὦ ἄνδρες, τοῦτό με [εὐθύμως] εἰς τὸν ἀγῶνα τὸν πρὸς τούσδε παρορμᾷ ὅτι Κῦρος ὁ κρίνων ἔσται, ὃς οὐ φθόνῳ κρίνει, ἀλλὰ σὺν θεῶν ὅρκῳ λέγω ἦ μὴν ἐμοὶ δοκεῖ Κῦρος οὕστινας ἂν ὁρᾷ ἀγαθοὺς φιλεῖν οὐδὲν ἧττον ἑαυτοῦ· τούτοις γοῦν ὁρῶ αὐτὸν ὅ τι ἂν ἔχῃ ἥδιον διδόντα μᾶλλον ἢ αὐτὸν ἔχοντα.

2.3.13"Biliyorum," dedi, "bunlar açlığa, susuzluğa ve soğuğa dayanacak biçimde eğitildikleri için büyükleniyorlar. Ama bizim de bu şeyleri onlarınkinden daha iyi bir öğretmenden öğrendiğimizin farkında değiller. Çünkü bu konularda zorunluluktan daha iyi öğretmen yoktur; o bize bunları fazlasıyla iyi öğretmiştir."

2.3.13

καίτοι, ἔφη, οἶδα ὅτι οὗτοι μέγα φρονοῦσιν ὅτι πεπαίδευνται δὴ καὶ πρὸς λιμὸν καὶ δίψαν καὶ πρὸς ῥῖγος καρτερεῖν, κακῶς εἰδότες ὅτι καὶ ταῦτα ἡμεῖς ὑπὸ κρείττονος διδασκάλου πεπαιδεύμεθα ἢ οὗτοι. οὐ γὰρ ἔστι διδάσκαλος οὐδεὶς τούτων κρείττων τῆς ἀνάγκης, ἣ ἡμᾶς καὶ λίαν ταῦτʼ ἀκριβοῦν ἐδίδαξε.

2.3.14"Bunlar zahmete silah taşıyarak alışıyorlardı; oysa silahlar bütün insanlar tarafından olabildiğince kolay taşınsın diye icat edilmiştir. Biz ise ağır yükler altında hem yürümek hem koşmak zorunda kalıyorduk. Öyle ki şimdi silah taşımak bana yük taşımaktan çok kanat taşımaya benziyor."

2.3.14

καὶ πονεῖν οὗτοι μὲν τὰ ὅπλα φέροντες ἐμελέτων, ἅ ἐστιν ἅπασιν ἀνθρώποις ηὑρημένα ὡς ἂν εὐφορώτατα εἴη, ἡμεῖς δέ γʼ, ἔφη, ἐν μεγάλοις φορτίοις καὶ βαδίζειν καὶ τρέχειν ἠναγκαζόμεθα, ὥστε νῦν ἐμοὶ δοκεῖν τὸ τῶν ὅπλων φόρημα πτεροῖς μᾶλλον ἐοικέναι ἢ φορτίῳ.

2.3.15"Bunun için, Kyros, benim hem yarışacağımı hem de nasıl biriysem bana değerime göre onur göstermeni isteyeceğimi bil. Size de, halktan olan arkadaşlar, bu eğitimli adamlarla bu dövüşte yarışa atılmanızı öğütlerim. Çünkü bu adamlar şimdi halk usulü bir yarışa yakalanmış durumdalar."

2.3.15

ὡς οὖν ἐμοῦ γε καὶ ἀγωνιουμένου καὶ ὁποῖος ἄν τις ὦ κατὰ τὴν ἀξίαν με τιμᾶν ἀξιώσοντος, οὕτως, ἔφη, ὦ Κῦρε, γίγνωσκε. καὶ ὑμῖν γʼ, ἔφη, ὦ ἄνδρες δημόται, παραινῶ εἰς ἔριν ὁρμᾶσθαι ταύτης τῆς μάχης πρὸς τοὺς πεπαιδευμένους τούσδε· νῦν γὰρ ἅνδρες εἰλημμένοι εἰσὶν ἐν δημοτικῇ ἀγωνίᾳ.

2.3.16Pheraulas böyle konuştu. İki taraftan başka birçokları da kalkıp aynı yönde konuştu. Herkesin değerine göre onurlandırılmasına, hakemin de Kyros olmasına karar verildi. İşler buraya kadar böyle ilerlemişti.

2.3.16

Φεραύλας μὲν δὴ οὕτως εἶπεν. ἀνίσταντο δὲ καὶ ἄλλοι πολλοὶ ἑκατέρων συναγορεύοντες. ἔδοξε κατὰ τὴν ἀξίαν τιμᾶσθαι ἕκαστον, Κῦρον δὲ τὸν κρίνοντα εἶναι. ταῦτα μὲν δὴ οὕτω προυκεχωρήκεσαν.

2.3.17Kyros bir keresinde bütün bir birliği yüzbaşısıyla birlikte yemeğe çağırdı. Çünkü bu yüzbaşının birliğin adamlarını ikiye ayırıp karşılıklı hücuma dizdiğini görmüştü. İki tarafta da zırh vardı, sol ellerde de hasır kalkan. Yarısının sağ eline kalın rezene saplarından sopalar vermiş, ötekilere de yerden toprak topakları alıp atmaları gerektiğini söylemişti.

2.3.17

ἐκάλεσε δʼ ἐπὶ δεῖπνον ὁ Κῦρος καὶ ὅλην ποτὲ τάξιν σὺν τῷ ταξιάρχῳ, ἰδὼν αὐτὸν τοὺς μὲν ἡμίσεις τῶν ἀνδρῶν τῆς τάξεως ἀντιτάξαντα ἑκατέρωθεν εἰς ἐμβολήν, θώρακας μὲν ἀμφοτέρους ἔχοντας καὶ γέρρα ἐν ταῖς ἀριστεραῖς, εἰς δὲ τὰς δεξιὰς νάρθηκας παχεῖς τοῖς ἡμίσεσιν ἔδωκε, τοῖς δʼ ἑτέροις εἶπεν ὅτι βάλλειν δεήσοι ἀναιρουμένους ταῖς βώλοις.

2.3.18Böyle hazırlanıp yerlerini aldıklarında onlara dövüşme işaretini verdi. Bunun üzerine bir taraf topakları atmaya başladı; kimi zırhlara ve kalkanlara, kimi de uyluğa ve dizliğe isabet ettiriyordu. Göğüs göğüse gelince sopalılar kiminin uyluğuna, kiminin eline, kiminin baldırına vuruyor, topak almak için eğilenlerin de ensesine ve sırtına indiriyorlardı. Sonunda onları bozguna uğratıp büyük bir kahkaha ve eğlence içinde vura vura kovaladılar. Sonra sıra öbürlerine geldi; onlar da sopaları alıp topak atanlara aynısını yaptılar.

2.3.18

ἐπεὶ δὲ παρεσκευασμένοι οὕτως ἔστησαν, ἐσήμηνεν αὐτοῖς μάχεσθαι. ἐνταῦθα δὴ οἱ μὲν ἔβαλλον ταῖς βώλοις καὶ ἔστιν οἳ ἐτύγχανον καὶ θωράκων καὶ γέρρων, οἱ δὲ καὶ μηροῦ καὶ κνημῖδος. ἐπεὶ δὲ ὁμοῦ ἐγένοντο, οἱ τοὺς νάρθηκας ἔχοντες ἔπαιον τῶν μὲν μηρούς, τῶν δὲ χεῖρας, τῶν δὲ κνήμας, τῶν δὲ καὶ ἐπικυπτόντων ἐπὶ βώλους ἔπαιον τοὺς τραχήλους καὶ τὰ νῶτα. τέλος δὲ τρεψάμενοι ἐδίωκον οἱ ναρθηκοφόροι παίοντες σὺν πολλῷ γέλωτι καὶ παιδιᾷ. ἐν μέρει γε μὴν οἱ ἕτεροι λαβόντες πάλιν τοὺς νάρθηκας ταὐτὰ ἐποίησαν τοὺς ταῖς βώλοις βάλλοντας·

2.3.19Kyros buna hayran kaldı: yüzbaşının buluşuna, adamların da sözünü dinlemesine; aynı anda hem talim edip hem eğlenmelerine, bir de Perslerin silahlarıyla donanmış tarafın kazanmasına. Bundan hoşnut olup onları yemeğe çağırdı. Çadırda bazılarının sargılı olduğunu, kiminin baldırından, kiminin elinden sarıldığını görünce başlarına ne geldiğini sordu.

2.3.19

ταῦτα δʼ ἀγασθεὶς ὁ Κῦρος, τοῦ μὲν ταξιάρχου τὴν ἐπίνοιαν, τῶν δὲ τὴν πειθώ, ὅτι ἅμα μὲν ἐγυμνάζοντο, ἅμα δʼ ηὐθυμοῦντο, ἅμα δʼ ἐνίκων οἱ εἰκασθέντες τῇ τῶν Περσῶν ὁπλίσει, τούτοις δὴ ἡσθεὶς ἐκάλεσέ τε ἐπὶ δεῖπνον αὐτοὺς καὶ ἐν τῇ σκηνῇ ἰδών τινας αὐτῶν ἐπιδεδεμένους, τὸν μέν τινα ἀντικνήμιον, τὸν δὲ χεῖρα, ἠρώτα τί πάθοιεν.

2.3.20Onlar topaklarla vurulduklarını söylediler. Kyros yine sordu: göğüs göğüse geldiklerinde mi, yoksa uzaktayken mi? Uzaktayken, dediler. Sopalılar ise göğüs göğüse geldiklerinde işin en güzel eğlence olduğunu söylediler. Sopalarla dövülenler ise yakından dövülmenin hiç de eğlence gibi gelmediğini bağırdılar; bir yandan da ellerinde, enselerinde, bazıları da yüzlerinde sopa izlerini gösteriyorlardı. O zaman, beklenebileceği gibi, birbirlerine güldüler. Ertesi gün bütün ova bunları taklit edenlerle doluydu; daha ciddî bir işleri olmadığında bu eğlenceyle uğraşıyorlardı.

2.3.20

οἱ δʼ ἔλεγον ὅτι πληγεῖεν ταῖς βώλοις. ὁ δὲ πάλιν ἐπηρώτα πότερον ἐπεὶ ὁμοῦ ἐγένοντο ἢ ὅτε πρόσω ἦσαν. οἱ δʼ ἔλεγον ὅτε πρόσω ἦσαν. ἐπεὶ δὲ ὁμοῦ ἐγένοντο, παιδιὰν ἔφασαν εἶναι καλλίστην οἱ ναρθηκοφόροι· οἱ δὲ συγκεκομμένοι τοῖς νάρθηξιν ἀνέκραγον ὅτι οὐ σφίσι δοκοίη παιδιὰ εἶναι τὸ ὁμόθεν παίεσθαι· ἅμα δὲ ἐπεδείκνυσαν τῶν ναρθήκων τὰς πληγὰς καὶ ἐν χερσὶ καὶ ἐν τραχήλοις, ἔνιοι δὲ καὶ ἐν προσώποις. καὶ τότε μὲν ὥσπερ εἰκὸς ἐγέλων ἐπʼ ἀλλήλοις. τῇ δʼ ὑστεραίᾳ μεστὸν ἦν τὸ πεδίον πᾶν τῶν τούτους μιμουμένων· καὶ εἰ μὴ ἄλλο τι σπουδαιότερον πράττοιεν, ταύτῃ τῇ παιδιᾷ ἐχρῶντο.

2.3.21Bir başka sefer de bir yüzbaşının birliğini nehirden sola doğru tek sıra hâlinde götürdüğünü gördü. Yüzbaşı, uygun gördüğü anda arkadaki takıma, sonra üçüncüye ve dördüncüye öne çıkıp cepheye dizilmelerini emrediyordu. Takım komutanları cephede yan yana gelince takımlara ikişer sıra hâlinde yürümelerini buyurdu; bunun üzerine onbaşılar cepheye çıktı. Yine uygun gördüğü anda takımlara dörder sıra hâlinde yürümelerini buyurdu; böylece bu kez beşbaşılar dörderli düzene geçirdi. Çadırın kapısına varınca yeniden tek sıra hâlinde yürümelerini emredip birinci takımı içeri soktu, ikincisine onun arkasından gelmesini söyledi; üçüncüye ve dördüncüye de aynı emri verip içeri yol gösterdi. Onları böyle içeri sokunca, girdikleri sırayla sofraya yerleştirdi. Kyros bu adamın öğretişindeki yumuşaklığa ve özenine hayran kalıp birliği yüzbaşısıyla birlikte yemeğe çağırmıştı.

2.3.21

ἄλλον δέ ποτε ἰδὼν ταξίαρχον ἄγοντα τὴν τάξιν ἀπὸ τοῦ ποταμοῦ ἐπὶ τὸ ἀριστερὸν ἐφʼ ἑνός, καὶ ὁπότε δοκοίη αὐτῷ καιρὸς εἶναι, παραγγέλλοντα τὸν ὕστερον λόχον παράγειν, καὶ τὸν τρίτον καὶ τὸν τέταρτον, εἰς μέτωπον, ἐπεὶ δʼ ἐν μετώπῳ οἱ λοχαγοὶ ἐγένοντο, παρηγγύησεν εἰς δύο ἄγειν τὸν λόχον· ἐκ τούτου δὴ παρῆγον οἱ δεκάδαρχοι εἰς μέτωπον· ὁπότε δʼ αὖ ἐδόκει αὐτῷ καιρὸς εἶναι, παρήγγειλεν εἰς τέτταρας τὸν λόχον· οὕτω δὴ οἱ πεμπάδαρχοι αὖ παρῆγον εἰς τέτταρας· ἐπεὶ δʼ ἐπὶ θύραις τῆς σκηνῆς ἐγένοντο, παραγγείλας αὖ εἰς ἕνα [ἰόντων] εἰσῆγε τὸν πρῶτον λόχον, καὶ τὸν δεύτερον τούτου κατʼ οὐρὰν ἐκέλευσεν ἕπεσθαι, καὶ τὸν τρίτον καὶ τὸν τέταρτον ὡσαύτως παραγγείλας ἡγεῖτο ἔσω· οὕτω δʼ εἰσαγαγὼν κατέκλινεν ἐπὶ τὸ δεῖπνον ὥσπερ εἰσεπορεύοντο· τοῦτον οὖν ὁ Κῦρος ἀγασθεὶς τῆς τε πρᾳότητος τῆς διδασκαλίας καὶ τῆς ἐπιμελείας ἐκάλεσε ταύτην τὴν τάξιν ἐπὶ τὸ δεῖπνον σὺν τῷ ταξιάρχῳ.

2.3.22Yemeğe çağrılmış olarak orada bulunan başka bir yüzbaşı şöyle dedi: "Kyros, benim birliğimi çadırına çağırmıyor musun? Oysa o da yemeğe gelirken hep aynı şeyleri yapar. Çadırdaki yemek bitince de en son takımın artçısı takımını dışarı çıkarır; savaş için en öne dizilmiş olanları en arkada tutar. Sonra ikinci artçı öbür takımın adamlarını bunların arkasından çıkarır, üçüncü ve dördüncü de aynı biçimde. Böylece düşmandan geri çekilmek gerektiğinde nasıl çekileceklerini bilirler. Gezindiğimiz koşu yoluna çıktığımızda, doğuya doğru gidiyorsak ben öne düşerim; birinci takım önde gider, ikincisi gerektiği gibi arkasından, sonra üçüncü ve dördüncü, takımların onlukları ve beşlikleri de; ben başka emir verinceye kadar böyle. Batıya doğru gittiğimizdeyse artçıyla en sondakiler önden gider. Ama o zaman da en arkadan gelen bana böyle itaat ederler; ki hem izlemeye hem öncülük etmeye aynı itaatle alışsınlar."

2.3.22

παρὼν δέ τις ἐπὶ τῷ δείπνῳ κεκλημένος ἄλλος ταξίαρχος, τὴν δʼ ἐμήν, ἔφη, τάξιν, ὦ Κῦρε, οὐ καλεῖς εἰς τὴν σκηνήν; καὶ μὴν ὅταν γε παρίῃ ἐπὶ τὸ δεῖπνον, πάντα ταὐτὰ ποιεῖ· καὶ ὅταν τέλος ἡ σκηνὴ ἔχῃ, ἐξάγει μὲν ὁ οὐραγός, ἔφη, ὁ τοῦ τελευταίου λόχου τὸν λόχον, ὑστάτους ἔχων τοὺς πρώτους τεταγμένους εἰς μάχην· ἔπειτα ὁ δεύτερος τοὺς τοῦ ἑτέρου λόχου ἐπὶ τούτοις, καὶ ὁ τρίτος καὶ ὁ τέταρτος ὡσαύτως, ὅπως, ἔφη, καὶ ὅταν ἀπάγειν δέῃ ἀπὸ πολεμίων, ἐπίστωνται ὡς δεῖ ἀπιέναι. ἐπειδὰν δέ, ἔφη, καταστῶμεν ἐπὶ τὸν δρόμον ἔνθα περιπατοῦμεν, ὅταν μὲν πρὸς ἕω ἴωμεν, ἐγὼ μὲν ἡγοῦμαι, καὶ ὁ πρῶτος λόχος πρῶτος, καὶ ὁ δεύτερος ὡς δεῖ, καὶ ὁ τρίτος καὶ ὁ τέταρτος, καὶ αἱ τῶν λόχων δεκάδες καὶ πεμπάδες, ἕως ἂν παραγγέλλω ἐγώ· ὅταν δʼ, ἔφη, πρὸς ἑσπέραν ἴωμεν, ὁ οὐραγός τε καὶ οἱ τελευταῖοι πρῶτοι ἀφηγοῦνται· ἐμοὶ μέντοι οὕτω πείθονται ὑστέρῳ ἰόντι, ἵνα ἐθίζωνται καὶ ἕπεσθαι καὶ ἡγεῖσθαι ὁμοίως πειθόμενοι.

2.3.23Kyros "Bunu her zaman mı yapıyorsunuz?" diye sordu. "Zeus hakkı için, her yemeğe gidişimizde," dedi. "Öyleyse sizi çağırıyorum," dedi Kyros, "hem gelirken hem giderken düzen talimi yaptığınız için, bunu hem gece hem gündüz yaptığınız için, bir de gezinerek bedenlerinizi çalıştırıp öğreterek psykhēlerinize fayda sağladığınız için. Madem her şeyi iki kat yapıyorsunuz, size ziyafeti de iki kat vermek adil olur."

2.3.23

καὶ ὁ Κῦρος ἔφη· ἦ καὶ ἀεὶ τοῦτο ποιεῖτε; ὁποσάκις γε, ἔφη, καὶ δειπνοποιούμεθα νὴ Δία. καλῶ τοίνυν, ἔφη, ὑμᾶς, ἅμα μὲν ὅτι τὰς τάξεις μελετᾶτε καὶ προσιόντες καὶ ἀπιόντες, ἅμα δʼ ὅτι καὶ ἡμέρας καὶ νυκτός, ἅμα δʼ ὅτι τά τε σώματα περιπατοῦντες ἀσκεῖτε καὶ τὰς ψυχὰς ὠφελεῖτε διδάσκοντες. ἐπεὶ οὖν πάντα διπλᾶ ποιεῖτε, διπλῆν ὑμῖν δίκαιον καὶ τὴν εὐωχίαν παρέχειν.

2.3.24"Zeus hakkı için, hiç değilse aynı günde olmasın," dedi yüzbaşı, "yoksa bize iki kat mide de vermen gerekir." O gün çadırdaki yemeği böyle bitirdiler. Ertesi gün Kyros, dediği gibi, o birliği çağırdı, ondan sonraki gün de. Bunu öğrenen öbürleri de bundan böyle hep onları taklit ettiler.

2.3.24

μὰ Δίʼ, ἔφη ὁ ταξίαρχος, μήτοι γʼ ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ, εἰ μὴ καὶ διπλᾶς ἡμῖν τὰς γαστέρας παρέξεις. καὶ τότε μὲν δὴ οὕτω τὸ τέλος τῆς σκηνῆς ἐποιήσαντο. τῇ δʼ ὑστεραίᾳ ὁ Κῦρος ἐκάλεσεν ἐκείνην τὴν τάξιν, ὥσπερ ἔφη, καὶ τῇ ἄλλῃ. αἰσθόμενοι δὲ ταῦτα καὶ οἱ ἄλλοι τὸ λοιπὸν πάντες αὐτοὺς ἐμιμοῦντο.

2.4.14. Bölüm

Bir keresinde Kyros bütün askerleri silahlarıyla teftiş edip düzene sokarken, Kyaksares'ten bir haberci gelip bir Hint elçiliğinin geldiğini söyledi: "Senin bir an önce gelmeni istiyor. Sana Kyaksares'ten en güzel giysiyi de getirdim," dedi haberci; "çünkü Hintliler senin nasıl geldiğini görecekleri için seni olabildiğince parlak ve süslü biçimde huzura çıkarmak istiyor."

2.4.1

ἐξέτασιν δέ ποτε πάντων τοῦ Κύρου ποιουμένου ἐν τοῖς ὅπλοις καὶ σύνταξιν ἦλθε παρὰ Κυαξάρου ἄγγελος λέγων ὅτι Ἰνδῶν παρείη πρεσβεία· κελεύει οὖν σε ἐλθεῖν ὡς τάχιστα. φέρω δέ σοι, ἔφη ὁ ἄγγελος, καὶ στολὴν τὴν καλλίστην παρὰ Κυαξάρου· ἐβούλετο γάρ σε ὡς λαμπρότατα καὶ εὐκοσμότατα προσάγειν, ὡς ὀψομένων τῶν Ἰνδῶν ὅπως ἂν προσίῃς.

2.4.2Kyros bunu duyunca en baştaki yüzbaşıya, birliğini tek sıra hâlinde getirip Kyros'u sağ yanına alarak cepheye dizilmesini emretti; ikincisine de aynı emri iletmesini söyledi ve emrin böylece herkese aktarılmasını buyurdu. Onlar da söz dinleyip emri hemen iletiyor, iletilen emri hemen yerine getiriyorlardı. Kısa bir sürede cephe üç yüz kişi oldu, çünkü yüzbaşı sayısı bu kadardı; derinlik ise yüz kişi.

2.4.2

ἀκούσας δὲ ταῦτα ὁ Κῦρος παρήγγειλε τῷ πρώτῳ τεταγμένῳ ταξιάρχῳ εἰς μέτωπον στῆναι, ἐφʼ ἑνὸς ἄγοντα τὴν τάξιν, ἐν δεξιᾷ ἔχοντα ἑαυτόν, καὶ τῷ δευτέρῳ ἐκέλευσε ταὐτὸ τοῦτο παραγγεῖλαι, καὶ διὰ πάντων οὕτω παραδιδόναι ἐκέλευσεν. οἱ δὲ πειθόμενοι ταχὺ μὲν παρήγγελλον, ταχὺ δὲ τὰ παραγγελλόμενα ἐποίουν, ἐν ὀλίγῳ δὲ χρόνῳ ἐγένοντο τὸ μὲν μέτωπον ἐπὶ τριακοσίων ʽτοσοῦτοι γὰρ ἦσαν οἱ ταξίαρχοἰ, τὸ δὲ βάθος ἐφʼ ἑκατόν.

2.4.3Düzen alınınca, kendisi nasıl önden giderse öyle izlemelerini emretti ve hemen koşar adım öne düştü. Saraya giden caddenin herkesin cephe hâlinde geçemeyeceği kadar dar olduğunu fark edince, ilk binliğe yerini bozmadan izlemesini, ikinci binliğe onun arkasından gelmesini, hepsinin de böyle yapmasını emretti. Kendisi durup dinlenmeden önden gidiyor, öbür binlikler de her biri öndekinin arkasından izliyordu.

2.4.3

ἐπεὶ δὲ κατέστησαν, ἕπεσθαι ἐκέλευσεν ὡς ἂν αὐτὸς ἡγῆται· καὶ εὐθὺς τροχάζων ἡγεῖτο. ἐπεὶ δὲ κατενόησε τὴν ἀγυιὰν τὴν πρὸς τὸ βασίλειον φέρουσαν στενοτέραν οὖσαν ἢ ὡς ἐπὶ μετώπου πάντας διιέναι, παραγγείλας τὴν πρώτην χιλιοστὺν ἕπεσθαι κατὰ χώραν, τὴν δὲ δευτέραν κατʼ οὐρὰν ταύτης ἀκολουθεῖν, καὶ διὰ παντὸς οὕτως, αὐτὸς μὲν ἡγεῖτο οὐκ ἀναπαυόμενος, αἱ δʼ ἄλλαι χιλιοστύες κατʼ οὐρὰν ἑκάστη τῆς ἔμπροσθεν εἵποντο.

2.4.4Bir de caddenin ağzına iki yardımcı gönderdi; bilmeyen olursa ne yapması gerektiğini göstersinler diye. Kyaksares'in kapısına varınca birinci yüzbaşıya birliğini on iki derinlikte dizmesini, onikibaşıları da sarayın çevresinde cepheye yerleştirmesini emretti; ikinciye de aynı emri iletmesini söyledi, bütün birlikler için de böyle.

2.4.4

ἔπεμψε δὲ καὶ ὑπηρέτας δύο ἐπὶ [τὸ] στόμα τῆς ἀγυιᾶς, ὅπως εἴ τις ἀγνοοίη, σημαίνοιεν τὸ δέον ποιεῖν. ὡς δʼ ἀφίκοντο ἐπὶ τὰς Κυαξάρου θύρας, παρήγγειλε τῷ πρώτῳ ταξιάρχῳ τὴν τάξιν εἰς δώδεκα τάττειν βάθος, τοὺς δὲ δωδεκάρχους ἐν μετώπῳ καθιστάναι περὶ τὸ βασίλειον, καὶ τῷ δευτέρῳ ταὐτὰ ἐκέλευσε παραγγεῖλαι, καὶ διὰ παντὸς οὕτως.

2.4.5Onlar bunu yapıyordu. Kyros ise hiçbir gösterişi olmayan Pers giysisiyle Kyaksares'in yanına girdi. Kyaksares onu görünce çabukluğuna sevindi ama giysisinin sadeliğine canı sıkıldı ve "Bu ne, Kyros?" dedi. "Hintlilerin karşısına böyle çıkmakla ne yaptın? Ben senin olabildiğince parlak görünmeni istiyordum. Kız kardeşimin oğlunun olabildiğince görkemli görünmesi benim için de bir süs olurdu."

2.4.5

οἱ μὲν δὴ ταῦτʼ ἐποίουν· ὁ δʼ εἰσῄει πρὸς τὸν Κυαξάρην ἐν τῇ Περσικῇ στολῇ οὐδέν τι ὑβρισμένῃ. ἰδὼν δὲ αὐτὸν ὁ Κυαξάρης τῷ μὲν τάχει ἥσθη, τῇ δὲ φαυλότητι τῆς στολῆς ἠχθέσθη, καὶ εἶπε· τί τοῦτο, ὦ Κῦρε; οἷον πεποίηκας οὕτω φανεὶς τοῖς Ἰνδοῖς; ἐγὼ δʼ, ἔφη, ἐβουλόμην σε ὡς λαμπρότατον φανῆναι· καὶ γὰρ ἐμοὶ ἂν κόσμος ἦν τοῦτο, ἐμῆς ὄντα ἀδελφῆς υἱὸν ὅτι μεγαλοπρεπέστατον φαίνεσθαι.

2.4.6Kyros buna şöyle cevap verdi: "Kyaksares, seni hangisi daha çok süslerdi? Mor bir giysi giyip bilezikler takıp boynuma gerdanlık geçirerek emrine ağır ağır uysaydım mı, yoksa şimdi, sana saygımdan, böyle büyük ve böyle bir orduyla emrine bu kadar çabuk uyduğum, kendim terle ve gayretle süslenmiş olarak ötekilerin de sana böyle itaat ettiğini gösterdiğim zaman mı?" Kyros böyle konuştu. Kyaksares de onun doğru söylediğini düşünerek Hintlileri çağırdı.

2.4.6

καὶ ὁ Κῦρος πρὸς ταῦτα εἶπε· καὶ ποτέρως ἄν, ὦ Κυαξάρη, μᾶλλόν σε ἐκόσμουν, εἴπερ πορφυρίδα ἐνδὺς καὶ ψέλια λαβὼν καὶ στρεπτὸν περιθέμενος σχολῇ κελεύοντι ὑπήκουόν σοι, ἢ νῦν ὅτε σὺν τοιαύτῃ καὶ τοσαύτῃ δυνάμει οὕτω σοι ὀξέως ὑπακούω διὰ τὸ σὲ τιμᾶν ἱδρῶτι καὶ σπουδῇ καὶ αὐτὸς κεκοσμημένος καὶ τοὺς ἄλλους ἐπιδεικνύς σοι οὕτω πειθομένους; Κῦρος μὲν οὖν ταῦτα εἶπεν. ὁ δὲ Κυαξάρης νομίσας αὐτὸν ὀρθῶς λέγειν ἐκάλεσε τοὺς Ἰνδούς.

2.4.7Hintliler içeri girip Hint kralının kendilerini, Medlerle Asur kralı arasındaki savaşın neden çıktığını sormak üzere gönderdiğini söylediler: "Seni dinledikten sonra Asur kralına da gidip aynı şeyi ondan da öğrenmemizi emretti. Sonunda da ikinize birden şunu söylememizi buyurdu: Hint kralı neyin adil olduğunu inceledikten sonra haksızlığa uğrayanın yanında olacakmış."

2.4.7

οἱ δὲ Ἰνδοὶ εἰσελθόντες ἔλεξαν ὅτι πέμψειε σφᾶς ὁ Ἰνδῶν βασιλεὺς κελεύων ἐρωτᾶν ἐξ ὅτου ὁ πόλεμος εἴη Μήδοις τε καὶ τῷ Ἀσσυρίῳ· ἐπεὶ δὲ σοῦ ἀκούσαιμεν, ἐκέλευσεν ἐλθόντας αὖ πρὸς τὸν Ἀσσύριον κἀκείνου ταὐτὰ πυθέσθαι· τέλος δʼ ἀμφοτέροις εἰπεῖν ὑμῖν ὅτι ὁ Ἰνδῶν βασιλεύς, τὸ δίκαιον σκεψάμενος, φαίη μετὰ τοῦ ἠδικημένου ἔσεσθαι.

2.4.8Kyaksares buna şöyle dedi: "Benden şunu duyun: biz Asur kralına hiçbir haksızlık etmiyoruz. Ona gelince, isterseniz şimdi gidip ne dediğini öğrenin." Orada bulunan Kyros Kyaksares'e "Ben de düşündüğümü söyleyeyim mi?" diye sordu. Kyaksares söylemesini istedi. "Öyleyse," dedi Kyros, "Kyaksares başka türlü düşünmüyorsa, Hint kralına şunu bildirin: Asur kralı bizden bir haksızlık gördüğünü söylüyorsa, Hint kralının kendisini yargıç seçmeyi kabul ediyoruz." Onlar bunu duyunca gittiler.

2.4.8

πρὸς ταῦτα ὁ Κυαξάρης εἶπεν· ἐμοῦ μὲν τοίνυν ἀκούετε ὅτι οὐκ ἀδικοῦμεν τὸν Ἀσσύριον οὐδέν· ἐκείνου δʼ, εἰ δεῖσθε, ἐλθόντες νῦν πύθεσθε ὅ τι λέγει. παρὼν δὲ ὁ Κῦρος ἤρετο τὸν Κυαξάρην, ἦ καὶ ἐγώ, ἔφη, εἴπω ὅ τι γιγνώσκω; καὶ ὁ Κυαξάρης ἐκέλευσεν. ὑμεῖς τοίνυν, ἔφη, ἀπαγγείλατε τῷ Ἰνδῶν βασιλεῖ τάδε, εἰ μή τι ἄλλο Κυαξάρῃ δοκεῖ, ὅτι φαμὲν ἡμεῖς, εἴ τί φησιν ὑφʼ ἡμῶν ἀδικεῖσθαι ὁ Ἀσσύριος, αἱρεῖσθαι αὐτὸν τὸν Ἰνδῶν βασιλέα δικαστήν. οἱ μὲν δὴ ταῦτα ἀκούσαντες ᾤχοντο.

2.4.9Hintliler çıkınca Kyros Kyaksares'e şöyle bir söze başladı: "Kyaksares, ben yurttan buraya pek fazla kendi param olmadan geldim; olanın da pek azı kaldı. Askerlere harcadım. Sen onları beslediğin halde nasıl harcadığıma belki şaşıyorsun. Ama iyi bil ki askerlerden birine hayran kaldığımda onu onurlandırıp ona bir iyilikte bulunmaktan başka bir şey yapmadım."

2.4.9

ἐπεὶ δὲ ἐξῆλθον οἱ Ἰνδοί, ὁ Κῦρος πρὸς τὸν Κυαξάρην ἤρξατο λόγου τοιοῦδε. ὦ Κυαξάρη, ἐγὼ μὲν ἦλθον οὐδέν τι πολλὰ ἔχων ἴδια χρήματα οἴκοθεν· ὁπόσα δʼ ἦν, τούτων πάνυ ὀλίγα λοιπὰ ἔχω· ἀνήλωκα δέ, ἔφη, εἰς τοὺς στρατιώτας· καὶ τοῦτο ἴσως, ἔφη, θαυμάζεις σὺ πῶς ἐγὼ ἀνήλωκα σοῦ αὐτοὺς τρέφοντος· εὖ δʼ ἴσθι, ἔφη, ὅτι οὐδὲν ἄλλο ποιῶν ἢ τιμῶν καὶ χαριζόμενος, ὅταν τινὶ ἀγασθῶ τῶν στρατιωτῶν.

2.4.10"Çünkü bana öyle geliyor ki, iş ne olursa olsun kendine iyi iş ortakları edinmek isteyen biri, onları üzüp zorlamaktansa güzel sözlerle ve iyilik ederek teşvik ederse daha hoş olur. Hele savaş işlerinde gönüllü iş ortağı edinmek istediği kimseleri, bence hem sözlerdeki hem işlerdeki iyiliklerle avlamak gerekir. Çünkü bahane bulmadan müttefik olacak, komutanın iyi gününü kıskanmayacak, kötü gününde de onu yüzüstü bırakmayacak olanların düşman değil dost olması gerekir."

2.4.10

δοκεῖ γάρ μοι, ἔφη, πάντας μὲν οὓς ἄν τις βούληται ἀγαθοὺς συνεργοὺς ποιεῖσθαι ὁποίου τινὸς οὖν πράγματος, ἥδιον εἶναι εὖ τε λέγοντα καὶ εὖ ποιοῦντα παρορμᾶν μᾶλλον ἢ λυποῦντα καὶ ἀναγκάζοντα· οὓς δὲ δὴ τῶν εἰς τὸν πόλεμον ἔργων ποιήσασθαί τις βούλοιτο συνεργοὺς προθύμους, τούτους παντάπασιν ἔμοιγε δοκεῖ ἀγαθοῖς θηρατέον εἶναι καὶ λόγοις καὶ ἔργοις. φίλους γάρ, οὐκ ἐχθρούς, δεῖ εἶναι τοὺς μέλλοντας ἀπροφασίστους συμμάχους ἔσεσθαι καὶ μήτε τοῖς ἀγαθοῖς τοῦ ἄρχοντος φθονήσοντας μήτʼ ἐν τοῖς κακοῖς προδώσοντας.

2.4.11"Bunu önceden böyle bildiğim için daha fazla paraya ihtiyacım olduğunu düşünüyorum. Ama çok harcadığını gördüğüm sana herkesin el açması bana yersiz geliyor. Senin parasız kalmaman için senin de benim de birlikte düşünmemizi uygun buluyorum. Çünkü sende bol bol olursa, ihtiyacım olduğunda benim de alabileceğimi biliyorum; hele aldığım parayı, senin için de harcanması daha iyi olacak bir iş için alıyorsam."

2.4.11

ταῦτʼ οὖν ἐγὼ οὕτω προγιγνώσκων χρημάτων δοκῶ προσδεῖσθαι. πρὸς μὲν οὖν σὲ πάντας ὁρᾶν ὃν αἰσθάνομαι πολλὰ δαπανῶντα ἄτοπόν μοι δοκεῖ εἶναι· σκοπεῖν δʼ ἀξιῶ κοινῇ καὶ σὲ καὶ ἐμὲ ὅπως σὲ μὴ ἐπιλείψει χρήματα. ἐὰν γὰρ σὺ ἄφθονα ἔχῃς, οἶδα ὅτι καὶ ἐμοὶ ἂν εἴη λαμβάνειν ὁπότε δεοίμην, ἄλλως τε καὶ εἰ [εἰς] τοιοῦτόν τι λαμβάνοιμι ὃ μέλλοι καὶ σοὶ δαπανηθὲν βέλτιον εἶναι.

2.4.12"Geçenlerde senden duyduğumu hatırlıyorum: Ermeni kralı, düşmanın üzerimize geldiğini duyduğu için seni şimdi hiçe sayıyormuş; ne ordu gönderiyor ne de ödemesi gereken vergiyi getiriyormuş." "Evet, Kyros," dedi Kyaksares, "o adam bunu yapıyor. Bu yüzden ne yapacağımı bilemiyorum: üzerine sefere çıkıp onu zorlamaya mı çalışayım, yoksa ötekilerin üstüne onu da düşman edinmeyelim diye şimdilik kendi hâline mi bırakayım?"

2.4.12

ἔναγχος οὖν ποτέ σου μέμνημαι ἀκούσας ὡς ὁ Ἀρμένιος καταφρονοίη σου νῦν, ὅτι ἀκούει τοὺς πολεμίους προσιόντας ἡμῖν, καὶ οὔτε ⟨τὸ⟩ στράτευμα πέμποι οὔτε τὸν δασμὸν ὃν ἔδει ἀπάγοι. ποιεῖ γὰρ ταῦτα, ἔφη, ὦ Κῦρε, ἐκεῖνος· ὥστε ἔγωγε ἀπορῶ πότερόν μοι κρεῖττον στρατεύεσθαι καὶ πειρᾶσθαι ἀνάγκην αὐτῷ προσθεῖναι ἢ ἐᾶσαι ἐν τῷ παρόντι, μὴ καὶ τοῦτον πολέμιον πρὸς τοῖς ἄλλοις προσθώμεθα.

2.4.13Kyros sordu: "Oturduğu yerler sağlam mevkilerde mi, yoksa kolay ulaşılır yerlerde de var mı?" Kyaksares "Oturduğu yerler pek sağlam mevkilerde değil," dedi; "çünkü ben bu işi ihmal etmedim. Ama dağlar var; oraya çekilirse kendisi o an için ele geçmekten kurtulur, oraya kaçırabildiği şeyler de güvende olur. Meğer ki biri gelip dibine oturup onu kuşatsın, babamın bir zamanlar yaptığı gibi."

2.4.13

καὶ ὁ Κῦρος ἐπήρετο· αἱ δʼ οἰκήσεις αὐτῷ πότερον ἐν ἐχυροῖς χωρίοις εἰσὶν ἢ καί που ἐν εὐεφόδοις; καὶ ὁ Κυαξάρης εἶπεν· αἱ μὲν οἰκήσεις οὐ πάνυ ἐν ἐχυροῖς· ἐγὼ γὰρ τούτου οὐκ ἠμέλουν· ὄρη μέντοι ἔστιν ἔνθα δύναιτʼ ἂν ἀπελθὼν ἐν τῷ παραχρῆμα ἐν ἀσφαλεῖ εἶναι τοῦ μὴ αὐτός γε ὑποχείριος γενέσθαι, μηδὲ ὅσα ἐνταῦθα δύναιτο ὑπεκκομίσασθαι, εἰ μή τις πολιορκοίη προσκαθήμενος, ὥσπερ καὶ ὁ ἐμὸς πατήρ ποτε ἐποίησεν.

2.4.14Bunun üzerine Kyros şöyle dedi: "Ama beni göndermek istersen, bana yeterli gördüğün kadar atlı da verirsen, sanırım tanrıların yardımıyla onu hem ordu göndermeye hem de vergiyi sana ödemeye mecbur ederim. Bundan başka onun bize şimdi olduğundan daha dost olacağını da umuyorum."

2.4.14

ἐκ τούτου δὴ ὁ Κῦρος λέγει τάδε· ἀλλʼ εἰ θέλοις, ἔφη, ἐμὲ πέμψαι, ἱππέας μοι προσθεὶς ὁπόσοι δοκοῦσι μέτριοι εἶναι, οἶμαι ἂν σὺν τοῖς θεοῖς ποιῆσαι αὐτὸν καὶ τὸ στράτευμα πέμψαι καὶ ἀποδοῦναι τὸν δασμόν σοι· ἔτι δʼ ἐλπίζω καὶ φίλον αὐτὸν μᾶλλον ἡμῖν γενήσεσθαι ἢ νῦν ἐστι.

2.4.15Kyaksares "Ben de onların bana gelmektense sana gelmeye daha yatkın olduğunu umuyorum," dedi; "çünkü oğullarından bazılarının seninle av arkadaşı olduğunu duyuyorum. Belki yine sana gelirler. Onlar elimize geçerse her şey istediğimiz gibi olur." "Peki, bu planı yaptığımızın gizli kalması sana faydalı görünmüyor mu?" dedi Kyros. "Elbette," dedi Kyaksares; "çünkü o zaman onlardan biri elimize daha kolay düşer, biri üzerlerine yürürse de hazırlıksız yakalanırlar."

2.4.15

καὶ ὁ Κυαξάρης εἶπε· καὶ ἐγώ, ἔφη, ἐλπίζω ἐκείνους ἐλθεῖν ἂν πρὸς σὲ μᾶλλον ἢ πρὸς ἐμέ· ἀκούω γὰρ καὶ συνθηρευτάς τινας τῶν παίδων σοι γενέσθαι αὐτοῦ· ὥστʼ ἴσως ἂν καὶ πάλιν ἔλθοιεν πρὸς σέ· ὑποχειρίων δὲ γενομένων αὐτῶν πάντα πραχθείη ἂν ᾗ ἡμεῖς βουλόμεθα. οὐκοῦν σοι δοκεῖ, ἔφη ὁ Κῦρος, σύμφορον εἶναι τὸ λεληθέναι ἡμᾶς ταῦτα βουλεύοντας; μᾶλλον γὰρ ἄν, ἔφη ὁ Κυαξάρης, καὶ ἔλθοι τις αὐτῶν εἰς χεῖρας, καὶ εἴ τις ὁρμῷτο ἐπʼ αὐτούς, ἀπαρασκεύαστοι ἂν λαμβάνοιντο.

2.4.16"Öyleyse dinle," dedi Kyros, "bakalım sana mantıklı bir şey söylüyor muyum. Ben yanımdakilerin hepsiyle senin ülkenle Ermenilerin ülkesi arasındaki sınır dolaylarında çok kez ava çıktım; buradaki yoldaşlardan bazı atlıları da yanıma alarak gittiğim oldu." "Aynı şeyleri yaparsan," dedi Kyaksares, "şüphe çekmezsin; ama gücün, avlanırken her zaman yanında bulundurduğundan çok daha büyük görünürse, işte bu şüphe uyandırır."

2.4.16

ἄκουε τοίνυν, ἔφη ὁ Κῦρος, ἤν τί σοι δόξω λέγειν. ἐγὼ πολλάκις δὴ σὺν πᾶσι τοῖς μετʼ ἐμοῦ τεθήρακα ἀμφὶ τὰ ὅρια τῆς τε σῆς χώρας καὶ τῆς τῶν Ἀρμενίων, καὶ ἱππέας τινὰς ἤδη προσλαβὼν τῶν ἐνθένδε ἑταίρων ἀφικόμην. τὰ μὲν τοίνυν ὅμοια ποιῶν, ἔφη ὁ Κυαξάρης, οὐκ ἂν ὑποπτεύοιο· εἰ δὲ πολὺ πλείων ἡ δύναμις φαίνοιτο ἧς ἔχων εἴωθας θηρᾶν, τοῦτο ἤδη ὕποπτον ἂν γένοιτο.

2.4.17"Ama," dedi Kyros, "hem burada inandırıcı olacak, hem de biri oraya haber götürürse orada inanılacak bir bahane kurmak mümkün: büyük bir av düzenlemek istediğimi söylerim; senden de açıkça atlı isterim." "Çok güzel söylüyorsun," dedi Kyaksares. "Ben de Asur sınırındaki kalelere gitmek istiyormuşum gibi sana birkaç kişiden fazlasını vermeye razı olmayacağım. Zaten gerçekten de oraya gidip onları olabildiğince sağlamlaştırmak istiyorum. Sen elindeki güçle önden gidip iki gün kadar avlandıktan sonra, yanımda toplananlardan sana yeterince atlı ve yaya gönderirim; sen onları alır almaz yola koyulursun. Ben de geri kalan güçle sizden çok uzakta olmamaya çalışırım ki fırsat çıkarsa ortaya çıkayım."

2.4.17

ἀλλʼ ἔστιν, ἔφη ὁ Κῦρος, καὶ πρόφασιν κατασκευάσαι καὶ ἐνθάδε οὐκ ἄπιστον, καὶ ἤν τις ἐκεῖσε ἐξαγγείλῃ, ὡς ἐγὼ βουλοίμην μεγάλην θήραν ποιῆσαι· καὶ ἱππέας, ἔφη, αἰτοίην ἄν σε ἐκ τοῦ φανεροῦ. κάλλιστα λέγεις, ἔφη ὁ Κυαξάρης· ἐγὼ δέ σοι οὐκ ἐθελήσω διδόναι πλὴν μετρίους τινάς, ὡς βουλόμενος πρὸς τὰ φρούρια ἐλθεῖν τὰ πρὸς τῇ Ἀσσυρίᾳ. καὶ γὰρ τῷ ὄντι, ἔφη, βούλομαι ἐλθὼν κατασκευάσαι αὐτὰ ὡς ἐχυρώτατα. ὁπότε δὲ σὺ προεληλυθοίης σὺν ᾗ ἔχοις δυνάμει καὶ θηρῴης καὶ δὴ δύο ἡμέρας, πέμψαιμι ἄν σοι ἱκανοὺς ἱππέας καὶ πεζοὺς τῶν παρʼ ἐμοὶ ἡθροισμένων, οὓς σὺ λαβὼν εὐθὺς ἂν ἴοις, καὶ αὐτὸς δʼ ἂν ἔχων τὴν ἄλλην δύναμιν πειρῴμην μὴ πρόσω ὑμῶν εἶναι, ἵνα, εἴ που καιρὸς εἴη, ἐπιφανείην.

2.4.18Böylece Kyaksares hemen kalelere gitmek için atlı ve yaya toplamaya başladı, kalelere giden yoldan da önden tahıl arabaları gönderdi. Kyros ise yolculuk için kurban kesiyordu; bir yandan da Kyaksares'e adam gönderip genç atlılardan istedi. Kyaksares, pek çoğu onunla gitmek istediği halde ona fazla adam vermedi. Kyaksares yaya ve atlı güçle kalelere giden yola çoktan koyulmuştu ki Kyros'un Ermeni kralının üzerine yürümek için kestiği kurbanlar uğurlu çıktı. Böylece ordusunu, ava hazırlanmış gibi yola çıkardı.

2.4.18

οὕτω δὴ ὁ μὲν Κυαξάρης εὐθέως πρὸς τὰ φρούρια ἥθροιζεν ἱππέας καὶ πεζούς, καὶ ἁμάξας δὲ σίτου προέπεμπε τὴν ἐπὶ τὰ φρούρια ὁδόν. ὁ δὲ Κῦρος ἐθύετο ἐπὶ τῇ πορείᾳ, καὶ ἅμα πέμπων ἐπὶ τὸν Κυαξάρην ᾔτει τῶν νεωτέρων ἱππέων. ὁ δὲ πάνυ πολλῶν βουλομένων ἕπεσθαι οὐ πολλοὺς ἔδωκεν αὐτῷ. προεληλυθότος δʼ ἤδη τοῦ Κυαξάρου σὺν δυνάμει πεζῇ καὶ ἱππικῇ τὴν πρὸς τὰ φρούρια [ὁδὸν] γίγνεται τῷ Κύρῳ τὰ ἱερὰ ἐπὶ τὸν Ἀρμένιον [ἰέναι] καλά· καὶ οὕτως ἐξάγει δὴ ὡς εἰς θήραν παρεσκευασμένος.

2.4.19Yola koyulur koyulmaz ilk tarlada önünden bir tavşan fırladı. Uğurlu yandan uçan bir kartal, kaçan tavşanı görünce üstüne atılıp ona vurdu, kapıp havaya kaldırdı; yakındaki bir tepeye götürüp avını dilediği gibi yedi. Kyros bu işareti görünce sevindi, Kral Zeus'a secde etti ve yanındakilere şöyle dedi:

2.4.19

πορευομένῳ δʼ αὐτῷ εὐθὺς ἐν τῷ πρώτῳ χωρίῳ ὑπανίσταται λαγῶς· ἀετὸς δʼ ἐπιπτόμενος αἴσιος, κατιδὼν τὸν λαγῶ φεύγοντα, ἐπιφερόμενος ἔπαισέ τε αὐτὸν καὶ συναρπάσας ἐξῆρε, κἀπενεγκὼν ἐπὶ λόφον τινὰ οὐ πρόσω ἐχρῆτο τῇ ἄγρᾳ ὅ τι ἤθελεν. ἰδὼν οὖν ὁ Κῦρος τὸ σημεῖον ἥσθη τε καὶ προσεκύνησε Δία βασιλέα, καὶ εἶπε πρὸς τοὺς παρόντας·

2.4.20"Dostlar, tanrı dilerse av güzel olacak." Sınıra varınca hemen her zamanki gibi ava koyuldu. Yayaların ve atlıların çoğu, yürüyüp hayvanları yerinden kaldırmak için önünde sıra hâlinde ilerliyordu. En iyi yayalarla atlılar ise aralıklarla duruyor, kalkan hayvanları karşılayıp kovalıyorlardı. Pek çok yaban domuzu, geyik, ceylan ve yaban eşeği yakaladılar; çünkü bu yerlerde bugün bile pek çok yaban eşeği bulunur.

2.4.20

ἡ μὲν θήρα καλὴ ἔσται, ὦ ἄνδρες, ἢν ὁ θεὸς θελήσῃ. ὡς δὲ πρὸς τοῖς ὁρίοις ἐγένετο, εὐθὺς ὥσπερ εἰώθει ἐθήρα· καὶ τὸ μὲν πλῆθος τῶν πεζῶν καὶ τῶν ἱππέων ὤγμευον αὐτῷ, ὡς ἐπιόντες τὰ θηρία ἐξανισταῖεν· οἱ δὲ ἄριστοι καὶ πεζοὶ καὶ ἱππεῖς διέστασαν καὶ τἀνιστάμενα ὑπεδέχοντο καὶ ἐδίωκον· καὶ ᾕρουν πολλοὺς καὶ σῦς καὶ ἐλάφους καὶ δορκάδας καὶ ὄνους ἀγρίους· πολλοὶ γὰρ ἐν τούτοις τοῖς τόποις ὄνοι καὶ νῦν ἔτι γίγνονται.

2.4.21Avı bitirince Ermenilerin sınırına yaklaşıp akşam yemeğini yedi. Ertesi gün yine, gözünü diktiği dağlara yaklaşarak avlandı. Bu av da bitince akşam yemeğini yedi. Kyaksares'ten gelen ordunun yaklaştığını öğrenince onlara gizlice haber gönderip kendisinden iki parasang kadar uzakta yemek yemelerini söyledi; bunun gizliliğe yardım edeceğini önceden görmüştü. Yemeklerini yedikten sonra da komutanlarının yanına gelmesini istedi. Yemekten sonra yüzbaşıları çağırdı; gelince şöyle dedi:

2.4.21

ἐπεὶ δʼ ἔληξε τῆς θήρας, προσμείξας πρὸς τὰ ὅρια τῶν Ἀρμενίων ἐδειπνοποιήσατο· καὶ τῇ ὑστεραίᾳ αὖθις ἐθήρα προσελθὼν πρὸς τὰ ὄρη ὧν ὠρέγετο. ἐπεὶ δʼ αὖ ἔληξεν, ἐδειπνοποιεῖτο. τὸ δὲ παρὰ Κυαξάρου στράτευμα ὡς ᾔσθετο προσιόν, ὑποπέμψας πρὸς αὐτοὺς εἶπεν ἀπέχοντας αὐτοῦ δειπνοποιεῖσθαι ὡς δύο παρασάγγας, τοῦτο προϊδὼν ὡς συμβαλεῖται πρὸς τὸ λανθάνειν· ἐπεὶ δὲ δειπνήσαιεν, εἶπε τῷ ἄρχοντι αὐτῶν παρεῖναι πρὸς αὐτόν. μετὰ δὲ τὸ δεῖπνον τοὺς ταξιάρχους παρεκάλει· ἐπεὶ δὲ παρῆσαν, ἔλεξεν ὧδε.

2.4.22"Dostlar, Ermeni kralı daha önce Kyaksares'in hem müttefiki hem tebaasıydı. Şimdi ise düşmanın üzerimize geldiğini görünce onu hiçe sayıyor; ne bize ordu gönderiyor ne de vergiyi ödüyor. Şimdi onu, elimizden gelirse, avlamaya geldik. Bence şöyle yapmalıyız: Sen, Khrysantas, yeteri kadar uyuduktan sonra yanımızdaki Perslerin yarısını al, dağ yolundan git ve korktuğunda sığındığı söylenen dağları tut."

2.4.22

ἄνδρες φίλοι, ὁ Ἀρμένιος πρόσθεν μὲν καὶ σύμμαχος ἦν καὶ ὑπήκοος Κυαξάρῃ· νῦν δὲ ὡς ᾔσθετο τοὺς πολεμίους ἐπιόντας, καταφρονεῖ καὶ οὔτε τὸ στράτευμα πέμπει ἡμῖν οὔτε τὸν δασμὸν ἀποδίδωσι. νῦν οὖν τοῦτον θηρᾶσαι, ἢν δυνώμεθα, ἤλθομεν. ὧδε οὖν, ἔφη, δοκεῖ ποιεῖν. σὺ μέν, ὦ Χρυσάντα, ἐπειδὰν ἀποκοιμηθῇς ὅσον μέτριον, λαβὼν τοὺς ἡμίσεις Περσῶν τῶν σὺν ἡμῖν ἴθι τὴν ὀρεινὴν καὶ κατάλαβε τὰ ὄρη, εἰς ἅ φασιν αὐτόν, ὅταν τι φοβηθῇ, καταφεύγειν·

2.4.23"Sana kılavuzları ben vereceğim. Bu dağların sık ormanlı olduğu da söyleniyor; bu yüzden görülmeyeceğinizi umabiliriz. Yine de ordunun önünden, sayıca da giyimce de eşkıyaya benzeyen hafif donanımlı adamlar gönderirsen, bunlar Ermenilerden birine rastladıklarında, yakalayabildiklerini haber götürmekten alıkoyarlar; yakalayamadıklarını da ürkütüp kaçırarak bütün ordunu görmelerini engellerler ve onların yalnızca bir hırsız takımına karşı ne yapacaklarını düşünmelerini sağlarlar."

2.4.23

ἡγεμόνας δέ σοι ἐγὼ δώσω. φασὶ μὲν οὖν καὶ δασέα τὰ ὄρη ταῦτα εἶναι, ὥστʼ ἐλπὶς ὑμᾶς μὴ ὀφθῆναι· ὅμως δὲ εἰ προπέμποις πρὸ τοῦ στρατεύματος εὐζώνους ἄνδρας λῃσταῖς ἐοικότας καὶ τὸ πλῆθος καὶ τὰς στολάς, οὗτοι ἄν σοι, εἴ τινι ἐντυγχάνοιεν τῶν Ἀρμενίων, τοὺς μὲν ἂν συλλαμβάνοντες αὐτῶν κωλύοιεν τῶν ἐξαγγελιῶν, οὓς δὲ μὴ δύναιντο λαμβάνειν, ἀποσοβοῦντες ἂν ἐμποδὼν γίγνοιντο τοῦ μὴ ὁρᾶν αὐτοὺς τὸ ὅλον στράτευμά σου, ἀλλʼ ὡς περὶ κλωπῶν βουλεύεσθαι.

2.4.24"Sen böyle yap. Ben ise gün ağarırken yayaların yarısını ve bütün atlıları alıp ovadan doğruca saraya gideceğim. Karşı koyarsa, belli ki savaşmak gerekecek; ovadan çekilirse, belli ki peşine düşmek gerekecek. Dağlara kaçarsa, işte o zaman sana doğru gelenlerden hiçbirini kaçırmamak senin işin."

2.4.24

καὶ σὺ μέν, ἔφη, οὕτω ποίει· ἐγὼ δὲ ἅμα τῇ ἡμέρᾳ τοὺς ἡμίσεις μὲν τῶν πεζῶν ἔχων, πάντας δὲ τοὺς ἱππέας, πορεύσομαι διὰ τοῦ πεδίου εὐθὺς πρὸς τὰ βασίλεια. καὶ ἢν μὲν ἀνθιστῆται, δῆλον ὅτι μάχεσθαι δεήσει· ἢν δʼ αὖ ὑποχωρῇ τοῦ πεδίου, δῆλον ὅτι μεταθεῖν δεήσει· ἢν δʼ εἰς τὰ ὄρη φεύγῃ, ἐνταῦθα δή, ἔφη, σὸν ἔργον μηδένα ἀφιέναι τῶν πρὸς σὲ ἀφικνουμένων.

2.4.25"Bunu bir av gibi düşün: biz izi sürenler olacağız, sen de ağların başında bekleyen. Şunu unutma: av kımıldamadan önce geçitlerin kapatılmış olması gerekir. Ağızlarda bekleyenlerin de gizli kalması gerekir; yoksa üzerlerine gelen hayvanları geri kaçırırlar."

2.4.25

νόμιζε δὲ ὥσπερ ἐν θήρᾳ ἡμᾶς μὲν τοὺς ἐπιζητοῦντας ἔσεσθαι, σὲ δὲ τὸν ἐπὶ ταῖς ἄρκυσι· μέμνησο οὖν ἐκεῖνο ὅτι φθάνειν δεῖ πεφραγμένους τοὺς πόρους πρὶν κινεῖσθαι τὴν θήραν. καὶ λεληθέναι δὲ δεῖ τοὺς ἐπὶ τοῖς στόμασιν, εἰ μέλλουσι μὴ ἀποτρέψειν τὰ προσφερόμενα.

2.4.26"Ama Khrysantas," dedi, "avcılık tutkun yüzünden bazen yaptığın gibi yapma; çünkü çoğu zaman bütün gece uykusuz uğraşırsın. Şimdi adamların yeteri kadar uyumasına izin vermelisin ki uykuyla baş edebilsinler."

2.4.26

μὴ μέντοι, ἔφη, ὦ Χρυσάντα, οὕτως αὖ ποίει ὥσπερ ἐνίοτε διὰ τὴν φιλοθηρίαν· πολλάκις γὰρ ὅλην τὴν νύκτα ἄυπνος πραγματεύῃ· ἀλλὰ νῦν ἐᾶσαι χρὴ τοὺς ἄνδρας τὸ μέτριον ἀποκοιμηθῆναι, ὡς ἂν δύνωνται ὑπνομαχεῖν·

2.4.27"Bir de, dağlarda insan kılavuz almadan dolaşıp hayvanlar nereye götürürse oraya koştuğun için, şimdi de böyle sarp yerlerden gitme. Kılavuzlara, yol çok daha uzun değilse, seni en kolay yoldan götürmelerini söyle."

2.4.27

μηδέ γε, ὅτι οὐχ ἡγεμόνας ἔχων ἀνθρώπους πλανᾷ ἀνὰ τὰ ὄρη, ἀλλʼ ὅπῃ ἂν τὰ θηρία ὑφηγῆται, ταύτῃ μεταθεῖς, μήτι καὶ νῦν οὕτω τὰ δύσβατα πορεύου, ἀλλὰ κέλευέ σοι τοὺς ἡγεμόνας, ἐὰν μὴ πολὺ μάσσων ἡ ὁδὸς ᾖ, τὴν ῥᾴστην ἡγεῖσθαι·

2.4.28"Çünkü bir ordu için en kolay yol en hızlı yoldur. Bir de, sen dağlarda koşmaya alışkın olduğun için koşarak önden gitme; ordunun seni izleyebileceği orta bir hızla önden git."

2.4.28

στρατιᾷ γὰρ ἡ ῥᾴστη ταχίστη. μηδέ γε, ὅτι σὺ εἴθισαι τρέχειν ἀνὰ τὰ ὄρη, μήτι δρόμῳ ἡγήσῃ, ἀλλʼ ὡς ἂν δύνηταί σοι ὁ στρατὸς ἕπεσθαι, τῷ μέσῳ τῆς σπουδῆς ἡγοῦ.

2.4.29"En güçlü ve en gayretli adamlardan bazılarının ara sıra geride kalıp ötekileri yüreklendirmesi de iyidir. Kol yanlarından geçip gittikten sonra, onların yürüyenlerin yanından koşarak geçtiğini görmek herkesi acele etmeye kışkırtır."

2.4.29

ἀγαθὸν δὲ καὶ τῶν δυνατωτάτων καὶ προθύμων ὑπομένοντάς τινας ἐνίοτε παρακελεύεσθαι· ἐπειδὰν δὲ παρέλθῃ τὸ κέρας, παροξυντικὸν εἰς τὸ σπεύδειν πάντας παρὰ τοὺς βαδίζοντας τρέχοντας ὁρᾶσθαι.

2.4.30Khrysantas bunu duyunca Kyros'un verdiği görevle gururlandı; kılavuzları alıp gitti, kendisiyle yürüyecek olanlara gerekli emirleri verdi ve dinlenmeye çekildi. Yeterli görünen kadar uyuduktan sonra dağlara doğru yola çıktı.

2.4.30

Χρυσάντας μὲν δὴ ταῦτα ἀκούσας καὶ ἐπιγαυρωθεὶς τῇ ἐντολῇ τῇ Κύρου, λαβὼν τοὺς ἡγεμόνας, ἀπελθὼν καὶ παραγγείλας ἃ ἔδει τοῖς ἅμα αὐτῷ μέλλουσι πορεύεσθαι, ἀνεπαύετο. ἐπεὶ δὲ ἀπεκοιμήθησαν ὅσον ἐδόκει μέτριον εἶναι, ἐπορεύετο ἐπὶ τὰ ὄρη.

2.4.31Kyros ise gün ağarınca Ermeni kralına önden bir haberci gönderdi ve ona şöyle söylemesini buyurdu: "Ermeni kralı, Kyros sana vergiyi de orduyu da alıp bir an önce gelmeni emrediyor. Nerede olduğumu sorarsa, doğruyu söyle: sınırda, de. Kendisinin de gelip gelmediğini sorarsa, yine doğruyu söyle: bilmiyorum, de. Kaç kişi olduğumuzu sorarsa, seninle birini gönderip öğrenmesini söyle."

2.4.31

Κῦρος δέ, ἐπειδὴ ἡμέρα ἐγένετο, ἄγγελον μὲν προέπεμπε πρὸς τὸν Ἀρμένιον, εἰπὼν αὐτῷ λέγειν ὧδε· Κῦρος, ὦ Ἀρμένιε, κελεύει οὕτω ποιεῖν σε ὅπως ὡς τάχιστα ἔχων ἀπίῃ καὶ τὸν δασμὸν καὶ τὸ στράτευμα. ἢν δʼ ἐρωτᾷ ὅπου εἰμί, λέγε τἀληθῆ ὅτι ἐπὶ τοῖς ὁρίοις. ἢν δʼ ἐρωτᾷ εἰ καὶ αὐτὸς ἔρχομαι, λέγε κἀνταῦθα τἀληθῆ ὅτι οὐκ οἶσθα. ἐὰν δʼ ὁπόσοι ἐσμὲν πυνθάνηται, συμπέμπειν τινὰ κέλευε καὶ μαθεῖν.

2.4.32Haberciye bu talimatları verip gönderdi; önceden haber vermeden yola çıkmaktansa böylesinin daha dostça olacağını düşünüyordu. Kendisi de ordusunu hem yolu çabuk almaya hem de gerekirse savaşmaya en elverişli biçimde düzenleyip yola koyuldu. Askerlere kimseye haksızlık etmemelerini önceden söyledi; Ermenilerden birine rastlarlarsa ona korkmamasını, satmak istediği yiyecek ya da içecek ne varsa, isteyenin bulundukları yere getirip satabileceğini bildirmelerini buyurdu.

2.4.32

τὸν μὲν δὴ ἄγγελον ἐπιστείλας ταῦτα ἔπεμψε, νομίζων φιλικώτερον οὕτως εἶναι ἢ μὴ προειπόντα πορεύεσθαι. αὐτὸς δὲ συνταξάμενος ᾗ ἄριστον καὶ πρὸς τὸ ἁνύτειν τὴν ὁδὸν καὶ πρὸς τὸ μάχεσθαι, εἴ τι δέοι, ἐπορεύετο. προεῖπε δὲ τοῖς στρατιώταις μηδένα ἀδικεῖν, καὶ εἴ τις Ἀρμενίων τῳ ἐντυγχάνοι, θαρρεῖν τε παραγγέλλειν καὶ ἀγορὰν τὸν θέλοντα ἄγειν ὅπου ἂν ὦσιν, εἴτε σῖτα εἴτε ποτὰ τυγχάνοι πωλεῖν βουλόμενος.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…