Khrysippos · Khrysippos: Mantık ve Fizik Fragmanları
Araştırma, Bulma ve Hakikatin Ölçütü
102Fr. 102 Kaynak: İskenderiyeli Clemens, Stromateis VI 14. Araştırma, bazı işaretler yoluyla altta yatan şeyi bulup ortaya çıkararak kavramaya yönelen bir dürtüdür; bulma ise kavrayışa ulaşmış araştırmanın sonu ve dinlenmesidir.
Clemens Al. Strom. VI 14 p. 801 Pott. ἔστιν δὲ ἡ μὲν ζήτησις ὁρμὴ ἐπὶ τὸ καταλαβεῖν διά τινων σημείων ἀνευρίσκουσα τὸ ὑποκείμενον· ἡ εὕρεσις δὲ πέρας καὶ ἀνάπαυσις ζητήσεως ἐν καταλήψει γενομένης.
104Fr. 104 Kaynak: Plutarkhos, Olympiodoros'un Platon'un Phaidon'u Şerhinde (s. 125, 7 Finckh). Menon'da (80e) ortaya konduğu gibi, araştırmanın ve bulmanın mümkün olup olmadığı gerçekten çözümsüz bir meseledir: Ne bildiğimiz şeyleri araştırırız, çünkü bu boşunadır; ne de bilmediklerimizi, çünkü onlara rastlasak bile, rastgele şeyler gibi onları tanımayız. … Stoa'dan gelenler sebep olarak tabiî kavramları gösterirler. Bu kavramlar kuvve hâlindeyse aynı şeyi söyleriz; fiil hâlindeyse, bildiğimiz şeyleri neden araştırıyoruz? Bunlardan yola çıkarak bilinmeyen başka şeyleri araştırıyorsak, bilmediğimiz şeyleri nasıl araştırırız?
Plutarchus apud Olympiodorum in Plat. Phaedon. p. 125, 7 ed. Finckh. Ὅτι ἄπορον ὄντως εἰ οἷόντε ζητεῖν καὶ εὑρίσκειν, ὡς ἐν Μένωνι (p. 80E) προβέβληται· οὔτε γὰρ ἃ ἴσμεν· μάταιον γάρ· οὔτε ἃ μὴ ἴσμεν· κἂν γὰρ περιπέσωμεν αὐτοῖς, ἀγνοοῦμεν, ὡς τοῖς τυχοῦσιν. — — οἱ δὲ ἀπὸ τῆς Στοᾶς τὰς φυσικὰς ἐννοίας αἰτιῶνται· εἰ μὲν δὴ δυνάμει, τὸ αὐτὸ ἐροῦμεν· εἰ δὲ ἐνεργείᾳ, διὰ τί ζητοῦμεν ἃ ἴσμεν; εἰ δὲ ἀπὸ τούτων ἄλλα ἀγνοούμενα. πῶς ἅπερ οὐκ ἴσμεν.
105Fr. 105 Kaynak: Diogenes Laertios VII 54. Hakikatin ölçütünün kavrayıcı tasavvur, yani var olan bir şeyden gelen tasavvur olduğunu söylerler; Khrysippos Fizik'in ikinci kitabında, Antipatros ve Apollodoros da böyle söyler. Boethos ise daha çok ölçüt kabul eder: nous, his, istek ve epistēmē. Khrysippos da kendisiyle çelişerek, Logos Üzerine'nin birinci kitabında ölçütlerin his ve ön kavrayış olduğunu söyler.
Diogenes Laërt. VII 54. κριτήριον δὲ τῆς ἀληθείας φασὶ τυγχάνειν τὴν καταληπτικὴν φαντασίαν, τουτέστι τὴν ἀπὸ ὑπάρχοντος, καθάφησι Χρύσιππος ἐν τῇ βʹ τῶν Φυσικῶν καὶ Ἀντίπατρος καὶ Ἀπολλόδωρος. ὁ μὲν γὰρ Βόηθος κριτήρια πλείονα ἀπολείπει, νοῦν καὶ αἴσθησιν καὶ ὄρεξιν καὶ ἐπιστήμην· ὁ δὲ Χρύσιππος διαφερόμενος πρὸς αὑτὸν ἐν τῷ πρώτῳ περὶ λόγου κριτηριά φησιν εἶναι αἴσθησιν καὶ πρόληψιν.
107Fr. 107 Kaynak: Sextos Empeirikos, Matematikçilere Karşı VII 35–37. Bu mantıksal ölçütü de alt bölümlere ayırmak mümkündür: bir ölçüt yargıyı yapan "fail" anlamında, bir ölçüt yargının yapıldığı "araç" anlamında, bir ölçüt de "uygulama ve ilişki" anlamında ölçüttür. Fail insan, araç his, üçüncüsü de tasavvurun uygulanmasıdır. … Yargıyı yapan insan tartıcıya ya da marangoza; yargının kendisi aracılığıyla yapıldığı his ve düşünce teraziye ve cetvele benzer; insanın kendisine dayanarak yargılamaya giriştiği tasavvurun uygulanması ise bu aletlerin [tartılan ve ölçülen şeyle] ilişkisine benzer.
Sextus adv. math. VII 35. πάρεστι μέντοι καὶ τὸ λογικὸν τοῦτο (scil. κριτήριον) ὑποδιαιρεῖσθαι, λέγοντας τὸ μέν τι εἶναι κριτήριον ὡς ὑφ’ οὗ, τὸ δὲ ὡς δι’ οὗ, τὸ δὲ ὡς προσβολὴ καὶ σχέσις. ὑφ’ οὗ μὲν ὡς ἄνθρωπος, δι’ οὗ δὲ ὡς αἴσθησις, τὸ δὲ τρίτον ὡς ἡ προσβολὴ τῆς φαντασίας. 37. καὶ ἔοικε τῷ μὲν ζυγοστάτῃ ἢ τέκτονι ὁ ἄνθρωπος, ὑφ’ οὗ γίνεται ἡ κρίσις, τῷ δὲ ζυγῷ καὶ κανόνι ἡ αἴσθησις καὶ ἡ διάνοια, δι’ ἧς γίνεται τὰ τῆς κρίσεως, τῇ δὲ σχέσει τῶν προειρημένων ὀργάνων ἡ προσβολὴ τῆς φαντασίας, καθ’ ἣν ὁ ἄνθρωπος ἐπιβάλλεται κρίνειν.
108Fr. 108 Kaynak: Origenes, Kelsos'a Karşı VII 37. [Origenes, Kelsos'un] düşünülür özleri ortadan kaldıran Stoacılar gibi, kavranan şeylerin hislerle kavrandığını ve her kavrayışın hislere bağlı olduğunu öğrettiğini söyler.
Origenes contra Celsum VII 37 Vol. II p. 187, 22 Kö. (p. 720 Del.) dicit Celsum δογματίζειν παραπλησίως τοῖς ἀναιροῦσι νοητὰς οὐσίας Στωϊκοῖς περὶ τοῦ αἰσθήσεσιν καταλαμβάνεσθαι τὰ καταλαμβανόμενα καὶ πᾶσαν κατάληψιν ἠρτῆσθαι τῶν αἰσθήσεων.