İçeriğe geç
Khrysippos: Mantık ve Fizik Fragmanları

Khrysippos · Khrysippos: Mantık ve Fizik Fragmanları

His

71Fr. 71 Kaynak: Magnesiali Diokles, Diogenes Laertios'un aktarımıyla, VII 52. Stoacılara göre "his" şunlara denir: yönetici kısımdan hislere doğru uzanan pneumaya, hisler yoluyla gerçekleşen kavrayışa ve duyu organlarının, kimilerinin sakat olmasına yol açan yapısına. Hissin fiiline de his denir.

71

Diocles Magnes apud Diog. Laërt. VII 52. αἴσθησις δὲ λέγεται κατὰ τοὺς Στωϊκοὺς τό τε ἀφ’ ἡγεμονικοῦ πνεῦμα [καὶ] ἐπὶ τὰς αἰσθήσεις διῆκον καὶ ἡ δι’ αὐτῶν κατάληψις καὶ ἡ περὶ τὰ αἰσθητήρια κατασκευή, καθ’ ἥν τινες πηροὶ γίνονται. καὶ ἡ ἐνέργεια δὲ αἴσθησις καλεῖται.

72Fr. 72 Kaynak: Aetios, Görüşler IV 8, 12. Stoacılara göre her his bir onay ve kavrayıştır.

72

Aët. Plac. IV 8, 12. Οἱ Στωϊκοὶ πᾶσαν αἴσθησιν εἶναι συγκατάθεσιν καὶ κατάληψιν.

74Fr. 74 Kaynak: Porphyrios, Psykhē Üzerine, Stobaios'ta (II 349, 23 Wachsmuth). Stoa'dan gelenler hissi yalnız tasavvura dayandırmaz, onun özünü onaya bağlarlar: his, hisle ilgili bir tasavvura verilen onaydır; onay da dürtüye bağlı olarak gerçekleşir.

74

Porphyrius de anima apud Stobaeum ed. II 349. 23 W. τῶν ἀπὸ τῆς Στοᾶς τὴν αἴσθησιν οὐκ ἐν τῇ φαντασίᾳ ἱστάντων μόνον, ἀλλὰ τὴν οὐσίαν ἀναρτώντων ἀπὸ τῆς συγκαταθέσεως· αἰσθητικῇ γὰρ φαντασίᾳ συγκατάθεσίς ἐστιν ἡ αἴσθησις, τῆς συγκαταθέσεως καθ’ ὁρμὴν οὔσης.

75Fr. 75 Kaynak: Galenos, Hippokrates'in Hekimin Muayenehanesi Üzerine adlı eserinin şerhi. Bazıları şöyle bir açıklama da yazmıştır: "Görmek, dokunmak ve işitmek mümkündür" sözüyle "gözle, kulakla ve dokunmayla hissetmek mümkündür" sözünün aynı şeyi anlatmadığını söylerler. Çünkü görmek, dokunmak ve işitmek kavrayış olmadan da olabilir, ama hissetmek artık kavrayış olmadan olamaz. His hakkındaki bu açıklama Stoacı Simias'ındır; Koïntos'un öğrencisi İphikianos da Stoa felsefesini benimsediği için onu kabul etmiştir. Söyledikleri şudur: Sözün bir kısmı yalnız, işaretlerimizin kendilerinden çıkarıldığı şeylerin cinsini belirler; ikinci kısmı ise bu cins içinde titizlikle ayırt edilmiş ve güvenilir olanla ilgilidir. Sanki şöyle yazılmış gibidir: "Teşhisleri, hastanın vücudunda görünen ve tabiata uygun duruma benzeyen ya da benzemeyen şeylerden yapmak gerekir." Bunlar da duyulur şeylerdir; ama bunlardan, hekimin hislerinden biriyle gözünden kaçırdığı, kulağından kaçırdığı ya da genel olarak yanlış hissettiği şeyler değil, her bir hissiyle ve aklıyla iyice ve kavrayarak hissettiği şeyler kastedilir. Çünkü, der, Hippokrates "hissetmek" kelimesini akıl için de kullanmıştır.

75

Galenus in Hippocr. de medic. officina Vol. XVIII B p. 654 K. καὶ μὴν καὶ τοιαύτην ἐξήγησιν ἔγραψάν τινες· οὐ τὸ αὐτὸ σημαίνεσθαί φασιν ἐκ τοῦ φάναι καὶ ἰδεῖν καὶ θιγεῖν καὶ ἀκοῦσαι ἔστι τῷ καὶ τῇ ὄψει καὶ τῇ ἀκοῇ καὶ τῇ ἁφῇ ἔστιν αἰσθάνεσθαι. ἰδεῖν μὲν γὰρ ἔστι καὶ θιγεῖν καὶ ἀκούειν μὴ καταληπτικῶς, αἰσθάνεσθαι δὲ οὐκέτι μὴ καταληπτικῶς. ἔστι δὲ ἡ τοιαύτη τῆς αἰσθήσεως ἐξήγησις τοῦ Σιμίου τοῦ Στωϊκοῦ, διὸ καὶ ⟨ὁ⟩ τοῦ Κοΐντου μαθητὴς Ἰφικιανὸς αὐτὴν προσήκατο, τὴν Στωϊκήν ἀσπαζόμενος φιλοσοφίαν. ἀλλ’ ὃ λέγουσίν ἐστι τοιοῦτον. τὸ μὲν ἕτερον μέρος τῆς ῥήσεως περὶ τοῦ γένους μόνου διοίσκει τῶν πραγμάτων, ἐξ ὧν αἱ σημειώσεις ἡμῶν γίγνονται· τὸ δὲ δεύτερον περὶ τοῦ κατ’ αὐτὸ διηκριβωμένου τε καὶ πιστοῦ, ὡς εἰ καὶ οὕτως ἐγέγραπτο· προσῆκε ποιεῖσθαι τὰς διαγνώσεις ἀπὸ τῶν ὁμοίων τε καὶ ἀνομοίων τοῖς κατὰ φύσιν ἐν τῷ τοῦ κάμνοντος σώματι φαινομένων. ταῦτα δέ ἐστι τὰ αἰσθητὰ καὶ τούτων οὐχ ὅσα παρεῖδεν ἢ παρήκουσεν ἢ ὅλως παρῄσθετο κατά τινα τῶν αἰσθήσεων, ἀλλ’ ἃ καλῶς καὶ καταληπτικῶς τῶν αἰσθήσεων ἑκάστῃ ἥσθετο καὶ τῇ γνώμῃ. συγκεχρῆσθαι γάρ φησι τῇ τοῦ αἰσθέσθαι φωνῇ τὸν Ἱπποκράτην κατὰ τῆς γνώμης.

76Fr. 76 Kaynak: Sextos Empeirikos, Matematikçilere Karşı VIII 185. Stoa'dan ve Peripatos'tan gelenler orta bir yol tutarak, duyulur şeylerden bazılarının doğru olarak gerçekten bulunduğunu, bazılarının ise bulunmadığını, his bunlar hakkında yanıldığı için öyle göründüklerini söylediler.

76

Sextus adv. math. VIII 185. οἱ δὲ ἀπὸ τῆς Στοᾶς καὶ τοῦ Περιπάτου μέσην ὁδὸν τέμνοντες ἔνια μὲν ὑποκεῖσθαι τῶν αἰσθητῶν ἔλεξαν ὡς ἀληθῆ, ἔνια δὲ μὴ ὑπάρχειν, ψευδομένης περὶ αὐτῶν τῆς αἰσθήσεως.

78Fr. 78 Kaynak: Aetios, Görüşler IV 9, 4. Stoacılara göre hisler doğrudur; tasavvurların ise bir kısmı doğru, bir kısmı yanlıştır.

78

Aët. Plac. IV 9, 4. Οἱ Στωϊκοὶ τὰς μὲν αἰσθήσεις ἀληθεῖς, τῶν δὲ φαντασιῶν τὰς μὲν ἀληθεῖς, τὰς δὲ ψευδεῖς.

79Fr. 79 Kaynak: Galenos, Nabızların Ayırt Edilmesi Üzerine I 5. Birinci derecede duyulur olanlar vücudumuzdaki etkilenmelerdir; ikinci derecede duyulur olanlar ise bunları meydana getiren, dışarıda bulunan şeylerdir.

79

Galenus de dignoscendis pulsibus I 5. Vol. VIII p. 793. πρῶτα γάρ ἐστιν αἰσθητὰ ἐν τοῖς ἡμετέροις σώμασι τὰ παθήματα, δεύτερα δὲ τὰ τούτων ποιητικὰ ἐκτὸς ὑποκείμενα.

80Fr. 80 Kaynak: Sextos Empeirikos, Matematikçilere Karşı IX 352. Bu konuda böyle güçlükler ortaya konunca dogmatikler şöyle demeyi âdet edinmişlerdir: Dışarıda bulunan duyulur şey ne bütündür ne parça; ona bütünü ve parçayı yükleyen biziz. Çünkü bütün göreli şeylerdendir: bütün, parçalara göre düşünülür. Parçalar da göreli şeylerdendir: parçalar bütüne göre düşünülür. Göreli şeyler ise bizim onları birlikte anmamızda bulunur; bizim birlikte anmamız da bizdedir. Öyleyse bütün ve parça bizdedir. Dışarıda bulunan duyulur şey ise ne bütündür ne parça; kendi birlikte anmamızı üzerine yüklediğimiz bir şeydir.

80

Sextus adv. math. IX 352. τοιούτων δὲ ἠπορημένων κατὰ τὸν τόπον εἰώθασιν οἱ δογματικοί - λέγειν ὅτι τὸ μὲν ἐκτὸς ὑποκείμενον καὶ αἰσθητὸν οὔτε ὅλον ἐστὶν οὔτε μέρος, ἡμεῖς δέ ἐσμεν οἱ ἐκείνου τό τε ὅλον καὶ τὸ μέρος ἐπικατηγοροῦντες. ἦν γὰρ τὸ ὅλον τῶν πρός τι· ὡς γὰρ πρὸς τὰ μέρη ἐνοεῖτο τὸ ὅλον· καὶ πάλιν τὰ μέρη τῶν πρός τι· ὡς γὰρ πρὸς τὸ ὅλον νοεῖται τὰ μέρη· τὰ δὲ πρός τι ἐν συμμνημονεύσει ἐστὶν ἡμετέρᾳ, ἡ δὲ ἡμστέρα συμμνημόνευσίς ἐστιν ἐν ἡμῖν. τὸ οὖν ὅλον καὶ τὸ μέρος ἐστὶν ἐν ἡμῖν. τὸ δὲ ἐκτὸς ὑποκείμενον αἰσθητὸν οὔτε ὅλον ἐστὶν οὔτε μέρος, ἀλλὰ πρᾶγμα οὗ ἡμεῖς ἐπικατηγοροῦμεν τὴν ἡμῶν αὐτῶν συμμνημόνευσιν.

81Fr. 81 Kaynak: Aetios, Görüşler IV 9, 13. Khrysippos'a göre cins olarak hoş olan şey düşünülürdür; türe ait olan ve bize gelip çarpan hoş şey ise artık duyulurdur.

81

Aëti Plac. IV 9, 13. Χρύσιππος τὸ μὲν γενικὸν ἡδὺ νοητόν, τὸ δὲ εἰδικὸν καὶ προσπῖπτον ἤδη αἰσθητόν.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…