İçeriğe geç
Khrysippos: Mantık ve Fizik Fragmanları

Khrysippos · Khrysippos: Mantık ve Fizik Fragmanları

Fizik, 4. kısım

686Fr. 686 Kaynak: Akhilleus, Giriş 13, s. 134 Petavius. Stoacılar yıldızların canlı olduğunu ispat etmek için şunları kullanırlar: Gökteki her şey ateş tabiatındadır; tabiatına uygun olarak, uzun süre boyunca ve daire biçiminde hareket eder; öyleyse muhakemesi de vardır; muhakemesi varsa canlıdır da. Ayrıca çeşitli hareketleri vardır; bu da canlılara özgüdür. Bütün unsurlar da canlılar barındırır; en üstün unsurun canlılardan yoksun olduğunu söylemek ise saçmadır.

686

Achilles Isagoge 13 p. 134 in Petav. Uranol. ὅτι δὲ οἱ ἀστέρες ζῷα, χρῶνται πρὸς ἀπόδειξιν οἱ Στωϊκοὶ τούτοις· πάντα τὰ ἐν τῷ οὐρανῷ πυρώδη, καὶ κατὰ φύσιν καὶ πολυχρονίως κινεῖται καὶ κυκλικῶς. οὐκοῦν καὶ κρίσιν ἔχει. εἰ δὲ κρίσιν ἔχει καὶ ζῷά ἐστι. Καὶ ποικίλας ἔχουσι κινήσεις· τοῦτο δὲ τοῖς ζῴοις ἕπεται. Καὶ πάντα τὰ στοιχεῖα ζῷα ἔχει· ἄτοπον δὲ τὸ κρεῖττον πάντων τῶν στοιχείων ζῴων ἄμοιρον εἰπεῖν. 687

687Fr. 687 Kaynak: Akhilleus, Giriş 13, s. 133 Petavius. Yıldızların canlı olduğunu ne Anaksagoras, ne Demokritos, ne de Herodotos'a yazdığı özette Epikuros kabul eder; Platon ise Timaios'ta, Aristoteles Gök Üzerine'nin ikinci kitabında, Khrysippos da İnayet ve Tanrılar Üzerine'de kabul eder. Epikurosçular onların canlı olmadığını söylerler, çünkü cisimler tarafından bir arada tutulurlar; Stoacılar ise tersini söyler.

687

Achilles Isagoge 13 p. 133 in Petav. Uranol. τοὺς ἀστέρας δὲ ζῷα εἶναι, οὕτε Ἀναξαγόρᾳ οὔτε Δημοκρίτῳ δοκεῖ οὔτε Ἐπικούρῳ ἐν τῇ πρὸς Ἡρόδοτον ἐπιτομῇ, Πλάτωνι δὲ δοκεῖ ἐν Τιμαίῳ καὶ Ἀριστοτέλει ἐν δευτέρῳ περὶ οὐρανοῦ καὶ Χρυσίππῳ ἐν τῷ περὶ προνοίας καὶ θεῶν. οἱ δὲ Ἐπικούρειοί φασι μὴ εἶναι ζῴδια, ἐπεὶ ὑπὸ σωμάτων συνέχεται, οἱ δὲ Στωϊκοὶ τὸ ἀνάπαλιν.

689Fr. 689 Kaynak: Aetios, Görüşler II 15, 2 (Yıldızların sırası üzerine). Öbür Stoacılara göre [yıldızların] kimileri kimilerinin önünde, yükseklik ve derinlik bakımından farklı yerlerdedir.

689

Aëtius Plac. II 15, 2 (περὶ τάξεως ἀστέρων) οἱ δὲ ἄλλοι Στωϊκοὶ πρὸ τῶν ἑτέρων τοὺς ἑτέρους (sc. ἀστέρας) ἐν ὕψει καὶ βάθει.

690Fr. 690 Kaynak: Aetios, Görüşler II 17, 4. Herakleitos'a ve Stoacılara göre yıldızlar yeryüzünden yükselen buğuyla beslenir.

690

Aëtius Plac. II 17, 4. Ἡράκλειτος καὶ οἱ Στωϊκαὶ τρέφεσθαι τοὺς ἀστέρας ἐκ τῆς ἐπιγείου ἀναθυμιάσεως.

692Fr. 692 Kaynak: Diogenes Laertios VII 152. Gökkuşağı, nemli bulutlardan yansıyan ışınlardır (ardından Poseidonios'un daha ayrıntılı açıklaması gelir). Kuyruklu yıldızlar, sakallı yıldızlar ve meşale yıldızları, yoğun havanın eterî bölgeye taşınmasıyla oluşan ateşlerdir. Göktaşı ışığı ise havada hızla hareket eden ve bir uzunluk izlenimi veren yoğun bir ateşin tutuşmasıdır.

692

Diogenes Laërt. VII 152. ἶριν δὲ εἶναι αὐγὰς ἀφ’ ὑγρῶν νεφῶν ἀνακεκλασμένας (additur accuratior Posidonii explicatio). κομήτας τε καὶ πωγωνίας καὶ λαμπαδίας πυρὰ εἶναι ὑφεστῶτα πάχους ἀέρος εἰς τὸν αἰθερώδη τόπον ἀνενεχθέντος σέλας δὲ πυρὸς ἀθρόου ἔξαψιν ἐν ἀέρι φερομένου ταχέως καὶ φαντασίαν μήκους ἐμφαίνοντος.

693Fr. 693 Kaynak: Diogenes Laertios VII 151. Havada meydana gelen şeylerden kış, güneşin uzaklaşması yüzünden yerin üstündeki havanın soğumasıdır; ilkbahar, güneşin bize doğru yol alması sırasında havanın ılımlılığıdır; yaz, güneşin kuzeye doğru yol almasıyla yerin üstündeki havanın ısınmasıdır; sonbahar ise güneşin bizden geri dönüşüyle meydana gelir. Stobaios, Seçmeler I s. 106, 24 W. Khrysippos'tan (krş. Fr. 509). … İlkbahar, biten kış ile başlayan yazdan karışmış mevsimdir; ya da kıştan sonra, yazdan önce gelen mevsimdir. Yaz, güneşin en çok kavurduğu mevsimdir. Sonbahar, yazdan sonra ve kıştan önce gelen karışık mevsimdir. Kış, en çok soğumuş mevsimdir, ya da yerin çevresindeki havanın soğumasıdır. Her yıl iki ekinoks ve iki dönence olur. Ekinoks, gece ile gündüzün eşit olduğu zamandır; bunlardan biri ilkbaharda, öbürü sonbaharda olur. Dönencelerden biri yazın, öbürü kışın olur (Areios Didymos, Fizik Özeti Fr. 26 Diels).

693

Diogenes Laërt. VII 151. τῶν δὲ ἐν ἀέρι γινομένων χειμῶνα μὲν εἶναί φασι τὸν ὑπὲρ γῆς ἀέρα κατεψυγμένον διὰ τὴν τοῦ ἡλίου πρόσω ἄφοδον· ἔαρ δὲ τὴν εὐκρασίαν τοῦ ἀέρος κατὰ τὴν πρὸς ἡμᾶς πορείαν. θέρος δὲ τὸν ὑπὲρ γῆς ἀέρα καταθαλπόμενον τῇ τοῦ ἡλίου πρὸς ἄρκτον πορείᾳ, μετόπωρον δὲ τῇ παλινδρομίᾳ τοῦ ἡλίου ἀφ’ ἡμῶν γίνεσθαι. Stobaeus ed. I p. 106, 24 W. Χρυσίππου (cf. n. 509). —  — Ἔαρ δὲ ἔτους ὥραν κεκραμένην ἐκ χειμῶνος ἀπολήγοντος καὶ θέρους ἀρχομένου· ἢ τὴν μετὰ χειμῶνα ὥραν πρὸ θέρους. Θέρος δὲ ὥραν ἔτους τὴν μάλισθ’ ὑφ’ ἠλίου διακεκαυμένην. Μετόπωρον δὲ ὥραν ἔτους τὴν μετὰ θέρος μέν, πρὸ χειμῶνος δὲ κεκραμένην. Χειμῶνα δὲ ὥραν ἔτους τὴν μάλιστα κατεψυγμένην ἢ τὸν περὶ γῆν ἀέρα κατεψυγμένον. γίνεσθαι δὲ ἰσημερίας δύο καθ’ ἕκαστον ἐνιαυτὸν καὶ τροπὰς δύο· ἰσημερίας μέν, ὅταν ἡ νὺξ καὶ ἡ ἡμέρα ἴσαι ὦσι· τούτων δὲ τὴν μὲν ἔαρι γίγνεσθαι, τὴν δὲ μετοπώρῳ· τῶν δὲ τροπῶν τὰς μὲν θέρους, τὰς δὲ χειμῶνος (Arii Didymi fr. phys. 26 Diels).

695Fr. 695 Kaynak: Philon, Kurbanlık Hayvanlar Üzerine, II. cilt s. 243 Mangey. Sonra hava ve onun değişimleri. Çünkü kış ile yaz, ilkbahar ile sonbahar, yani yıllık ve hayat için son derece yararlı mevsimler, Ay'ın altındaki şeylerin korunması için değişen havanın hâlleri olarak meydana gelmiştir.

695

Philo de animal. sacrif. idon. Vol. II. Mang. p. 243. ἔπειτα ἀέρος καὶ τῶν κατ’ αὐτὸν μεταβολῶν. Χειμὼν γὰρ καὶ θέρος ἔαρ τε καὶ μετόπωρον, αἱ ἐτήσιοι καὶ βιωφελέσταται ὧραι, παθήματα ἀέρος γεγόνασιν, ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν μετὰ σελήνην τρεπομένου.

696Fr. 696 Kaynak: Aetios, Görüşler III 8, 1. Empedokles'e ve Stoacılara göre kış, hava yoğunlaşarak üstün geldiğinde ve yukarı doğru zorlandığında olur; yaz ise ateş aşağı doğru zorlandığında olur.

696

Aëtius Plac. III 8, 1. Ἐμπεδοκλῆς καὶ οἱ Στωϊκοὶ χειμῶνα μὲν γίνεσθαι τοῦ ἀέρος ἐπικρατοῦντος τῇ πυκνώσει καὶ εἰς τὸ ἀνωτέρω βιαζομένου, θερείαν δὲ τοῦ πυρός, ὅταν εἰς τὸ κατωτέρω βιάζηται.

697Fr. 697 Kaynak: Aetios, Görüşler III 7, 2. Stoacılara göre her rüzgâr bir hava akıntısıdır ve yerlerin farklılığına göre farklı adlar alır: karanlıktan ve batıdan esen zephyros, doğudan ve güneşten esen apeliotes, kuzeyden esen boreas, güneyden esen lips.

697

Aëtius Plac. III 7, 2. Οἱ Στωϊκοὶ πᾶν πνεῦμα ἀέρος εἶναι ῥύσιν, ταῖς τῶν τόπων δὲ παραλλαγαῖς τὰς ἐπωνυμίας παραλλάττουσαν· οἷον τὸν ἀπὸ τοῦ ζόφου καὶ τῆς δύσεως ζέφυρον, τὸν ⟨δὲ⟩ ἀπὸ τῆς ἀνατολῆς καὶ τοῦ ἡλίου ἀπηλιώτην, τὸν δὲ ἀπὸ τῶν ἄρκτων βορέαν, τὸν δὲ ἀπὸ τῶν νοτίων λίβα.

698Fr. 698 Kaynak: Diogenes Laertios VII 152. ⟨Rüzgârlar hava akıntılarıdır; adları da⟩ aktıkları yerlere göre ⟨değişir⟩. Oluşlarının sebebi, bulutları buharlaştıran güneştir.

698

Diogenes Laërt. VII 152. ⟨τοὺς δὲ ἀνέμους ἀέρος εἶναι ῥύσεῖς· παραλλαττούσας δὲ τὰς ἐπωνυμίας γίνεσθαι⟩ παρὰ τοὺς τόπους, ἀφ’ ὧν ῥέουσι. τῆς δὲ γενέσεως αὐτῶν αἴτιον γίνεσθαι τὸν ἥλιον ἐξατμίζοντα τὰ νέφη.

700Fr. 700 Kaynak: Hesiodos'un Theogonia'sına Şerhler, 148. dize. "Kottos, Briareos ve Gyges." … Bunlara buluttan kopan rüzgârlar denir; hepsi kapıp sürükleyicidir. Bu yüzden, savaştaki atılganlıkları sebebiyle, efsanede yüz kollu diye anılırlar. Kottos, Briareos ve Gyges üç mevsimdir: Kottos sıcağın öfkesi, yani yaz mevsimidir; Briareos ilkbahardır, adı bitkilerin fışkırıp büyümesinden gelir; Gyges ise kış mevsimidir. Onlara yüz kollu demesi, pek çok etkinlikleri olmasındandır.

700

Scholia Hesiod. Theog. v. 148. Κόττος τε Βριάρεώς τε Γύγης θ'. —  — οὗτοι δὲ λέγονται ἐκνεφίαι ἄνεμοι· εἰσὶ δὲ ἁρπακτικοὶ πάντες. διὰ τοῦτο καὶ ἑκατόγχειρες μυθικῶς, διὰ τὸ ὁρμητικὸν τῆς μάχης. Κόττος, Βριάρεως καὶ Γύγης οἱ τρεῖς καιροί εἰσιν· Κόττος ἡ ὀργὴ τοῦ καύματος ἤγουν ὁ θερινός· Βριάρεως τὸ ἔαρ, παρὰ τὸ βρύειν καὶ αὔξεσθαι τὰ φυτά. Γύγης δὲ ὁ χειμερινὸς καιρός. οὓς καὶ ἑκατόγχειρας καλεῖ διὰ τὸ πολλὰς ἐνεργείας ἔχειν.

701Fr. 701 Kaynak: Stobaios, Seçmeler I s. 245, 23 W. Khrysippos'tan. Khrysippos'a göre sis, dağılmış bir bulut ya da koyulaşmış havadır. Çiy, sisten aşağı inen nemdir. Yağmur, bulutlardan suyun inmesidir; sağanak, bulutlardan bol ve şiddetli suyun inmesidir. Dolu, donmuş yağmurun parçalanmasıdır. Kar, donmuş buluttur ya da bulutun donmasıdır. Yerde donmuş suya buz, donmuş çiye de kırağı denir (Diels, Areios Didymos'un Fizik Özeti Fr. 35).

701

Stobaeus ecl. I p. 245, 23 W. Χρυσίππου. Χρύσιππος ἔφησε τὴν ὁμίχλην νέφος διακεχυμένον, ἢ ἀέρα πάχος ἔχοντα· δρόσον δὲ ἐξ ὁμίχλης καταφερόμενον ὑγρόν· ὑετὸν δὲ φορὰν ὕδατος ἐκ νεφῶν· ὄμβρον δὲ λάβρου ὕδατος καὶ πολλοῦ ἐκ νεφῶν φοράν· χάλαζαν δὲ ὑετοῦ πεπηγότος διάθρυψιν· χιόνα δὲ νέφος πεπηγὸς ἢ νέφους πῆξιν· τὸ δ' ἐπὶ τῆς γῆς πεπηγὸς ὕδωρ κρύσταλλον· πάχνην δὲ δρόσον πεπηγυῖαν (Diels Arii Didymi epit. phys. fragm. 35).

702Fr. 702 Kaynak: Diogenes Laertios VII 153. Yağmur, buluttan suya dönüşmedir; bu, topraktan ya da denizden yükselen nem güneş tarafından işlenmediğinde olur. Bu soğuyunca kırağı denir. Dolu, rüzgârla parçalanmış donmuş buluttur. Kar, donmuş buluttan gelen nemdir (Poseidonios).

702

Diogenes Laërt. VII 153. ὑετὸν δὲ ἐκ νέφους μεταβολὴν εἰς ὕδωρ, ἐπειδὰν ἢ ἐκ γῆς ἢ ἐκ θαλάττης ἀνενεχθεῖσα ὑγρασία ὑφ’ ἡλίου μὴ τυγχάνῃ κατεργασίας. καταψυχθὲν δὲ τοῦτο πάχνην καλεῖσθαι. χάλαζαν δὲ νέφος πεπηγός, ὑπὸ πνεύματος διαθρυφθέν. χιόνα δὲ ὑγρὸν ἐκ νέφους πεπηγότος (Posidonius).

703Fr. 703 Kaynak: Stobaios, Seçmeler I s. 233, 9 W. Khrysippos'a göre şimşek, bulutların rüzgârla sürtünmesinden ya da yırtılmasından doğan tutuşmadır; gök gürültüsü ise bunların sesidir. Gök gürültüsü ile şimşek havada aynı anda olur; ama görme duyusu işitmeden daha keskin olduğu için önce şimşeği algılarız. Rüzgârın hareketi daha şiddetli ve ateşli olunca yıldırım meydana gelir; rüzgâr toplu hâlde ve daha az ateşlenmiş olarak dışarı fırlarsa hortumlu ateş fırtınası [prester] olur; rüzgâr daha da az ateşlenmişse kasırga [typhon] olur (Diels, Doxographi Graeci s. 369b, 34; Aetios, Görüşler III 3, 13).

703

Stobaeus ecl. I p. 233 9 W. Χρύσιππος ἀστραπὴν ἔξαψιν νεφῶν ἐκτριβομένων ἢ ῥηγνυμένων ὑπὸ πνεύματος, βροντὴν δ’ εἶναι τὸν τούτων ψόφον· ἅμα δὲ γίνεσθαι ἐν τῷ ἀέρι βροντήν τε καὶ ἀστραπήν, πρότερον δὲ τῆς ἀστραπῆς ἀντιλαμβάνεσθαι ἡμᾶς διὰ τὸ τῆς ἀκοῆς ὀξυτέραν εἶναι τὴν ὅρασιν· ὅταν δ’ ἡ τοῦ πνεύματος φορὰ σφοδροτέρα γένηται καὶ πυρώδης, κεραυνὸν ἀποτελεῖσθαι, ὅταν δ’ ἄθρουν ἐκπέσῃ τὸ πνεῦμα καὶ ἧττον πεπυρωμένον, πρηστῆρα γίγνεσθαι, ὅταν δ’ ἔτι ἧττον ᾖ πεπυρωμένον τὸ πνεῦμα, τυφῶνα (DDG p. 369b, 34 Aët. Plac. III 3, 13).

704Fr. 704 Kaynak: Diogenes Laertios VII 153. Şimşek, Zenon'un Bütün Üzerine'de dediği gibi, bulutların rüzgârla birbirine sürtünmesinden ya da yırtılmasından doğan tutuşmadır. Gök gürültüsü bunların sürtünmesinden ya da yırtılmasından çıkan sestir. Yıldırım, bulutlar birbirine sürtünürken ya da yırtılırken büyük bir şiddetle yere düşen güçlü bir tutuşmadır; bazılarına göre ise şiddetle aşağı inen ateşli hava burgacıdır. Kasırga, büyük, şiddetli ve rüzgârlı bir yıldırımdır, ya da yırtılmış bir buluttan çıkan dumanlı bir rüzgârdır. Hortumlu ateş fırtınası, rüzgârla birlikte ateşin çevresinden yarıp geçtiği buluttur.

704

Diogenes Laërt. VII 153. ἀστραπὴν δὲ ἔξαψιν νεφῶν παρατριβομένων ἢ ῥηγνυμένων ὑπὸ πνεύματος, ὡς Ζήνων ἐν τῷ περὶ τοῦ ὅλου· βροντὴν δὲ τὸν τούτων ψόφον ἐκ παρατρίψεως ἢ ῥήξεως· κεραυνὸν δὲ ἔξαψιν σφοδρὰν μετὰ πολλῆς βίας πίπτουσαν ἐπὶ γῆς, νεφῶν παρατριβομένων ἢ ῥηγνυμένων· οἱ δὲ συστροφὴν πυρώδους ἀέρος βιαίως καταφερομένην. τυφῶνα δὲ κεραυνὸν πολύν, βίαιον καὶ πνευματώδη ἢ πνεῦμα καπνῶδες ἐῤῥωγότος νέφους· πρηστῆρα νέφος περισχισθὲν πυρὶ μετὰ πνεύματος.

705Fr. 705 Kaynak: Aetios, Görüşler III 3, 12. Stoacılara göre gök gürültüsü bulutların çarpışmasıdır; şimşek sürtünmeden doğan tutuşmadır; yıldırım daha şiddetli bir parlamadır; hortumlu ateş fırtınası ise daha ağır işleyen bir parlamadır.

705

Aëtius Plac. III 3, 12. Οἱ Στωϊκοὶ βροντὴν μὲν συγκρουσμὸν νεφῶν, ἀστραπὴν δὲ ἔξαψιν ἐκ παρατρίψεως, κεραυνὸν δὲ σφοδροτέραν ἔκλαμψιν, πρηστῆρα δὲ νωχελεστέραν.

706Fr. 706 Kaynak: Ioannes Lydos, Alametler Üzerine 7, s. 12 Wachsmuth. Böylece, Stoa'dan gelenler öyle düşünmese de, göksel işaretlerin yeryüzündeki şeylerle büyük bir ortaklığı vardır.

706

Ioannes Laurentius Lydus de ostentis 7 p. 12 ed. Wachsmuth. ὥστε πολλὴ κοινωνία ταῖς διοσημείαις πρὸς τὰ γήϊνα, κἂν τοῖς ἀπὸ τῆς Στοᾶς μὴ δοκῇ.

707Fr. 707 Kaynak: Aetios, Görüşler III 15, 2. Stoacılar şöyle der: Deprem, topraktaki nemin ayrışıp havaya dönüşmesi ve dışarı fırlamasıdır.

707

Aëtius Plac. III 15, 2. Οἱ δὲ Στωϊκοί φασι· σεισμός ἐστι τὸ ἐν τῇ γῇ ὑγρὸν εἰς ἀέρα διακρινόμενον καὶ ἐκπῖπτον.

708Fr. 708 Kaynak: Aetios, Görüşler V 26, 3. Stoacılara ve Epikurosçulara göre [bitkiler] psykhēli değildir. Çünkü kimi canlılar dürtü ve arzu sahibi bir psykhēye, kimileri de akıl sahibi bir psykhēye sahiptir; bitkiler ise psykhē aracılığıyla değil, bir bakıma kendiliğinden hareket eder. Krş. Theodoretos V 25, s. 73, 39.

708

Aëtius Plac. V 26, 3. Οἱ Στωϊκοὶ δὲ καὶ Ἐπικούρειοι οὐκ ἔμψυχα (τὰ φυτὰ scil.). τινὰ γὰρ ψυχῆς ὁρμητικῆς εἶναι καὶ ἐπιθυμητικῆς, τινὰ δὲ καὶ λογικῆς· τὰ δὲ φυτὰ αὐτομάτως πως κινεῖσθαι, οὐ διὰ ψυχῆς. Cf. Theodoret V, 25 p. 73, 39

709Fr. 709 Kaynak: Themistios, Aristoteles'in Ruh Üzerine'sinin Parafrazı II 2, s. 83 Spengel. Aristoteles Platon ile Stoa'dan gelenlerin ortasında durur: bitkilerin psykhēli olduğunu, ama canlı olmadığını söyler. Onlardan ise biri [Platon] her ikisini de söyler, öbürleri hiçbirini.

709

Themistius paraphr. in Aristot. de anima II, 2 p. 83 Sp. μέσος τοίνυν Πλάτωνος καὶ τῶν ἀπὸ τῆς Στοᾶς Ἀριστοτέλης, ἔμψυχα μὲν τὰ φυτὰ λέγων, ζῷα δὲ μή· ἐκείνων δὲ ὁ μὲν ἄμφω, οἱ δὲ οὐδέτερον.

710Fr. 710 Kaynak: Galenos, Hippokrates'in ve Platon'un Görüşleri Üzerine VI (s. 509 Müller, 561 Kühn). Stoacılar bitkileri yöneten şeye psykhē adını hiç vermezler, tabiat derler.

710

Galenus de Hipp. et Plat. plac. VI (509 M. 561 K.). οἱ δὲ Στωϊκοὶ οὐδὲ ψυχὴν ὅλως ὀνομάζουσι τὴν τὰ φυτὰ διοικοῦσαν, ἀλλὰ φύσιν.

711Fr. 711 Kaynak: Aphrodisiaslı Aleksandros, Ruh Üzerine'ye Ek s. 118, 12 Bruns. Bitkisel kısmın, kimilerinin dediği gibi tabiat değil, psykhē, psykhēnin bir parçası ve bir yetisi olduğunu göstereceğiz; besleyici, büyütücü ve üretici kısımlar da onun parçalarıdır.

711

Alexander Aphrod. de anima libri mant. p. 118, 12 Bruns. ὅτι γὰρ τὸ φυτικὸν ψυχή ἐστι καὶ ψυχῆς μέρος καὶ δύναμις, οὗ μόρια τὸ θρεπτικὸν καὶ τὸ αὐξητικὸν καὶ γεννητικόν, ἀλλὰ οὐκ, ὥς τινές φασιν, φύσις δείξομεν.

712Fr. 712 Kaynak: Galenos, Ceninin Oluşumu Üzerine 3, IV. cilt s. 665 Kühn. Ama önce bitkilerin oluşumu hakkında da bir şeyler düşünmek gerekir. Çünkü bu konuda zorunlu olanlardan biri de, cenin bitkiler gibi tek bir psykhē tarafından yönetildiği sürece ne tür ve ne kadar şeye ihtiyaç duyduğunu bilmektir. Bu konuyu incelemek önümüzde değilse, bu psykhēye her ousia için ortak olan adı vererek tabiat deriz; Khrysippos ve çevresindekiler de bu kullanımı titiz incelemelerinde bile korumuşlardır vb.

712

Galenus de foetuum formatione 3. K. IV p. 665. καὶ μέντοι καὶ περὶ τῆς τῶν φυτῶν γενέσεως ἐσκέφθαι τι χρὴ πρότερον· ἐκ γὰρ τῶν εἰς ταῦτα ἀναγκαίων ἕν ἐστι καὶ τὸ γιγνώσκειν, ὁποίων τε καὶ ὁπόσων δεῖται τὸ κύημα, μέχρις ἂν ὑπὸ μιᾶς διοικῆται ψυχῆς, ὡς τὰ φυτά. Καλοῦμεν δὲ τὴν ψυχὴν ταύτην, ὅταν μὴ περὶ τούτου προκείμενον ᾖ σκοπεῖν, τῷ κοινῷ πάσης οὐσίας προσρήματι φύσιν ὀνομάζοντες, ὃ κἀν ταῖς ἀκριβέσι σκέψεσιν οἱ περὶ Χρύσιππον ἐφύλαξαν etc.

713Fr. 713 Kaynak: Philon, Dünyanın Yaratılışı Üzerine 43, I. cilt s. 13, 21 Wendland. Meyveler yalnız canlılar için besin değildi, aynı zamanda benzerlerin hep yeniden doğması için hazırlıklardı; tohum taşıyan ousiaları içlerinde barındırıyorlardı. Bunlarda bütün şeylerin logosları gizli ve görünmez hâldedir; mevsimlerin dönüşüyle açığa çıkar ve görünür olurlar.

713

Philo de mundi opificio § 43 Vol. I p. 13, 21 Wendl. Ἀλλ’ οὐ μόνον ἦσαν οἱ καρποὶ τροφαὶ ζῴοις, ἀλλὰ καὶ παρασκευαὶ πρὸς τὴν τῶν ὁμοίων ἀεὶ γένεσιν, τὰς σπερματικὰς οὐσίας περιέχουσαι, ἐν αἷς ἄδηλοι καὶ ἀφανεῖς οἱ λόγοι τῶν ὅλων εἰσί, δῆλοι καὶ φανεροὶ γινόμενοι καιρῶν περιόδοις.

714Fr. 714 Kaynak: İskenderiyeli Clemens, Stromateis II, s. 487 Potter. Hareket eden şeylerden kimileri canlılar gibi dürtü ve tasavvurla hareket eder, kimileri cansız şeyler gibi yer değiştirerek. Cansızlardan bitkilerin de büyümeye doğru yer değiştirerek hareket ettiğini söylerler; tabii bitkilerin cansız olduğu kabul edilirse. Taşlar melekeden, bitkiler tabiattan pay alır; akılsız canlılar ise dürtü ve tasavvurdan ve ayrıca önce sayılan bu ikisinden de pay alır. İnsan psykhēsine özgü olan akıl yetisi ise akılsız canlılar gibi dürtüye kapılmamalı, tasavvurları ayırt etmeli ve onlara kapılıp sürüklenmemelidir.

714

Clemens Al. Stromat. II p. 487 Pott. Τῶν γὰρ κινουμένων ἃ μὲν καθ’ ὁρμὴν καὶ φαντασίαν κινεῖται, ὡς τὰ ζῷα· τὰ δὲ κατὰ μετάθεσιν, ὡς τὰ ἄψυχα· κινεῖσθαι δὲ καὶ τῶν ἀψύχων τὰ φυτὰ μεταβατικῶς φασὶν εἰς αὔξησιν, εἰ τις αὐτοῖς ἄψυχα εἶναι συγχωρήσει τὰ φυτά. Ἕξεως μὲν οὖν οἱ λίθοι, φύσεως δὲ τὰ φυτά, ὁρμῆς δὲ καὶ φαντασίας τῶν τε αὖ δυοῖν τῶν προειρημένων καὶ τὰ ἄλογα μετέχει ζῷα· ἡ λογικὴ δὲ δύναμις ἰδία οὖσα τῆς ἀνθρωπείας ψυχῆς οὐχ ὡσαύτως τοῖς ἀλόγοις ζῴοις ὁρμᾶν ὀφείλει, ἀλλὰ καὶ διακρίνειν τὰς φαντασίας καὶ μὴ συναποφέρεσθαι αὐταῖς.

715Fr. 715 Kaynak: Galenos, Hippokrates'in Salgınlar'ı VI'ya Şerh 5, Basel baskısı V 510, XVII B. cilt s. 250 Kühn. Stoacılar bitkileri yöneten şeye tabiat, canlıları yönetene psykhē demeyi âdet edinmişlerdir. İkisinin de ousiasının doğuştan gelen pneuma olduğunu kabul ederler ve birbirlerinden nitelikçe ayrıldıklarını düşünürler: psykhēnin pneuması daha kuru, tabiatınki daha nemlidir; ikisinin de varlığını sürdürmek için yalnız besine değil, havaya da ihtiyacı vardır.

715

Galenus comm. 5 in Hippocr. epid. 6 ed. Bas. V 510 K. XVII B. 250. τοῖς Στωϊκοῖς δ’ ἔθος ἐστὶ φύσιν μὲν ὀνομάζειν ᾗ τὰ φυτὰ διοικεῖται, ψυχὴν δὲ ᾗ τὰ ζῷα· τὴν ⟨δʼ⟩ οὐσίαν ἀμφοτέρων μὲν τίθενται τὸ σύμφυτον πνεῦμα καὶ διαφέρειν ἀλλήλων οἴονται ποιότητι. ξηρότερον μὲν γὰρ πνεῦμα τὸ τῆς ψυχῆς, ὑγρότερον δὲ τὸ τὴς φύσεως εἶναι, δεῖσθαι δ’ ἄμφω πρὸς διαμονὴν οὐ τροφῆς μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀέρος.

716Fr. 716 Kaynak: [Galenos], Giriş ya da Hekim 9, Basel baskısı IV 375, XIV. cilt s. 697 Kühn. Eskilere göre iki pneuma vardır: psykhēye ait olan ve tabiata ait olan. Stoacılar bunlara üçüncü olarak bir arada tutan pneumayı da eklerler; buna meleke derler. Aynı eser s. 726. Doğuştan gelen pneumanın iki türü vardır: tabiata ait olan ve psykhēye ait olan. Bazıları üçüncü olarak bir arada tutan pneumayı ekler. Bir arada tutan pneuma taşları bir arada tutan pneumadır; tabiata ait olan, canlıları ve bitkileri besleyendir; psykhēye ait olan ise psykhēli varlıklarda canlıları his sahibi ve her türlü hareketle hareket eder kılandır.

716

[Galenus] introductio s. medicus 9 ed. Bas. IV 375. K. XIV 697. πνεύματα δὲ κατὰ τοὺς παλαιοὺς δύο ἐστί, τό τε ψυχικὸν καὶ τὸ φυσικόν. οἱ δὲ Στωϊκοὶ καὶ τρίτον εἰσάγουσι τὸ ἑκτικόν, ὃ καλοῦσιν ἕξιν. ibid. p. 726. τοῦ δὲ ἐμφύτου πνεύματος διπτὸν εἶδος, τὸ μὲν φυσικόν, τὸ δὲ ψυχικόν· εἰσὶ δὲ οἳ καὶ τρίτον εἰσάγουσι, τὸ ἑκτικόν· ἑκτικὸν μὲν οὖν ἐστι πνεῦμα τὸ συνέχον τοὺς λίθους, φυσικὸν δὲ τὸ τρέφον τὰ ζῷα καὶ τὰ φυτά, ψυχικὸν δὲ τὸ ἐπὶ τῶν ἐμψύχων αἰσθητικά τε ποιοῦν τὰ ζῷα καὶ κινούμενα πᾶσαν κίνησιν.

717Fr. 717 Kaynak: Proklos, Platon'un Parmenides'ine Şerh, V. cilt s. 135 Cousin. İdeadan pay alan şeylerin hep var kalması ve hiçbir zaman tükenmemesi için başka bir sebep gerekir: onların içinde bulunmayan ya da hareket etmeyen, kendi üzerine kurulmuş, hareket edenlerden önce gelen hareketsiz bir sebep; kendine has kararlılığı sayesinde hareket edenlere de tükenmeyen bir pay alışı sağlayan bir sebep. Herkes bu sebebi aramış; kimileri bunların tohumsal logoslar olduğunu düşünüp onları bozulmaz saymıştır, Stoa'dan gelenler gibi; kimileri de vb.

717

Proclus in Plat. Parmen. Vol. V p. 135 ed. Cousin. ἵνα δὲ μένῃ τὰ μετέχοντα τῆς ἰδέας ἀεὶ καὶ μηδέποτε ἐκλείπῃ, δεῖ τινος ἄλλης αἰτίας, οὐκ ἐν αὐτοῖς οὔσης ἢ κινουμένης, ἀλλ’ ἐφ’ ἑαυτῆς ἱδρυμένης, πρὸ τῶν κινουμένων ἀκινήτου καὶ διὰ τὴν οἰκείαν σταθερότητα προξενούσης καὶ τοῖς κινουμένοις τὴν ἀνέκλειπτον μετοχήν· ταύτης γὰρ ἐφιέμενοι πάντες τῆς αἰτίας, οἱ μὲν τοὺς σπερματικοὺς λόγους εἶναι τούτους οἰηθέντες, ἀφθάρτους αὐτοὺς ἐποίησαν, ὡς οἱ ἀπὸ τῆς Στοᾶς· οἱ δὲ etc.

718Fr. 718 Kaynak: Galenos, Iulianos'a Karşı 5, XVIII A cilt s. 266 Kühn. Her bitki tabiat tarafından, her canlı ise hem tabiat hem psykhē tarafından yönetilir. Çünkü bütün insanlar, beslenmenin, büyümenin ve bu tür işlerin sebebine tabiat, hissin ve kendi kendine hareketin sebebine ise psykhē deriz.

718

Galenus adv. Iulianum 5. Vol. XVIII A p. 266 K. ἅπαν μὲν γὰρ φυτὸν ὑπὸ φύσεως διοικεῖται, πᾶν δὲ ζῷον ὑπὸ φύσεως τε ἅμα καὶ ψυχῆς· εἴ γε δὴ τὴν μὲν τοῦ τρέφεσθαί τε καὶ αὐξάνεσθαι καὶ τῶν τοιούτων ἔργων αἰτίαν ὀνομάζομεν ἅπαντες ἄνθρωποι φύσιν, τὴν δὲ τῆς αἰσθήσεώς τε καὶ ἐξ ἑαυτῆς κινήσεως ψυχήν.

719Fr. 719 Kaynak: Philon, Kaçış ve Bulma Üzerine 112, III. cilt s. 133, 26 Wendland. Var Olan'ın logosu, söylendiği gibi her şeyin bağı olduğundan, bütün parçaları bir arada tutar ve sıkıca bağlar; çözülüp birbirinden ayrılmalarını engeller. Tek tek varlıklardaki psykhē de gücü yettiğince bedenin hiçbir parçasının tabiata aykırı olarak koparılıp kesilmesine izin vermez; elinden geldiğince, hepsini bütün hâlde tutarak birbirleriyle çözülmez bir uyum ve birliğe götürür vb.

719

Philo de fuga et inventione § 112 Vol. III p. 133, 26 Wendl. Ὅ τε γὰρ τοῦ Ὄντος λόγος, δεσμὸς ὢν τῶν ἁπάντων, ὡς εἴρηται, καὶ συνέχει τὰ μέρη πάντα καὶ σφίγγει, κωλύων αὐτὰ διαλύεσθαι καὶ διαρτᾶσθαι. Ἥ τ’ ἐπὶ μέρους ψυχή, καθ’ ὅσον δυνάμεως μεμοίραται, τῶν τοῦ σώματος οὐδὲν ἀποσχίζεσθαι καὶ ἀποτέμνεσθαι μερῶν παρὰ φύσιν ἐᾷ, τὸ δ’ ἐπ’ αὐτῇ πάντα ὁλόκληρα ὄντα ἁρμονίαν καὶ ἕνωσιν ἀδιάλυτον ἄγει τὴν πρὸς ἄλληλα etc.

720Fr. 720 Kaynak: Iamblikhos, Ruh Üzerine, Stobaios'ta, Seçmeler I s. 375, 20 W. Stoacılara göre ise hayatın bu tür etkinlikleri hep daha eksik olarak ayrılır; akılsızlığa doğru ne kadar ilerlerse, aşağı olanlar da üstün olanlardan o kadar daha eksikliğe doğru uzaklaşır.

720

lamblichus de anima apud Stobaeum ecl. I p. 375, 20 W. κατὰ δ’ αὖ τοὺς Στωϊκοὺς ἀτελέστερα ἀεὶ ἀπομερίζεται τὰ τοιαῦτα τῆς ζωῆς ἐνεργήματα· καὶ ὅσῳ ἂν ᾗ προϊόντα προσωτέρω τῆς ἀλογίας, τοσῷδε μᾶλλον ἐπὶ τὸ ἀτελέστερον ἀποφέρεται τὰ καταδεέστερα τῶν πρεσβυτέρων.

721Fr. 721 Kaynak: İskenderiyeli Clemens, Stromateis VII 6, s. 850 Potter. Kara ve hava canlıları, bizim psykhēlerimizin soluduğu havayı soluyarak beslenir, çünkü havaya akraba bir psykhēleri vardır. Balıkların ise bu havayı değil, ilk oluşta, öbür unsurlara olduğu gibi suya da hemen karışmış olan havayı soluduğunu söylerler. Bu, maddenin kalıcılığının da bir kanıtıdır.

721

Clemens Al. Stromat. VII 6 p. 850 Pott. ἤδη δὲ τὰ μὲν χερσαῖα καὶ τὰ πτηνὰ τὸν αὐτὸν ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς ἀναπνέοντα ἀέρα τρέφεται, συγγενῆ τῷ ἀέρι τὴν ψυχὴν κεκτημένα· τοὺς δὲ ἰχθῦς οὐδὲ ἀναπνεῖν φασὶ τοῦτον τὸν ἀέρα, ἀλλ’ ἐκεῖνον ὃς ἐγκέκραται τῷ ὕδατι εὐθέως κατὰ τὴν πρώτην γένεσιν, καθάπερ καὶ τοῖς λοιποῖς στοιχείοις· ὃ καὶ δεῖγμα τῆς ὑλικῆς διαμονῆς.

722Fr. 722 Kaynak: Philon, Dünyanın Yaratılışı Üzerine 66, I. cilt s. 21, 21 Wendland. Bu yüzden psykhēli varlıklardan ilk olarak balıkları yarattı; bunlar psykhēye ait ousiadan çok cisme ait ousiadan pay alır; bir bakıma hem canlıdırlar hem değildirler, hareket eden psykhēsiz varlıklardır. Psykhēye benzer şey, yalnız cisimlerinin varlığını sürdürmesi için içlerine serpiştirilmiştir; derler ya, etler kolayca bozulmasın diye tuz serpilir.

722

Philo de mundi opificio § 66 Vol. I p. 21, 21 Wendl. Διὸ τῶν ἐμψύχων πρώτους ἐγέννησεν ἰχθύας, πλέον μετέχοντας σωματικῆς ἢ ψυχικῆς οὐσίας, τρόπον τινὰ ζῷα καὶ οὐ ζῷα, κινητὰ ἄψυχα, πρὸς αὐτὸ μόνον τὴν τῶν σωμάτων διαμονὴν παρασπαρέντος αὐτοῖς τοῦ ψυχοειδοῦς, καθάπερ φασὶ τοὺς ἅλας τοῖς κρέασιν, ἵνα μὴ ῥᾳδίως φθείροιντο.

724Fr. 724 Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine 12, 1038b. Adalet Üzerine'nin birinci kitabında, balıklar dışında hayvanların da yavrularına onların ihtiyacıyla orantılı olarak bağlandığını söyler; çünkü [balıklarda] yavrular kendi kendilerini besler. — Bağlanma [oikeiōsis], kendine ait olanın hissedilmesi ve algılanması gibi görünür.

724

Plutarchus de Stoic. repugn. cp. 12 p. 1038b. ἐν δὲ τῷ πρώτῳ περὶ Δικαιοσύνης καὶ τὰ θηρία φησὶ συμμέτρως τῇ χρεῖᾳ τῶν ἐκγόνων ᾠκειῶσθαι πρὸς αὐτά, πλὴν τῶν ἰχθύων· αὐτὰ γὰρ τὰ κυήματα τρέφεται δι’ αὑτῶν. - ἡ γὰρ οἰκείωσις αἴσθησις ἔοικε τοῦ οἰκείου καὶ ἀντίληψις εἶναι.

725Fr. 725 Kaynak: Origenes, Kelsos'a Karşı IV 87, I. cilt s. 357, 25 Koetschau (s. 567 Delarue). Hayvanların başka panzehirler de bildiğini kabul edelim; bu, hayvanlarda bunları bulanın tabiat değil de akıl olduğunu göstermeye ne katkı yapar? Bulan akıl olsaydı, yılanlarda yalnız belirli bir şey —hatta ikinci ve üçüncü bir şey—, kartalda başka bir şey ve öbür hayvanlarda da böyle belirli şeyler bulunmazdı; insanlarda olduğu kadar çok şey bulunurdu. Oysa her hayvanın tabiatının belirli birkaç çareye yönelmiş olmasından açıkça anlaşılıyor ki onlarda bilgelik ya da akıl yoktur; hayvanları korumak için bu tür şeylere yönelik, akıl tarafından meydana getirilmiş doğal bir donanım vardır.

725

Origenes contra Celsum IV 87. Vol. I p. 357, 25 Kö. (p. 567 Del.). Ἔστω δὲ καὶ ἄλλα ὑπὸ τῶν ζῴων γιγνώσκεσθαι ἀλεξιφάρμακα, τί οὖν τοῦτο πρὸς τὸ μὴ φύσιν ἀλλὰ λόγον εἶναι τὸν εὑρίσκοντα ταῦτα ἐν τοῖς ζῴοις; εἰ μὲν γὰρ λόγος ἦν ὁ εὑρίσκων, οὐκ ἂν ἀποτεταγμένως τόδε τι μόνον εὑρίσκετο ἐν ὄφεσιν, ἔστω καὶ δεύτερον καὶ τρίτον, καὶ ἄλλο τι ἐν ἀετῷ καὶ οὕτως ἐν τοῖς λοιποῖς ζῴοις· ἀλλὰ τοσαῦτα ἂν ὅσα καὶ ἐν ἀνθρώποις· νυνὶ δὲ φανερὸν ἐκ τοῦ ἀποτεταγμένως πρός τινα ἑκάστου φύσιν ζῴου νενευκέναι βοηθήματα, ὅτι οὐ σοφία οὐδὲ λόγος ἐστὶν ἐν αὐτοῖς, ἀλλά τις φυσικὴ πρὸς τὰ τοιάδε σωτηρίας ἕνεκεν τῶν ζῴων κατασκευή, ὑπὸ τοῦ λόγου γεγενημένη.

727Fr. 727 Kaynak: Sextus Empiricus, Matematikçilere Karşı VIII 270. İnsanlardan ne diye söz ediyoruz ki, içlerinden bazıları [Stoacılardan biri, yani Khrysippos] akılsız hayvanlara bile işaret kavrayışından pay vermiştir? Çünkü köpek de av hayvanını izinden sürerken işarete dayanarak çıkarım yapar; at da atsineğinin saldırısıyla ya da kamçının kalkmasıyla sıçrar ve koşuya atılır.

727

Sextus adv. math. VIII 270. καίτοι τί περὶ ἀνθρώπων λέγομεν, ὅτε καὶ τοῖς ἀλόγοις ζῴοις τινὲς αὐτῶν (Stoicorum, scil. Chrysippus) μεταδεδώκασι τῆς τοῦ σημείου νοήσεως; καὶ γὰρ ὁ κύων, ὅτε ἐκ τοῦ ἴχνους στιβεύει τὸ θηρίον, σημειοῦται - καὶ ὁ ἵππος κατὰ τὴν τοῦ μύωπος προσβολὴν ἢ τὴν τῆς μάστιγος ἐπανάτασιν ἐξάλλεται - καὶ ὀρούει πρὸς δρόμον.

729aFr. 729a Kaynak: Athenaios, Bilgelerin Sofrası III, s. 89d. Soloili Khrysippos Güzel ve Haz Üzerine'nin beşinci kitabında şöyle der: "Pinna ile pinna bekçisi birbirlerinin yardımcısıdır; tek başlarına yaşamlarını sürdüremezler. Pinna bir midyedir, pinna bekçisi ise küçük bir yengeç. Pinna kabuğunu aralayıp içeri giren küçük balıkları gözleyerek kıpırdamadan durur; pinna bekçisi de yanında bekler ve bir şey içeri girince, adeta haber verir gibi onu ısırır; ısırılan pinna kapanır. Böylece içeride yakalananı birlikte yerler."

729a

Athenaeus Deipnosoph. III p. 89d. Χρύσιππος δ’ ὁ Σολεὺς ἐν τῷ πέμπτῳ περὶ τοῦ καλοῦ καὶ τῆς ἡδονῆς ἡ πίννη, φησί, καὶ ὁ πιννοτήρης συνεργὰ ἀλλήλοις, κατ’ ἰδίαν οὐ δυνάμενα συμμένειν. ἡ μὲν οὖν πίννη ὄστρεόν ἐστιν, ὁ δὲ πιννοτήρης καρκίνος μικρός. καὶ ἡ πίννη διαστήσατα τὸ ὄστρακον ἡσυχάζει τηροῦσα τὰ ἐπεισιόντα ἰχθύδια, ὁ δὲ πιννοτήρης παρεστῶς, ὅταν εἰσέλθῃ τι, δάκνει αὐτὴν ὥσπερ σημαίνων, ἡ δὲ δηχθεῖσα συμμύει· καὶ οὕτως τὸ ἀποληφθὲν ἔνδον κατεσθίουσι κοινῇ.

729bFr. 729b Kaynak: Plutarkhos, Hayvanların Hangisi Daha Akıllıdır? 30, 980a. Ama daha çok onların [hayvanların] kendi aralarındaki ortaklıklarına ve birlikte yaşamalarına geçmeli. Bunlardan biri de Khrysippos'un mürekkebinin en çoğunu harcayan pinna bekçisidir; onun her fizik ve ahlak kitabında başköşesi vardır. Sünger bekçisini ise anlatmamıştır; yoksa onu atlamazdı. Pinna bekçisi, dediklerine göre yengece benzer bir hayvandır; pinnayla birlikte yaşar, kabuğun önünde oturup onun kapıcılığını yapar; ona yakalayabilecekleri küçük balıklardan biri düşünceye kadar kabuğu açık ve aralık bırakır. O zaman pinnanın etini ısırarak içeri girer; pinna da kabuğunu kapatır ve ağın içine düşen avı birlikte yerler.

729b

Plutarchus πότερα τῶν ζῴων φρονιμώτερα cp. 30 p. 980a. ἀλλὰ μᾶλλον ἐπὶ τὰς κατ’ ἰδίαν κοινωνίας αὐτῶν καὶ συμβιώσεις ἰτέον (sc. ζῴων). ὧν ἐστι καὶ ὁ τὸ πλεῖστον ἐξαναλώσας Χρυσίππου μέλαν πιννοτήρας, παντὶ καὶ φυσικῷ βιβλίῳ καὶ ἠθικῷ προεδρίαν ἔχων· τὸν γὰρ σπογγοτήραν οὐχ ἱστόρηκεν, οὐ γὰρ ἂν παρέλιπεν. ὁ μὲν οὖν πιννοτήρας ζῷόν ἐστι καρκινῶδες, ὥς φασι, καὶ τῇ πίννῃ σύνεστι καὶ πυλωρεῖ τὴν κόγχην προκαθήμενος ἐῶν ἀνεῳγμένην καὶ διακεχηνυῖαν, ἄχρι οὗ προσπέσῃ τι τῶν ἁλωσίμων αὐτοῖς ἰχθυδίων· τότε δὲ τὴν σάρκα τῆς πίννης δακὼν παρεισῆλθεν, ἡ δὲ συνέκλεισε τὴν κόγχην, καὶ κοινῶς τὴν ἄγραν ἐντὸς ἕρκους γενομένην κατεσθίουσι.

735Fr. 735 Kaynak: Aphrodisiaslı Aleksandros, Karışım Üzerine s. 233, 14 Bruns. Bir cismin bir cismin içinden geçtiğini kurmak için canlıların besinle büyümesinden de yararlanırlar. Büyüme besinin eklenmesiyle ⟨olur; öyle ki⟩ büyüyen şeyler her yönden büyüyorsa, besin de daha önce var olan cisme her yönden eklenmiş olmalıdır. Ama her şeyin içinden geçmeyen ve her yere ulaşmayan besinin her yönden eklenmesi mümkün değildir. Besin bir cisim olduğu hâlde bedenin her yerinden geçiyorsa, bir cismin bir cismin içinden geçmesi zorunlu görünecektir; çünkü besinden gelen eklenmenin beslenen cismin bütününe ulaşması ancak böyle mümkündür. Beslenme ve büyümenin böyle olmadığını (çünkü imkânsız şeylerden hiçbiri olmaz), Aristoteles'in büyüme ve beslenme hakkındaki görüşünü anlatarak ⟨göstereyim⟩. s. 234, 23. Büyümenin eklenen bir cisimle olduğu söylenirse, bir cismin bir cismin içinden geçmesi ve bir cisimde meydana gelmesi söz konusu olur. Çünkü bir şey hangi bakımdan büyüyorsa o bakımdan ekleme alır; büyüyen ise her bakımdan büyür; öyleyse her bakımdan ekleme alacaktır. Ama bir cisim kendinin her yerinde ekleme alıyorsa, ona eklenen şeyin (bu da besindir) onun her yerinden geçerek büyümesini sağlaması gerekecektir. Biri besinin bazı boşluklardan geçtiğini söylerse, beslenen cismin bütünüyle boşluk olduğunu söylemek zorunda kalır: çünkü besin nereden geçiyorsa orası boşluktur; besin ise, madem cisim her yerinde büyüyor, onun her yerinden geçer.

735

Alexander Aphrod. de mixtione p. 233, 14 Bruns. ἐπεὶ δὲ πρὸς κατασκευὴν τοῦ σῶμα διὰ σώματος χωρεῖν χρῶνται καὶ ταῖς τῶν ζῴων διὰ τῆς τροφῆς αὐξήσεσιν - ἡ γὰρ αὔξησις τῇ προσθήκῃ τῆς τροφῆς ⟨γίνεται· ὥστε εἰ⟩ πάντῃ [καὶ] αὔξεται τὰ αὐξανόμενα, πάντῃ ἂν ἡ τροφὴ προσκρίνοιτο τῷ προυπάρχοντι σώματι. οὐχ οἷόν τε δὲ πάντῃ προσκριθῆναι τὴν μὴ διὰ παντός τε καὶ πρὸς πᾶν ἐνεχθεῖσαν· ἀλλ’ εἰ διὰ παντὸς ἡ τροφὴ τοῦ σώματος φέρεται, σῶμα οὖσα, ἀναγκαῖον εἶναι δόξει, σῶμα διὰ σώματος χωρεῖν, εἴγε μόνως οὕτως οἷόν τε τὴν ἐκ τῆς τροφῆς προσθήκην παντὶ τῷ τρεφομένῳ γίνεσθαι σώματι - ὅτι οὖν μὴ οὕτως τὸ τρέφεσθαί τε καὶ αὔξεσθαι γίνεται (οὐδὲν γὰρ τῶν ἀδυνάτων γίνεται) φέρε ⟨παραστήσω⟩ ἐκθέμενος τὴν Ἀριστοτέλους δόξαν τὴν περὶ αὐξήσεως τε καὶ τροφῆς. p. 234, 23. εἴτε σώματι λέγοιτο ἡ αὔξησις γίνεσθαι προστιθεμένῳ, ἔσται σῶμά τε διὰ σώματος χωροῦν καὶ γινόμενον σώματι, εἴγε καθὸ μὲν αὔξεταί τι, κατὰ τοῦτο τὴν προσθήκην λαμβάνει· κατὰ πάντα δὲ τὸ αὐξόμενον αὔξεται· ὥστε κατὰ πᾶν καὶ προσθήκην λήψεται. ἀλλ’ εἰ σῶμα ὂν κατὰ πᾶν ἑαυτὸ τὴν προσθήκην λαμβάνει, δεήσει διὰ παντὸς αὐτοῦ χωροῦν τὸ προστιθέμενον αὐτῷ (τοῦτο δέ ἐστιν ἡ τροφή) τὴν αὔξησιν αὐτοῦ ποιεῖσθαι. εἰ γὰρ λέγει τις διά τινων κενῶν γενέσθαι τὴν δίοδον τῆς τροφῆς, ἀνάγκη τούτῳ λέγειν πᾶν τὸ τρεφόμενον σῶμα εἶναι κενόν, εἰ καθὸ μὲν ἡ πάροδος τῆς τροφῆς, κενὸν κατὰ τοῦτο· κατὰ πάντα δ’ αὐτοῦ ἡ πάροδος τῆς τροφῆς, εἰ δὴ κατὰ πάντα αὔξεται.

736Fr. 736 Kaynak: Galenos, Belirtilerin Sebepleri Üzerine III 4, VII. cilt s. 227 Kühn. Beslenen şeylerin besin tarafından başkalaştırıldığını kabul etmeyenler (çünkü besin, üstün gelenin değil üstün gelinenin adıdır), ne canlılardaki değişim hakkında ne de, çok daha az olarak, bitkilerdeki değişim hakkında sağlam bir şey söyleyebilirler vb. Aynı yerde 228. Besinin, üstün gelinen, başkalaşan ve değişen şeyin adı olduğunu söyleyenler vb. Aynı yerde. Besini kendine benzetmek beslenenin işidir; benzetilmek ve değişmek ise besinin başına gelen bir hâldir.

736

Galenus de symptomatum causis III 4. Vol. VII p. 227K. ὅσοι δ’ οὐ συγχωροῦσιν ὑπὸ τροφῆς ἀλλοιοῦσθαι τὰ τρεφόμενα (κρατουμένου γάρ, οὐ κρατοῦντος ὄνομα ὑπάρχειν τὴν τροφήν), οὔτε περὶ τῆς κατὰ τὰ ζῷα μεταβολῆς οὔτε πολὺ μᾶλλον ἔτι περὶ τῆς κατὰ τὰ φυτὰ δύνανται λέγειν ὑγιὲς μηδέν etc. ibid. 228. ὅσοι φάσκουσι κρατουμένου καὶ ἀλλοιουμένου καὶ μεταβαλλομένου τὴν τροφὴν ὑπάρχειν ὄνομα etc. ibid. τὸ μὲν ὁμοιοῦν ἑαυτῷ τὴν τροφὴν ἔργον ἐστὶ τοῦ τρεφομένου, τὸ δ’ ὁμοιοῦσθαί τε καὶ μεταβάλλεσθαι πάθος τῆς τροφῆς.

739Fr. 739 Kaynak: Origenes, Kelsos'a Karşı I 37, I. cilt s. 89, 1 Koetschau (s. 355 Delarue). Yunanlıların kendilerine göre bile bütün insanlar bir erkekle bir kadından doğmamıştır. Çünkü dünya, birçok Yunanlının da kabul ettiği gibi, doğmuşsa, ilk insanların birleşmeden değil, topraktan, toprakta tohumsal logoslar oluşarak meydana gelmiş olmaları zorunludur.

739

Origenes contra Celsum I 37 Vol. I p. 89, 1 Kö. (p. 355 Delarue). καὶ κατ’ αὐτοὺς δὲ τοὺς Ἕλληνας οὐ πάντες ἄνθρωποι ἐξ ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς ἐγένοντο· εἰ γὰρ γενητός ἐστιν ὁ κόσμος, ὡς καὶ πολλοῖς Ἑλλήνων ἤρεσεν, ἀνάγκη τοὺς πρώτους μὴ ἐκ συνουσίας γεγονέναι, ἀλλ’ ἀπὸ γῆς, σπερματικῶν λόγων συστάντων ἐν τῇ γῇ.

741Fr. 741 Kaynak: Diogenes Laertios VII 158. Tohum, kendisinin ayrılıp çıktığı şeye benzer şeyler doğurabilen şeydir. İnsanın tohumu, insanın nemle birlikte saldığı şeydir; ataların logosunun karışımına uygun olarak psykhēnin parçalarıyla kaynaşır. Khrysippos Fizik'in ikinci kitabında onun ousiaca pneuma olduğunu söyler. Bu, toprağa atılan tohumlardan bellidir: bunlar eskiyince artık filiz vermez, çünkü besbelli kuvveleri buharlaşıp gitmiştir.

741

Diogenes Laërt. VII 158. σπέρμα δὲ λέγουσιν εἶναι τὸ οἷόν τε γεννᾶν τοιαῦτα ἀφ’ οἵου καὶ αὐτὸ ἀπεκρίθη. ἀνθρώπου δὲ σπέρμα, ὃ μεθίησιν ὁ ἄνθρωπος μεθ’ ὑγροῦ, συγκιρνᾶσθαι τοῖς τῆς ψυχῆς μέρεσι κατὰ μιγμὸν τοῦ τῶν προγόνων λόγου. εἶναι δὲ αὐτὸ Χρύσιππός φησιν ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν φυσικῶν πνεῦμα κατὰ τὴν οὐσίαν, ὡς δῆλον ἐκ τῶν εἰς τὴν γῆν καταβαλλομένων σπερμάτων, ἃ παλαιωθέντα οὐκέτι φύεται, ὡς δῆλον διαπεπνευκυίας αὐτοῖς τῆς δυνάμεως.

742Fr. 742 Kaynak: Galenos, Tıbbi Tarifler 94, XIX. cilt s. 370 Kühn. Tohum, nemin içinde bulunan, kendi kendine hareket eden ve kendisinin salındığı şeye benzer bir şey doğurabilen sıcak bir pneumadır. … Kitionlu Zenon ise şöyle tarif etmiştir: İnsanın tohumu, insanın nemle birlikte saldığı şeydir; psykhēnin bir parçasından koparılmış bir parçadır ve ataların soyunun bir karışımıdır; kendisi neyse, o da öyle karışarak ayrılıp çıkmıştır. Aynı eser 439. Tohum, Stoacılara göre, canlının pneuma ve psykhē ile birlikte saldığı nemdir; ama bir parça olarak değil.

742

Galenus defin. medicae 94 Vol. XIX p. 370 K. σπέρμα ἐστὶ πνεῦμα ἔνθερμον ἐν ὑγρῷ ἐξ ἑαυτοῦ κινούμενον καὶ δυνάμενον τοιοῦτον γεννᾶν οἷον ἀφ’ οὗ καὶ ἀφείθη. —  — ὁ δὲ Κιτιεὺς Ζήνων οὕτως ὡρίσατο· σπέρμα ἐστὶν ἀνθρώπου ὃ μεθίησιν ἄνθρωπος μεθ’ ὑγροῦ ψυχῆς μέρους ἅρπαγμα καὶ σύμμιγμα τοῦ τῶν προγόνων γένους, οἷόν τε αὐτὸ ἦν καὶ αὐτὸ συμμιχθὲν ἀπεκρίθη. ibid. 439. τὸ σπέρμα ἐστὶν κατὰ μὲν τοὺς Στωϊκοὺς ὃ μεθίησι τὸ ζῷον ὑγρὸν μετὰ πνεύματος καὶ ψυχῆς, ὡς δὲ οὐ μέρος.

743Fr. 743 Kaynak: Galenos, Ceninin Oluşumu Üzerine 6, IV. cilt s. 699 Kühn, Basel baskısı I 221. İnsan en çok da yavruların anne babalarına benzemesinin nasıl olduğuna şaşabilir. Çünkü bedeni biçimlendiren psykhē yine anne babadan, tohumun içinde bulunarak ana rahmindekine geçiyor gibi görünür. … Bazıları tohumun onun maddesi değil, aleti olduğunu söyler; madde ise annenin kanıdır. Başkaları [Stoacılar] ise tersini söyler: onlara göre tohumun kendisi ustadır; kimilerine göre tohumun bütünü, kimilerine göre de içindeki pneuma. Bu konuda Khrysippos'un Ruh Üzerine yazılarında söylediklerini incelediğim bir kitapta ayrıca yazdım. Krş. aynı yerde, Kühn s. 700. Tohumdaki psykhēye Aristoteles ve çevresindekiler bitkisel psykhē, Platon arzu eden psykhē der; Stoacılar ise ona hiç psykhē demezler, tabiat derler ve onun bilge olmak şöyle dursun, büsbütün akılsız olduğu hâlde embriyoyu biçimlendirdiğini düşünürler vb.

743

Galenus de foet. format. 6. K. IV 699 ed. Bas. I 221. μάλιστα δ’ ἄν τις θαυμάσειε τὴν πρὸς τοὺς γεννήσαντας ὁμοιότητα τῶν ἐκγόνων, ὅπως γίγνεται· φαίνεται γὰρ πάλιν ἡ διαπλάττουσα τὸ σῶμα ψυχὴ παρὰ τῶν γονέων εἰς τὸ κυούμενον ἥκειν, ὡς ἐν τῷ σπέρματι περιεχομένη. —  — Καὶ πού τινες αὐτῶν οὐχ ὕλην ἀλλ’ ὄργανον ὑπάρχειν αὐτῆς τὸ σπέρμα φασίν, ὕλην γὰρ εἶναι τὸ τῆς μητρὸς αἷμα, λεγόντων ἑτέρων (scil. τῶν Στωϊκῶν) τἀναντία· δοκεῖ γὰρ αὐτοῖς ὁ τεχνίτης αὐτὸς εἶναι τὸ σπέρμα, τισὶ μὲν ὅλον, ἐνίοις δὲ τὸ περιεχόμενον ἐν αὐτῷ πνεῦμα. καί μοι περὶ τούτων ἰδίᾳ γέγραπται κατά τι βιβλίον, ἐν ᾧ περὶ τῶν ὑπὸ Χρυσίππου λεγομένων ἐν τοῖς περὶ ψυχῆς αὐτοῦ γράμμασιν ἐπισκέπτομαι. Cf. ibid. K. 700. τὴν ἐν τῷ σπέρματι ψυχήν, φυτικὴν μὲν ὑπὸ τῶν περὶ τὸν Ἀριστοτέλην καλουμένην, ἐπιθυμητικὴν δὲ ὑπὸ Πλάτωνος, ὑπὸ δὲ τῶν Στωϊκῶν οὐδὲ ψυχὴν ὅλως, ἀλλὰ φύσιν, ἡγουμένων διαπλάττειν τὸ ἔμβρυον οὐ μόνον οὐκ οὖσαν σοφήν, ἀλλὰ καὶ παντάπασιν ἄλογον etc.

744Fr. 744 Kaynak: Plutarkhos, Ortak Kavramlar Üzerine 35, 1077b. Bu yüzden [Stoacılar] tohuma [sperma] çok büyük bir hacmin küçük bir hacme sarılıp dürülmesinden [speirasis] ötürü bu adın verildiğini; tabiata [physis] da, onun tarafından açılıp çözülen logosların ya da sayıların içine üflenmesi [emphysēsis] ve yayılması olduğu için bu adın verildiğini söylerler.

744

Plutarchus de comm. not. cp. 35 p. 1077b. ᾗ καί φασιν (scil. Stoici) τὸ μὲν σπέρμα ⟨διὰ⟩ τὴν ἐπὶ μικρὸν ὄγκον ἐκ πολλοῦ 'σπείρασιν’ ὠνομάσθαι, τὴν δὲ 'φύσιν’ ἐμφύσησιν οὖσαν καὶ διάχυσιν τῶν ὑπ’ αὐτῆς ἀνοιγομένων καὶ λυομένων λόγων ἢ ἀριθμῶν.

745Fr. 745 Kaynak: Philon, Dünyanın Yaratılışı Üzerine 67, I. cilt s. 22, 13 Wendland. Canlıların oluşumunun ilkesi tohumdur. Tohum son derece değersiz bir şeydir, köpüğe benzer görünür; ama ana rahmine atılıp yerleşince hemen hareket kazanır ve tabiata dönüşür. Tabiat tohumdan üstündür, çünkü oluşan şeylerde hareket de durgunluktan üstündür. Tabiat, bir usta gibi, ya da daha doğru bir deyişle, kusursuz bir tekhnē gibi canlıyı biçimlendirir: nemli ousiayı bedenin uzuvlarına ve parçalarına, pneuma ousiasını da psykhēnin yetilerine, yani besleyici ve hissedici yetiye dağıtır.

745

Philo de mundi opificio § 67 Vol. I p. 22, 13 Wendl. Τὸ σπέρμα τῶν ζῴων γενέσεως ἀρχὴν εἶναι συμβέβηκε. Τοῦτο ὡς ἔστι φαυλότατον, ἐοικὸς ἀφρῷ θεωρεῖται· ἀλλ’ ὅταν εἰς τὴν μήτραν καταβληθὲν ἐνστηρίσῃ, κίνησιν εὐθὺς λαβὸν εἰς φύσιν τρέπεται. Φύσις δὲ βελτίων σπέρματος, ἐπεὶ καὶ κίνησις ἠρεμίας ἐν γενητοῖς. Ἡ δὲ οἷα τεχνίτης ἢ κυριώτερον εἰπεῖν ἀνεπίληπτος τέχνη ζῳοπλαστεῖ τὴν μὲν ὑγρὰν οὐσίαν εἰς τὰ τοῦ σώματος μέλη καὶ μέρη διανέμουσα, τὴν δὲ πνευματικὴν εἰς τὰς τῆς ψυχῆς δυνάμεις, τήν τε θρεπτικὴν καὶ τὴν αἰσθητικήν.

746Fr. 746 Kaynak: Origenes, Yuhanna İncili'ne Şerh XX 2. Açıktır ki tohum, ekenin logoslarını kendi içinde, henüz durgun ve saklı hâlde taşır; çocuk ise tohum değişip yanındaki maddeyi işledikten sonra, kadından ve bir araya toplanan besinlerden biçim alarak ve doğuma hazırlanarak varlık kazanır.

746

Origenes in evang. Ioannis XX 2. Καὶ σαφές γε ὅτι τὸ μὲν σπέρμα [τινὰς] ἔχει τοὺς λόγους τοῦ σπείραντος ἐν ἑαυτῷ, ἔτι ἡσυχάζοντας καὶ ἀποκειμένους· τὸ δὲ τέκνον, μεταβαλόντος τοῦ σπέρματος καὶ ἐργασαμένου τὴν παρακειμένην αὐτῷ ὕλην, ἀπὸ τῆς γυναικὸς καὶ τῶν ἐπισυναγομένων τροφῶν μορφωθὲν καὶ εἰς γένεσιν εὐτρεπισθὲν ὑφίσταται.

747Fr. 747 Kaynak: Origenes, Yuhanna İncili'ne Şerh XX 5. Söylediğim, söyleyeceklerimden anlaşılacaktır. Eken, kendi içinde atalarından ve akrabalarından gelen logoslar taşıdığı için, kimi zaman kendi logosu üstün gelir ve doğan çocuk ekene benzer doğar; kimi zaman ekenin kardeşinin, babasının ya da amcasının, bazen de dedesinin logosu üstün gelir; bu yüzden doğanlar şuna ya da buna benzer. Kadının, onun kardeşinin ya da dedesinin logosunun üstün geldiği de görülür; çünkü birleşmelerdeki kaynamada, tohumsal logoslardan biri üstün gelinceye dek hepsi birlikte çalkalanır.

747

Origenes in evang. Ioannis XX 5. Ὃ δὲ λέγω ἔσται σαφὲς ἐκ τῶν λεχθησομένων· ἐπεὶ γὰρ ἔχει ἐν ἑαυτῷ προγονικούς τε καὶ συγγενικοὺς λόγους ὁ σπείρων, ὁτὲ μὲν κρατεῖ ὁ αὐτοῦ λόγος καὶ ἀποτίκτεται τὸ γεννώμενον τῷ σπείραντι ὅμοιον, ὁτὲ δὲ ὁ λόγος τοῦ ἀδελφοῦ τοῦ σπείραντος ἢ τοῦ πατρὸς τοῦ σπείραντος ἢ τοῦ θείου τοῦ σπείραντος, ἐνίοτε καὶ πάππου τοῦ σπείραντος· παρ’ ὃ γίνονται οἱ ἀποτικτόμενοι ὅμοιοι τοῖσδε ἢ τοῖσδε. Ἔστι δὲ ἰδεῖν ἐπικρατοῦντα καὶ τὸν λόγον τῆς γυναικὸς ἢ τοῦ ἀδελφοῦ αὐτῆς ἢ τοῦ πάππου αὐτῆς, κατὰ τοὺς ἐν ταῖς μίξεσι βρασμοὺς ἅμα πάντων σειομένων ἕως ἐπικρατήσῃ τις τῶν σπερματικῶν λόγων.

748Fr. 748 Kaynak: Homeros'un İlyada'sına Şerhler XXI 483. Çünkü Khrysippos'un dediği gibi, kadınlar dolunay gecelerinde en kolay, ayın karanlık olduğu gecelerde ise çok güç doğururlar. Cenevre Şerhleri I s. 210 Nicole. Khrysippos Eski Fizik Üzerine'de Artemis'in Ay olduğunu gösterirken doğumla ilgili şeyleri de ona ⟨bağlayarak⟩ dolunaylarda yalnız kadınların en kolay doğurmadığını, ⟨bütün canlıların da kolayca⟩ doğduğunu ⟨söyler⟩.

748

Scholia in Hom. Iliad. Φ 483. ἐπειδὴ κατὰ μὲν τὰς πανσελήνους νύκτας, ὥς φησι Χρύσιππος, εὐτοκώταται γίνονται αἱ γυναῖκες, κατὰ δὲ σκοτομηνίας δύστοκοι ἄγαν. Scholia Genevensia I p. 210 Nicole. Χρύσιππος ἐν τῷ περὶ ἀρχαίας φυσικῆς δεικνὺς ὅτι σελήνη ἡ Ἄρτεμις καὶ τὰ περὶ τόκους δὲ εἰς αὐτὴν ⟨ἀναφέρων, λέγει ἐν⟩ ταῖς πανσελήνοις οὐ μόνον τὰς γυναῖκας εὐτοκωτάτας εἶναι, ἀλλὰ γίγνεσθαι ⟨ῥᾳδίως τὰ ζῷα⟩ πάντα.

749Fr. 749 Kaynak: Aetios, Görüşler V 11, 3. Stoacılara göre tohum bedenin bütününden ve psykhēden gelir; benzerlik bakımından da biçimler ve özellikler, tıpkı bir ressamın gördüğü şeyin resmini benzer renklerle yapması gibi, aynı soylardan yeniden biçimlenir. 4. Kadın da tohum salar; kadınınki üstün gelirse doğan çocuk anneye, erkeğinki üstün gelirse babaya benzer.

749

Aëtius Plac. V 11, 3. Οἱ Στωϊκοὶ ἀπὸ τοῦ σώματος ὅλου καὶ τῆς ψυχῆς φέρεσθαι τὸ σπέρμα καὶ τῆς ὁμοιότητος ἀναπλάττεσθαι ἐκ τῶν αὐτῶν γενῶν τοὺς τύπους καὶ τοὺς χαρακτῆρας, ὥσπερ ἂν εἰ ζῳγράφον ἀπὸ τῶν ὁμοίων χρωμάτων εἰκόνα τοῦ βλεπομένου. 4. Προΐεσθαι δὲ καὶ τὴν γυναῖκα σπέρμα· κἂν μὲν ἐπικρατήσῃ τὸ τῆς γυναικός, ὅμοιον εἶναι τὸ γεννώμενον τῇ μητρί, ἐὰν δὲ τὸ τοῦ ἀνδρὸς τῷ πατρί.

750Fr. 750 Kaynak: Aetios, Görüşler V 10, 4 (İkizler ve üçüzler nasıl olur?). Stoacılara göre bu, ana rahmindeki yerlere bağlıdır: tohum birinci ve ikinci yere düşünce üst üste gebe kalmalar, ikizler ve üçüzler olur.

750

Aëtius Plac. V 10, 4 (Πῶς δίδυμα καὶ τρίδυμα γίνεται G 114). Οἱ Στωϊκοὶ παρὰ τοὺς ἐν τῇ μήτρᾳ τόπους, ὅταν γὰρ εἰς πρῶτον καὶ δεύτερον ἐμπέσῃ σπέρμα, τότε γίνεσθαι τὰς ἐπισυλλήψεις καὶ τὰ δίδυμα καὶ τὰ τρίδυμα.

751Fr. 751 Kaynak: Aetios, Görüşler V 9, 2 (Kadın birleşmeye rağmen neden çoğu kez gebe kalmaz?). Stoacılara göre ya erkeklik organı eğik olduğu için tohumu doğru gönderemez, ya da parçalar ana rahminin uzaklığına göre orantısızdır.

751

Aëtius Plac. V 9, 2 (Διὰ τί πολλάκις γυνὴ συνουσιάζουσα οὐ συλλαμβάνει) G. 113. Οἱ δὲ Στωϊκοὶ κατὰ λοξότητα τοῦ καυλοῦ μὴ δυναμένου τὸν γόνον εὐθυβολεῖν ἢ παρὰ τὸ ἀσύμμετρον τῶν μορίων, ὡς πρὸς τὴν ἀπόστασιν τῆς μήτρας.

752Fr. 752 Kaynak: Aetios, Görüşler V 13, 3 (Kadınlar neden kısır, erkekler neden üretkenlikten yoksun olur?). Stoacılar sebebi, birleşen iki tarafın her birinde karşı tarafa uymayan yetilerde ve niteliklerde görürler. Bunlar birbirinden ayrılıp kendilerine uygun başkalarıyla bir araya geldiklerinde, tabiata uygun bir kaynaşma olur ve bebek tamamlanır.

752

Aëtius Plac. V 13, 3 (Πῶς στεῖραι γίνονται αἱ γυναῖκες καὶ ἄγονοι οἱ ἄνδρες). Οἱ Στωϊκοὶ αἰτιῶνται τὰς ἀσυμφύλους εἰς ἑκάτερον τῶν πλησιαζόντων δυνάμεις τε καὶ ποιότητας, οἷς ὅταν συμβῇ χωρισθῆναι μὲν ἀπ’ ἀλλήλων, συνελθεῖν δὲ ἑτέροις ὁμοφύλοις, συνεκράθη τὸ κατὰ φύσιν καὶ βρέφος τελεσιουργεῖαι.

753Fr. 753 Kaynak: Aetios, Görüşler V 12, 3 (Doğan çocuklar nasıl anne babalarına değil de başkalarına benzer?). Stoacılara göre zihnin duygudaşlığı yüzünden.

753

Aëtius Plac. V 12, 3 (Πῶς ἄλλοις γίνονται ὅμοιοι οἱ γεννώμενοι καὶ οὐ τοῖς γονεῦσιν). Οἱ Στωϊκοὶ συμπαθείᾳ τῆς διανοίας.

754Fr. 754 Kaynak: Aetios, Görüşler V 16, 2 (Embriyolar nasıl beslenir?). Stoacılara göre koryon ve göbek aracılığıyla. Bu yüzden ebeler göbeği hemen bağlar ve ağzı açarlar ki beslenme başka bir yoldan sağlansın.

754

Aëtius Plac. V 16, 2 (Πῶς τρέφεται τὰ ἔμβρυα G. 120). Οἱ Στωϊκοὶ διὰ τοῦ χορίου καὶ τοῦ ὀμφαλοῦ. ὅθεν τοῦτον εὐθέως ἀποδεῖν τὰς μαιουμένας καὶ ἀνευρύνειν τὸ στόμα, ἵνα ἑτέρα γένηται ἡ μελέτη τῆς τροφῆς.

755Fr. 755 Kaynak: Aetios, Görüşler V 17, 1. Stoacılara göre [embriyo] bütün olarak bir defada oluşur.

755

Aëtius Plac. V 17, 1. Οἱ Στωϊκοὶ ἅμα ὅλον γίγνεσθαι (scil. τὸ ἔμβρυον).

756Fr. 756 Kaynak: Aetios, Görüşler V 15, 2. Stoacılara göre [embriyo] karnın bir parçasıdır, canlı değildir; çünkü bitkilerin parçaları olan meyveler olgunlaşınca nasıl düşüyorsa, embriyo da öyledir.

756

Aëtius Plac. V 15, 2. Οἱ Στωϊκοὶ μέρος εἶναι αὐτὸ (scil. τὸ ἔμβρυον) τῆς γαστρός, οὐ ζῷον· ὥσπερ γὰρ τοὺς καρποὺς μέρη τῶν φυτῶν ὄντας πεπαινομένους ἀποῤῥεῖν, οὕτω καὶ τὸ ἔμβρυον.

757Fr. 757 Kaynak: Galenos, Tıbbi Tarifler 445, XIX. cilt s. 452 Kühn. [Embriyonun] canlı olmadığını söyleyenlere göre o, ağaçlar gibi beslenir ve büyür; ama canlılar gibi yönelme ve kaçınma dürtüsü yoktur.

757

Galenus defin. medicae 445 Vol. XIX p. 452 K. οἱ δὲ μὴ εἶναι ζῷον λέγοντες (scil. τὸ ἔμβρυον) τρέφεσθαι μὲν αὐτὸ καὶ αὔξεσθαι ὥσπερ καὶ τὰ δένδρα, ὁρμὴν δὲ καὶ ἀφορμὴν οὐκ ἔχειν ὥσπερ τὰ ζῷα.

758Fr. 758 Kaynak: [Galenos], Ana Rahmindeki Canlı mıdır? 2, XIX. cilt s. 165 Kühn. Çünkü o, büyük canlının, yani dünyanın bir parçası ve kopmuş bir parçası olduğundan, kuytularda kalıp yuvalanmış durdukça bir bileşimin yerini tutar; ama ayrışıp bu derinliğin, adeta bu kaosun dışına çıkınca, etkinliğinin işleriyle soydaşı ve benzeri olan tabiatı kucaklar; çünkü kendi hareketleriyle hareket etmeye başlar.

758

[Galenus] εἰ ζῷον τὸ κατὰ γαστρός 2 Vol. XIX p. 165 K. μόριον γὰρ καὶ ἀπόσπασμα ὂν τοῦ μεγάλου ζῴου τοῦ κόσμου μένον μὲν ἐν μυχοῖς καὶ φωλεῦον συγκρίσεως ἐπέχει λόγον, διακριθὲν δὲ καὶ γενόμενον ἔξω τούτου τοῦ βάθους οἷον χάους ἀσπάζεται τὴν ὁμόφυλον καὶ ὁμοίαν φύσιν ταῖς τῆς ἐνεργείας πράξεσιν· κινεῖσθαι γὰρ ταῖς ἐξ αὐτοῦ κινήσεσιν ἄρχεται.

759Fr. 759 Kaynak: Philon, Cesaret Üzerine, II. cilt s. 398 Mangey. Çünkü bitkiler gibi içeride büyüyen ve gebe olanların parçası sayılan, şimdilik onlarla birleşik olan ama ayların dönüşüyle yeniden bu doğal birlikten koparılacak olan şeyler korunuyorsa vb.

759

Philo de fortitudine p. 398 Vol. II. Mang. Εἰ γὰρ τὰ φυτῶν τρόπον ἐμπεριαυξανόμενα καὶ μέρη νομιζόμενα τῶν κυούντων, νῦν μὲν ἡνωμένα, μηνῶν δὲ περιόδοις αὖθις ἀποσπασθησόμενα τῆς συμφυΐας - φυλάττεται etc.

760Fr. 760 Kaynak: Philon, Kaçış ve Bulma Üzerine 13, III. cilt s. 112, 15 Wendland. Doğan canlı kemiyetçe eksiktir; bunun tanığı her yaşta olan büyümelerdir. Ama keyfiyetçe tamdır; çünkü aynı nitelik kalır, zira o kalıcı olan ve hiçbir şekilde değişmeyen tanrısal logostan basılmıştır.

760

Philo de fuga et inventione § 13 Vol. III p. 112, 15 Wendl. Τὸ γὰρ γενόμενον ζῷον ἀτελὲς μέν ἐστι τῷ ποσῷ· μάρτυρες δ’ αἱ καθ’ ἡλικίαν ἑκάστην παραυξήσεις· τέλειον δὲ τῷ ποιῷ· μένει γὰρ ἡ αὐτὴ ποιότης, ἅτε ἀπὸ μένοντος ἐκμαγεῖσα καὶ μηδαμῆ τρεπομένου θείου λόγου.

761Fr. 761 Kaynak: Galenos, Ceninin Oluşumu Üzerine 4, IV. cilt s. 674 Kühn, Basel baskısı I 217. Peki Khrysippos'a ve başka birçok filozofa, hem Stoacılara hem Peripatetiklere, kalp hakkında şunu ileri sürmek neden uygun göründü: Kalp canlının parçalarından ilk oluşanıdır, öbürleri de onun tarafından meydana getirilir; ilk biçimlenen şeyin de damarların ve sinirlerin ilkesi olması zorunludur? Aynı yerde, Kühn s. 677. Kalbin ilk biçimlendiğini ileri sürenler, ne buluşlarına başlangıç yaptıkları, anatomiyle görülen bir şeyi söyleyebiliyor ne de başka bir akli ispat; bir bilgisizliği bir başkasına ekleyerek öbür parçaların kalp tarafından meydana getirildiğini, kalbin onların oluşumunun olduğu gibi yönetiminin de önderi olduğunu söylüyorlar. Aynı eser 6, Kühn s. 698, Basel baskısı I 221. Birinci varsayım olarak … kalbin her şeyden önce oluştuğunu söylerler; ikinci olarak da bunun ardından, onu biçimlendiren şey yok olmuş ve artık var değilmiş gibi, öbür parçaları kalbin biçimlendirdiğini. Sonra bundan çıkıyormuş gibi, psykhēmizin düşünüp taşınan kısmının da kalpte bulunduğunu eklerler; düşünüp taşınan kısım oradaysa, dedikleri gibi, yiyecek, içecek, cinsel zevk ve mal arzu eden kısım da, besbelli öfkelenen ve çekişen kısım da vb.

761

Galenus de foet. format. 4 K. IV 674. ed Bas. I 217. Τί ποτ’ οὖν ἔδοξε Χρυσίππῳ καὶ ἄλλοις πολλοῖς φιλοσόφοις Στωϊκοῖς τε καὶ Περιπατητικοῖς ἀποφήνασθαι περὶ καρδίας, ὡς πρώτη τε φύεται τῶν τοῦ ζώου μορίων, ὑπ’ αὐτῆς τε τἄλλα γίγνοιτο, καὶ ὡς τῷ πρώτως διαπλασθέντι καὶ φλεβῶν καὶ νεύρων ἀναγκαῖον ὑπάρχειν ἀρχήν; ibid. K. 677 οἱ δέ γε ἀποφηνάμενοι τὴν καρδίαν πρώτην διαπεπλάσθαι, μήτε φαινόμενον ἐξ ἀνατομῆς ἔχοντες εἰπεῖν, ἐξ οὗ τὴν ἀρχὴν τῆς εὑρέσεως ἐποιήσαντο, μήτε λογικήν τινα ἀπόδειξιν ἄλλην, ἑτέραν ἀφ’ ἑτέρας συνάπτουσιν ἄγνοιαν, ὑπὸ τῆς καρδίας τἄλλα γεγονέναι φάσκοντες, εἶναί τε ταύτην, ὥσπερ τῆς γενέσεως αὐτῶν, οὕτω καὶ τῆς διοικήσεως ἡγεμόνα. ibid. 6. K. 698. ed. Bas. I 221. πρώτην - ὑπόθεσιν —  — ὑποτίθενται, τὴν καρδίαν ἁπάντων πρώτην γίγνεσθαι λέγοντες· δευτέραν δ’ ἐπὶ τῇδε, τἄλλα μόρια διαπλάττειν ἐκείνην, ὡς ἀπολλυμένου τοῦ διαπλάσαντος αὐτὴν καὶ μηκέτ’ ὄντος· εἶτ’ ἐφεξῆς ὡς ἀκόλουθον ἐπιφέροντες, ὅτι καὶ τὸ βουλευόμενον ἡμῶν μέρος τῆς ψυχῆς ἐν ταύτῃ καθέστηκεν· εἰ δὲ τὸ βουλευόμενον καὶ ⟨τὸ⟩ τῶν σιτίων, ὥς φασιν, καὶ πομάτων καὶ ἀφροδισίων καὶ χρημάτων ἐπιθυμοῦν, καὶ δηλαδὴ καὶ τὸ θυμούμενον καὶ φιλονεικοῦν etc.

762Fr. 762 Kaynak: Plutarkhos, Ortak Kavramlar Üzerine 44, 1083a. Büyüme hakkındaki argüman eskidir; çünkü Khrysippos'un dediği gibi, onu Epikharmos ortaya atmıştır. Akademi'dekiler bu güçlüğün hiç de kolay ve hemen çözülebilir olmadığını düşününce … onların ön kavramları ortadan kaldırdığını haykırdılar. … 1083c. [Önce Akademicilerin büyüme hakkındaki görüşü anlatılır.] Bunlar böyle söylenip kabul edilince, apaçıklığın bu avukatları ve kavramların bu ölçüleri ne istiyorlar? Her birimizin ikiz, iki tabiatlı ve çift olmasını; … aynı rengi, aynı şekli, aynı ağırlığı ve ⟨aynı⟩ yeri taşıyan, ⟨üstelik⟩ daha önce hiçbir insanın görmediği iki cismin bulunmasını; … her birimizin altında iki şeyin yattığını: biri ousia, öbürü ⟨nitelik⟩. Biri hep akıp gider, ne büyür ne küçülür, ne de hiçbir şekilde olduğu gibi kalır; öbürü ise kalır, büyür, küçülür ve öbürünün tersi olan her şeye uğrar; bunlar birlikte büyümüş, birbirine uymuş ve kaynaşmıştır, his de aradaki farka hiçbir yerde dokunamaz.

762

Plutarchus de comm. not. cp. 44 p. 1083a. Ὁ τοίνυν περὶ αὐξήσεως λόγος ἐστὶ μὲν ἀρχαῖος· ἠρώτηται γάρ, ὥς φησι Χρύσιππος, ὑπὸ Ἐπιχάρμου· τῶν δ’ ἐν Ἀκαδημείᾳ οἰομένων, μὴ πάνυ ῥᾴδιον μηδ’ αὐτόθεν ἕτοιμον εἶναι τὴν ἀπορίαν —  — κατεβόησαν, ὡς τὰς προλήψεις ἀναιρούντων. —  — p. 1083c. Οὕτω δέ πως τούτων λεγομένων καὶ τιθεμένων (praecedit Academicorum sententia περὶ αὐξήσεως) τί ἀξιοῦσιν οἱ πρόδικοι τῆς ἐναργείας οὗτοι καὶ κανόνες τῶν ἐννοιῶν; Ἕκαστον ἡμῶν δίδυμον εἶναι καὶ διφυᾶ καὶ διττόν —  — δύο σώματα ταὐτὸν ἔχοντα χρῶμα, ταὐτὸν δὲ σχῆμα, ταὐτὸν δὲ βάρος καὶ τόπον ⟨τὸν αὐτόν, καὶ ταῦθʼ⟩ ὑπὸ μηδενὸς ἀνθρώπων ὁρώμενα πρότερον —  — ὡς δύο ἡμῶν ἕκαστός ἐστιν ὑποκείμενα, τὸ μὲν οὐσία, τὸ δὲ ⟨ποιότης⟩· καὶ τὸ μὲν ἀεὶ ῥεῖ καὶ φέρεται, μήτ’ αὐξόμενον μήτε μειούμενον, μήτε ὅλως οἷόν ἐστι διαμένον, τὸ δὲ διαμένει καὶ αὐξάνεται καὶ μειοῦται καὶ πάντα πάσχει τἀναντία θατέρῳ, συμπεφυκὸς καὶ συνηρμοσμένον καὶ συγκεχυμένον, καὶ τῆς διαφορᾶς τῇ αἰσθήσει μηδαμοῦ παρέχον ἅψασθαι.

763Fr. 763 Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine 29, 1047b. Fizik Tezleri'nde, deney ve araştırma gerektiren konularda, daha iyi ve daha açık söyleyecek bir şeyimiz yoksa sessiz kalmamızı öğütlemiştir: "Ne Platon gibi sıvı besinin akciğere, kuru besinin de mideye gittiğini düşünelim, ne de bunlara benzer başka yanlışlara düşelim."

763

Plutarchus de Stoic. repugn. cp. 29 p. 1047b. Ἐν δὲ ταῖς Φυσικαῖς Θέσεσι περὶ τῶν ἐμπειρίας. καὶ ἱστορίας δεομένων διακελευσάμενος τὴν ἡσυχίαν ἔχειν, ἂν μήτι κρείττον καὶ ἐναργέστερον ἔχωμεν λέγειν ἵνα, φησί, μήτε Πλάτωνι παραπλησίως ὑπονοήσωμεν, τὴν μὲν ὑγρὰν τροφὴν εἰς τὸν πλεύμονα φέρεσθαι, τὴν δὲ ξηρὰν εἰς τὴν κοιλίαν, μήτε ἕτερα παραπλήσια γεγονότα τούτοις διαπτώματα.

764Fr. 764 Kaynak: Aetios, Görüşler V 23, 1. Herakleitos'a ve Stoacılara göre insanlar ikinci yedi yıl dolaylarında olgunluğa erişmeye başlar; tohum sıvısı bu dönemde harekete geçer. Ağaçlar da tohum üretmeye başladıklarında olgunluğa erişmeye başlarlar; olgunlaşmamış ve meyvesiz oldukları sürece eksiktirler. İnsan da o zaman olgundur. İkinci yedi yıl dolaylarında iyiye ve kötüye dair kavram ve bunların öğretimi de meydana gelir.

764

Aëtius Plac. V 23, 1. Ἡράκλειτος καὶ οἱ Στωϊκοὶ ἄρχεσθαι τοὺς ἀνθρώπους τῆς τελειότητος περὶ τὴν δευτέραν ἑβδομάδα, περὶ ἣν ὁ σπερματικὸς κινεῖται ὀῤῥός. καὶ γὰρ τὰ δένδρα ἄρχεται τότε τελειότητος, ὅταν ἄρχηται γεννᾶν τὰ σπέρματα, ἀτελῆ δέ ἐστιν ἄωρα καὶ ἄκαρπα ὄντα· τέλειος οὖν τότε ἄνθρωπος· περὶ δὲ τὴν δευτέραν ἑβδομάδα ἔννοια γίνεται καλοῦ τε καὶ κακοῦ καὶ τῆς διδασκαλίας αὐτῶν.

765Fr. 765 Kaynak: Galenos, Solunumun Faydası Üzerine. Galenos bütün kitap boyunca solunumun doğuştan gelen ısının bir tür serinletilmesi için olduğunu kanıtlamaya çalışır.

765

Galenus de usu respirationis toto libro probare studet, ὅτι ἡ ἀναπνοὴ γίνεται διὰ ψύξιν τινὰ τῆς ἐμφύτου θερμασίας.

766Fr. 766 Kaynak: Diogenes Laertios VII 158. Uyku, yöneten kısmın çevresinde his geriliminin gevşemesiyle olur. Hâllerin sebebi olarak da pneumadaki değişimleri gösterirler.

766

Diogenes Laërt. VII 158. τὸν δὲ ὕπνον γίνεσθαι ἐκλυομένου τοῦ αἰσθητικοῦ τόνου περὶ τὸ ἡγεμονικόν. αἰτίας δὲ τῶν παθῶν ἀπολείπουσι τὰς περὶ τὸ πνεῦμα τροπάς.

767Fr. 767 Kaynak: Aetios, Görüşler V 24, 4. Platon'a ve Stoacılara göre uyku, his pneumasının gevşemesiyle olur; ama toprağa doğru bir çözülme ⟦?⟧ yoluyla değil, pneuma yöneten kısma, yani iki kaşın arasına doğru çekildiği için. His pneumasının gevşemesi tam olduğunda ise ölüm gelir.

767

Aëtius Plac. V 24, 4. Πλάτων οἱ Στωϊκοὶ τὸν μὲν ὕπνον γίνεσθαι ἀνέσει τοῦ αἰσθητικοῦ πνεύματος, οὐ κατὰ ἀναχαλασμὸν καθάπερ † ἐπὶ τῆς γῆς, φερομένου δὲ ὡς ἐπὶ τὸ ἡγεμονικὸν μεσόφρυον· ὅταν δὲ παντελὴς γένηται ἡ ἄνεσις τοῦ αἰσθητικοῦ πνεύματος, τότε γίγνεσθαι θάνατον.

769Fr. 769 Kaynak: Aetios, Görüşler V 30, 5. Stoacılara göre ([Parmenides'le] uyuşarak) yaşlılık sıcağın eksilmesinden olur; çünkü aralarında sıcağı daha çok olanlar daha geç yaşlanır.

769

Aëtius Plac. V 30, 5. Οἱ Στωϊκοὶ συμφώνως (scil. τῷ Παρμενίδῃ) τὸ γῆρας γίγνεσθαι διὰ τὴν τοῦ θερμοῦ ἔλλειψιν. οἱ γὰρ αὐτῶν πλέον ἔχοντες τὸ θερμὸν ἐπὶ πλεῖον γηρῶσιν.

770Fr. 770 Kaynak: Galenos, Mizaçlar Üzerine I 3, I. cilt s. 523 Kühn. [Attaleialı Athenaios'un izleyicileri] şöyle der: Ölüm böyle [soğuk ve kuru] bir şeyse, hayatın da ona zıt olduğu için sıcak ve nemli olması zorunludur. Hayat sıcak ve nemli bir şeyse, ona en çok benzeyen karışımın en iyi karışım olması da zorunludur; bu doğruysa, onun en dengeli karışım olduğu da herkesçe açıktır. Böylece nemli ve sıcak tabiat dengeli tabiatla aynı şeye varır ve dengeli karışım, nemliliğin ve sıcaklığın üstün geldiği karışımdan başka bir şey değildir. Athenaios'un izleyicilerinin argümanları bunlardır. Aynı görüş bir bakıma filozof Aristoteles'in, ondan sonra Theophrastos'un ve Stoacıların da görüşü gibi görünür.

770

Galenus de temperamentis l. I cp. 3 (K. Vol. I p. 523). ἀλλ' εἴπερ ὁ θάνατος, φασὶ (scil. οἱ ἀπ’ Ἀθηναίου τοῦ Ἀτταλέως), τοιοῦτος (scil. ψυχρὸς καὶ ξηρός), ἀναγκαῖον ἤδη τὴν ζωήν, ὡς ἂν ἐναντίαν ὑπάρχουσαν αὐτῷ, θερμήν τε εἶναι καὶ ὑγράν· καὶ μὴν εἴπερ ἡ ζωή, φασι, θερμόν τι χρῆμα καὶ ὑγρόν ἐστιν, ἀνάγκη πᾶσα καὶ τὴν ὁμοιοτάτην αὐτῇ κρᾶσιν ἀρίστην ὑπάρχειν, εἰ δὲ τοῦτο, παντί που δῆλον ὡς εὐκρατοτάην. ὥστ’ εἰς ταὐτὸ συμβαίνειν ὑγρὰν καὶ θερμὴν φύσιν εὐκράτῳ, καὶ μηδὲν ἄλλο εἶναι τὴν εὐκρασίαν ἢ τῆς ὑγρότητός τε καὶ θερμότητος ἐπικρατούσης. οἱ μὲν δὴ τῶν ἀμφὶ τὸν Ἀθήναιον λόγοι τοιοίδε. δοκεῖ δέ πως ἡ αὐτὴ δόξα καὶ Ἀριστοτέλους εἶναι τοῦ φιλοσόφου καὶ Θεοφράστου γε μετ’ αὐτὸν καὶ τῶν Στωϊκῶν.

771Fr. 771 Kaynak: Galenos, Iulianos'a Karşı 4, XVIII A cilt s. 259 Kühn. Aristoteles'in ya da Theophrastos'un, hastalıklar hakkında bir şey söylemek zorunda kaldıkları hiçbir kitabında, sıcaktan, soğuktan, nemliden ve kurudan söz etmeden konuyu işlediklerini bulamazsın. Bunlardan hep söz ederler, bunlarla birlikte çoğu kez her iki safradan, kara ve sarı safradan, sık sık da balgamdan söz ederler; balgamın türlerini de sayarlar: birine ekşi, birine tuzlu ya da acı, bir başkasına tatlı derler. Khrysippos da başka türlü değil, hastalıklar ve vücut sıvıları hakkında hep böyle konuşur. Biri yalnız bu üç adamın sözlerini derlemek isterse, Iulianos'un İskenderiye'de vakit geçirdiği gibi vakit geçirerek, az olmayan sayıda kitap doldurur. Öbür Stoacıların ya da Peripatetiklerin sözlerini de derlemek isterse bütün bir kütüphane doldurur. Krş. aynı eser s. 258. Aristoteles'in, Khrysippos'un ve öbür bütün Peripatetiklerle Stoacıların, balgamı ve safrayı sebep olarak gösterdikleri ve tıpkı unsurlar gibi ilk hastalıkların da dört olduğunu —sıcak, soğuk, nemli ve kuru— söyledikleri sözlerini sırayla buraya mı aktarayım vb. *Krş. ayrıca s. 264 ve I. cilt Fr. 132.*

771

Galenus adv. Iulianum 4 Vol. XVIII A p. 259. οὐδὲν ἂν εὕροις οὔτ’ Ἀριστοτέλους οὔτε Θεοφράστου βιβλίον, ἐν ᾧ, περὶ νοσημάτων ἀναγκασθέντες εἰπεῖν τι, ⟨ἄνευ τοῦ⟩ θερμοῦ καὶ ψυχροῦ καὶ ὑγροῦ καὶ ξηροῦ μνημονεῦσαι διῆλθον τὸν λόγον, ἀλλὰ καὶ τούτων ἀεὶ μέμνηνται καὶ σὺν αὐτοῖς πολλάκις ἑκατέρας τῆς χολῆς, μελαίνης τε καὶ ξανθῆς, οὐκ ὀλιγάκις δὲ καὶ φλέγματος, οἵ γε τὰς διαφορὰς αὐτῶν διέρχονται, τὸ μὲν ὀξύ, τὸ δ’ ἁλμυρὸν ἢ ἁλυκόν, ἄλλο δὲ γλυκὺ προσαγορεύοντες. οὐ μὴν οὐδὲ Χρύσιππος ἑτέρως, ἀλλ’ οὕτως ἀεὶ καὶ περὶ νοσημάτων καὶ περὶ τῶν χυμῶν διαλέγεται. ⟨καὶ⟩ εἴ τις ἐθέλοι μόνων τῶν εἰρημένων τριῶν ἀνδρῶν ἐκλέγειν τὰς ῥήσεις, οὐκ ὀλίγα πληρώσει βιβλία, σχολάζων δὴ οὕτως τις ὥσπερ Ἰουλιανὸς ἐπὶ τῆς Ἀλεξανδρείας ἐσχόλαζεν. ἐὰν δὲ καὶ τῶν ἄλλων, τῶν Στωϊκῶν ἢ Περιπατητικῶν ἐκλέγειν τὰς ῥήσεις, ὅλην βιβλιοθήκην πληρώσει. Cf. ibid. p. 258. πότερον οὖν Ἀριστοτέλους καὶ Χρυσίππου καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων Περιπατητικῶν τε καὶ Στωϊκῶν ἑξῆς παραγράψω τὰς ῥήσεις, ἐν αἷς φλέγμα καὶ χολὴν αἰτιῶνται καὶ τὰ πρῶτα νοσήματα τέτταρα ὑπάρχειν φασίν, ὥσπερ καὶ τὰ στοιχεῖα, τὸ θερμὸν καὶ τὸ ψυχρὸν καὶ τὸ ὑγρὸν καὶ τὸ ξηρόν etc. Cf. etiam p. 264 et I n. 132.

772Fr. 772 Kaynak: Galenos, Hastalıkların Sebepleri Üzerine 1, VII. cilt s. 1 Kühn. Gösterilmişti ki, altta yatan ousianın birlik hâlinde olduğunu ve oluşla ve yok oluşla başkalaştığını düşünenlere göre, his bakımından türdeş ve basit bir cismin her hastalığı ya bir karışım bozukluğudur ya da parçalarının sürekliliğinin bölünmesidir.

772

Galenus de morborum causis 1 Vol. VII p. 1 K. 'ἐδείχθη κατὰ μὲν τοὺς ἡνῶσθαί τε καὶ ἠλλοιῶσθαι τὴν ὑποβεβλημένην οὐσίαν γενέσει καὶ φθορᾷ δοξάζοντας ἅπασα νόσος ὁμοιομεροῦς τε καὶ ἁπλοῦ πρὸς αἴσθησιν σώματος ἤτοι δυσκρασία τις ὑπάρχουσα ἢ τῆς συνεχείας αὐτοῦ τῶν μερῶν διαίρεσις.

773Fr. 773 Kaynak: Nemesios, İnsanın Tabiatı Üzerine 2, s. 38. Psykhē hakkındaki görüşte eskilerin hemen hepsi birbirinden ayrılır. Demokritos, Epikuros ve Stoacı filozofların bütün topluluğu psykhēnin bir cisim olduğunu ileri sürer. Psykhēnin cisim olduğunu ileri süren bu kimseler de onun ousiası konusunda birbirinden ayrılırlar: Stoacılar onun sıcak ve ateşli bir pneuma olduğunu söylerler. Tertullianus, Ruh Üzerine 5. Stoacıları da tanık gösteriyorum: onlar psykhēnin pneuma olduğunu öne sürerek neredeyse bizimle aynı şeyi söylerler, çünkü soluk ile pneuma birbirine çok yakındır; yine de psykhēnin bir cisim olduğuna kolayca ikna edeceklerdir.

773

Nemesius de nat. hom. cp. 2 p. 38. Διαφωνεῖται σχεδὸν ἅπασι τοῖς παλαιοῖς ὁ περὶ τῆς ψυχῆς λόγος. Δημόκριτος μὲν γὰρ καὶ Ἐπίκουρος καὶ πᾶν τὸ τῶν Στωϊκῶν φιλοσόφων σύστημα σῶμα τὴν ψυχὴν ἀποφαίνονται· καὶ αὐτοὶ δὲ οὗτοι οἱ σῶμα τῆν ψυχὴν ἀποφαινόμενοι, διαφέρονται περὶ τῆς οὐσίας αὐτῆς· οἱ μὲν γὰρ Στωϊκοὶ πνεῦμα λέγουσιν αὐτὴν ἔνθερμον καὶ διάπυρον. Tertullianus de anima cp. 5. Sed etiam Stoicos allego, qui spiritum praedicantes animam paene nobiscum, qua proxima inter se flatus et spiritus, tamen corpus animam facile persuadebunt.

774Fr. 774 Kaynak: Diogenes Laertios VII 156. Onlara göre tabiat, oluşa doğru yolunda ilerleyen sanatkâr bir ateştir, yani ateş gibi ve sanatkâr bir pneumadır. Psykhē ise his sahibi bir ⟨tabiattır⟩. Bu, bizde doğuştan bulunan pneumadır; bu yüzden cisimdir ve ölümden sonra da varlığını sürdürür; ama yok olabilir. Bütünün psykhēsi ise yok olmaz; canlılardaki psykhēler onun parçalarıdır.

774

Diogenes Laërt. VII 156. δοκεῖ δὲ αὐτοῖς τὴν μὲν φύσιν εἶναι πῦρ τεχνικόν, ὁδῷ βαδίζον εἰς γένεσιν, ὅπερ ἐστὶ πνεῦμα πυροειδὲς καὶ τεχνοειδές· τὴν δὲ ψυχὴν αἰσθητικὴν ⟨φύσιν⟩. ταύτην δὲ εἶναι τὸ συμφυὲς ἡμῖν πνεῦμα· διὸ καὶ σῶμα εἶναι καὶ μετὰ τὸν θάνατον ἐπιμένειν· φθαρτὴν δὲ ὑπάρχειν. τὴν δὲ τῶν ὅλων ἄφθαρτον, ἧς μέρη εἶναι τὰς ἐν τοῖς ζῴοις.

777Fr. 777 Kaynak: Galenos, Basit İlaçların Mizaç ve Güçleri Üzerine V 9, Basel baskısı II 58, XI. cilt s. 731 Kühn. Stoacılar bu aynı pneumanın psykhēnin ousiası olduğunu düşünürler.

777

Galenus de simpl. medicam. temp. et fac. V 9 ed. Bas. II 58 K. XI 731. οἱ μὲν οὖν Στωϊκοὶ ταὐτὸν τοῦτο τὸ πνεῦμα τὴν οὐσίαν τῆς ψυχῆς εἶναι δοξάζουσιν.

778Fr. 778 Kaynak: Homeros'un İlyada'sına Şerhler II 857. Stoacılar da psykhēyi buradan tarif ederler: Psykhē, doğuştan gelen bir pneuma ve bedenin nemlerinden yükselen, his sahibi bir buğudur.

778

Scholia in Hom. Iliad. II 857. ἐκ τούτου καὶ οἱ Στωϊκοὶ ὁρίζονται τὴν ψυχήν· ψυχή ἐστι πνεῦμα συμφυὲς καὶ ἀναθυμίασις αἰσθητικὴ ἐκ τῶν τοῦ σώματος ὑγρῶν ἀναδιδομένη.

779Fr. 779 Kaynak: Aetios, Görüşler IV 3, 3. Stoacılara göre [psykhē] nous sahibi sıcak bir pneumadır. Krş. Theodoretos V 18, s. 77, 21.

779

Aëtius Plac. IV 3, 3 Οἱ Στωϊκοὶ πνεῦμα νοερὸν θερμόν (τὴν ψυχήν). Cf. Theodoret V 18 p. 77, 21.

780Fr. 780 Kaynak: Galenos, Tıbbi Tarifler 29, XIX. cilt s. 355 Kühn. Psykhē … Stoacılara göre, tohumsal logoslara göre kendi kendine hareket eden, ince parçacıklı bir cisimdir.

780

Galenus defin. medicae 29 Vol. XIX p. 355 K. ψυχή ἐστιν —  — κατὰ δὲ τοὺς Στωϊκοὺς σῶμα λεπτομερὲς ἐξ ἑαυτοῦ κινούμενον κατὰ σπερματικοὺς λόγους.

781Fr. 781 Kaynak: Galenos, Parçaların Faydası Üzerine VI 17, III. cilt s. 496 Kühn. Çünkü psykhēye ait pneumanın, eğer varsa, iyi kandan çıkan bir tür buğu olduğu argümanı da imkânsız değildir.

781

Galenus de usu partium VI, 17. Vol. III p. 496 K. οὐδὲ γὰρ οὐδ’ οὗτος ὁ λόγος ἀδύνατος, ὡς ἀναθυμίασίς τις, εἰ γε ἐστίν, αἵματος χρηστοῦ τὸ ψυχικὸν πνεῦμα.

782Fr. 782 Kaynak: Galenos, Hippokrates'in Salgınlar'ı VI'ya Şerh 5, Basel baskısı V 509, XVII B cilt s. 246 Kühn. Psykhēnin pneuma olduğunu düşünenler, onun hem kanın buğusuyla hem de soluk alırken soluk borusundan bedenin içine çekilen ⟨havayla⟩ varlığını koruduğunu söylerler.

782

Galenus comm. 5 in Hippocr. epid. 6 ed. Bas. V 509 K. XVII B 246. ὅσοι γὰρ οἴονται τὴν ψυχὴν εἶναι πνεῦμα, διασῴζεσθαι λέγουσιν αὐτὴν ἔκ τε τῆς ἀναθυμιάσεως τοῦ αἵματος καὶ τοῦ κατὰ τὴν εἰσπνοὴν ἑλκομένου διὰ τῆς τραχείας ἀρτηρίας εἰσω τοῦ σώματος ⟨ἀέρος⟩.

783Fr. 783 Kaynak: Galenos, Solunumun Faydası Üzerine 5, IV. cilt s. 502 Kühn. Bu [psykhēye ait] pneumanın beslenmesi zorunludur. "Peki," derler, "soluk alırken çekilen havadan başka nereden besin alacak?" Oysa onun kanın buğusuyla beslenmesi de, ünlü hekimlerin ve filozofların birçoğuna göründüğü gibi, akla aykırı değildir.

783

Galenus de usu respirat. cp. 5 (K. Vol. IV p. 502) ἀναγκαῖόν ἐστι τοῦτο τὸ πνεῦμα (scil. τὸ ψυχικὸν) τρέφεσθαι. πόθεν οὖν, φασίν, ἄλλοθεν ἕξει τὴν τροφήν, εἰ μὴ παρὰ τοῦ διὰ τῆς εἰσπνοῆς ἑλκομένου; καίτοι κἀκ τῆς τοῦ αἵματος ἀναθυμιάσεως οὐκ ἀπεικὸς αὐτὸ τρέφεσθαι, καθάπερ καὶ πολλοῖς τῶν ἐλλογίμων ἰατρῶν τε καὶ φιλοσόφων ἔδοξεν.

785Fr. 785 Kaynak: Aphrodisiaslı Aleksandros, Ruh Üzerine'ye Ek s. 115, 6 Bruns. Ayrıca psykhē bir cisimse, psykhēli bedenin her yerine yayılan ya ateş ya da ince parçacıklı bir pneumadır. Böyleyse, onun etkisiz ya da rastgele bir hâlde bulunduğunu söylemeyecekleri açıktır; çünkü her ateş ve her pneuma bu kuvveye sahip değildir. Öyleyse kendine has bir eidosla, bir logosla, bir kuvveyle ve, kendi dedikleri gibi, bir gerilimle birlikte olacaktır.

785

Alexander Aphrod. de anima libri mant. p. 115, 6 Bruns. ἔτι εἰ ἡ ψυχὴ σῶμα, ἢ πῦρ ἢ πνεῦμα λεπτομερές ἐστι διὰ παντὸς διῆκον τοῦ ἐμψύχου σώματος. εἰ δὲ τοῦτο, δῆλον ὡς οὐκ ἀργὸν οὐδὲ ὡς ἔτυχεν ἔχον ἐροῦσιν αὐτό. οὐ γὰρ πᾶν πῦρ οὐδὲ πᾶν πνεῦμα ταύτην ἔχει τὴν δύναμιν. μετά τινος οὖν ἔσται εἴδους ἰδίου καὶ λόγου καὶ δυνάμεως καί, ὡς αὐτοὶ λέγουσιν, τόνου.

786Fr. 786 Kaynak: Aphrodisiaslı Aleksandros, Ruh Üzerine s. 26, 13 Bruns. Daha çok da psykhēyi bazı şeylerin belli bir karışımından ve bileşiminden doğuranlara göre psykhē ya bir uyum ya da bazı cisimlerin uyuma göre bir bileşimi olur. Bunlar arasında, psykhēnin bir bakıma ateşle havadan oluşmuş bir pneuma olduğunu söyleyen Stoa'dan gelenler ve Epikuros'un izleyicileri vardır.

786

Alexander Aphrod. de anima p. 26, 13 Bruns. μᾶλλον δὲ κατὰ τοὺς τὴν ψυχὴν γεννῶντας ἐκ ποιᾶς μίξεως τε καὶ συνθέσεως τινων εἴη ἂν ἡ ψυχὴ ἤτοι ἁρμονία ἢ σύνθεσις καθ’ ἁρμονίαν τινῶν σωμάτων. ὧν εἰσιν οἵ τε ἀπὸ τῆς Στοᾶς, πνεῦμα αὐτὴν λέγοντες εἶναι συγκείμενόν πως ἔκ τε πυρὸς καὶ ἀέρος, καὶ οἱ περὶ Ἐπίκουρον.

787Fr. 787 Kaynak: Galenos, Ruhun Huylarının Bedenin Mizaçlarına Bağlılığı Üzerine, Basel baskısı I 346, IV. cilt s. 783 Kühn. Stoacıların görüşü de ousianın aynı cinsi içinde yer alır. Psykhēnin de tabiat gibi bir tür pneuma olduğunu kabul ederler; ama tabiatın pneuması daha nemli ve daha soğuk, psykhēninki daha kuru ve daha sıcaktır. Öyle ki bu pneuma psykhēnin kendine has bir tür maddesidir; maddenin eidosu ise, havamsı ve ateşimsi ousianın ölçülü bir oranda meydana gelen karışımıdır. Çünkü psykhēye ne yalnız hava ne yalnız ateş denebilir; zira canlının bedeni ne son derece soğuk ne son derece sıcak görünür, hatta bunlardan biri tarafından büyük bir farkla baskı altına alınmış da görünmez. Ölçülü olandan birazcık fazla olsa bile, ateşin ölçüsüz fazlalıklarında canlı ateşlenir; havanın baskın olduğu karışımlarda ise soğur, morarır, hissi zayıflar ya da büsbütün kaybolur. Çünkü hava kendi başına soğuktur, ama ateşimsi unsurla karışınca dengeli olur. Artık sana açık olmuştur ki, Stoacılara göre psykhēnin ousiası havanın ve ateşin belli bir karışımından oluşur; Khrysippos da bunların dengeli karışımı sayesinde anlayışlı olmuştur.

787

Galenus περὶ ψυχῆς ἠθῶν ed. Bas. I 346. K. IV. 783. Ἐν ταὐτῷ δὲ γένει τῆς οὐσίας καὶ ἡ τῶν Στωϊκῶν περιέχεται δόξα· πνεῦμα μὲν γάρ τι τὴν ψυχὴν εἶναι βούλονται, καθάπερ καὶ τὴν φύσιν, ἀλλ’ ὑγρότερον μὲν καὶ ψυχρότερον τὸ τῆς φύσεως, ξηρότερον δὲ καὶ θερμότερον τὸ τῆς ψυχῆς. ὥστε καὶ τοῦθ’ ὕλη μέν τις οἰκεία τῆς ψυχῆς ἐστι τὸ πνεῦμα, τὸ δὲ τῆς ὕλης εἶδος ἤτοι κράσεως ἐν συμμετρίᾳ γιγνομένης τῆς ἀερώδους τε καὶ πυρώδους οὐσίας· οὔτε γὰρ ἀέρα μόνον οἷόν τε φάναι τὴν ψυχὴν οὔτε πῦρ, ὅτι μήτε ψυχρὸν ἄκρως ἐμφανῇ γίγνεσθαι ζῴου σῶμα, μήτε ἄκρως θερμόν, ἀλλὰ μηδὲ ἐπικρατούμενον ὑπὸ θατέρου κατὰ μεγάλην ὑπεροχήν, ὅπουγε κἂν βραχεῖ πλέον γένηται τοῦ συμμέτρου, πυρέττει μὲν τὸ ζῷον ἐν ταῖς τοῦ πυρὸς ἀμέτροις ὑπεροχαῖς, καταψύχεται δὲ καὶ πελιδνοῦται καὶ δυσαίσθητον ἢ παντελῶς ἀναίσθητον γίνεται κατὰ τὰς τοῦ ἀέρος κράσεις· οὗτος γὰρ αὐτὸς ὅσον μὲν ἐφ’ ἑαυτῷ ψυχρός ἐστιν, ἐκ δὲ τῆς πρὸς τὸ πυρῶδες στοιχεῖον ἐπιμιξίας εὔκρατος γίνεται· δῆλον οὖν ἤδη σοι γέγονεν, ὡς ἡ τῆς ψυχῆς οὐσία κατὰ ποιὰν κρᾶσιν ἀέρος τε καὶ πυρὸς γίνεται κατὰ τοὺς Στωϊκούς, καὶ συνετὸς μὲν ὁ Χρύσιππος ἀπείργασται διὰ τὴν τούτων εὔκρατον μῖξιν.

788Fr. 788 Kaynak: Galenos, Ruhun Huylarının Bedenin Mizaçlarına Bağlılığı Üzerine, Basel baskısı I 346, IV. cilt s. 786 Kühn. — Herakleitos tarafından da. Çünkü o da şöyle dedi: "Kuru ışık en bilge psykhēdir"; kuruluğun da anlayışın sebebi olduğunu düşünüyordu; "ışık" kelimesi bunu gösterir. Yıldızların da ışık gibi parlak ve aynı zamanda kuru olduklarından en yüksek anlayışa sahip olduklarını düşünürsek, bu görüşün daha iyi olduğuna hükmetmek gerekir; çünkü biri onlarda bunun bulunmadığını söylerse, tanrıların üstünlüğünü hiç hissetmiyor gibi görünür.

788

Galenus περὶ τ. τ. ψυχῆς ἠθῶν. ed. Bas. I 346, K. IV 786. - ὑφ’ Ἡρακλείτου· καὶ γὰρ οὗτος οὕτως εἶπεν· αὐγὴ ξηρὴ ψυχὴ σοφωτάτη, τὴν ξηρότητα πάλιν ἀξιῶν εἶναι συνέσεως αἰτίαν· τὸ γὰρ τῆς αὐγῆς ὄνομα τοῦτ’ ἐνδείκνυται, καὶ βελτίονά γε δόξαν ταύτην εἶναι νομιστέον, ἐννοήσαντας καὶ τοὺς ἀστέρας αὐγοειδεῖς τε ἅμα καὶ ξηροὺς ὄντας ἄκραν σύνεσιν ἔχειν· εἰ γὰρ μή τις αὐτοῖς ὑπάρχειν τοῦτο φαίη, δόξει τῆς τῶν θεῶν ὑπεροχῆς ἀναίσθητος εἶναι.

789Fr. 789 Kaynak: Hermogenes'in İdealar'ına Anonim Şerhler, Walz, Rhetores Graeci VII s. 884. Stoacılar psykhē diye bir şey olmadığını, oluşun unsurların karışımından meydana geldiğini söylerler. Sıcak fazla olunca aslanı meydana getirir; bu yüzden, der, aslan öfkelidir. Unsurlar ölçülü ve aşağı yukarı eşit oranda bir araya gelince insanı meydana getirir. Bu görüşün savunucusu Galenos da olmuştur.

789

Anonymi scholia in Hermog. ideas Walz. Rh. gr. VII p. 884. οἱ μὲν γὰρ Στωϊκοὶ λέγουσι μὴ εἶναι ψυχήν, ἀλλ’ ἐκ τῆς κράσεως τῶν στοιχείων ἀποτελεῖσθαι τὴν γένεσιν· ὅταν μὲν γὰρ πλεονάσῃ τὸ θερμόν, ποιεῖ τὸν λέοντα, ὅθεν, φησί, καὶ θυμικός ἐστιν· ὅταν δὲ κατὰ λόγον καὶ σχεδὸν ἐξ ἴσου συνέλθῃ, ποιεῖ τὸν ἄνθρωπον· ταύτης τῆς δόξης προστάτης ἐγένετο καὶ Γαληνός.

790Fr. 790 Kaynak: Nemesios, İnsanın Tabiatı Üzerine 2, s. 46. Stoacı Kleanthes'in ve Khrysippos'un da küçümsenmeyecek bazı argümanları aktarıldığına göre, Platon'dan gelenlerin bunları nasıl çözdüğünü de anlatmak gerekir. (Ardından Kleanthes'in psykhēnin cisim olduğunu kanıtlayan birkaç argümanı ve bunların çürütülmesi gelir; sonra s. 53'te:) Khrysippos ise şöyle der: Ölüm psykhēnin bedenden ayrılmasıdır. Hiçbir cisimsiz şey bir cisimden ayrılmaz; çünkü cisimsiz olan cisme dokunmaz bile. Psykhē ise bedene hem dokunur hem ondan ayrılır. Öyleyse psykhē bir cisimdir.

790

Nemesius de nat. hom. cp. 2 p. 46. ἐπειδὴ δὲ καὶ Κλεάνθους τοῦ στωϊκοῦ καὶ Χρυσίππου φέρονται λόγοι τινὲς οὐκ εὐκαταφρόνητοι, ἐκθετέον καὶ τούτων τὰς λὺσεις ὡς ἐπέλυσαν οἱ ἀπὸ Πλάτωνος (sequuntur plura Cleanthis argumenta, quibus corpoream animae naturam probabat eorumque refutationes; dein p. 53) Χρύσιππος δέ φησιν ὅτι ὁ θάνατός ἐστι ψυχῆς χωρισμὸς ἀπὸ σώματος· οὐδὲν δὲ ἀσώματον ἀπὸ σώματος χωρίζεται· οὐδὲ γὰρ ἐφάπτεται σώματος ἀσώματον, ἡ δὲ ψυχὴ καὶ ἐφάπτεται καὶ χωρίζεται τοῦ σώματος, σῶμα ἄρα ἡ ψυχή.

792Fr. 792 Kaynak: Aphrodisiaslı Aleksandros, Ruh Üzerine'ye Ek s. 117 Bruns. (Stoacıların psykhēnin cisim olduğunu kanıtladıkları argümanları sayar.) 1. Ona "benzer" yüklemi yükleniyor diye cisim değildir. — 9. Cisimsizin cisimle birlikte etkilenmediğini, dolayısıyla psykhēnin cisimsiz olmadığını söyleyen argüman da yanlıştır. — 21. Hiçbir cisimsizin cisimden ayrılmadığını, psykhēnin ise bedenden ayrıldığını, dolayısıyla cisimsiz olmadığını söyleyen argüman da sağlam değildir. — 28. Yalnız birbirine dokunan şeylerin birbirinden ayrıldığını söylemek de doğru değildir. — 30. Ayrıca, "neyle soluyorsak onunla soluk sahibiyiz, psykhēyle de psykhēliyiz" sözü doğru değildir; canlılar doğuştan gelen pneuma olmadan var olamıyorsa bile, bu yüzden o pneuma psykhē değildir.

792

Alexander Aphrod. de anima libri mant. p. 117 (argumenta Stoicorum enumerat, quibus animam corpus esse probabant). 1. οὔτε γὰρ ἐπεὶ κατηγορεῖται τὸ ὅμοιον αὐτῆς, διὰ τοῦτό ἐστιν σῶμα. - 9. ἀλλὰ καὶ ὁ λόγος ψευδὴς ὁ λέγων ἀσώματον σώματι μὴ συμπάσχειν, ὥστε μὴ εἶναι ἀσώματον τὴν ψυχήν. - 21. οὐχ ὑγιὴς δὲ λόγος οὐδὲ ὁ λέγων μηδὲν ἀσώματον σώματος χωρίζεσθαι, τὴν δὲ ψυχὴν τοῦ σώματος χωρίζεσθαι, ὥστε μὴ εἶναι ἀσώματον. - 28. οὐκ ἀληθὲς δὲ οὐδὲ τὸ λέγειν ταῦτα χωρίζεσθαι ἀπ’ ἀλλήλων, ὅσα ἅπτεται ἀλλήλων. - 30. ἔτι οὐκ ἀληθὲς τὸ ᾧ ἀναπνέομεν, τούτῳ ἐσμὲν ἔμπνοι, τῇ δὲ ψυχῇ ἔμψυχοι· οὐδὲ εἰ ἄνευ τοῦ συμφύτου πνεύματος μὴ δύναιτο τὰ ζῷα εἶναι, διὰ τοῦτο τοῦτό ἐστι ψυχή.

793Fr. 793 Kaynak: Aphrodisiaslı Aleksandros, Ruh Üzerine s. 18, 10 Bruns. Bir cismin parçalarının da zorunlu olarak cisim olduğunu —tıpkı yüzeyin parçalarının yüzey, çizginin parçalarının çizgi, zamanın parçalarının zaman olması gibi—, canlının da bir cisim olduğu için parçaları olan eidos ve maddenin de cisim olduğunu söylemek yanılanların işidir. Aynı eser s. 18, 27. "Parçası cisim olan şey kendisi de cisimdir; his de psykhēnin bir parçası olduğu için cisimdir; öyleyse psykhē de cisimdir" diyen argüman da hiçbir şey göstermez. — s. 19, 2. Çünkü psykhē bir cisimse ve madde gibi bir cisim değilse, madde ile eidostan oluşacaktır; zira onlara göre maddenin dışındaki her cisim böyledir.

793

Alexander Aphrod. de anima p. 18, 10 Bruns. τὸ δὲ λέγειν τῶν τοῦ σώματος μερῶν ἀνάγκην εἶναι καὶ τὰ μέρη σώματα εἶναι, ὥσπερ καὶ τῆς ἐπιφανείας καὶ τῆς γραμμῆς καὶ τοῦ χρόνου τὰ μέρη τῆς μὲν ἐπιφάνειαι, τῆς δὲ γραμμαί, τοῦ δὲ χρόνοι, μέρη δὲ τοῦ ζῴου σώματος ὄντος τό τε εἶδος καὶ ἡ ὕλη, ὥστε καὶ σώματα, πεπλανημένων. idem p. 18, 27. ἀλλ’ οὐδὲ ὁ λέγων λόγος οὗ τὸ μέρος σῶμα καὶ αὐτὸ σῶμα, τῆς δὲ ψυχῆς ἡ αἴσθησις μέρος οὖσα σῶμά ἐστι, καὶ αὐτὴ ἄρα σῶμα, δείκνυσίν τι. - p. 19, 2. καὶ γὰρ εἰ σῶμα ἡ ψυχή, καὶ σῶμα οὐχ ὡς ἡ ὕλη, ἔσται ἐξ ὕλης καὶ εἴδους, εἴγε πᾶν σῶμα κατ’ αὐτοὺς τὸ παρὰ τὴν ὕλην τοιοῦτον.

794Fr. 794 Kaynak: Aphrodisiaslı Aleksandros, Ruh Üzerine'ye Ek s. 113, 31 Bruns. Psykhē bir cisimse ve her cisim kendi tabiatıyla en azından bir his aracılığıyla hissedilebiliyorsa (fiilen var olan ve, kendi dedikleri gibi, nitelik kazanmış cisimlerden söz ediyorum), psykhē de hissedilebilir olurdu (çünkü ona niteliksiz bir cisim demeyecekler; o zaman madde olurdu). Ama hissedilebilir değildir; öyleyse cisim değildir.

794

Alexander Aphrod. de anima libri mant. p. 113, 31 Bruns. εἰ ἡ ψυχὴ σῶμα, πᾶν δὲ σῶμα μιᾷ γέ τινι αἰσθήσει αἰσθητὸν τῇ αὑτοῦ φύσει (λέγω δὲ περὶ τῶν ἐνεργείᾳ ὄντων σωμάτων καί, ὥς φασιν αὐτοί, πεποιωμένων) εἴη ἂν καὶ ἡ ψυχὴ αἰσθητή (οὐ γὰρ δὴ ἄποιόν γε σῶμα αὐτὴν ἐροῦσιν, ἔσται γὰρ ὕλη) οὐκ ἔστιν δέ· οὐκ ἄρα σῶμα.

797Fr. 797 Kaynak: Aphrodisiaslı Aleksandros, Ruh Üzerine'ye Ek s. 115, 32 Bruns. Psykhē bedende bir kabın içindeymiş gibi de bulunamaz; çünkü o zaman beden bütünüyle psykhēli olmazdı. Yan yana konma yoluyla da bulunamaz; çünkü o zaman da beden bütünüyle psykhēli olmaz. … Eğer baştan başa her yerine yayılmışsa —çünkü bedenin her yeri psykhēlidir—, bir cismin bir cismin içinden nasıl geçtiğini göstermek gerekir. Ayrıca, onlara göre psykhēnin nitelikleri de bedenin nitelikleri de cisim olduğundan, aynı şeyde, birbirinin içinden geçen ve aynı yerde bulunan birçok farklı cisim olur. s. 116, 13. Ayrıca aretēler ve tekhnēler de cisimse, bunlar bir şeye eklendiğinde bedeni nasıl sıkıştırmaz ya da büyütmez?

797

Alexander Aphrod. de anima libri mant. p. 115, 32 Bruns. ἀλλ’ οὐδὲ ὡς ἐν ἀγγείῳ τῷ σώματι εἴη ἂν ἡ ψυχή. εἴη γὰρ ἂν καὶ οὕτως οὐχ ὅλον ἔμψυχον τὸ σῶμα. ἀλλὰ οὐδὲ κατὰ παράθεσιν. οὐδὲ γὰρ οὕτως ὅλον ἔμψυχον ἔσται τὸ σῶμα. —  — εἰ δὲ ὅλον δι’ ὅλου, ἐπειδὴ πᾶν τὸ σῶμα ἔμψυχον, πῶς σῶμα διὰ σώματος διήκει, δεικνύναι δεῖ. καὶ γὰρ καί, ἐπεὶ αἱ τῆς ψυχῆς ποιότητες σώματα κατ’ αὐτοὺς καὶ αἱ τοῦ σώματος, πολλὰ σώματά ἐστιν ἐν τῷ αὐτῷ καὶ διάφορα δι’ ἀλλήλων διήκοντα καὶ ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ. p. 116, 13. ἔτι εἰ καὶ αἱ ἀρεταὶ σώματα καὶ αἱ τέχναι, πῶς οὐ προσγενόμενα ταῦθτά τινι στενοχωρήσει τὸ σῶμα ἢ αὐξήσει;

798Fr. 798 Kaynak: Aphrodisiaslı Aleksandros, Aristoteles'in Topikler'ine Şerh II, Aldus baskısı s. 93, s. 173, 14. Çünkü psykhēnin bir cisim olduğunu söyleyenden, bir cismin bir cismin içinden geçtiği ve psykhēnin bir unsur ya da unsurlardan oluşmuş olduğu sonucu çıkar.

798

Alexander Aphrod. in Aristot. Topica II p. 93 Ald. p. 173, 14. ἐπεὶ τῷ λέγοντι τὴν ψυχὴν σῶμα ἕπεται τὸ σῶμα διὰ σώματος χωρεῖν καὶ τὸ στοιχεῖον αὐτὴν εἶναι ἢ ἐκ στοιχείων.

799Fr. 799 Kaynak: Plotinos, Enneadlar IV 7, 10 (II. cilt s. 114 Müller). Ayrıca psykhē cisim olduğu hâlde [bedenin] her yerinden geçmişse, öbür cisimlerdeki karışım gibi o da karışmış olur. Cisimlerin karışımı karışanlardan hiçbirinin fiilen var olmasına izin vermiyorsa, psykhē de artık bedenlerde ⟨fiilen⟩ bulunmaz, yalnız kuvve hâlinde bulunur ve psykhē olmayı yitirir; tıpkı tatlıyla acı karıştırılınca tatlının artık var olmaması gibi. Öyleyse psykhēmiz yoktur. Bir cismin bir cisme baştan başa karışması, öyle ki biri neredeyse öbürünün de orada bulunması, ikisinin eşit hacim kaplaması ve bütünü tutması, öbürü eklendiğinde de hiçbir büyüme olmaması ise, kesmediği hiçbir şey bırakmayacaktır. Çünkü karışım büyük parçaların sırayla yan yana gelmesiyle olmaz (böyle olursa yan yana konma olacağını söylerler); eklenen şey, daha küçük olduğu hâlde, her yerden geçmiştir (bu da imkânsızdır: küçüğün büyüğe eşit olması); ama yine de her yerden geçmişse her şeyi her yerinden keser. … Öyleyse bir cismin baştan başa geçmesi mümkün değildir; psykhē ise baştan başa geçer; öyleyse cisimsizdir.

799

Plotinus Ennead. IV lib. VII 10 (Vol. II p. 114 Mü.). ἔτι εἰ σῶμα οὖσα ἡ ψυχὴ διῆλθε διὰ παντός, κἂν κραθεῖσα εἴη, ὃν τρόπον τοῖς ἄλλοις σώμασιν ἡ κρᾶσις· εἰ δὲ ἡ τῶν σωμάτων κρᾶσις οὐδὲν ἐνεργείᾳ ἐᾷ εἶναι τῶν κραθέντων, οὐδ’ ἂν ἡ ψυχὴ ἔτι ⟨ἐνεργείᾳ⟩ ἐνείη τοῖς σώμασιν, ἀλλὰ δυνάμει μόνον, ἀπολέσασα τὸ εἶναι ψυχή· ὥσπερ εἰ γλυκὺ καὶ πικρὸν κραθείη, τὸ γλυκὺ οὐκ ἔστιν· οὐκ ἄρα ἔχομεν ψυχήν. τὸ δὲ δὴ σῶμα ὂν σώματι κεκράσθαι ὅλον δι’ ὅλου, ὡς ὅπου ἂν ᾗ, καὶ θάτερον εἶναι, ἴσον ὄγκον ἀμφοτέρων καὶ τὸ πᾶν κατεχόντων, καὶ μηδεμίαν αὔξησιν γεγονέναι ἐπεμβληθέντος τοῦ ἑτέρου, οὐδὲν ἀπολείψει ὃ μὴ τέμῃ. οὐ γὰρ κατὰ μεγάλα μέρη παραλλὰξ ἡ κρᾶσις (οὕτω γάρ φασι παράθεσιν ἔσεσθαι), διεληλυθὸς δὲ διὰ παντὸς τὸ ἐπεμβληθὲν [ἐπὶ] σμικρότερον (ὅπερ ἀδύνατον, τὸ ἔλαττον ἴσον γενέσθαι τῷ μείζονι) ἀλλ’ οὖν διεληλυθὸς πᾶν τέμνει κατὰ πᾶν. —  — - οὐ τοίνυν ὅλον δι’ ὅλου χωρεῖν δυνατὸν τὸ σῶμα· ἡ δὲ ψυχὴ δι’ ὅλων· ἀσώματος ἄρα.

800Fr. 800 Kaynak: Longinos, Eusebios'ta, İncil'e Hazırlık XV, s. 823a. Psykhēye ait şeylerin cisimlerde hiçbir izi ya da kanıtı bulunmaz; biri Epikuros ve Khrysippos gibi, psykhēye ait etkinliklerin oluşumu için her taşı yerinden oynatmaya ve cismin her gücünü araştırmaya hevesli olsa bile.

800

Longinus apud Eusebium praep. evang. XV p. 823 a. τῶν δὲ περὶ ψυχὴν ἴχνος οὐδὲν οὐδὲ τεκμήριον ἐν τοῖς σώμασιν εὑρίσκεται, κἂν εἰ φιλοτιμοῖτό τις, ὡς Ἐπίκουρος καὶ Χρύσιππος, ἅπαντα λίθον κινεῖν καὶ πᾶσαν ἐρευνᾶν δύναμιν σώματος εἰς γένεσιν τῶν περὶ ψυχῆς πράξεων.

801Fr. 801 Kaynak: Iamblikhos, Ruh Üzerine, Stobaios'ta, Seçmeler I s. 371, 22. Psykhēnin bir cisim olduğunu kabul edenler, örneğin Stoacılar ve daha başka birçokları, artık bunlara katılmazlar; … çünkü bunların hepsi ona cisme benzer hareketler yüklerler.

801

Jamblichus de anima apud Stobaeum ed. I p. 371, 22. οὐ μὴν ἔτι γε τούτοις συγχωροῦσιν οἱ σῶμα τὴν ψυχὴν ὑπολαμβάνοντες, οἷον οἱ Στωϊκοὶ καὶ ἄλλοι πλείονες· —  — πάντες γὰρ οὗτοι σωματοειδεῖς τὰς κινήσεις αὐτῇ ἀποδιδόασιν.

804Fr. 804 Kaynak: Plotinos, Enneadlar IV 7, 11 (II. cilt s. 115 Müller). Aynı pneumanın önce tabiat olduğunu, soğukta bulunup sertleşince [demirin suya daldırılıp su alması gibi] psykhē hâline geldiğini, soğukta daha ince olduğunu söylemelerine gelince —bu da saçmadır, çünkü birçok canlı sıcakta doğar ve soğumamış bir psykhēsi vardır—, yine de tabiatın, dışarıdaki rastlantılarla psykhē hâline gelen şeyden önce geldiğini söylerler. Böylece daha kötü olanı ilk yapmak, ondan önce de meleke dedikleri daha aşağı bir şey koymak durumuna düşerler; nous ise en sonda gelir, besbelli psykhēden doğmuş olarak.

804

Plotinus Ennead. IV lib. VII 11 (Vol. II p. 115 Mü.). τὸ δὲ φύσιν μὲν πρότερον τὸ αὐτὸ πνεῦμα λέγειν, ἐν δὲ ψυχρῷ γενομένην καὶ στομωθεῖσαν ψυχὴν γίγνεσθαι, λεπτοτέραν ἐν ψυχρῷ γενομένην, - ὃ δὴ καὶ αὐτὸ ἄτοπον· πολλὰ γὰρ ζῷα ἐν θερμῷ γίγνεται καὶ ψυχὴν ἔχει οὐ ψυχθεῖσαν - ἀλλ’ οὖν φασί γε προτέραν φύσιν ψυχῆς εἶναι κατὰ συντυχίας τὰς ἔξω γιγνομένης. συμβαίνει οὖν αὐτοῖς τὸ χεῖρον πρῶτον ποιεῖν καὶ πρὸ τούτου ἄλλο ἔλαττον, ἣν λέγουσιν ἕξιν· ὁ δὲ νοῦς ὕστατος, ἀπὸ τῆς ψυχῆς δηλονότι γενόμενος.

806Fr. 806 Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine 41, 1052f. [Khrysippos] karnın içindeki bebeğin bir bitki gibi tabiat tarafından beslendiğini düşünür; doğunca da havayla soğuyup sertleşen pneumanın değiştiğini ve canlı hâline geldiğini; bu yüzden psykhēye adının soğumadan [psyksis] verilmesinin yersiz olmadığını. Ama sonra kendi kendisiyle çelişerek psykhēyi tabiattan daha seyrek ve daha ince parçacıklı bir pneuma sayar. 1053d. Psykhēnin oluşumuna dair argümanı, ispatı öğretisiyle çelişir. Psykhēnin, bebek doğduğunda, pneumanın soğuyarak adeta su alıp sertleşmesiyle değişmesi sonucu meydana geldiğini söyler; psykhēnin oluştuğunu ve [bedenden] sonra geldiğini ispat etmek için de en çok çocukların huy ve karakter bakımından anne babalarına benzemesini kullanır. … Biri [Stoacıların görüşünü savunarak], benzerlik bedenlerin karışımlarında meydana geldiği için, psykhēlerin oluştuktan sonra değiştiğini söylerse, psykhēnin oluştuğuna dair kanıtı çürütmüş olur; çünkü psykhē böylece doğmamış olduğu hâlde, [bedene] girince benzerliğin karışımıyla değişebilir. Aynı yazar, İlk Soğuk Üzerine 2. Stoacılar bebeklerin bedenlerindeki pneumanın da soğuyarak sertleştiğini ve değişip tabiattan psykhē hâline geldiğini söylerler. Krş. Porphyrios, Ruh Üzerine, Eusebios'ta, İncil'e Hazırlık XV, s. 813c. Onu [psykhēyi], belli bir hâldeki pneuma ya da havanın soğutmasıyla ve adeta suya daldırılmasıyla tutuşmuş veya sertleşmiş nous sahibi bir ateş diye açıklayan kişi nasıl utançla dolmaz? Plutarkhos, Ortak Kavramlar Üzerine 46, 1084e. En sıcağı ve en ince parçacıklıyı soğutma ve yoğunlaştırmayla doğuruyorlar. Çünkü psykhē besbelli en sıcak ve en ince parçacıklı şeydir; onu ise, bedenin soğuması ve yoğunlaşmasıyla, pneumayı adeta sertleştirerek değiştirmesiyle, bitkisel olandan psykhēye ait olana dönüşmüş sayarlar. Güneşin de, nemin nous sahibi ateşe dönüşmesiyle psykhēli hâle geldiğini söylerler.

806

Plutarchus de Stoic. repugn. cp. 41 p. 1052f. Τὸ βρέφος ἐν τῇ γαστρὶ φύσει τρέφεσθαι νομίζει καθάπερ φυτόν· ὅταν δὲ τεχθῇ, ψυχόμενον ὑπὸ τοῦ ἀέρος καὶ στομούμενον τὸ πνεῦμα μεταβάλλειν καὶ γίνεσθαι ζῷον· ὅθεν οὐκ ἀπὸ τρόπου τὴν ψυχὴν ὠνομάσθαι παρὰ τὴν ψῦξιν. Αὐτὸς δὲ πάλιν τὴν ψυχὴν ἀραιότερον πνεῦμα τῆς φύσεως καὶ λεπτομερέστερον ἡγεῖται, μαχόμενος αὑτῷ. p. 1053 d. ὁ περὶ ψυχῆς γενέσεως αὐτῷ λόγος μαχομένην ἔχει πρὸς τὸ δόγμα τὴν ἀπόδειξιν. Γίνεσθαι μὲν γάρ φησι τὴν ψυχήν, ὅταν τὸ βρέφος ἀποτεχθῇ, καθάπερ στομώσει τῇ περιψύξει τοῦ πνεύματος μεταβαλόντος· ἀποδείξει δὲ χρῆται τοῦ γεγονέναι τὴν ψυχὴν καὶ μεταγενεστέραν εἶναι μάλιστα τῷ καὶ τὸν τρόπον καὶ τὸ ἦθος ἐξομοιοῦσθαι τὰ τέκνα τοῖς γονεῦσι. —  — - Εἰ δὲ φήσει τις (Stoicorum sententiam sc. defendens), ὅτι ταῖς κράσεσι τῶν σωμάτων ἐγγινομένης τῆς ὁμοιότητος, αἱ ψυχαὶ γενόμεναι μεταβάλλουσι, διαφθείρει τὸ τεκμήριον τοῦ γεγονέναι τὴν ψυχήν· ἐνδέχεται γὰρ οὕτω καὶ ἀγένητον οὖσαν, ὅταν ἐπεισέλθῃ, μεταβάλλειν τῇ κράσει τῆς ὁμοιότητος. idem de primo frigido cp. 2. Οἱ δὲ Στωϊκοὶ καὶ τὸ πνεῦμα λέγουσιν ἐν τοῖς σώμασι τῶν βρεφῶν τῇ περιψύξει στομοῦσθαι καὶ μεταβάλλον ἐκ φύσεως γίνεσθαι ψυχήν. cf. Porphyrius de anima apud Eusebium praep. evang. XV p. 813c. πῶς δὲ οὐκ αἰσχύνης γέμων ὁ πνεῦμα πῶς ἔχον αὐτὴν (scil. τὴν ψυχὴν) ἀποδιδούς, ἢ πῦρ νοερόν, τῇ περιψύξει καὶ οἷον βαφῇ τοῦ ἀέρος ἀναφθὲν ἢ στομωθέν. Plutarchus de comm. not. cp. 46 p. 1084e. τὸ θερμότατον περιψύξει καὶ πυκνώσει τὸ λεπτομερέστατον γεννῶντες. ἡ γὰρ ψυχὴ θερμότατόν ἐστι δήπου καὶ λεπτομερέστατον· ποιοῦσι δ’ αὐτὴν τῇ περιψύξει καὶ πυκνώσει τοῦ σώματος, οἷον στομώσει τὸ πνεῦμα μεταβάλλοντος, ἐκ φυτικοῦ ψυχικὸν γενόμενον. γεγονέναι δὲ καὶ τὸν ἥλιον ἔμψυχον λέγουσι, τοῦ ὑγροῦ μεταβάλλοντος εἰς πῦρ νοερόν.

807Fr. 807 Kaynak: Hippolytos, Felsefe 21 (Diels, Doxographi Graeci s. 571, 17). Stoacılar, Khrysippos ve Zenon. Psykhēnin ölümsüz olduğunu, ama cisim olduğunu ve çevreleyen havanın soğutmasıyla oluştuğunu söylerler; bu yüzden ona psykhē denir. Psykhēlerin sayısı belirli olduğundan, bir bedenden ötekine geçiş olduğunu da kabul ederler.

807

Hippolytus Philos. 21 (DDG p. 571, 17) Stoici, Chrysippus et Zeno. τὴν δὲ ψυχὴν λέγουσιν ἀθάνατον εἶναι, σῶμα δέ, καὶ γενέσθαι ἐκ τῆς περιψύξεως τοῦ ἀέρος τοῦ περιέχοντος, διὸ καὶ καλεῖσθαι ψυχήν· ὁμολογοῦσι δὲ καὶ μετενσωμάτωσιν γίνεσθαι ὡρισμένων οὐσῶν τῶν ψυχῶν.

808Fr. 808 Kaynak: Origenes, İlkeler Üzerine (Rufinus'un çevirisi) II 8, s. 96 Delarue. Psykhēye adının soğumadan [psyksis] verildiğini düşünür.

808

Origenes de principiis (interpr. Rufino) II cp. 8 p. 96 ed. Delar. ψυχὴν παρὰ τὴν ψύξιν nominatam esse putat.

809Fr. 809 Kaynak: Areios Didymos, Fizik Özeti Fr. 39 Diels (Doxographi Graeci s. 471, 18; Eusebios, İncil'e Hazırlık XV 20, 6). Psykhēnin doğmuş ve yok olabilir olduğunu söylerler. Ama bedenden ayrılınca hemen yok olmaz, bir süre kendi başına varlığını sürdürür: erdemlilerin psykhēsi her şeyin ateşe çözülmesine kadar, akılsızlarınki ise belli bir süre. Psykhēlerin varlığını sürdürmesini şu anlamda söylerler: bedenden ayrılıp psykhē hâline gelen ve psykhēnin daha küçük ousiasına dönüşen bizler varlığımızı sürdürürüz; akılsız insanların ve akılsız hayvanların psykhēleri ise bedenleriyle birlikte yok olur.

809

Arius Didymus epit. phys. fr. 39 Diels (DG p. 471, 18. Euseb praep. evang. XV 20, 6). τὴν δὲ ψυχὴν γενητήν τε καὶ φθαρτὴν λέγουσιν. οὐκ εὐθὺς δὲ τοῦ σώματος ἀπαλλαγεῖσαν φθείρεσθαι, ἀλλ’ ἐπιμένειν τινὰς χρόνους καθ’ ἑαυτήν· τὴν μὲν τῶν σπουδαίων μέχρι τῆς εἰς πῦρ ἀναλύσεως τῶν πάντων, τὴν δὲ τῶν ἀφρόνων πρὸς ποσούς τινας χρόνους. τὸ δὲ διαμένειν τὰς ψυχὰς οὕτως λέγουσιν, ὅτι διαμένομεν ἡμεῖς ψυχαὶ γενόμενοι τοῦ σώματος χωρισθέντες καὶ εἰς ἐλάττω μεταβαλόντες οὐσίαν τὴν τῆς ψυχῆς, τὰς δὲ τῶν ἀφρόνων καὶ ἀλόγων ζῴων ψυχὰς συναπόλλυσθαι τοῖς σώμασι.

810Fr. 810 Kaynak: Aetios, Görüşler IV 7, 3. Stoacılara göre [psykhē] bedenden çıkınca hemen yok olmaz. Daha zayıf olanı, ki terbiyesizlerin psykhēsidir, donuk bir bileşim hâline gelir; daha güçlü olanı ise, bilgelerinki gibi, ateşe dönüşmeye kadar yaşar. Theodoretos, Yunan Hastalıklarının Tedavisi V 23, s. 73, 24. Stoacılar bedenlerden ayrılan psykhēlerin varlıklarını sürdürdüğünü ve kendi başlarına yaşadıklarını söylediler; ama daha zayıf olanın kısa bir süre, daha güçlü olanın ise bütünün ateşe dönüşmesine kadar.

810

Aëtius Plac. IV 7, 3. οἱ Στωϊκοὶ ἐξιοῦσαν ἐκ τῶν σωμάτων οὔπω φθείρεσθαι· ⟨καὶ⟩ τὴν μὲν ἀσθενεστέραν ἀμαυρὸν σύγκριμα γίνεσθαι (ταύτην δ’ εἶναι ⟨τὴν⟩ τῶν ἀπαιδεύτων). τὴν δὲ ἰσχυροτέραν (οἵα ἐστὶ περὶ τοὺς σοφούς) ζῆν μέχρι τῆς ἐκπυρώσεως. Theodoretus graec. aff. cur. V 23 p. 73, 24. οἱ δὲ Στωϊκοὶ τὰς χωριζομένας τῶν σωμάτων ψυχὰς διαρκεῖν μὲν καὶ καθ’ αὑτὰς ζῆν ἔφασαν, ἀλλὰ τὴν μὲν ἀσθενεστέραν ἐπ’ ὀλίγον, τὴν δέ γε ἰσχυροτέραν μέχρι τῆς τοῦ παντὸς ἐκπυρώσεως.

811Fr. 811 Kaynak: Diogenes Laertios VII 157. Kleanthes bütün [psykhēlerin] ateşe dönüşmeye kadar varlığını sürdürdüğünü, Khrysippos ise yalnız bilgelerinkinin sürdürdüğünü söyler.

811

Diogenes Laërt. VII 157. Κλεάνθης μὲν οὖν πάσας (scil. τὰς ψυχὰς) ἐπιδιαμένειν μέχρι τῆς ἐκπυρώσεως, Χρύσιππος δὲ τὰς τῶν σοφῶν μόνων.

812Fr. 812 Kaynak: Sextus Empiricus, Matematikçilere Karşı IX 71. Tanrılar hakkındaki inanç böyle bir şey değildir ve bir çelişkiye yol açmaz, tersine olup bitenlerle uyumlu görünür. Çünkü psykhēlerin aşağı doğru gittiğini düşünmek de mümkün değildir: ince parçacıklı ve pneuma olduğu kadar ateş tabiatında da olduklarından, daha çok yukarıdaki yerlere doğru hafifçe yükselirler. Kendi başlarına da varlıklarını sürdürürler; Epikuros'un dediği gibi bedenlerden kurtulunca duman gibi dağılmazlar. Çünkü daha önce de onları bir arada tutan beden değildi; tersine bedenin bir arada kalmasının sebebi onlardı, hatta çok daha önce kendilerininkinin. Güneşin çadırından çıkmış olarak Ay'ın altındaki yerde otururlar; orada havanın katışıksızlığı sayesinde varlıklarını daha uzun süre sürdürürler; öbür yıldızlar gibi kendilerine uygun besin olarak topraktan yükselen buğuyu kullanırlar; o yerlerde onları çözecek bir şey de yoktur. Psykhēler varlıklarını sürdürüyorsa, aynı psykhēler daimōn olur; daimōnlar varsa tanrıların da var olduğunu söylemek gerekir vb.

812

Sextus adv. math. IX 71. ἡ δὲ περὶ θεῶν ὑπόληψις οὐ τοιαύτη τις ἐστὶν οὐδὲ μάχην ὑπέβαλλεν, ἀλλὰ σύμφωνος τοῖς γιγνομένοις ἐφαίνετο. καὶ γὰρ οὐδὲ τὰς ψυχὰς ἔνεστιν ὑπονοῆσαι κάτω φερομένας· λεπτομερεῖς γὰρ οὖσαι καὶ οὐχ ἧττον πυρώδεις ἢ πνευματώδεις εἰς τοὺς ἄνω μᾶλλον τόπους κουφοφοροῦσιν. καὶ καθ’ αὑτὰς δὲ διαμένουσι καὶ οὐχ, ὡς ἔλεγεν Ἐπίκουρος, ἀπολυθεῖσαι τῶν σωμάτων καπνοῦ δίκην σκίδνανται. οὐδὲ γὰρ πρότερον τὸ σῶμα διακρατητικὸν ἦν αὐτῶν, ἀλλ’ αὐταὶ τῷ σώματι συμμονῆς ἦσαν αἴτιαι, πολὺ δὲ πρότερον καὶ ἑαυταῖς. ἔκσκηνοι γοῦν ἡλίου γενόμεναι τὸν ὑπὸ σελήνην οἰκοῦσι τόπον, ἐνθάδε τε διὰ τὴν εἰλικρίνειαν τοῦ ἀέρος πλείονα πρὸς διαμονὴν λαμβάνουσι χρόνον, τροφῇ τε χρῶνται οἰκείᾳ τῇ ἀπὸ γῆς ἀναθυμιάσει ὡς καὶ τὰ λοιπὰ ἄστρα, τὸ διαλῦσόν τε αὐτὰς ἐν ἐκείνοις τοῖς τόποις οὐκ ἔχουσιν. εἰ οὖν διαμένουσιν αἱ ψυχαί, δαίμοσιν αἱ αὐταὶ γίγνονται· εἰ δὲ δαίμονές εἰσι ῥητέον καὶ θεοὺς ὑπάρχειν etc.

815Fr. 815 Kaynak: Homeros'un İlyada'sına Şerhler XXIII 65. Rüyanın görünüşünü son derece özenle işler; çünkü dostunun suretinin izi Akhilleus'un kulaklarında çınlamaktadır. Antisthenes buradan psykhēlerin kendilerini kuşatan bedenlerle aynı biçimde olduğunu söyler; Khrysippos ise psykhēlerin bedenden ayrıldıktan sonra küre biçimini aldığını öğretir.

815

Scholia in Hom. Iliad. Ψ 65. ἄκρως δὲ ἐπεξεργάζεται τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ ὀνείρου· ἔναυλος γὰρ τῷ Ἀχιλλεῖ ὁ τοῦ φίλου τύπος. ἐντεῦθεν Ἀντισθένης ὁμοσχήμονάς φησι τὰς ψυχὰς τοῖς περιέχουσι σώμασιν εἶναι, Χρύσιππος δὲ μετὰ τὸν χωρισμὸν τοῦ σώματος σφαιροειδεῖς γενέσθαι δογματίζει.

819Fr. 819 Kaynak: Origenes, Kelsos'a Karşı I, I. cilt s. 66, 2 Koetschau (s. 331 Delarue). Sanki psykhēnin ölümsüzlüğüne ve onun hakkında bir bedenden ötekine geçiş üzerine söylenenlere inanan Platoncu için de, onların bu onayını alaya alan Stoacılara göre aptallığa kapılmış olduğunu söylüyormuşuz gibi.

819

Origenes contra Celsum I Vol. I p. 66, 2 Kö. (p. 331 ed. Delarue). ὡς εἰ λέγοιμεν καὶ τὸν Πλατωνικόν, πιστεύοντα τῇ ἀθανασίᾳ τῆς ψυχῆς καὶ τοῖς περὶ αὐτῆς λεγομένοις περὶ μετενσωματώσεως, μωρίαν ἀνειληφέναι ὡς πρὸς τοὺς Στωϊκούς, διασύροντας τὴν τούτων συγκατάθεσιν.

821Fr. 821 Kaynak: Areios Didymos, Fizik Özeti Fr. 39 Diels (Doxographi Graeci s. 471, 11). Bütünde bir psykhē bulunduğunu söylerler; ona eter ve hava derler; karayı ve denizi çepeçevre ⟨kuşatır⟩ ve onlardan buğu olarak yükselmiştir. Öbür psykhēler, canlılardakiler de çevreleyen havadakiler de, ona bitişiktir; çünkü ölenlerin psykhēleri orada varlıklarını sürdürür. Bazıları bütünün psykhēsinin ebedî olduğunu, öbürlerinin ise sonunda onunla karıştığını söyler. Her psykhēnin kendi içinde yöneten bir kısmı vardır; bu da hayat, his ve dürtüdür.

821

Arius Didymus epit. phys. fr. 39 Diels (DG p. 471, 11). εἶναι δὲ ψυχὴν ἐν τῷ ὅλῳ φασίν, ὃ καλοῦσιν αἰθέρα καὶ ἀέρα, κύκλῳ περι⟨έχουσαν⟩ γῆν καὶ θάλασσαν καὶ ἐκ τούτων ἀναθυμιαθεῖσ⟨αν⟩· τὰς δὲ λοιπὰς ψυχὰς προσπεφυκέναι ταύτῃ, ὅσαι τε ἐν ζῴοις εἰσὶ καὶ ὅσαι ἐν τῷ περιέχοντι· διαμένειν γὰρ ἐκεῖ τὰς τῶν ἀποθανόντων ψυχάς. ἔνιοι δὲ τὴν μὲν τοῦ ὅλου ἀΐδιον, τὰς δὲ λοιπὰς συμμίγνυσθαι ἐπὶ τελευτῇ εἰς ἐκείνην. ἔχειν δὲ πᾶσαν ψυχὴν ἡγεμονικόν τι ἐν αὑτῇ, ὃ δὴ ζωὴ καὶ αἴσθησίς ἐστι καὶ ὁρμή.

823Fr. 823 Kaynak: Aphrodisiaslı Aleksandros, Ruh Üzerine'ye Ek s. 118, 6 Bruns. Psykhēnin, aynı şey bir bakıma sırayla kâh düşünen, kâh öfkelenen, kâh arzu eden bir şeymiş gibi tek bir yetisi olmadığı gösterilmelidir.

823

Alexander Aphrod. de anima libri mant. p. 118, 6 Brunσ. Ὅτι μὴ μία ἡ τῆς ψυχῆς δύναμις, ὡς τὴν αὐτήν πως ἔχουσαν ποτὲ μὲν διανοεῖσθαι, ποτὲ δὲ ὀργίζεσθαι, ποτὲ δ’ ἐπιθυμεῖν παρὰ μέρος δεικτέον.

824Fr. 824 Kaynak: Themistios, Aristoteles'in Ruh Üzerine'sinin Parafrazı I 1, s. 5 Spengel. Kimileri psykhēnin tek bir dayanak üzerinde bulunarak çok yetili olduğunu düşünür; kimileri de, Stoacılar gibi, parçaları yerlerine göre de ayırarak çok parçalı olduğunu.

824

Themistius paraphr. in Arist. de anima I 1 p. 5 Sp. οἱ μὲν πολυδύναμον ἀξιοῦσιν εἶναι τὴν ψυχὴν ἐφ’ ἑνὸς οὖσαν ὑποκειμένου, οἱ δὲ πολυμερῆ, διορίζοντες καὶ τοῖς τόποις τὰ μέρη, ὥσπερ οἱ Στωϊκοί.

825Fr. 825 Kaynak: Iamblikhos, Ruh Üzerine, Stobaios'ta, Seçmeler I s. 373, 15 W. Bunun üzerine şunu da düşünmek gerekir: Stoacılar herhangi bir psykhēnin bütün etkinliklerini yönetilen ve psykhēsiz şeylerle karıştırırlar, Platon'dan gelenler ise hepsini değil.

825

Jamblichus de anima apud Stobaeum ecl. I p. 373, 15 W. ἐπὶ δὴ τούτοις δεῖ νοεῖν ὡς οἱ μὲν Στωϊκοὶ πάσας τῆς ὁποιασοῦν ψυχῆς τὰς ἐνεργείας συμμιγνύουσιν τοῖς διοικουμένοις καὶ ἀψύχοις, οἱ δ’ ἀπὸ Πλάτωνος οὐ πάσας.

826Fr. 826 Kaynak: Iamblikhos, Ruh Üzerine, Stobaios'ta, Seçmeler I s. 367, 17 W. Khrysippos ile Zenon'dan gelen filozoflar ve psykhēyi cisim olarak düşünenlerin hepsi, yetileri dayanaktaki nitelikler olarak bir araya getirir, psykhēyi ise yetilerin altında önceden yatan ousia olarak koyarlar; bu ikisinden de benzemez şeylerden oluşan bileşik bir tabiat kurarlar. s. 368, 6. Stoacıların dediği gibi, psykhē bedenle kaynaşmış olduğu için psykhēnin tek hayatının bileşiğin hayatı olduğunu söyleyenlere göre … onların [yetilerin] bulunuşunun tek bir tarzı vardır: canlının bütününün onlardan pay alması ya da onlarla karışmış olması. Öyleyse nasıl ayırt edilirler? Stoacılara göre kimileri altta yatan cisimlerin farklılığıyla ayırt edilir; çünkü bunlar yöneten kısımdan pneumaların farklı yerlere uzandığını söylerler: kimisi gözlere, kimisi kulaklara, kimisi başka his organlarına. Kimileri de aynı dayanak üzerindeki niteliğin özelliğiyle ayırt edilir: elma aynı cisimde tatlılığı ve güzel kokuyu nasıl taşıyorsa, yöneten kısım da aynı şeyde tasavvuru, onayı, dürtüyü ve logosu bir araya toplamıştır.

826

Jamblichus de anima apud Stobaeum ecl. I p. 367, 17 W. ἀλλὰ μὴν οἵ γε ἀπὸ Χρυσίππου καὶ Ζήνωνος φιλόσοφοι καὶ πάντες ὅσοι σῶμα τὴν ψυχὴν νοοῦσι τὰς μὲν δυνάμεις ὡς ἐν τῷ ὑποκειμένῳ ποιότητας συμβιβάζουσι, τὴν δὲ ψυχὴν ὡς οὐσίαν προϋποκειμένην ταῖς δυνάμεσι προτιθέασιν, ἐκ δ’ ἀμφοτέρων τούτων σύνθετον φύσιν ἐξ ἀνομοίων συνάγουσιν. p. 368, 6. καθ’ οὓς δὲ μία ζωὴ τῆς ψυχῆς ἐστιν ἡ τοῦ συνθέτου, συγκεκραμένης τῆς ψυχῆς τῷ σώματι, ὡς οἱ Στωϊκοὶ λέγουσιν, —  — κατὰ τούτους εἷς ἐστιν ὁ τρόπος τῆς παρουσίας αὐτῶν, ὁ ἐν τῷ μετέχεσθαι ἢ ἐν τῷ κεκρᾶσθαι τῷ ὅλῳ ζῴῳ. πῶς οὖν διακρίνονται; κατὰ μὲν τοὺς Στωϊκοὺς ἔνιαι μὲν διαφορότητι ⟨τῶν⟩ ὑποκειμένων σωμάτων· πνεύματα γὰρ ἀπὸ τοῦ ἡγεμονικοῦ φασιν οὗτοι διατείνειν ἄλλα κατ’ ἄλλα, τὰ μὲν εἰς ὀφθαλμούς, τὰ δὲ εἰς ὦτα, τὰ δὲ εἰς ἄλλα αἰσθητήρια· ἔνιαι δὲ ἰδιότητι ποιότητος περὶ τὸ αὐτὸ ὑποκείμενον· ὥσπερ γὰρ τὸ μῆλον ἐν τῷ αὐτῷ σώματι τὴν γλυκύτητα ἔχει καὶ τὴν εὐωδίαν, οὕτω καὶ τὸ ἡγεμονικὸν ἐν ταὐτῷ φαντασίαν, συγκατάθεσιν, ὁρμήν, λόγον συνείληφε.

827Fr. 827 Kaynak: Aetios, Görüşler IV 4, 4. Stoacılar [psykhēnin] sekiz parçadan oluştuğunu söylerler: beşi his parçasıdır —görme, işitme, koku, tat ve dokunma—; altıncısı ses parçası, yedincisi tohum parçası, sekizincisi de yöneten kısmın kendisidir. Bütün bu parçalar ahtapotun kollarına benzer biçimde, kendilerine ait organlar aracılığıyla ondan uzanır. Krş. Theodoretos V 20, s. 72, 44.

827

Aëtius Plac. IV 4, 4. Οἱ Στωϊκοὶ ἐξ ὀκτὼ μερῶν φασι συνεστάναι (τὴν ψυχήν), πέντε μὲν τῶν αἰσθητικῶν ὁρατικοῦ ἀκουστικοῦ ὀσφραντικοῦ γευστικοῦ ἁπτικοῦ, ἕκτου δὲ φωνητικοῦ, ἑβδόμου δὲ σπερματικοῦ, ὀγδόου δὲ αὐτοῦ τοῦ ἡγεμονικοῦ, ἀφ’ οὗ ταῦτα πάντα ἐπιτέταται διὰ τῶν οἰκείων ὀργάνων προσφερῶς ταῖς τοῦ πολύποδος πλεκτάναις. Cf. Theodoret V 20 p. 72, 44.

828Fr. 828 Kaynak: Diogenes Laertios VII 110. Psykhēnin sekiz parçalı olduğunu söylerler: parçaları beş his organı, ses parçası, düşünme parçası —ki zihnin kendisidir— ve üretme parçasıdır. 157. Psykhēnin sekiz parçası olduğunu söylerler: beş his, içimizdeki tohumsal logoslar, ses parçası ve akıl yürütme parçası.

828

Diogenes Laërt. VII 110. φασὶ δὲ τὴν ψυχὴν εἶναι ὀκταμερῆ· μέρη γὰρ αὐτῆς τά τε πέντε αἰσθητήρια καὶ τὸ φωνητικὸν μόριον καὶ τὸ διανοητικόν, ὅπερ ἐστὶν αὐτὴ ἡ διάνοια, καὶ τὸ γεννητικόν. 157. μέρη δὲ ψυχῆς λέγουσιν ὀκτώ, τὰς πέντε αἰσθήσεις καὶ τοὺς ἐν ἡμῖν σπερματικοὺς λόγους καὶ τὸ φωνητικὸν καὶ τὸ λογιστικόν.

829Fr. 829 Kaynak: Origenes, Kelsos'a Karşı V 47, II. cilt s. 51, 19 Koetschau (s. 614 Delarue). Epikuros'a göre adalet başkadır, psykhēnin üç parçalı olduğunu reddeden Stoa'dan gelenlere göre adalet başka.

829

Origenes contra Celsum V 47 Vol. II p. 51, 19 Kö. (p. 614 Delarue). ἄλλη μὲν ἡ κατ’ Ἐπίκουρον δικαιοσύνη, ἄλλη δὲ ἡ κατὰ τοὺς ἀπὸ τῆς Στοᾶς, ἀρνουμένους τὸ τριμερὲς τῆς ψυχῆς.

830Fr. 830 Kaynak: Porphyrios, Ruh Üzerine, Stobaios'ta, Seçmeler I s. 350, 13. Örneğin Stoa'dan gelenler psykhēyi sekiz parçalı kabul ettiler: beş parçayı his parçaları olarak aldılar, altıncısını ses parçası, yedincisini tohum parçası olarak; geri kalan yöneten kısmın bir yöneticinin yerini tuttuğunu varsaydılar, öbür parçalara ise hizmetkâr konumunu verdiler; öyle ki aynı şey yöneten ile yönetilenlerden oluşur.

830

Porphyrius de anima apud Stobaeum ecl. I p. 350, 13. αὐτίκα οἱ μὲν ἀπὸ τῆς Στοᾶς ὀκταμερῆ τὴν ψυχὴν θέντες καὶ πέντε μὲν μέρη τὰ αἰσθητικὰ λαβόντες, ἕκτον δὲ τὸ φωνητικὸν καὶ ἕβδομον τὸ σπερματικόν, τὸ λοιπὸν τὸ ἡγεμονικὸν ὡς ἂν ἄρχοντος χώραν ἔχειν ὑπετίθεντο, τὰ δὲ ἄλλα μέρη ἐν ὑπηρέτου τάξει ἀπεδίδοσαν, ὥστε τὸ αὐτὸ ἐξ ἄρχοντος καὶ ἀρχομένων συνεστάναι.

831Fr. 831 Kaynak: Iamblikhos, Ruh Üzerine, Stobaios'ta, Seçmeler I s. 369, 5. Zenon'dan gelenler psykhēnin sekiz parçalı olduğunu düşünürler; onun çevresinde birden çok yeti bulunduğunu da; tıpkı yöneten kısımda tasavvurun, onayın, dürtünün ve logosun bulunması gibi.

831

Jamblichus de anima apud Stobaeum ecl. I p. 369, 5. οἱ ἀπὸ Ζήνωνος ὀκταμερῆ τὴν ψυχὴν [δια]δοξάζουσι, περὶ ⟨ἣν⟩ τὰς δυνάμεις εἶναι πλείονας, ὥσπερ ἐν τῷ ἡγεμονικῷ ἐνυπαρχουσῶν φαντασίας, συγκαταθέσεως, ὁρμῆς, λόγου.

835Fr. 835 Kaynak: Iamblikhos, Ruh Üzerine, Stobaios'ta, Seçmeler I s. 317, 21 W. Yine nous ve psykhēnin bütün üstün yetileri hakkında Stoacılar, logosun [insana] hemen doğuştan yerleşmediğini, sonradan, on dört yaş dolaylarında, hislerden ve tasavvurlardan toplanıp oluştuğunu söylerler.

835

Jamblichus de anima apud Stobaeum ecl. I p. 317, 21 W. πάλιν τοίνυν περὶ τοῦ νοῦ καὶ πασῶν τῶν κρειττόνων δυνάμεων τῆς ψυχῆς οἱ μὲν Στωϊκοὶ λέγουσι μὴ εὐθὺς ἐμφύεσθαι τὸν λόγον, ὕστερον δὲ συναθροίζεσθαι ἀπὸ τῶν αἰσθήσεων καὶ φαντασιῶν περὶ δεκατέσσαρα ἔτη.

836Fr. 836 Kaynak: Aetios, Görüşler IV 21 (Psykhē nereden his sahibi olur ve yöneten kısmı nedir?). Stoacılar psykhēnin en üst parçasının yöneten kısım olduğunu söylerler; tasavvurları, onayları, hisleri ve dürtüleri meydana getiren odur; buna akıl yürütme derler. Yöneten kısımdan da psykhēnin yedi parçası çıkıp bedene uzanır, tıpkı ahtapotun kolları gibi. Psykhēnin yedi parçasından beşi his organlarıdır: görme, koku, işitme, tat ve dokunma. Bunlardan görme, yöneten kısımdan gözlere kadar uzanan pneumadır; işitme yöneten kısımdan kulaklara kadar uzanan pneumadır; koku yöneten kısımdan burun deliklerine kadar uzanan pneumadır; tat yöneten kısımdan dile kadar uzanan pneumadır; dokunma da yöneten kısımdan, kendisine çarpan şeylere kolayca hissedilir biçimde dokunmak için yüzeye kadar uzanan pneumadır. Geri kalanlardan birine tohum denir; bu da yöneten kısımdan testislere kadar uzanan bir pneumadır. Zenon'un ses parçası dediği ve ses de denen öbürü ise yöneten kısımdan gırtlağa, dile ve ilgili organlara kadar uzanan pneumadır. Yöneten kısmın kendisi de, evrende ⟨güneş⟩ nasılsa öyle, küre biçimindeki başımızda oturur. Seneca, Mektuplar 113, 23. Kleanthes ile öğrencisi Khrysippos yürümenin ne olduğu konusunda anlaşamazlar. Kleanthes onun yöneten kısımdan ayaklara kadar salınmış bir pneuma olduğunu söyler, Khrysippos ise yöneten kısmın kendisi olduğunu.

836

Aëtius Plac. IV 21. Πόθεν αἰσθητικὴ γίνεται ἡ ψυχὴ καὶ τί αὐτῆς τὸ ἡγεμονικόν. G. 102. Οἱ Στωϊκοί φασιν εἶναι τῆς ψυχῆς ἀνώτατον μέρος τὸ ἡγεμονικόν, τὸ ποιοῦν τὰς φαντασίας καὶ συγκαταθέσεις καὶ αἰσθήσεις καὶ ὁρμάς· καὶ τοῦτο λογισμὸν καλοῦσιν. - Ἀπὸ δὲ τοῦ ἡγεμονικοῦ ἑπτὰ μέρη ἐστὶ τῆς ψυχῆς ἐκπεφυκότα καὶ ἐκτεινόμενα εἰς τὸ σῶμα καθάπερ αἱ ἀπὸ τοῦ πολύποδος πλεκτάναι· τῶν δὲ ἑπτὰ μερῶν τῆς ψυχῆς πέντε μέν εἰσι τὰ αἰσθητήρια, ὅρασις ὄσφρησις ἀκοὴ γεῦσις καὶ ἁφή. - Ὧν ἡ μὲν ὅρασις ἐστὶ πνεῦμα διατεῖνον ἀπὸ ἡγεμονικοῦ μέχρις ὀφθαλμῶν, ἀκοὴ δὲ πνεῦμα διατεῖνον ἀπὸ τοῦ ἡγεμονικοῦ μέχρις ὤτων, ὄσφρησις δὲ πνεῦμα διατεῖνον ἀπὸ τοῦ ἡγεμονικοῦ μέχρι μυκτήρων [λεπτῦνον], γεῦσις δὲ πνεῦμα διατεῖνον ἀπὸ τοῦ ἡγεμονικοῦ μέχρι γλώττης, ἁφὴ δὲ πνεῦμα διατεῖνον ἀπὸ τοῦ ἡγεμονικοῦ μέχρις ἐπιφανείας εἰς θίξιν εὐαίσθητον τῶν προσπιπτόντων. - Τῶν δὲ λοιπῶν τὸ μὲν λέγεται σπέρμα, ὅπερ καὶ αὐτὸ πνεῦμά ἐστι διατεῖνον ἀπὸ τοῦ ἡγεμονικοῦ μέχρι τῶν παραστατῶν· τὸ δὲ φωνᾶεν ὑπὸ τοῦ Ζήνωνος εἰρημένον, ὃ καὶ φωνὴν καλοῦσιν, ἔστι πνεῦμα διατεῖνον ἀπὸ τοῦ ἡγεμονικοῦ μέχρι φάρυγγος καὶ γλώττης καὶ τῶν οἰκείων ὀργάνων. αὐτὸ δὲ τὸ ἡγεμονικὸν ὥσπερ ἐν κόσμῳ ⟨ἥλιος⟩ κατοικεῖ ἐν τῇ ἡμετέρᾳ σφαιροειδεῖ κεφαλῇ. Seneca epist. 113, 23. inter Cleanthem et discipulum eius Chrysippum non convenit, quid sit ambulatio. Cleanthes ait spiritum esse a principali usque in pedes permissum, Chrsippus ipsum principale.

837Fr. 837 Kaynak: Diogenes Laertios VII 159. Yöneten kısım psykhēnin en asıl kısmıdır; tasavvurlar ve dürtüler onda meydana gelir, logos da oradan gönderilir. Bu kısım kalptedir.

837

Diogenes Laërt. VII 159. ἡγεμονικὸν δὲ εἶναι τὸ κυριώτατον τῆς ψυχῆς, ἐν ᾧ αἱ φαντασίαι καὶ αἱ ὁρμαὶ γίνονται καὶ ὅθεν ὁ λόγος ἀναπέμπεται· ὅπερ εἶναι ἐν καρδίᾳ.

838Fr. 838 Kaynak: Aetios, Görüşler IV 5, 6. Bütün Stoacılara göre [yöneten kısım] bütün kalpte ya da kalbin çevresindeki pneumadadır. Krş. Theodoretos V 22, s. 73, 14.

838

Aëtius Plac. IV 5, 6. 0ἱ Στωϊκοὶ πάντες ἐν ὅλῃ τῇ καρδίᾳ ἢ τῷ περὶ τὴν καρδίαν πνεύματι (sc. εἶναι τὸ ἡγεμονικόν). cf. Theodoret V 22 p. 73, 14.

839Fr. 839 Kaynak: Aphrodisiaslı Aleksandros, Ruh Üzerine s. 97, 8 Bruns. Hisseden [psykhē]nin de, besleyen psykhē gibi, kalbin çevresinde bulunduğu … bunlardan anlaşılır. Öte yandan hislerin son bulduğu yerde tasavvur eden psykhēnin de bulunması zorunludur … Tasavvur neredeyse onaylar da oradadır; onaylar neredeyse dürtüler ve istekler de oradadır. s. 98, 24. Psykhēnin akıl yürüten parçasının, yani asıl anlamıyla yöneten kısım denen parçanın da kalpte olduğu şununla gösterilebilir … (ardından deliller gelir).

839

Alexander Aphrod. de anima p. 97, 8 Bruns. καὶ ὅτι μὲν καὶ ἡ αἰσθητικὴ (scil. ψυχὴ) ὥσπερ καὶ ἡ θρεπτικὴ περὶ τὴν καρδίαν ἐστίν —  — ἐκ τούτων γνώριμον ἂν εἴη. ἀλλὰ μὴν ὅπου αἱ αἰσθήσεις τελευτῶσιν, ἐκεῖ καὶ τὴν φανταστικὴν ψυχὴν ἀναγκαῖον εἶναι —  — ἀλλὰ μὴν ἐν ᾧ ἡ φαντασία, ἐν τούτῳ καὶ αἱ συγκαταθέσεις, ἐν ᾧ δὲ αἱ συγκαταθέσεις, ἐν τούτῳ καὶ ὁρμαί τε καὶ ὀρέξεις. p. 98, 24. ὅτι δὲ καὶ τὸ λογιστικὸν μόριον τῆς ψυχῆς, ὃ καὶ ἰδίως ἡγεμονικὸν καλεῖται, ἐν τῇ καρδίᾳ καὶ αὐτό, δεικνύοιτο ἂν τῷ etc. (secuntur argumenta).

840Fr. 840 Kaynak: Stobaios, Antoloji 3, 66. Khrysippos'tan: Stoacı Khrysippos düşüncenin logosun kaynağı olduğunu söyledi.

840

Stobaeus Florileg. 3, 66. Χρυσίππου· Χρύσιππος ὁ Στωϊκὸς ἔφη, τὴν διάνοιαν εἶναι λόγου πηγήν.

841Fr. 841 Kaynak: Galenos, Hippokrates ve Platon'un Görüşleri Üzerine V 3 (160), s. 421 M. Khrysippos Duyguların Tedavisi başlıklı kitabında şöyle demişti: "Psykhēnin, içindeki logosun kendilerinden oluştuğu parçaları vardır." Galenos, Khrysippos'un öbür kitaplarından onun psykhēnin parçaları olarak neleri saydığını çıkarmaya çalışır: Belki de bize Logos Üzerine'de yazdıklarını, senin orada anlattığın şeyi, yani logosun birtakım kavramların ve önkavrayışların bir toplamı olduğunu hatırlatıyorsun. Ama kavramların ve önkavrayışların her birini psykhēnin bir parçası sayıyorsan iki bakımdan yanılıyorsun. Önce, bunların psykhēnin değil logosun parçaları olduğunu söylemen gerekirdi; nitekim logos üzerine incelemende de böyle yazıyorsun. Çünkü psykhē ile logos elbette aynı şey değildir; üstelik yukarıda aktarılan sözünle logosun da psykhēde oluşan şeylerden biri olduğunu gösterdin; psykhē ile onda oluşan şey ise aynı değildir. Sonra … kavramlara ve önkavrayışlara psykhēnin parçaları dememek gerekir … Çünkü kavramlar ve önkavrayışlar birer etkinliktir; psykhēnin ⟨parçaları ise⟩, başka yerlerde bizzat senin öğrettiğin gibi, işitme pneuması ile görme pneuması, bunlara ek olarak ses ve üreme pneuması, hepsinden önce de logosun içinde oluştuğunu söylediğin yöneten kısımdır vb. … İşte bu pneumanın, birbirine baştan başa karışmış iki parçası, unsuru ya da durumu vardır: soğuk ve sıcak; bunları başka adlarla, yapıldıkları maddelerin adlarıyla anmak isteyen olursa hava ve ateş. Bunun yanında pneuma, içinde yaşadığı cisimlerden bir miktar nem de almıştır.

841

Galenus de Hipp. et Plat. plac. V 3 (160) p. 421 M. In libro qui inscriptus erat περὶ παθῶν θεραπευτικὸς Chrysippus dixerat: Ἔστι δέ γε τῆς ψυχῆς μέρη, δι’ ὧν ὁ ἐν αὐτῇ λόγος συνέστηκεν. G. ex aliis Chr. libris enucleare studet, quas dixerit Chr. animi partes: ἀναμιμνήσκων ἴσως ἡμᾶς τῶν ἐν τοῖς περὶ τοῦ λόγου γεγραμμένων, ὧν σὺ διῆλθες, ὡς ἔστιν ἐννοιῶν τέ τινων καὶ προλήψεων ἄθροισμα. ἀλλ’ εἴπερ ἑκάστην τῶν ἐννοιῶν καὶ προλήψεων εἶναι μόριον νομίζεις τῆς ψυχῆς, ἁμαρτάνεις διττά. πρώτον μὲν γὰρ οὐ ψυχῆς ἐχρῆν, ἀλλὰ λόγου ταῦτ’ εἶναι μόρια φάσκειν, ὥσπερ οὖν καὶ γράφεις ἐν τῇ περὶ λόγου πραγματείᾳ. οὐ γὰρ δήπου ταὐτόν ἐστι ψυχὴ καὶ λόγος· ἄλλως τε καὶ διὰ τῆς προγεγραμένης ῥήσεως ἐνεδείξω τῶν ἐν τῇ ψυχῇ συνισταμένων ὡς ἕν τι καὶ ὁ λόγος ἐστίν. οὐ ταὐτὸν δὲ ψυχή ἐστι καὶ τὸ ἐν αὐτῇ συντιστάμενον. ἔπειτα —  — τάς γ’ ἐννοίας καὶ προλήψεις οὐ μόρια τῆς ψυχῆς εἶναι λεκτέον. —  — - αἱ μὲν γὰρ ἔννοιαι καὶ αἱ προλήψεις ἐνέργειαι ⟨μόρια δὲ⟩ τῆς ψυχῆς, ὡς αὐτὸς σύ δι’ ἑτέρων ἐκδιδάσκεις, τό τε ἀκουστικὸν πνεῦμα καὶ τὸ ὀπτικὸν ἔτι τε πρὸς τοὑτοις φωνητικόν τε καὶ γεννητικόν, καὶ πρὸ πάντων αὐτῶν τὸ ἡγεμονικόν, ἐν ᾦ καὶ τὸν λόγον ἔφης συνίστασθαι etc. —  — τοῦτ’ οὖν τὸ πνεῦμα δύο μὲν κέκτηται μόριά τε καὶ στοιχεῖα καὶ καταστάσεις, δι’ ὅλων ἀλλήλοις κεκραμένα, τὸ ψυχρὸν καὶ θερμόν, εἴπερ δ’ ἑτέροις ὀνόμασι καὶ ἀπὸ τνῶ οὐσιῶν ἐθέλοι τις αὐτὰ προσαγορεύειν, ἀέρα τε καὶ πῦρ· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἰκμάδα τινὰ προσείληφεν ἀπὸ τῶν σωμάτων, ἐν οἷς διαιτᾶται.

842Fr. 842 Kaynak: Philon, Habil ile Kabil'in Kurbanları Üzerine § 137, I. cilt s. 256, 22 Wendland. Yöneten kısım, bölünmez zaman aralıklarında iyiye ve kötüye doğru ⟨pek çok⟩ değişime uğrar ve hep değişen damgalar alır: kâh saf ve sahih bir paranın, kâh kalp ve sahte bir paranın damgasını. Birbiriyle savaşan iki şeyi, güzeli ve çirkini birden kabul etmiş, her ikisine de yakınlık duyan ve ikisine eşit değer veren bu yeri … kanun koyucu ilahî sunaktan aşağı indirdi. (Philon § 136'da psykhēnin yöneten kısmının beyinde mi kalpte mi olduğundan kuşku duyar: "Eğer kanun koyucuya göre de yöneten kısmın bunlardan birinde olduğu kabul ediliyorsa.")

842

Philo de sacrif. Abel et Cain § 137 Vol. I p. 256, 22 Wendl. ὅτι τὸ ἡγεμονικὸν κατὰ ἀμερῆ χρόνων διαστήματα ⟨πολλὰς⟩ πρὸς ἑκάτερον τό τι εὖ καὶ χεῖρον τροπὰς λαμβάνον, ἀλλάττοντας ἀεὶ τύπους δέχεται τότε μὲν καθαροῦ καὶ δοκίμου, τότε δὲ παρακεκομμένου καὶ κιβδήλου νομίσματος. Τὴν δεδεγμένην οὖν χώραν ἄμφω τὰ μαχόμενα, καλόν τε καὶ αἰσχρὸν καὶ πρὸς ἑκάτερον ᾠκειωμένην καὶ τὴν ἴσην τιμὴν ἀμφοτέροις ἀπονέμουσαν —  — ὁ νομοθέτης ἀπὸ τοῦ θείου βωμοῦ κατεβίβασε (Dubitat Philo § 136 utrum cerebro an cordi insit animi principale: εἴγε καὶ κατὰ τὸν νομοθέτην ἐν ἑτέρῳ τούτων τὸ ἡγεμονικὸν ἀνωμολόγηται).

843Fr. 843 Kaynak: Philon, Kanunların Alegorik Yorumu I § 59, I. cilt s. 75, 25 Wendland. Bazıları kalbe hayat ağacı dendiğini söyler; çünkü yaşamanın sebebidir ve bedenin orta yerine yerleşmiştir, kendilerine göre yöneten kısım o olduğu için. § 61. Yöneten kısmımız her şeyi kabul eder; güzel ve çirkin bütün damgaları alan bir balmumuna benzer.

843

Philo Leg. Alleg. I § 59 Vol. I p. 75, 25 Wendl. Οἰ δὲ λέγουσι τὴν καρδίαν ξύλον εἰρῆσθαι ζωῆς, ἐπειδὴ αἰτία τε τοῦ ζῆν ἐστι, καὶ τὴν μέσην τοῦ σώματος χώραν ἔλαχεν, ὡς ἂν κατ’ αὐτοὺς ἡγεμονικὸν ὑπάρχουσα. - § 61. τὸ ἡγεμονικὸν ἡμῶν πανδεχές ἐστι καὶ ἔοικε κηρῷ πάντας τύπους, καλούς τε καὶ αἰσχροὺς δεχομένῳ.

844Fr. 844 Kaynak: Philon, Kanunların Alegorik Yorumu I § 30, I. cilt s. 68 Wendland. Canlı, canlı olmayandan iki şeyle üstündür: tasavvur ve dürtü. Tasavvur, dışarıdaki şeyin his yoluyla nousa damga basarak yaklaşmasıyla oluşur. Tasavvurun kardeşi olan dürtü ise nousun gerilim yetisiyle oluşur: nous bu yetiyi his yoluyla gerince nesneye dokunur ve ona erişip onu kavramayı arzulayarak ona doğru ilerler.

844

Philo Leg. Alleg. I § 30 Vol. I p. 68 Wendl. Τὸ γὰρ ζῷον τοῦ μὴ ζῴου δυσὶ προὔχει, φαντασίᾳ καὶ ὁρμῇ· ἡ μὲν οὖν φαντασία συνίσταται κατὰ τὴν τοῦ ἐκτὸς πρόσοδον τυποῦντος νοῦν δι’ αἰσθήσεως· ἡ δὲ ὁρμή, τὸ ἀδελφὸν τῆς φαντασίας, κατὰ τὴν τοῦ νοῦ τονικὴν δύναμιν· ἣν τείνας δι’ αἰσθήσεως ἅπτεται τοῦ ὑποκειμένου καὶ πρὸς αὐτὸ χωρεῖ γλιχόμενος ἐφικέσθαι καὶ συλλαβεῖν αὐτό.

846Fr. 846 Kaynak: Plutarkhos, Olympiodoros'ta, Platon'un Phaidon'una Şerh s. 124, 20 Finckh. Stoa'dan gelenlerin dediği gibi psykhē şeyleri kavramaya da aldanmaya da kendini kendisi yöneltmez. Çünkü bilginin de bilgisizliğin de ilkesini henüz kendinde taşımayan psykhē, bunların sebebi kendisi nasıl olabilir?

846

Plutarchus apud Olympiodorum in Plat. Phaedon. p. 124, 20 ed. Finckh. Ὅτι οὐχ ἡ ψυχὴ τρέπει ἑαυτὴν εἰς τὴν τῶν πραγμάτων κατάληψιν καὶ ἀπάτην κατὰ τοὺς ἀπὸ τῆς Στοᾶς· πῶς γὰρ αἰτία ἑαυτῇ γνώσεως ἡ ψυχὴ καὶ ἀγνοίας, μήπω αὐτὰς ἔχουσα ἀρχήν.

847Fr. 847 Kaynak: Plutarkhos, Ortak Kavramlar Üzerine 47, 1084f. Kavram bir tür tasavvurdur, tasavvur da psykhēde bir damgalanmadır. Psykhēnin tabiatı ise bir buğudur; seyrekliği yüzünden bu buğunun damga alması zordur, aldığı damgayı korumasıysa imkânsızdır. Çünkü hem beslenmesi hem oluşması nemli şeylerden olduğu için sürekli bir katılma ve tükenme içindedir; solunum yoluyla havaya karışması da buğuyu hep yeniler, dışarıdan içeri giren ve yeniden çıkan akıntı onu yerinden oynatır ve değiştirir. 1085a. Ama kendi sözlerini öyle yanlış anlıyorlar ki kavramları saklanmış birtakım düşünceler, hatıraları kalıcı ve süreğen damgalar diye tarif ediyor, epistēmēleri ise değişmez ve sağlam şeyler sayarak büsbütün sabitliyorlar; sonra da bunların altına temel olarak hep sürüklenen ve akan bir ousia koyuyorlar.

847

Plutarchus de comm. not. cp. 47 p. 1084f. φαντασία γάρ τις ἡ ἔννοιά ἐστι, φαντασία δὲ τύπωσις ἐν ψυχῇ· ψυχῆς δὲ φύσις ἀναθυμίασις, ἣν τυπωθῆναι μὲν ἐργῶδες διὰ μανότητα, δεξαμένην δὲ τηρῆσαι τύπωσιν ἀδύνατον· ἥ τε γὰρ τροφὴ καὶ ἡ γένεσις αὐτῆς ἐξ ὑγρῶν οὖσα συνεχῆ τὴν ἐπιφορὰν ἔχει καὶ τὴν ἀνάλωσιν· ἥ τε πρὸς τὸν ἀέρα ⟨διὰ⟩ τῆς ἀναπνοῆς ἐπιμιξία καινὴν ἀεὶ ποιεῖ τὴν ἀναθυμίασιν, ἐξισταμένην καὶ τρεπομένην ὑπὸ τοῦ θύραθεν ἐμβάλλοντος ὀχετοῦ καὶ πάλιν ἐξιόντος. p. 1085a. ἀλλ’ οὕτω παρακούουσιν ἑαυτῶν, ὥστε τὰς ἐννοίας ἀποκειμένας τινὰς ὁριζόμενοι νοήσεις, μνήμας δὲ μονίμους καὶ σχετικὰς τυπώσεις, τὰς δ’ ἐπιστήμας καὶ παντάπασι πηγνύντες ὡς τὸ ἀμετάπτωτον καὶ βέβαιον ἐχούσας, εἶτα τούτοις ὑποτίθεσθαι βάσιν - οὐσίας - φερομένης ἀεὶ καὶ ῥεούσης.

848Fr. 848 Kaynak: Plutarkhos, Ortak Kavramlar Üzerine 45, 1084a. Aretēleri ve kusurları, bunların yanında tekhnēleri ve bütün hatıraları, ayrıca tasavvurları, duyguları, dürtüleri ve onayları cisim sayıp da bunların hiçbir yerde bulunmadığını, onlara hiçbir yer ayrılmadığını söylemek, yalnız kalpte, psykhēnin yöneten kısmını sıkıştırdıkları nokta büyüklüğünde tek bir geçit bırakmak son derece saçmadır. Üstelik bu geçidi öyle çok cisim işgal ediyor ki, bunları birbirinden ayırıp seçmekte en usta görünenlerin bile gözünden büyük kısmı kaçmıştır. Bunları yalnız cisim değil, akıllı canlılar da yapmaksa yerleşik dile karşı bir tür aşırı saygısızlıktır. 1084c. Bunlara ek olarak etkinlikleri de cisim ve canlı yaparlar vb.

848

Plutarchus de comm. not. cp. 45 p. 1084a. ἄτοπον γὰρ εὖ μάλα τὰς ἀρετὰς καὶ τὰς κακίας, πρὸς δὲ ταύταις τὰς τέχνας καὶ τὰς μνήμας πάσας, ἔτι δὲ φαντασίας καὶ πάθη καὶ ὁρμὰς καὶ συγκαταθέσεις σώματα ποιουμένους, ἐν μηδενὶ φάναι κεῖσθαι μηδ’ ὑπάρχειν τόπον τούτοις, ἕνα ⟨δὲ⟩ τὸν ἐν τῇ καρδίᾳ πόρον στιγμιαῖον ἀπολιπεῖν, ὅπου τὸ ἡγεμονικὸν συστέλλουσι τῆς ψυχῆς, ὑπὸ τοσούτων σωμάτων κατεχόμενον, ὅσων τοὺς πάνυ δοκοῦντας ἀφορίζειν καὶ ἀποκρίνειν ἕτερον ἑτέρου πολὺ πλῆθος διαπέφευγε. τὸ δὲ μὴ μόνον σώματα ταῦτα ποιεῖν, ἀλλὰ καὶ ζῷα λογικὰ - ὑπερβολή τίς ἐστιν - παρανομίας εἰς τὴν - συνήθειαν. p. 1084c. ἀλλὰ πρὸς τούτοις ἔτι καὶ τὰς ἐνεργείας σώματα καὶ ζῷα ποιοῦσι etc.

849Fr. 849 Kaynak: Sextus Empiricus, Matematikçilere Karşı VII 307. Evet, derler [Stoacılar], düşünce ile his aynı şeydir, ama aynı bakımdan değil: bir bakımdan düşünce, başka bir bakımdan histir. Aynı kadeh nasıl hem içbükey hem dışbükey denir, ama aynı bakımdan değil, iç yüzü bakımından içbükey, dış yüzü bakımından dışbükey denir; aynı yol nasıl hem yokuş hem iniş diye düşünülür, oradan çıkanlar için yokuş, inenler için iniş; aynı yeti de öyle bir bakımdan nous, başka bir bakımdan histir; aynı olduğu için de az önce sözü edilen his nesnelerini kavramaktan alıkonmaz. 359. Dogmatiklerden bazıları yukarıda sözü edilen kaçamağı burada da dillerinden düşürmezler. Psykhēnin bu farklı parçalarının, yani akıllı ve akılsız parçalarının birbirinden ayrılmış olmadığını söylerler: bal nasıl baştan başa hem sıvı hem tatlıysa, psykhē de baştan başa yan yana uzanan iki yetiye sahiptir, bunlardan biri akıllı, öbürü akılsızdır. Akıllı yeti düşünülür şeylerce harekete geçirilir, akılsız yeti ise duyulur şeyleri algılar. Bu yüzden düşüncenin, ya da genel olarak psykhēnin, bu iki tür şeyden birini algılayamayacağını söylemek boştur; çünkü yapısı iki yönlü olduğu için hemen ikisini birden algılayabilir.

849

Sextus adv. math. VII 307. ναί φασιν (scil. dogmatici i. e. Stoici) ἀλλὰ ταὐτόν ἐστι διάνοια καὶ αἴσθησις, οὐ κατὰ ταὐτὸ δέ, ἀλλὰ κατ’ ἄλλο μὲν διάνοια, κατ’ ἄλλο δὲ αἴσθησις· καὶ ὃν τρόπον τὸ αὐτὸ ποτήριον κοῖλόν τε καὶ περίκυρτον λέγεται, οὐ κατὰ ταὐτὸ δέ, ἀλλὰ κατ’ ἄλλο μὲν κοῖλον, οἷον τὸ ἐντὸς μέρος, κατ’ ἄλλο δὲ περίκυρτον, καθάπερ τὸ ἐκτός, καὶ ὡς ἡ αὐτὴ ὁδὸς ἀνάντης τε καὶ κατάντης νοεῖται, ἀνάντης μὲν τοῖς ἀνιοῦσι δι’ αὐτῆς, κατάντης δὲ τοῖς κατιοῦσιν, οὕτως ἡ αὐτὴ δύναμις κατ’ ἄλλο μέν ἐστι νοῦς κατ’ ἄλλο δὲ αἴσθησις, καὶ οὐκ εἴργεται ἡ αὐτὴ οὖσα τῆς προειρημένης τῶν αἰσθήσεων καταλήψεως. ibid. 359. ἀλλ’ ἔνιοι τῶν δογματικῶν τὴν ἀνώτερον εἰρημένην ὑπότευξιν καὶ ἐπὶ τοῦ παρόντος θρυλοῦσι, λέγοντες μὴ κεχωρίσθαι ταῦτα τὰ διαφέροντα τῆς ψυχῆς μέρη, τουτέστι τὸ λογικὸν καὶ ἄλογον, ἀλλ’ ὡς τὸ μέλι ὅλον δι’ ὅλου ὑγρὸν ἅμα καὶ γλυκύ ἐστιν, οὕτω καὶ ἡ ψυχὴ ὅλη δι’ ὅλου δύο ἔχει τὰς ἀντιπαρηκούσας ἀλλήλαις δυνάμεις, ὧν ἡ μέν ἐστι λογικὴ ἡ δὲ ἄλογος· καὶ κινεῖσθαι τὴν μὲν λογικὴν ὑπὸ τῶν νοητῶν, τὴν δὲ ἄλογον ἀντιληπτικὴν γίνεσθαι τῶν αἰσθητῶν ὅθεν καὶ μάταιον εἶναι τὸ λέγειν τὴν διάνοιαν ἢ κοινῶς τὴν ψυχὴν μὴ δύνασθαι τῆς ἑτέρας τούτων τῶν πραγμάτων διαφορᾶς ἀντιλαμβάνεσθαι· διάφορον γὰρ ἔχουσα τὴν κατασκευήν, εὐθὺς καὶ ἀμφοτέρων ἔσται ἀντιληπτική.

850Fr. 850 Kaynak: Aetios, Görüşler IV 8, 1. Stoacılar hissi şöyle tarif eder: his, his organı yoluyla algılama ya da kavramadır. His çok anlamda söylenir: meleke, yeti ve fiil. Kavrayıcı tasavvur da his organı yoluyla, bizzat yöneten kısımda oluşur. Bu yüzden yöneten kısımdan organlara gerilmiş düşünen pneumalara da his organları denir.

850

Aëtius Plac. IV 8, 1. Οἱ Στωϊκοὶ ὁρίζονται οὕτως τὴν αἴσθησιν· αἴσθησίς ἐστιν ἀντίληψις δι’ αἰσθητηρίου ἢ κατάληψις. πολλαχῶς δὲ λέγεται ἡ αἴσθησις ἥ τε γὰρ ἕξις καὶ ἡ δύναμις καὶ ἡ ἐνέργεια· καὶ ἡ φαντασία ἡ καταληπτικὴ δι’ αἰσθητηρίου γίνεται κατ’ αὐτὸ τὸ ἡγεμονικόν. ἀφ’ οὗ πάλιν αἰσθητήρια λέγεται πνεύματα νοερὰ ἀπὸ τοῦ ἡγεμονικοῦ ἐπὶ τὰ ὄργανα τεταμένα.

851Fr. 851 Kaynak: Aetios, Görüşler IV 8, 8. Stoacılar hisleri cisimlere ait sayar.

851

Aëtius Plac. IV 8, 8. Οἱ Στωϊκοὶ σωμάτων τὰς αἰσθήσεις.

852Fr. 852 Kaynak: Aetios, Görüşler IV 8, 7. Stoacılar bu ortak hisse "iç dokunma" derler; kendimizi de onunla algılarız.

852

Aëtius Plac. IV 8, 7. Οἱ Στωϊκοὶ τήνδε τὴν κοινὴν αἴσθησιν ἐντὸς ἁφὴν προσαγορεύουσι, καθ’ ἣν καὶ ἡμῶν αὐτῶν ἀντιλαμβανόμεθα.

853Fr. 853 Kaynak: Aetios, Görüşler IV 10, 1. Stoacılar beş özel his sayar: görme, işitme, koku, tat, dokunma.

853

Aëtius Plac. IV 10, 1. Οἱ Στωϊκοὶ πέντε τὰς εἰδικὰς αἰσθήσεις, ὅρασιν ἀκοὴν ὄσφρησιν γεῦσιν ἁφήν.

854Fr. 854 Kaynak: Aetios, Görüşler IV 23, 1. Stoacılara göre etkilenmeler etkilenen yerlerde, hisler ise yöneten kısımdadır.

854

Aëtius Plac. IV 23, 1. Οἱ Στωϊκοὶ τὰ μὲν πάθη ἐν τοῖς πεπονθόσι τόποις, τὰς δὲ αἰσθήσεις ἐν τῷ ἡγεμονικῷ.

855Fr. 855 Kaynak: Galenos, Belirtilerin Sebepleri Üzerine I 8, VII. cilt s. 139 K. Bütün his organları ve onlardaki yetiler hakkında sözüm artık sona ermiş görünüyor. Şimdi de bunlara başkanlık eden ve yetilerini, bir kaynaktan çıkarır gibi kendinden cüzî organlara gönderen şeyin kendisine geçme vakti. Bu da elbette ilk hisseden şeydir. Her hissin kendi cüzî organında, his nesnelerinden gelen değişme gerçekleşir; bu değişmeyi hisseden ise, beyinden sinir yoluyla kendisine inen yetiyi aldığı için, değişen parçadır.

855

Galenus de symptomatum causis I 8 Vol. VII p. 139 K. καὶ περὶ μὲν τῶν αἰσθητικῶν ὀργάνων ἀπάντων, ἔτι τε τῶν κατὰ ταῦτα δυνάμεων ἤδη μοι δοκῶ πέρας ἔχειν τὸν λόγον. ἐπ’ αὐτὸ δὲ τὸ κατάρχον αὐτῶν ἐπιπέμπον τε τοῖς κατὰ μέρος οἷον ἐκ πηγῆς τινος ἑαυτοῦ τὰς δυνάμεις ἐπιέναι τῷ λόγῳ καιρός. ἔστι δὲ δήπου τὸ πρῶτον αἰσθητικόν. ἐν αὐτοῖς μὲν γὰρ τοῖς κατὰ μέρος ὀργάνοις ἑκάστῃ τῶν αἰσθήσεων ἡ ἀπὸ τῶν αἰσθητῶν ἀλλοίωσις ἐπιτελεῖται. ταύτης δὲ αἰσθητικὸν γίγνεται τὸ ἀλλοιούμενον μόριον, ἐκ τοῦ δέχεσθαι τὴν ἀπ’ ἐγκεφάλου κατιοῦσαν εἰς αὐτὸ διὰ τοῦ νεύρου δύναμιν.

856Fr. 856 Kaynak: Galenos, Etkilenmiş Yerler Üzerine I 7, VIII. cilt s. 66 K. Doğal organlar ile psykhēye ait organlar bu bakımdan birbirinden çok ayrılır: doğal organlarda etkinlik yetisinin doğuştan bulunduğu, psykhēye ait organlara ise güneş ışığı gibi ilkeden aktığı gösterilmişti. … s. 67. Kaslar … kendilerinde doğuştan bir his ve hareket ilkesi bulunmadığı için sinirlere hep muhtaçtır; bunları onlara sinirler sağlar, tıpkı güneşin aydınlattığı her şeye ışığını sağlaması gibi. IV 1, VIII. cilt s. 218 K. Görme yetisinin, beyindeki ilkeden ışık tabiatlı pneuma ya hiç gönderilmediğinde ya da pek az gönderildiğinde yok olduğunu söyler.

856

Galenus de locis affectis I 7 Vol. VIII p. 66 K. καὶ διαφέρει πάμπολυ κατὰ τοῦτο τὰ φυσικὰ τῶν ψυχικῶν ὀργάνων, εἴ γε τοῖς μὲν φυσικοῖς ἐδείχθη σύμφυτος ἡ τῆς ἐνεργείας δύναμις οὖσα, τοῖς ψυχικοῖς δὲ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς ἐπιῥεῖν ὁμοίως ἡλιακῷ φωτί. —  — 67. οἱ δὲ μύες —  — ὅτι οὐκ ἔχουσι σύμφυτον αἰσθήσεως τε καὶ κινήσεως ἀρχήν, διὰ τοῦτο τῶν νεύρων ἀεὶ χρήζουσι, χορηγούντων αὐτοῖς ταῦτα, καθάπερ ὁ ἥλιος τὴν αὐγὴν ἅπασιν οἷς φωτίζει. ibid. IV 1. Vol. VIII p. 218 K. opticam facultatem dicit perire, ὅταν ἤτοι μηδ’ ὅλως ἢ παντάπασιν ὀλίγον ἐπιπέμπηται τὸ αὐγοειδὲς πνεῦμα παρὰ τῆς κατὰ τὸν ἐγκέφαλον ἀρχῆς.

857Fr. 857 Kaynak: Galenos, Etkilenmiş Yerler Üzerine II 5, VIII. cilt s. 127. Doğru açıklamaya göre görenin de işitenin de bizzat [psykhēnin yöneten kısmı] olduğunu kabul etmek gerekir; ama o gözler yoluyla görür, kulaklar yoluyla işitir. Düşünmek, hatırlamak, akıl yürütmek ve tercih etmek içinse artık ne gözlere ne kulaklara ne dile ne de başka bir şeye ihtiyaç duyar.

857

Galenus de locis afectis II 5 Vol. VIII p. 127. κατὰ μὲν γὰρ τὸν ἀληθῆ λόγον καὶ βλέπειν αὐτὸ τοῦτο (scil. τὸ τῆς ψυχῆς ἡγεμονικόν) καὶ ἀκούειν ὑποληπτέον, ἀλλὰ δι’ ὀφθαλμῶν μὲν βλέπειν, δι’ ὤτων δ’ ἀκούειν· ἐννοεῖν μέντοι καὶ μεμνῆσθαι καὶ λογίζεσθαι καὶ προαιρεῖσθαι μήτ’ ὀφθαλμοῖς ἔτι μήτ’ ὠσὶ μήτε γλώττῃ μήτ’ ἄλλῳ τινὶ προσχρώμενον.

858Fr. 858 Kaynak: Plotinos, Enneadlar IV 7, 7 (II. cilt s. 111, 10 Müller). Bir insanın parmağının ağrıdığı söylendiğinde, sızı elbette parmaktadır; ama ağrıyı hissetmenin yöneten kısımda olduğunu kabul edecekleri açıktır. Demek ki pneumanın acı çeken parçası başka olduğu hâlde hisseden yöneten kısımdır ve bütün psykhē aynı şeyi yaşar. Peki bu nasıl olur? Aktarmayla, diyecekler: önce parmaktaki psykhē pneuması etkilenir, o bunu yanındakine aktarır, o da bir başkasına, ta ki yöneten kısma ulaşıncaya kadar.

858

Potinus Ennead. IV lib. VII 7 (Vol. II p. 111, 10 Mü.). ὅταν δάκτυλον λέγηται ἀλγεῖν ἄνθρωπος, ἡ μὲν ὀδύνη περὶ τὸν δάκτυλον δήπουθεν, ἡ δ’ αἴσθησις τοῦ ἀλγεῖν δῆλον ὅτι ὁμολογήσουσιν ὡς περὶ τὸ ἡγεμονοῦν γίγνεται· ἄλλου δὴ ὄντος τοῦ πονοῦντος μέρους τοῦ πνεύματος, τὸ ἡγεμονοῦν αἰσθάνεται καὶ ὅλη ἡ ψυχὴ τὸ αὐτὸ πάσχει. πῶς οὖν τοῦτο συμβαίνει; διαδόσει, φήσουσι, παθόντος μὲν πρώτως τοῦ περὶ τὸν δάκτυλον ψυχκοῦ πνεύματος, μεταδόντος δὲ τῷ ἐφεξῆς καὶ τούτου ἄλλῳ, ἕως οὗ πρὸς τὸ ἡγεμονοῦν ἀφίκοιτο.

859Fr. 859 Kaynak: Galenos, Koku Organı Üzerine 3, II. cilt s. 862 K. [Tabiat] görme organını ışığa en çok benzeyen şey olarak yaptı, çünkü yalnız parıltıyı ve ışığı hissedecekti; işitme organını havamsı yaptı, çünkü o da havadaki sesleri hissedecekti. Aynı şekilde tatları ayırt eden organı, yani dili de, tabiat bedenin daha nemli olan türünden yaptı. Koku nesnesi ise hava ile nem arasındadır: ne hava kadar ince parçacıklıdır ne de nem kadar kaba parçacıklı. Çünkü her cisimden akıp çıkan şey, koku nesnelerinin ousiası odur.

859

Galenus de instrum. odoratus 3. Vol. II 862 K. φωτοειδέστατον μὲν οὖν ἐποίησεν (scil. ἡ φύσις) τὸ τῆς ὄψεως ὄργανον, ὡς ἂν καὶ μόνον αὐγῆς καὶ φωτὸς αἰσθανόμενον, ἀερῶδες τὸ τῆς ἀκοῆς, αἰσθητικὸν ἐσόμενον καὶ τοῦτο τῶν κατὰ τὸν ἀέρα ψόφων. οὕτω δὲ καὶ τὸ τῶν χυμῶν διαγνωστικὸν ὄργανον, τὴν γλῶτταν, ἐκ τῆς ὑγροτέρας ἰδέας τοῦ σώματος ἡ φύσις εἰργάσατο. μεταξὺ δὲ ἀέρος τε καὶ ὑγροῦ [καὶ πυρὸς] τὸ τῆς ὀσφρήσεως ἐστιν αἰσθητόν, οὔθ’ οὕτω λεπτομερὲς ὑπάρχον, ὡς ὁ ἀήρ, οὔθ’ οὕτω παχυμερές, ὡς τὸ ὑγρόν. ὅσον γὰρ ἀποῤῥεῖ τῶν σωμάτων ἑκάστου, τοῦτ’ ἐστὶ τῶν ὀσφρητῶν ἡ οὐσία.

860Fr. 860 Kaynak: Galenos, Organların Faydası Üzerine VIII 6, III. cilt s. 639. Başta dört his organı bulunduğuna göre, gözler, kulaklar, burun ve dil … bunlar arasında hem bizzat his yetilerinde hem de yetilerin ulaştığı cisimlerde tür bakımından bir benzemezlik vardır. Yetilerden biri kokuları, biri tatları, biri sesleri, biri de renkleri ayırt eder … His oluşsun diye bunların her birinin mutlaka değişmesi gerekir; ama her organ her his nesnesinden değişmez: parıltı ve ışık tabiatlı olan renklerden, havamsı olan seslerden, buharımsı olan koku nesnelerinden değişir; tek kelimeyle, benzer benzeri tanır. Havamsı his organı renklerden hiçbir zaman değişemez; çünkü renklerden gelen değişmeyi kolayca ve katıksızca alacak olan şey parlak, saf ve ışık tabiatlı olmalıdır … bulanık ve buharımsı olan da değişemez, nemli ve sulu olan da, tıpkı sert ve topraksı olanın değişemeyeceği gibi … Ama organın değişmesi, tasavvur eden, hatırlayan ve akıl yürüten şey, yani yöneten kısım bu değişmeyi tanımadıkça hiçbir işe yaramazdı. s. 642. Öyleyse … görme his organı parıltılı ve ışık tabiatlı olacağı için, ona ilkeden haklı olarak en çok pneuma gönderilir. s. 648. Çünkü hava incelik bakımından parıltıdan ne kadar geriyse, buhar da havadan hemen hemen o kadar geridir.

860

Galenus de usu partium VIII 6 Vol. III p. 639. τεττάρων οὖν ὄντων κατὰ τὴν κεφαλὴν αἰσθητικῶν ὀργάνων, ὀφθαλμῶν καὶ ὤτων καὶ ῥινὸς καὶ γλώττης, —  — ἔστιν αὐτοῖς κατ’ εἶδος ἀνομοιότης ἔν τε ταῖς αἰσθητικαῖς δυνάμεσιν αὐταῖς καὶ τοῖς σώμασι δι’ ὧν ἀφικνοῦνται. αἱ μὲν γὰρ δυνάμεις ἡ μὲν ὀδμῶν, ἡ δὲ χυμῶν, ἡ δὲ φωνῶν, ἡ δὲ χρωμάτων ἐστὶ διαγνωστική. —  — ἕκαστον μὲν γὰρ αὐτῶν ἀλλοιωθῆναι χρὴ πάντως, ἵν' αἴσθησις γένηται· ἀλλοιοῦται δ’ οὐχ ὑπὸ παντὸς αἰσθητοῦ πᾶν, ἀλλὰ τὸ μὲν αὐγοειδὲς καὶ φωτοειδὲς ὑπὸ χρωμάτων, τὸ δ’ ἀερῶδες ὑπὸ φωνῶν, τὸ δ’ ἀτμῶδες ὑπὸ τῶν ὀσφρητῶν, ἑνὶ δὲ λόγῳ τὸ ὅμοιον τῷ ὁμοίῳ γνώριμον. οὔτε δὲ τὸ ἀερῶδες αἰσθητήριον ἀλλοιωθῆναι δύναταί ποτ’ ὑπὸ χρωμάτων, λαμπρὸν γὰρ εἶναι χρὴ καὶ καθαρὸν καὶ αὐγοειδές, εἴ τι μέλλει ῥᾳδίως τε καὶ εἰλικρινῶς ἐκδέξασθαι τὴν ἐκ τῶν χρωμάτων ἀλλοίωσιν, —  — οὔτ’ αὖ τὸ θολερὸν καὶ ἀτμῶδες, ἀλλ’ οὐδὲ τὸ ὑγρόν τε καὶ ὑδατῶδες, ὥσπερ οὐδὲ τὸ σκληρόν τε καὶ γεῶδες. —  — ἀλλ’ οὐδὲν ἦν πλέον, ἀλλοιωθῆναι μὲν τοῦτο, μὴ γνῶναι δὲ τὴν ἀλλοίωσιν τὸ φαντασιούμενον καὶ μεμνημένον καὶ λογιζόμενον, ὅπερ ἦν τὸ ἡγεμονικόν. p. 642. οὐκοῦν —  — αὐγοειδεῖ καὶ λαμπροειδεῖ μέλλοντι τῷ κατὰ τὴν ὄψιν αἰσθητηρίῳ γενήσεσθαι τὸ πνεῦμα δεόντως πλεῖστον ἀπὸ τῆς ἀρχῆς ἐπιπέμπεται. p. 648. σχεδὸν γὰρ ὅσον λείπεται πρὸς λεπτομέρειαν ὁ ἀὴρ αὐγῆς, τοσοῦτον καὶ ἀτμὸς ἀέρος.

861Fr. 861 Kaynak: Philon, Kaçış ve Bulma Üzerine § 182, III. cilt s. 149, 31. Bedenin yöneten kısmı olan yüz, bir kaynaktan sulanır gibi psykhēdeki yöneten kısımdan sulanır: o, görme pneumasını gözlere, işitme pneumasını kulağa, koku pneumasını burun deliklerine, tat pneumasını ağıza, dokunma pneumasını da bütün yüzeye uzatır.

861

Philo de fuga et inventione § 182 Vol. III p. 149, 31. Ποτίζεται οὖν, ὥσπερ ἀπὸ πηγῆς τοῦ κατὰ ψυχὴν ἡγεμονικοῦ τὸ σώματος ἡγεμονικὸν πρόσωπον, τὸ μὲν ὁρατικὸν πνεῦμα τείνοντος εἰς ὄμματα, τὸ δ’ ἀκουστικὸν εἰς οὖς, εἰς δὲ μυκτῆρας τὸ ὀσφρήσεως, τὸ δ’ αὖ γεύσεως εἰς στόμα, καὶ τὸ ἁφῆς εἰς σύμπασαν τὴν ἐπιφάνειαν.

862Fr. 862 Kaynak: Philon, Kabil'in Soyu Üzerine § 126, II. cilt s. 27, 26 Wendland. Aklı başında hiç kimse gözlerin gördüğünü söylemez; gören, gözler yoluyla noustur. Kulakların işittiğini de söylemez; kulaklar yoluyla işiten odur. Burun deliklerinin kokladığını da söylemez; burun delikleri yoluyla koklayan yöneten kısımdır vb.

862

Philo de posteritate Caini § 126 Vol. II p. 27, 26 Wendl. οὐδεὶς γοῦν εὖ φρονῶν εἴποι ἂν ὀφθαλμοὺς ὁρᾶν, ἀλλὰ νοῦν δι’ ὀφθαλμῶν, οὐδ’ ὦτα ἀκούειν, ἀλλὰ δι’ ὤτων ἐκεῖνον, οὐδὲ μυκτῆρας ὀσφραίνεσθαι, ἀλλὰ διὰ μυκτήρων τὸ ἡγεμονικόν etc.

864Fr. 864 Kaynak: Aphrodisiaslı Aleksandros, Ruh Üzerine Kitaba Ek s. 130, 14 Bruns. Bazıları görmenin havanın birlikte gerilmesiyle meydana geldiğini söyler: gözbebeğine bitişik hava, görmeden gelen dürtüyle koni biçimini alır; bu koni tabanında görülen şeylerce adeta damgalanınca his oluşur, tıpkı dokunmada bir değnek aracılığıyla olduğu gibi. 26. Üstelik görme yöneten kısımdan geldiğine göre, onların söylediği gibi bunda da gerilim hareketi söz konusuysa, görmede nasıl kesintiler olmuyor? Çünkü gerilim uçlara sürekli ulaşmaz, tam da bu yüzden dayanma da sürekli olmaz. Aynı şey, öbür cisimlere dokunduğumuz dokunma için de sorulabilir: onda da algılamada kesinti olmaz; oysa olması gerekirdi, çünkü onlara göre gerilim hareketi böyledir. Yok, eğer yalnız görme dedikleri bu pneuma, gerilim hareketi dedikleri o hareketle hareket ediyorsa, bunu yalnız onun için söylemek akla aykırıdır; kaldı ki öyle de söylemiyorlar.

864

Alexander Aphrod. de anima libri mant. p. 130, 14 Bruns. Εἰσὶν δέ τινες, οἳ διὰ τῆς τοῦ ἀέρος συνεντάσεως τὸ ὁρᾶν φασι γίνεσθαι. νυττόμενον γὰρ ὑπὸ τῆς ὄψεως τὸν συνάπτοντα τῇ κόρῃ ἀέρα σχηματίζεσθαι εἰς κῶνον· τούτου δὲ οἷον τυπουμένου κατὰ τὴν βάσιν ὑπὸ τῶν ὁρατῶν τὴν αἴσθησιν γίνεσθαι, καθάπερ καὶ τῇ ἁφῇ, διὰ βακτηρίας. 26. ἀλλὰ καὶ τῆς ὄψεως ἀπὸ τοῦ ἡγεμονικοῦ γινομένης, εἰ καὶ ἐπὶ ταύτης τὰ τῆς τονικῆς κινήσεώς ἐστιν, ὥσπερ λέγεται πρὸς αὐτῶν, πῶς οὐ γίνονται διαλείψεις τινὲς τοῦ ὁρᾶν, ἅτε μὴ συνεχοῦς ἐπὶ τὰ πέρατα τῆς τάσεως γινομένης, δι’ αὐτὸ δὲ τοῦτο μηδὲ τῆς ἐπερείσεως; ὅπερ ἄν τις ἐπιζητήσειεν καὶ περὶ τῆς ἁφῆς, καθ’ ἣν ἁπτόμεθα τῶν ἑτέρων σωμάτων· οὐδὲ γὰρ ἐπὶ ταύτης διαλείψεις τῆς ἀντιλήψεως γίνονται· ἔδει δέ γε· τοιαύτη γὰρ ἡ τονικὴ κίνησις κατ’ αὐτούς. εἰ δὲ τὸ πνεῦμα τοῦτο δή, ὃ καλοῦσιν ὄψιν, μόνον κινεῖται τὴν προειρημένην κίνησιν, ἣν λέγουσι τονικήν, ἄλογον τὸ ἐπὶ μόνου τούτου λέγειν οὕτω· καίτοι γε οὔ φασιν.

865Fr. 865 Kaynak: Galenos, Hippokrates ve Platon'un Görüşleri Üzerine VII (642 M.). Stoacılar artık çevreleyen hava aracılığıyla, bir değnekle olur gibi gördüğümüzü söylemesinler.

865

Galenus de Hipp. et Plat. plac. VII (642 M. K.). μὴ τοίνυν ὡς διὰ βακτηρίας τοῦ πέριξ ἀέρος ὁρᾶν ἡμᾶς οἱ Στωϊκοὶ λεγέτωσαν.

866Fr. 866 Kaynak: Aetios, Görüşler IV 15, 3 (Doxographi Graeci s. 406, 4). Khrysippos'a göre aradaki havanın birlikte gerilmesiyle görürüz. Hava, yöneten kısımdan gözbebeğine kadar uzanan görme pneumasından dürtü alır; bu pneuma çevreleyen havaya çarpınca, hava aynı cinsten olduğunda onu koni biçiminde gerer. Gözden ateşten ışınlar dökülür, kara ve sisli ışınlar değil; bu yüzden karanlık da görülebilir.

866

Aëtius Plac. IV 15, 3 (DDG p. 406, 4). Χρύσιππος κατὰ τὴν συνέντασιν τοῦ μεταξὺ ἀέρος ὁρᾶν ἡμᾶς, νυγέντος μὲν ὑπὸ τοῦ ὁρατικοῦ (Stob. ὀπτικοῦ) πνεύματος, ὅπερ ἀπὸ τοῦ ἡγεμονικοῦ μέχρι τῆς κόρης διήκει, κατὰ δὲ τὴν πρὸς τὸν περικείμενον ἀέρα ἐπιβολὴν ἐντείνοντος αὐτὸν κωνοειδῶς, ὅταν ᾖ ὁμογενὴς ὁ ἀήρ. προχέονται δὲ ἐκ τῆς ὄψεως ἀκτῖνες πύριναι, οὐχὶ μέλαιναι καὶ ὀμιχλώδεις· διόπερ ὁρατὸν εἶναι τὸ σκότος.

867Fr. 867 Kaynak: Diogenes Laertios VII 157. Görmenin, görme organı ile nesne arasındaki ışığın koni biçiminde gerilmesiyle olduğunu söylerler; Khrysippos Fizik'in ikinci kitabında, Apollodoros da böyle der. Havanın koni biçimli kısmı gözün yanında, koninin tabanı ise görülen şeyin yanında oluşur. Böylece görülen şey, gerilmiş hava aracılığıyla, bir değnekle olur gibi bildirilir.

867

Diogenes Laërt. VII 157 ὁρᾶν δὲ τοῦ μεταξὺ τῆς ὁράσεως καὶ τοῦ ὑποκειμένου φωτὸς ἐντεινομένου κωνοειδῶς, καθά φησι Χρύσιππος ἐν δευτέρᾳ τῶν φυσικῶν καὶ Ἀπολλόδωρος. γίνεσθαι μέντοι τὸ κωνοειδὲς τοῦ ἀέρος πρὸς τῇ ὄψει, τὴν δὲ βάσιν πρὸς τῷ ὁρωμένῳ· ὡς διὰ βακτηρίας οὖν τοῦ ταθέντος ἀέρος τὸ βλεπόμενον ἀναγγέλλεσθαι.

868Fr. 868 Kaynak: Aphrodisiaslı Aleksandros, Ruh Üzerine Kitaba Ek s. 131, 30 Bruns. Ayrıca aydınlıktan bakınca karanlıktakiler neden görülmüyor da karanlıktan bakınca aydınlıktakiler görülüyor? Aydınlanmış havanın daha ayrışmış olduğu için daha güçlü olduğunu ve basıncıyla hissi harekete geçirebildiğini, aydınlanmamış havanın ise, aydınlanmış olandan daha yoğun olduğu hâlde, gevşemiş olduğu için görmeyle birlikte gerilemediğini söylemek nasıl inandırıcı olabilir?

868

Alexander Aphrod. de anima libri mant. p. 131, 30 Bruns. ἔτι διὰ τί ἐκ μὲν φωτὸς τὰ ἐν σκότῳ ὄντα οὐχ ὁρᾶται, ἐκ δὲ σκότους τὰ ἐν τῷ φωτί; τὸ γὰρ λέγειν, τὸν μὲν πεφωτισμένον ἀέρα τῷ διακεκρίσθαι μᾶλλον ἔχειν ἰσχὺν καὶ δύνασθαι τῇ ἐπερείσει τὴν αἴσθησιν κινεῖν, τὸν δὲ ἀφώτιστον τῷ κεχαλάσθαι μὴ δύνασθαι ὑπὸ τῆς ὄψεως συνεντείνεσθαι, καίτοι πυκνότερον ὄντα τοῦ πεφωτισμένου, πῶς πιθανόν;

869Fr. 869 Kaynak: Aetios, Görüşler IV 15, 2. Stoacılara göre karanlık görülebilir; çünkü görmeden ona doğru bir parıltı dökülür. Görme yanılmaz da: karanlığın var olduğu gerçekten görülür.

869

Aëtius Plac. IV 15, 2. Οἱ Στωϊκοὶ ὁρατὸν εἶναι τὸ σκότος. ἐκ γὰρ τῆς ὁράσεως προχεῖσθαί τινα εἰς αὐτὸ αὐγήν· καὶ οὐ ψεύδεται ἡ ὅρασις· βλέπεται γὰρ ταῖς ἀληθείαις ὅτι ἐστὶ σκότος.

870Fr. 870 Kaynak: Galenos, Belirtilerin Sebepleri Üzerine I 2, VII. cilt s. 98 K. (göz hastalıklarından söz ederken:) Aynı şekilde psykhē pneuması da ya esir gibi tam saftır ya da sis gibi nemli ve bulanıktır; varlığının kemiyeti bakımından da ya fazladır ya azdır. Hem çok hem esir gibiyse en uzaktakileri de görür ve onları tam ayırt eder. Az ama saf ise yakındakileri tam ayırt eder, uzaktakileri görmez. Hem daha nemli hem çoksa çok uzağa kadar görür, ama tam göremez; hem nemli hem azsa ne tam görür ne de uzağı.

870

Galenus de symptomatum causis I 2 Vol. VII p. 98 K. (de oculorum morbis locutus:) οὕτω δὲ καὶ τὸ πνεῦμα τὸ ψυχικὸν ἢ ἀκιβῶς ἐστι καθαρόν, οἷός περ ὁ αἰθήρ, ἢ ὑγρὸν καὶ θολερὸν ὁμίχλης δίκην· καὶ κατὰ τὸ ποσὸν τῆς οὐσίας ἤτοι πλέον ἢ ἔλαττον. ἐὰν μὲν οὖν ἅμα πολύ τε καὶ αἰθερῶδες ὑπάρξῃ, καὶ τὰ πλεῖστον ἀπέχοντα θεᾶται καὶ ἀκριβῆ τὴν διάγνωσιν αὐτῶν ποιεῖται. ἐὰν δὲ ὀλίγον μὲν ᾖ, καθαρὸν δέ, τὰ μὲν ἐγγὺς ἀκριβῶς διαγινώσκει, τὰ πόρρωθεν δὲ οὐχ ὁρᾷ· ἐὰν δὲ ὑγρότερόν τε ἅμα καὶ πολὺ τύχῃ, μέχρι μὲν πλείστου, οὐκ ἀκριβῶς δ’ ὁρᾷ· ὥσπερ γε καὶ εἰ ὑγρόν τε ἅμα καὶ ὀλίγον εἴη, οὔτ’ ἀκριβῶς οὔτ’ ἄχρι πλείστου ὁρᾷ.

872Fr. 872 Kaynak: Diogenes Laertios VII 158. İşitmenin şöyle olduğunu söylerler: ses çıkaran ile işiten arasındaki hava küre biçiminde vurulur, sonra dalgalanır ve kulaklara çarpar; tıpkı havuzdaki suyun atılan bir taşla halka halka dalgalanması gibi.

872

Diogenes Laërt. VII 158. ἀκούειν δὲ ⟨ἡμᾶς⟩ τοῦ μεταξὺ τοῦ [τε] φωνοῦντος καὶ τοῦ ἀκούοντος ἀέρος πληττομένου σφαιροειδῶς, εἶτα κυματουμένου καὶ ταῖς ἀκοαῖς προσπίπτοντος, ὡς κυματοῦται τὸ ἐν τῇ δεξαμενῇ ὕδωρ κατὰ κύκλους ὑπὸ τοῦ ἐμβληθέντος λίθου.

873Fr. 873 Kaynak: Aphrodisiaslı Aleksandros, Ruh Üzerine Kitaba Ek s. 118, 25 Bruns. Ayrıca üreme parçasının psykhēye ait olduğunu söylüyorlarsa ve bu parça bitkisel olanın altına giriyorsa, bitkisel olan her şey de psykhēye ait olur.

873

Alexander Aphrod. de anima libri mant. p. 118, 25 Bruns. ἔτι εἰ τὸ γεννητικὸν μόριον ψυχικόν φασίν, τοῦτο δὲ ὑπὸ τὸ φυτικόν, εἴη ἂν καὶ τὸ φυτικὸν πᾶν ψυχικόν.

874Fr. 874 Kaynak: Philon, Dünyanın Yok Olmazlığı Üzerine s. 256, 7. İnsanın, yaşarken benzerini tohumlamak için psykhēsinin üreme denen sekizinci parçasını kullanması, ölünce ise bütün varlığıyla bunu yapması saçmadır; çünkü ölüm hayattan daha etkili değildir. (Khrysippos'a karşı tartışan bir Stoacının, belki Panaitios'un sözleri.) Krş. Tertullianus, Ruh Üzerine 14.

874

Philo de incorr. mundi p. 256, 7. καὶ γὰρ εὔηθες, ἄνθρωπον ζῶντα μὲν ὀγδόῳ μέρει ψυχῆς, ὃ καλεῖται γόνιμον, πρὸς τὴν τοῦ ὁμοίου σπορὰν χρῆσθαι, τελευτήσαντα δὲ ὅλῳ ἑαυτῷ. θάνατος γὰρ οὔτι ζωῆς ἀνυσιμώτερος (Sunt verba Stoici cuiusdam, fortasse Panaetii, contra Chrysippum disputantis). cf. Tertullian. de anima c. 14.

875Fr. 875 Kaynak: Galenos, Nabzın Sebepleri Üzerine IV 3, IX. cilt s. 159 K. Haz duyanlarda sıcak bütün bedene yayılır ve dışa doğru hareket ağır basar; acı duyanlarda ise içe doğru hareket.

875

Galenus de causis pulsuum IV 3 Vol. IX p. 159 K. διαχεῖται γὰρ τὸ θερμὸν τοῖς ἡδομένοις εἰς ἅπαν τὸ σῶμα καὶ ἡ ἐκτὸς αὐτοῦ κρατεῖ κίνησις, ὥσπερ τοῖς λυπουμένοις ἡ ἐντός.

876Fr. 876 Kaynak: Galenos, Etkilenmiş Yerler Üzerine V 1, VIII. cilt s. 301 K. Başka bir yoldan da bazı insanlar … şiddetli ağrılarda, güçlü korkularda ve çok büyük hazlarda ölürler. Hayat gerilimi zayıf olan ve terbiyesizlik yüzünden psykhēnin güçlü duygularına kapılanların psykhēsinin ousiası kolay çözülür. Böylelerinin bazıları acıdan da ölmüştür, ama yukarıda sayılan durumlardaki gibi hemen değil. Büyük ruhlu hiçbir insan ise ne acılar yüzünden ne de acıdan daha güçlü öbür şeyler yüzünden ölüme düşmüştür; çünkü onların psykhē gerilimi güçlü, duyguları ise küçüktür.

876

Galenus de locis affectis V 1 Vol. VIII p. 301 K, καὶ μὴν καὶ καθ’ ἕτερόν τινα τρόπον ἐπὶ —  — ἀλγήμασίν τε σφοδροῖς καὶ φόβοις ἰσχυροῖς ἡδοναῖς τε μεγίσταις ἀποθνήσκουσί τινες. ὅσοις γὰρ ἀσθενής ἐστιν ὁ ζωτικὸς τόνος ἰσχυρά τε πάθη ψυχικὰ πάσχουσιν ἐξ ἀπαιδευσίας, εὐδιάλυτος τούτοις ἐστὶν ἡ τῆς ψυχῆς οὐσία. τῶν τοιούτων ἔνιοι καὶ διὰ λύπην ἀπέθανον, οὐ μὴν εὐθέως, ὥσπερ ἐν τοῖς προειρημένοις. ἀνὴρ δ’ οὐδεὶς μεγαλόψυχος οὔτ’ ἐπὶ λύπαις οὔτ’ ἐπὶ τοῖς ἄλλοις ὅσα λύπης ἰσχυρότερα θανάτῳ περιέπεσεν. ὅ τε γὰρ τόνος τῆς ψυχῆς αὐτοῖς ἰσχυρός ἐστι τά τε παθήματα σμικρά.

877Fr. 877 Kaynak: Galenos, Etkilenmiş Yerler Üzerine IV 3, VIII. cilt s. 233 K. Bu hâl şiddetli sızıların ardından da gelir; çünkü böyle sızılarda psykhē pneumasının gerilimi çöker.

877

Galenus de locis affectis IV 3 Vol. VIII p. 233 K. ἕπεται δὲ καὶ σφοδραῖς ὀδύναις τὸ πάθος τοῦτο, καταπίπτοντος ἐν αὐταῖς τοῦ κατὰ τὸ ψυχικὸν πνεῦμα τόνου.

878Fr. 878 Kaynak: Galenos, Sağlığın Korunması Üzerine II 9, VI. cilt s. 138 K. Thymos yalnızca bir artış değil, kalpteki sıcağın bir tür kaynamasıdır; bu yüzden filozofların en saygınları da onun ousiasının böyle olduğunu söyler. Çünkü öç alma isteği thymosun ousiası değil, bir arazıdır. Krş. Hastalıkların Sebepleri Üzerine 2, VII. cilt s. 4 K.

878

Galenus de sanitate tuenda II 9 Vol. VI p. 138 K. ὁ μέν γε θυμὸς οὐδ’ ἀπλῶς αὔξησις, ἀλλ’ οἷον ζέσις κατὰ τὴν καρδίαν θερμοῦ· διὸ καὶ τὴν οὐσίαν αὐτοῦ τῶν φιλοσόφων οἱ δοκιμώτατοι τοιαύτην εἶναί φασι. συμβεβηκὸς γάρ τι καὶ οὐκ οὐσία τοῦ θυμοῦ ἐστιν ἡ τῆς ἀντιτιμωρήσεως ὄρεξις. Cf. de morborum causis 2 Vol. VII p. 4 K.

881Fr. 881 Kaynak: Galenos, Hippokrates ve Platon'un Görüşleri Üzerine V 1 (155), s. 404 Müller. Psykhēnin duyguları hakkındaki konuyu kendi başına da incelememiz gerekiyordu; ama Khrysippos ve çevresi bu konuyu, psykhēnin yöneten kısmını barındıran yerin ispatında kullanarak daha da gerekli kıldılar. Çünkü önce bütün duyguların kalpte oluştuğunu gösteriyorlar —kendilerinin sandığı gibi; gerçekteyse yalnız thymosa ait duyguların—; sonra psykhēnin duyguları neredeyse akıl yürüten kısmının da orada olduğunu ek öncül olarak alıyorlar ve böylece akıl yürüten kısmın kalpte bulunduğu sonucuna varıyorlar.

881

Galenus de Hipp. et Plat. plac. V 1 (155) p. 404 Mü. Ὁ περὶ τῶν παθῶν τῆς ψυχῆς λόγος ἀναγκαῖος μὲν ἦν ἡμῖν ἐσκέφθαι καὶ δι’ ἑαυτόν· ἀναγκαιότερον δὲ ἐποίησαν αὐτὸν οἱ περὶ τὸν Χρύσιππον εἰς ἀπόδειξιν τοῦ περιέχοντος τόπου τὸ τῆς ψυχῆς ἡγεμονοῦν προσχρησάμενοι. δείξαντες γάρ, ὡς μὲν αὐτοὶ νομίζουσιν, ἅπαντα τὰ πάθη συνιστάμενα κατὰ τὴν καρδίαν, ὡς δὲ τἀληθὲς ἔχει, τὰ κατὰ μόνον τὸν θυμόν, ἔπειτα προσλαβόντες, ὡς ἔνθα ἂν ᾖ τὰ πάθη τῆς ψυχῆς, ἐνταῦθ’ ἐστὶ καὶ τὸ λογιζόμενον αὐτῆς, οὕτως ἤδη περαίνουσιν, ἐν τῇ καρδίᾳα τὸ λογιστικὸν ὑπάρχειν.

882Fr. 882 Kaynak: Galenos, Hippokrates ve Platon'un Görüşleri Üzerine II 5 (99–100), s. 208 Müller. Zenon da Khrysippos da bütün korolarıyla birlikte şunu ileri sürer: dışarıdan çarpan şeyin bir organda meydana getirdiği hareket, canlı hissetsin diye psykhēnin ilkesine aktarılır.

882

Galenus de Hipp. et Plat. plac. II 5 (99. 100) p. 208 Mü. καὶ τοῦτο βούλεταί γε Ζήνων καὶ Χρύσιππος ἅμα τῷ σφετέρῳ χορῷ παντί, διαδίδοσθαι τὴν ἐκ τοῦ προσπεσόντος ἔξωθεν ἐγγινομένην τῷ μορίῳ κίνησιν εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ψυχῆς, ἵν’ αἴσθηται τὸ ζῷον.

883Fr. 883 Kaynak: Galenos, Hippokrates ve Platon'un Görüşleri Üzerine II 2, s. 170 Müller. [Aristoteles'in çevresindekiler] halkın ve hatiplerin öncüllerini bilimsel ispatlarda kullanmaktan utanırlar. Oysa Khrysippos'un kitapları bunlarla doludur: koyduğu öncüllere kimi zaman sıradan insanları tanık gösterir, kimi zaman şairleri, ya da o pek güzel etimolojiyi, ya da buna benzer başka bir şeyi. Bunlar hiçbir sonuca götürmez, yalnız zamanımızı boş yere harcar ve tüketir. Çünkü önce onlara sonucun öncüllerinin bilimsel olmadığını göstermemiz, sonra da onların düzeyine inip onlarla güreşerek sıradan insanların da şairlerin de onlardan daha az değil, kimi zaman daha da çok bize tanıklık ettiğini göstermemiz gerekir vb. … Bunu Adların Doğruluğu Üzerine adlı başka bir incelememde gösterdim; orada Khrysippos'un "ben" (egō) kelimesine de yanlış bir etimoloji verdiğini ortaya koydum. Öyleyse aynı şeyleri burada yeniden anlatmaya ne gerek var? Aynı konuyu farklı incelemelerde iki üç kez değil, bazen dört beş kez işlemek Khrysippos'un sevdiği bir şeydir; ama zamanını esirgeyen biri bundan sakınır.

883

Galenus de Hipp. et Plat. plac. II 2 p. 170 Mü. τὰ γὰρ ἰδιώτικά τε καὶ ῥητορικὰ λήμματα αἰδοῦνται (sc. οἱ περὶ Ἀριστοτέλην) παραλαμβάνειν εἰς ἀποδείξεις ἐπιστημονικάς, ὧν πέπλησται τὰ Χρυσίππου βιβλία, ποτὲ μὲν ἰδιώτας ἐπικαλούμενα μάρτυρας ὧν ὑποτίθεται λημμάτων, ἔστι δ’ ὅτε ποιητάς, ἢ τὴν βελτίστην ἐτυμολογίαν, ἤ τι ἄλλο τοιοῦτον, ἃ περαίνει μὲν οὐδέν, ἀναλίσκει δὲ καὶ κατατρίβει μάτην ἡμῶν τὸν χρόνον αὐτὸ τοῦτο μόνον ἐνδεικνυμένων αὐτοῖς, ὡς οὐκ ἔστιν ἐπιστημονικὰ τὰ τοῦ συμπεράσματος λήμματα, μετὰ ταῦτα δὲ καὶ συγκαταβαινόντων τε καὶ συμπαλαιόντων αὐτοῖς ὑπὲρ τοῦ δεῖξαι καὶ τοὺς ἰδιώτας καὶ τοὺς ποιητὰς οὐδὲν ἧττον ἡμῖν ἢ ἐκείνοις μαρτυροῦντας, ἀλλ’ ἔστιν ὅτε καὶ μᾶλλον etc. —  — ἐν ἑτέρᾳ πραγματεία δέδεικταί μοι τῇ περὶ ὀνομάτων ὀρθότητος, ἔνθα καὶ περὶ τῆς ἐγὼ φωνῆς ἐπέδειξα τὸν Χρύσιππον ἐτυμολογοῦντα ψευδῶς. τί μὲν οὖν ἔτι δεοίμην ὑπὲρ τῶν αὐτῶν ἐνταῦθα διεξιέναι; Χρυσίππῳ μὲν γὰρ καὶ τοῦτο φίλον, οὐ δὶς ἢ τρίς, ἀλλὰ καὶ τετράκις ἐνίοτε καὶ πεντάκις ὑπὲρ τῶν αὐτῶν ἐν διαφερούσαις πραγματείαις διέρχεσθαι· φυλάξαιτο δ’ ἄν τις αὐτὸ τῶν χρόνου φειδομένων.

884Fr. 884 Kaynak: Galenos, Hippokrates ve Platon'un Görüşleri Üzerine III 5 (123), s. 293 Müller. Yukarıda yazdıklarımı artık bırakıp sonraki kısma geçeceğim. Khrysippos orada şairlerin tanıklıklarını aktarmaya başlar ve aralarına kendi sözlerinden birkaçını yerleştirir; bunlar çoğu zaman alıntının ne demek istediğini açıklayan bir yorum, çoğu zaman da bir tür özet, adeta küllî bir başlıktır. Empedokles'ten bir alıntıyla başlayıp onu açıklar ve açıklama sırasında daha dikkate değer bazı argümanlara girişir; ses hakkındaki argüman da bunlardandır, onu bu notlarımın ikinci kitabında anmıştım. (Orada Khrysippos'un daha ağır sözlerini çürüttüğünü, büsbütün boş olanları atladığını söyler.) Ama dostlarıma, Khrysippos'un düpedüz gevezelik ettiği şeyleri bile hepten atlamamak, saçmalıklarını işaret etmek daha iyi göründü … bu yüzden bütün bunları ekledim. … Ses hakkında artık bir şey söylemem gerekmiyor … ama Khrysippos'un kitabında bu konudaki argümanın ardından söylenenleri şimdi anacağım. Bunlar, kendimizi gösterirken göğsümüze dokunduğumuzda ellerimizin yaptığı hareket ile "ben" kelimesi hakkında söylenenlerdir. Bunları etimoloji kitaplarında da söylemiş, kelimenin görünür bir gösterme işlevi taşıdığını ileri sürmüştür; çünkü kelimenin ilk hecesinde alt çene ile dudak göğse doğru iner. … s. 295. Bu tür argümanlara benzer olanlardan biri de "kalp" (kardia) adının etimolojisi hakkındakilerdir; Khrysippos bunları yukarıda söylenenlerin ardından Ruh Üzerine'nin birinci kitabında yazmıştır; şöyledir (ardından sözler gelir). Sonra Khrysippos'un bütün öğretisinin özüne kısa sözlerle değindiğini aktarır. s. 296. "Bu parçayla dürtüleniriz" diye başlayıp "hepsi" diye biten yer. s. 297. Ardından sesi ve sinirlerin ilkesini anar … bunun ardından da "kalpsiz" (akardios) sıfatını açıklar. … s. 298. "Çünkü korkularda kalbin çarpması …" … s. 303. "Bu yüzden buna göre saçma bir sonuca varılacak …" … s. 308. "Kalbine dokundum …" … s. 309. Yukarıda yazılan sözün ardından başka bir söz gelir; orada "bağırsız" (asplankhnos) denenleri ve "beyni olmayanları" açıklar. … s. 309. "Bana öyle geliyor ki en çok bu tür bir eğilimle, daha öç alıcı olanlar da …" (ardından buna bağlı dört fragman daha gelir, s. 314–315). Bunların ardından Khrysippos, daha önce gösterdiğim gibi çoğu kendisiyle çelişen bir yığın dize yazar. Dizelerin arasındaki sözler pek azdır; ama bunlarda Khrysippos'un kendisiyle bir çelişkisi bulunur; onu, psykhēnin duyguları hakkında konuşmaya karar verdiğim bir sonraki kitapta göstereceğim. … s. 315. "Şair aşırıya kaçarak …"; "arzu eden kısmın da burada olduğu …"; "thymos kısmının da aşağı yukarı burada olduğu …" … s. 316. Khrysippos'un kitabının geri kalanını kısaca gözden geçirdikten sonra ben de şimdiki sözümü burada bitireceğim. Dizeler yığınından sonra Khrysippos sesten, logostan, sinirlerin ilkesinden ve bunlarla bağlantılı şeylerden söz etti; kitaptakiler içinde bir filozofa yakışan yalnız bunlardı; biz de bunları, boşuna yapılmış gevezelikleri atlayarak, bundan önceki kitapta işledik. … s. 317. "Şimdi ise …" diye başlayıp "ardından Athena hakkındaki sözü ekleyeceğim" diye biten yer.

884

Galenus de Hipp. et Plat. III 5 (123) p. 293 Mü. ἀφέμενος οὖν ἤδη τῶν προγεγραμμένων ἐπὶ τὰ ἐφεξῆς τρέψομαι, δι’ ὧν ὁ Χρύσιππος ἄρχεται παρατίθεσθαι τὰς τῶν ποιητῶν μαρτυρίας, μεταξὺ παρεντιθεὶς αὐτῶν ὀλίγους λόγους ἑαυτοῦ, πολλάκις μὲν ὥσπερ ἐξήγησιν ὧν ἡ ῥῆσις βούλεται, πολλάκις δ’ ὥσπερ ἐπιτομήν τινα καὶ οἷον καθόλου τι κεφάλαιον. ἀρξάμενος οὖν ἀπό τινος Ἐμπεδοκλείου ῥήσεως ἐξηγεῖταί τε αὐτὴν καί τινων κατὰ τὴν ἐξήγησιν ἀξιολογωτέρων ἄρχεται λόγων, ἐν οἷς ἐστι καὶ ὁ περὶ τῆς φωνῆς, οὗ κατὰ τὸ δεύτερον ἐμνημόνευσα τῶνδε τῶν ὑπομνημάτων, ibi enim graviores Chrysippi voces se refutavisse, plane futilibus omissis. δόξαν δὲ τοῖς ἑταίροις ἄμεινον εἶναι μηδ’ ὅσα παντάπασιν ἠδολέσχηται τῷ Χρυσίππῳ μηδὲ ταῦθ’ ὑπερβῆναι παντελῶς, ἀλλ’ ἐπισημήνασθαί τε τὴν ἀτοπίαν αὐτῶν, —  — διὰ τοῦτο προσέθηκα πάντα ταῦτα. —  — περὶ μὲν δὴ τῆς φωνῆς οὐδὲν ἔτι δέομαι λέγειν —  — ὅσα δὲ ἐφεξῆς ἔτι τοῦ περὶ ταύτης λόγου κατὰ τὸ τοῦ Χρυσίππου βιβλίον εἰρημένα, τούτων ἤδη μνημονεύσω. ἔστι δὲ τά τε κατὰ τὰς φορὰς τῶν χειρῶν, ὅταν ἐφαπτώμεθα τῶν στέρνων ἡμᾶς αὐτοὺς δεικνύντες, ἔτι τε τὰ κατὰ τὴν ἐγὼ φωνήν, ἃ δὴ κἀν τοῖς ἐτυμολογικοῖς εἶπεν, ἔχειν τι φάσκων αὐτὴν δεικτικὸν ἐκ τοῦ φαινομένου, διὰ τὸ κατὰ τὴν πρώτην ἐν αὐτῇ συλλαβήν ὡς ἐπὶ τὸ στῆθος ἀπάγεσθαι τήν τε κάτω γένυν καὶ τὸ χεῖλος. —  — p. 295. ὅμοια δὲ τοῖς τοιούτοις ἐπιχειρήμασι καὶ τὰ κατὰ τὴν ἐτυμολογίαν εἰσὶ τοῦ τῆς καρδίας ὀνόματος, ἑξῆς τῶν προειρημένων ὑπὸ τοῦ Χρυσίππου γεγραμμένα κατὰ τὸ πρῶτον περὶ ψυχῆς, ὧδέ πως ἔχοντα (sequ. verba). Dein Chr. summam totius doctrinae brevibus verbis attigisse refert. p. 296. ὁρμῶμεν κατὰ τοῦτο τὸ μέρος - πάντα. p. 297. ἑξῆς δὲ περί τε φωνῆς μνημονεύει καὶ νεύρων ἀρχῆς —  — καὶ μετὰ ταῦτα τὴν ἀκάρδιος ἐξηγεῖται προσηγορίαν. —  — p. 298. ἥ τε γὰρ ἐν τοῖς φόβοις πάλσις τῆς καρδίας. —  — p. 303. ἀτόπως οὖν αὐτὸ κατὰ ταῦτα ἐξαχθησόμενον. —  — p. 308. ἡψάμην σου τῆς καρδίας. —  — p. 309. μετὰ δὲ τὴν προγεγραμμένην ῥῆσιν ἑτέρα τις ἐφεξῆς ἐστιν ἐν ᾗ τοὺς ἀσπλάγχνους τε καὶ τοὺς οὐκ ἔχοντας ἐγκέφαλον ἐξηγεῖται. —  — p. 309. κατὰ τοιάνδε μοι δοκοῦσι μάλιστα φορὰν καὶ οἱ τιμωρητικώτερον —  — sequuntur quatuor alia fragmenta huic cohaerentia, p. 314. 15. ἐφεξῆς δὲ τοῖσδε πλῆθος ἐπῶν ὁ Χρύσιππος γράφει τῶν πλείστων ἑαυτῷ μαχομένων, ὡς ἔμπροσθεν ἔδειξα. τὰ δὲ μεταξὺ τῶν ἐπῶν ἐστι μὲν ὀλίγιστα, περιέχεται δέ τις κατὰ ταῦτ’ ἐναντιολογία τοῦ Χρυσίππου πρὸς ἑαυτόν, ἣν ἐν τῷ μετὰ τοῦτ’ ἐπιδείξω βιβλίῳ, καθ’ ὃ περὶ τῶν τῆς ψυχῆς παθῶν ἔγνωκα ποιήσασθαι τὸν λόγον. —  — p. 315. ὁ δὲ ποιητὴς πλεονάζων - ὅτι δὲ καὶ τὸ ἐπιθυμητικὸν ἐνταῦθα - ὅτι δὲ τὸ θυμοειδὲς ἐνταῦθά πού ἐστι. —  — p. 316. τὰ δ’ ὑπόλοιπα κατὰ τὸ Χρυσίππου βιβλίον ἐπιδραμών, ἐνταῦθά που καὶ αὐτὸς ἤδη καταπαύσω τὸν ἐνεστῶτα λόγον. μετὰ δὲ τὸ πλῆθος τῶν ἐπῶν ἐφεξῆς ὁ Χρύσιππος περί τε φωνῆς καὶ λόγου καὶ νεύρων ἀρχῆς, ὅσα τε τούτοις συνέζευκται διῆλθεν, ἃ δὴ καὶ μόνα τῶν κατὰ τὸ βιβλίον ἔπρεπεν ἀνδρὶ φιλοσόφῳ, περὶ ὧν καὶ ἡμεῖς ἐν τῷ πρὸ τούτου λόγῳ διεληλύθαμεν, ὑπερβάντες τὰ περιττῶς ἠδολεσχημένα. —  — p. 317. Νυνὶ μέντοι - ἑξῆς προσθήσω τὸν περὶ τῆς Ἀθηνᾶς λόγον.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…