İçeriğe geç
Khrysippos: Mantık ve Fizik Fragmanları

Khrysippos · Khrysippos: Mantık ve Fizik Fragmanları

Fizik, 3. kısım

519Fr. 519 Kaynak: Plutarkhos, Ortak Kavramlar Üzerine 41, 1081c. Gelecek ve geçmiş zamanın bulunup şimdiki zamanın bulunmaması, "az önce" ile "geçen gün"ün bir varlığı olup "şimdi"nin hiç olmaması ortak kavrama aykırıdır. Oysa en küçük zamanı kabul etmeyen ve "şimdi"nin bölünmez olmasını istemeyen Stoacıların başına gelen budur: biri neyi şimdiki diye kavradığını düşünürse, onun bir kısmının gelecek, bir kısmının geçmiş olduğunu söylerler.

519

Plutarchus de comm. not. cp. 41 p. 1081c. παρὰ τὴν ἔννοιάν ἐστι χρόνον εἶναι μέλλοντα καὶ παρῳχημένον, ἐνεστῶτα δὲ μὴ εἶναι χρόνον, ἀλλὰ τὸ μὲν ἄρτι καὶ τὸ πρῴην ὑφεστάναι, τὸ δὲ νῦν ὅλως μηδὲν εἶναι. καὶ μὴν τοῦτο συμβαίνει τοῖς Στωϊκοῖς ἐλάχιστον χρόνον μὴ ἀπολείπουσι μηδὲ τὸ νῦν ἀμερὲς εἶναι βουλομένοις, ἀλλ’ ὅ,τι ἄν τις ὡς ἐνεστὼς οἴηται λαβὼν διανοεῖσθαι, τούτου τὸ μὲν μέλλον, τὸ δὲ παρῳχημένον εἶναι φάσκουσιν.

520Fr. 520 Kaynak: Diogenes Laertios VII 140. [Cisimsiz boşluktan söz ettikten sonra:] Bunların da aynı şekilde cisimsiz olduğunu, ayrıca zamanın da cisimsiz olduğunu söylerler; zaman dünyanın hareketinin aralığıdır. Bunun geçmiş ve gelecek kısmı sonsuz, şimdiki kısmı ise sonludur.

520

Diogenes Laërt. VII 140 (postquam de inani incorporeo locutus est) εἶναι δὲ καὶ ταῦτα ἀσώματα ὅμοια, ἔτι δὲ καὶ τὸν χρόνον ἀσώματον, διάστημα ὄντα τῆς τοῦ κόσμου κινήσεως. τούτου δὲ τὸν μὲν παρῳχηκότα καὶ τὸν μέλλοντα ἀπείρους, τὸν δὲ ἐνεστῶτα πεπερασμένον.

521Fr. 521 Kaynak: Proklos, Platon'un Timaios'una Şerh s. 271D. Söylenenlerden şunu da çıkarmak gerekir: Platon zamanı, Stoacıların ya da Peripatetiklerden birçoğunun sandığı gibi bir şey olarak düşünmekten çok uzaktır. Stoacılar zamanı salt zihnin bir kurgusu olarak, silik ve yokluğa pek yakın bir şey olarak kurarlar; çünkü zaman onların cisimsizlerinden biriydi, cisimsizleri ise etkisiz, var olmayan ve yalnız düşüncede varlığı olan şeyler diye küçümserler. Peripatetikler ise zamanın hareketin bir arazı olduğunu söylerler.

521

Proclus in Platonis Timaeum p. 271D. ἔτι δὲ κἀκεῖνο ληπτέον ἀπὸ τῶν προειρημένων, ὅτι πολλοῦ δεῖ τοιοῦτον ὑπονοῆσαι τὸν χρόνον ὁ Πλάτων οἷον οἱ ἀπὸ τῆς Στοᾶς ὑπέλαβον ἢ τῶν ἐκ τοῦ Περιπάτου πολλοί, οἱ μὲν κατ’ ἐπίνοιαν ψιλὴν αὐτὸν συνιστάντες ἀμενηνὸν καὶ ἔγγιστα τοῦ μὴ ὄντος· ἓν γὰρ ἦν τῶν παρ’ αὐτοῖς ἀσωμάτων ὁ χρόνος, ἃ δὴ καταπεφρόνηται παρ’ αὐτοῖς ὡς ἀδρανῆ καὶ οὐκ ὄντα καὶ ἐν ἐπινοίαις ὑφιστάμενα ψιλαῖς· οἱ δὲ συμβεβηκὸς τῆς κινήσεως λέγοντες.

522Fr. 522 Kaynak: Aetios, Görüşler II 1, 7. Stoacılar "tüm" ile "bütün"ün farklı olduğunu söyler: tüm, sonsuz boşlukla birlikte olandır; bütün ise boşluk olmaksızın dünyadır.

522

Aëtius Plac. II 1, 7. Οἱ Στωϊκοὶ διαφέρειν τὸ πᾶν καὶ τὸ ὅλον· πᾶν μὲν γὰρ εἶναι τὸ σὺν τῷ κενῷ τῷ ἀπείρῳ, ὅλον δὲ χωρὶς τοῦ κενοῦ τὸν κόσμον.

523Fr. 523 Kaynak: Akhilleus, Aratos'a Giriş 5. Stoacılara göre tüm bütünden farklıdır: bütün dedikleri dünyadır; tüm ise boşlukla birlikte olandır.

523

Achilles Isagoge 5 p. 129 Petav. Uranol. τὸ δὲ πᾶν τοῦ ὅλου παρὰ τοῖς Στωϊκοῖς διαφέρει. ὅλον μὲν γὰρ λέγουσι τὸν κόσμον· πᾶν δὲ μετὰ τοῦ κενοῦ.

524Fr. 524 Kaynak: Sextus Empiricus, Matematikçilere Karşı IX 332. Stoacı filozoflar bütün ile tümün farklı olduğunu kabul ederler: bütün dedikleri dünyadır, tüm ise dünyayla birlikte dışındaki boşluktur. Bu yüzden bütün sonludur, çünkü dünya sınırlıdır; tüm ise sonsuzdur, çünkü dünyanın dışındaki boşluk böyledir. [336. Stoacılar parçanın ne bütünden başka ne de onunla aynı olduğunu söylerler; çünkü el ne insanla aynıdır —el insan değildir— ne de insandan başkadır, çünkü insan onunla birlikte insan olarak düşünülür.]

524

Sextus adv. math. IX 332. καὶ δὴ οἱ μὲν ἀπὸ τῆς Στοᾶς φιλόσοφοι διαφέρειν ὑπολαμβάνουσι τὸ ὅλον καὶ τὸ πᾶν· ὅλον μὲν γὰρ εἶναι λέγουσι τὸν κόσμον, πᾶν δὲ τὸ σὺν τῷ κόσμῳ ἔξωθεν κενόν, καὶ διὰ τοῦτο τὸ μὲν ὅλον πεπερασμένον εἶναι, πεπέρασται γὰρ ὁ κόσμος, τὸ δὲ πᾶν ἄπειρον, τοιοῦτον γὰρ τὸ ἐκτὸς τοῦ κόσμου κενόν. [336. οἱ δὲ Στωϊκοὶ οὔτε ἕτερον τοῦ ὅλου τὸ μέρος οὔτε τὸ αὐτό φασιν ὑπάρχειν· ἡ γὰρ χεὶρ οὔτε ἡ αὐτὴ τῷ ἀνθρώπῳ ἐστίν, οὐ γάρ ἐστιν ἄνθρωπος, οὔτε ἑτέρα παρὰ τὸν ἄνθρωπον· σὺν αὐτῇ γὰρ ὁ ἄνθρωπος νοεῖται ἄνθρωπος.]

525Fr. 525 Kaynak: Plutarkhos, Ortak Kavramlar Üzerine 30, 1073d. Genel olarak bir şeyin "bir şey" olup da var olan olmaması saçma ve ortak kavrama aykırıdır. ⟨Başka şeylerin de⟩ "bir şey" olduğunu ama var olan olmadığını söyleyenlerin sözleri arasında en saçması, tüm hakkında söylenendir. Dünyanın dışına sonsuz bir boşluk koyup tümün ne cisim ne cisimsiz olduğunu söylerler. Bundan da tümün var olan olmadığı sonucu çıkar; çünkü bir şey yapmak ve bir şeye uğramak var olana özgü olduğundan, yalnız cisimlere "var olan" derler; tüm ise var olan değildir; dolayısıyla tüm ne bir şey yapacak ne de bir şeye uğrayacaktır. 1074a. Böylece, nitekim söyledikleri gibi, tümün ne durduğunu ne hareket ettiğini söylemek zorundadırlar. 6. Tümün ne psykhē sahibi ne psykhēsiz olduğunu kabul ederek … Tümün yetkin olduğunu da söylemezler; çünkü yetkin olan belirli bir şeydir, tüm ise sonsuzluğu yüzünden belirsizdir; öyleyse onlara göre ne eksik ne yetkin olan bir şey vardır. Tüm bir parça da değildir, çünkü ondan büyük hiçbir şey yoktur; kendilerinin dediğine göre bütün de değildir, çünkü "bütün" düzene konmuş olan hakkında söylenir, tüm ise sonsuzluğu yüzünden hem belirsiz hem düzensizdir. Öyleyse ne tümün sebebi başka bir şeydir, çünkü tümden başka hiçbir şey yoktur, ne de tüm başka bir şeyin, hatta kendisinin sebebidir; çünkü bir şey yapmak onun tabiatında yoktur, sebep ise yapmasıyla düşünülür.

525

Plutarchus de comm. not. cp. 30 p. 1073d. καθόλου μὲν ἄτοπον καὶ παρὰ τὴν ἔννοιάν ἐστιν εἶναι μέν τι, μὴ ὂν δ’ εἶναι· καὶ ⟨ἄλλα δʼ⟩ εἶναι μέν, οὐκ ὄντα δὲ εἶναι λεγόντων, ἀτοπώτατόν ἐστι τὸ ἐπὶ τοῦ παντὸς λεγόμενον. κενὸν γὰρ ἄπειρον ἔξωθεν τῷ κόσμῳ περιθέντες οὔτε σῶμα τὸ πᾶν οὔτ’ ἀσώματον εἶναι λέγουσιν. ἕπεται δὲ τούτῳ τὸ μὴ ὂν εἶναι τὸ πᾶν· ὄντα γὰρ μόνα τὰ σώματα καλοῦσιν, ἐπειδὴ ὄντος τὸ ποιεῖν τι καὶ πάσχειν, τὸ δὲ πᾶν οὐκ ὄν ἐστιν· ὥστε οὔτε τι ποιήσει οὔτε τι πείσεται τὸ πᾶν. p. 1074a. ὥστ’ ἀνάγκη λέγειν αὐτοῖς ὅπερ λέγουσι μήτε μένον εἶναι τὸ πᾶν μήτε κινούμενον ibid. 6. τὸ πᾶν ὁμολογοῦντες μήτ’ ἔμψυχον εἶναι μήτ’ ἄψυχον ibid. οὔτοι δὲ τέλειον οὔ φασιν εἶναι τὸ πᾶν· ὡρισμένον γάρ τι τὸ τέλειον, τὸ δὲ πᾶν ὑπ’ ἀπειρίας ἀόριστον· οὐκοῦν ἔστι τι κατ’ αὐτούς, ὃ μήτ’ ἀτελὲς μήτε τέλειόν ἐστιν. ἀλλὰ μὴν οὔτε μέρος ἐστὶ τὸ πᾶν· οὐδὲν γὰρ αὐτοῦ μεῖζον· οὔθ’ ὅλον, ὡς αὐτοὶ λέγουσι. τεταγμένου γὰρ τὸ ὅλον κατηγορεῖσθαι, τὸ δὲ πᾶν δι’ ἀπειρίαν καὶ ἀόριστον εἶναι καὶ ἄτακτον. αἴτιον τοίνυν οὔτε τοῦ παντὸς ἕτερόν ἐστι, τῷ μηδὲν εἶναι παρὰ τὸ πᾶν ἕτερον, οὔτ’ ἄλλου τὸ πᾶν ἀλλ’ οὐδ’ ἑαυτοῦ. ποιεῖν γὰρ οὐ πέφυκε, τῷ δὲ ποιεῖν τὸ αἴτιον νοεῖται.

526Fr. 526 Kaynak: Diogenes Laertios VII 137. "Dünya" kelimesini üç anlamda kullanırlar. Birincisi, bütün ousiadan oluşan ve kendine özgü bir niteliği bulunan tanrının kendisidir; o bozulmaz ve doğmamıştır, düzenlemenin yaratıcısıdır; belli zaman devirlerinde bütün ousiayı kendine yutar ve yeniden kendinden doğurur. 138. Düzenlemenin kendisine de dünya derler; üçüncüsü de bu ikisinden oluşan şeydir.

526

Diogenes Laërt. VII 137. λέγουσι δὲ κόσμον τριχῶς· αὐτόν τε τὸν θεὸν τὸν ἐκ τῆς ἁπάσης οὐσίας ἰδίως ποιόν, ὃς δὴ ἄφθαρτός ἐστι καὶ ἀγένητος, δημιουργὸς ὢν τῆς διακοσμήσεως, κατὰ χρόνων ποιὰς περιόδους ἀναλίσκων εἰς ἑαυτὸν τὴν ἅπασαν οὐσίαν καὶ πάλιν ἐξ αὑτοῦ γεννῶν. 138. καὶ αὐτὴν δὲ τὴν διακόσμησιν [τῶν ἀστέρων] κόσμον εἶναι λέγουσι· καὶ τρίτον τὸ συνεστηκὸς ἐξ ἀμφοῖν.

527Fr. 527 Kaynak: Stobaios, Seçmeler I s. 184, 8 W. Khrysippos'tan. Khrysippos dünyanın gökten, yerden ve bunlardaki tabiatlardan oluşan bir düzen olduğunu söyler; ya da tanrılardan, insanlardan ve bunlar için oluşmuş şeylerden oluşan düzen. Başka bir anlamda dünya, düzenlemenin kendisine göre gerçekleştiği ve tamamlandığı tanrıdır. Düzenlemeye göre dünya denen şeyin bir kısmı merkezin çevresinde döner, bir kısmı yerinde kalır: dönen eterdir, yerinde kalan ise yer, üzerindeki sular ve havadır. Çünkü bütün ousianın en yoğun kısmı, tabiatı gereği her şeyin dayanağıdır; tıpkı canlıda kemikler gibi; buna yer denir. Su onun çevresine küre biçiminde dökülmüş, daha düzgün bir biçim almıştır. Yerin suyun içinden yükseğe çıkan bazı düzensiz çıkıntıları vardır; bunlara ada denir; bunlardan daha geniş yayılanlara ise, onların da büyük denizlerle çevrili olduğu bilinmediğinden, kıta denmiştir. Hava sudan, buharlaşmış gibi yükselmiş ve onun çevresine küre biçiminde dökülmüştür; havadan da en seyrek ve en saf olan eter. Düzenlemeye göre dünya denen şey bu tabiatlara ayrılmıştır. Onun çevresinde daire çizerek dönen şey eterdir; yıldızlar, hem sabit yıldızlar hem gezegenler, onun içine yerleşmiştir; bunlar tabiatça ilahîdir, psykhē sahibidir ve inayete göre yönetilir. Sabit yıldızların sayısı kavranamaz; gezegenler ise yedi tanedir ve bütün gezegenler sabit yıldızlardan daha aşağıdadır. Sabit yıldızlar, görüldüğü gibi, tek bir yüzey üzerine dizilmiştir; gezegenler ise ayrı ayrı kürelerde bulunur; gezegenlerin bütün küreleri de sabit yıldızların küresi tarafından kuşatılır. Gezegenlerin en yükseği, sabit yıldızların küresinden sonra, Kronos'unkidir; ondan sonra Zeus'unki, sonra Ares'inki, ardından Hermes'inki, ondan sonra Aphrodite'ninki, sonra güneşinki, hepsinin sonunda da havaya yakın olan ayınki gelir. Bu yüzden ay daha havamsı görünür ve ondan çıkan kuvvet yeryüzündeki şeylere en çok o ulaşır. Ayın altında onun taşıdığı havanın küresi, sonra suyunki, en sonda da yerinki gelir. Yer dünyanın orta noktasının çevresinde durur; bu nokta tümün aşağısıdır; ondan her yöne, çevreye doğru giden ise yukarıdır. (Diels, Areios Didymos'un Fizik Özeti Fr. 31.)

527

Stobaeus Eclogae l. p. 184, 8 W. Χρυσίππου. Κόσμον δ’ εἷναί φησιν ὁ Χρύσιππος σύστημα ἐξ οὐρανοῦ καὶ γῆς καὶ τῶν ἐν τούτοις φύσεων· ἢ τὸ ἐκ θεῶν καὶ ἀνθρώπων σύστημα καὶ ἐκ τῶν ἕνεκα τούτων γεγονότων. Λέγεται δ’ ἐτέρως κόσμος ὁ θεός, καθ’ ὃν ἡ διακόσμησις γίνεται καὶ τελειοῦται. Τοῦ δὲ κατὰ τὴν διακόσμησιν λεγομένου κόσμου τὸ μὲν εἶναι περιφερόμενον περὶ τὸ μέσον, τὸ δ’ ὑπομένον· περιφερόμενον μὲν τὸν αἰθέρα, ὑπομένον δὲ τὴν γῆν καὶ τὰ ἐπ’ αὐτῆς ὑγρὰ καὶ τὸν ἀέρα. Τὸ γὰρ τῆς πάσης οὐσίας πυκνότατον ὑπέρεισμα πάντων εἶναι κατὰ φύσιν, ὅνπερ τρόπον ἐν ζώῳ τὰ ὀστέα, τοῦτο δὲ καλεῖσθαι γῆν. Περὶ δὲ ταύτην τὸ ὕδωρ περικεχύσθαι σφαιρικῶς, ὁμαλωτέραν τὴν ἰσχὺν διειληχός. Τῆς γὰρ γῆς ἐξοχάς τινας ἐχούσης ἀνωμάλους διὰ τοῦ ὕδατος εἰς ὕψος ἀνηκούσας, ταύτας δὴ νήσους καλεῖσθαι· τούτων δὲ τὰς ἐπὶ πλεῖον διηκούσας ἠπείρους προσηγορεῦσθαι ὑπ’ ἀγνοίας τοῦ περιέχεσθαι καὶ ταύτας πελάγεσι μεγάλοις. Ἀπὸ δὲ τοῦ ὕδατος τὸν ἀέρα ἐξῆφθαι καθάπερ ἐξατμισθέντα, καὶ περικεχύσθαι σφαιρικῶς· ἐκ δὲ τούτου τὸν αἰθέρα ἀραιότατον ὄντα καὶ εἰλικρινέστατον. Τὸν μὲν οὖν κατὰ τὴν διακόσμησιν λεγόμενον κόσμον εἰς ταύτας διακεκρίσθαι τὰς φύσεις· τὸ δὲ περιφερόμενον αὐτῷ ἐγκυκλίως αἰθέρα εἶναι, ἐν ᾧ τὰ ἄστρα καθίδρυται, τά τε ἀπλανῆ καὶ τὰ πλανώμενα, θεῖα τὴν φύσιν ὄντα καὶ ἔμψυχα καὶ διοικούμενα κατὰ τὴν πρόνοιαν. Τῶν μὲν οὖν ἀπλανῶν ἀστέρων ἀκατάληπτον εἶναι τὸ πλῆθος, τὰ δὲ πλανώμενα ἑπτὰ τὸν ἀριθμὸν εἶναι, πάντα δὲ τὰ πλανώμενα ταπεινότερα τῶν ἀπλανῶν. Τετάχθαι δὲ τὰ μὲν ἀπλανῆ ἐπὶ μιᾶς ἐπιφανείας, ὡς καὶ ὁρᾶται. τὰ δὲ πλανώμενα ἐπ’ ἄλλης καὶ ἄλλης σφαίρας· περιέχεσθαι δὲ πάσας τὰς τῶν πλανωμένων ὑπὸ τῆς τῶν ἀπλανῶν σφαίρας. Τῶν δὲ πλανωμένων ὑψηλοτάτην εἶναι μετὰ τὴν ⟨τῶν⟩ ἀπλανῶν τὴν τοῦ Κρόνου, μετὰ δὲ ταύτην τὴν τοῦ Διός, εἶτα τὴν τοῦ Ἄρεος, ἐφεξῆς δὲ τὴν τοῦ Ἑρμοῦ καὶ μετ’ αὐτὴν τὴν τῆς Ἀφροδίτης, εἶτα τὴν τοῦ ἡλίου, ἐπὶ πᾶσι δὲ τὴν τῆς σελήνης, πλησιάζουσαν τῷ ἀέρι. Διὸ καὶ ἀερωδεστέραν φαίνεσθαι καὶ μάλιστα διατείνειν τὴν ἀπ’ αὐτῆς δύναμιν εἰς τὰ περίγεια. Ὑπὸ δὲ τὴν σελήνην τὴν τοῦ ὑπ’ αὐτοῦ φερομένου ἀέρος, εἶτα τὴν ⟨τοῦ⟩ ὕδατος, τελευταίαν δὲ τὴν τῆς γῆς, περὶ τὸ μέσον σημεῖον τοῦ κόσμου κειμένης, ὃ δὴ τοῦ παντός ἐστι κάτω, ἄνω δὲ τὸ ἀπ’ αὐτοῦ εἰς τὸ κύκλῳ πάντῃ (Diels Arii Didymi Epit. phys. frgm. 31).

528Fr. 528 Kaynak: Areios Didymos, Eusebios'un aktarımıyla, İncil'e Hazırlık XV 15, s. 817, 6. Bütün dünyaya parçalarıyla birlikte tanrı derler; onun tek, sonlu, canlı, ebedî ve tanrı olduğunu söylerler. Çünkü bütün cisimler onun içinde kuşatılmıştır ve onda hiç boşluk yoktur. Tanrı denen, bütün ousiadan oluşan nitelikli şeydir; düzenlemeye göre böyle bir dizilişe sahip olan ⟨değil⟩. Bu yüzden birinci anlamına göre dünyanın ebedî olduğunu, düzenlemeye göre ise doğmuş olduğunu ve olmuş ve olacak sonsuz devirler boyunca değiştiğini söylerler. Bütün ousiadan oluşan nitelikli şey ebedî dünya ve tanrıdır. Gökten, havadan, yerden, denizden ve bunlardaki tabiatlardan oluşan düzene de dünya denir; tanrıların ve insanların meskenine de, ⟨tanrılardan, insanlardan⟩ ve bunlar için oluşmuş şeylerden meydana gelen düzene de dünya denir. Nasıl ki şehir iki anlamda söylenir, hem mesken hem de içinde oturanların vatandaşlarla birlikte oluşturduğu düzen, dünya da tanrılardan ve insanlardan oluşmuş bir şehir gibidir: tanrılar yönetimi elinde tutar, insanlar onlara tâbidir. Logostan pay aldıkları için aralarında bir ortaklık vardır; logos ise tabiatça kanundur. Öbür her şey bunlar için olmuştur. Buna uygun olarak, bütünü yöneten tanrının iyilik eden, iyi kalpli, insansever, adil ve bütün aretēlere sahip olduğu için insanları gözettiğine inanmak gerekir. Bu yüzden dünyaya Zeus da denir, çünkü yaşamamızın sebebidir. Her şeyi ezelden beri, birbirine zincirlenmiş bir logosla şaşmazca yönettiği ölçüde ona kader de denir; ondan kaçmak mümkün olmadığı için Adrasteia, her şeyi yarar gözeterek düzenlediği için de inayet. (Areios Didymos'un Fizik Özeti Fr. 29, s. 464, 9 Diels.)

528

Arius Didymus apud Eusebium praep. evang. XV 15 p. 817, 6. Ὅλον δὲ τὸν κόσμον σὺν τοῖς ἑαυτοῦ μέρεσι προσαγορεύουσι θεόν· τοῦτον δὲ ἕνα μόνον εἶναί φασι καὶ πεπερασμένον καὶ ζῷον καὶ ἀΐδιον καὶ θεόν. ἐν γὰρ τούτῳ πάντα περιέχεσθαι τὰ σώματα, κενὸν δὲ μηδὲν ὑπάρχειν ἐν αὐτῷ. τὸ γὰρ ἐκ πάσης τῆς οὐσίας ποιὸν προσαγορεύεσθαι ⟨θεόν, οὐ⟩ τὸ κατὰ τὴν διακόσμησιν τὴν τοιαύτην διάταξιν ἔχον. διὸ κατὰ μὲν τὴν προτέραν ἀπόδοσιν ἀΐδιον τὸν κόσμον εἶναί φασι, κατὰ δὲ τὴν διακόσμησιν γενητὸν καὶ μεταβλητὸν κατὰ περιόδους ἀπείρους γεγονυίας τε καὶ ἐσομένας. καὶ τὸ μὲν ἐκ τῆς πάσης οὐσίας ποιὸν κόσμον ἀΐδιον εἶναι καὶ θεόν. λέγεσθαι δὲ κόσμον ⟨καὶ⟩ σύστημα ἐξ οὐρανοῦ καὶ ἀέρος καὶ γῆς καὶ θαλάττης καὶ τῶν ἐν αὐτοῖς φύσεων· λέγεσθαι δὲ κόσμον καὶ τὸ οἰκητήριον θεῶν καὶ ἀνθρώπων ⟨καὶ τὸ ἐκ θεῶν καὶ ἀνθρώπων⟩ καὶ τῶν ἕνεκα τούτων γενομένων σύστημα. ὃν γὰρ τρόπον πόλις λέγεται διχῶς τό τε οἰκητήριον καὶ τὸ ἐκ τῶν ἐνοικούντων σὺν τοῖς πολίταις σύστημα, οὕτω καὶ ὁ κόσμος οἱονεὶ πόλις ἐστὶν ἐκ θεῶν καὶ ἀνθρώπων συνεστῶσα, τῶν μὲν θεῶν τὴν ἡγεμονίαν ἐχόντων, τῶν δ’ ἀνθρώπων ὑποτεταγμένων. κοινωνίαν δ’ ὑπάρχειν πρὸς ἀλλήλους διὰ τὸ λόγου μετέχειν, ὅς ἐστι φύσει νόμος· τὰ δ’ ἄλλα πάντα γεγονέναι τούτων ἕνεκα. οἷς ἀκολούθως νομιστέον προνοεῖν τῶν ἀνθρώπων τὸν τὰ ὅλα διοικοῦντα θεόν, εὐεργετικὸν ὄντα καὶ χρηστὸν καὶ φιλάνθρωπον δίκαιόν τε καὶ πάσας ἔχοντα τὰς ἀρετάς. διὸ δὴ καὶ Ζεὺς λέγεται ὁ κόσμος, ἐπειδὴ τοῦ ζῆν αἴτιος ἡμῖν ἐστι. καθ’ ὅσον δὲ εἰρομένῳ λόγῳ πάντα διοικεῖ ἀπαραβάτως ἐξ ἀϊδίου, προσονομάζεσθαι εἱμαρμένην· Ἀδράστειαν δὲ ὅτι οὐδὲν ἔστιν αὐτὸν ἀποδιδράσκειν· πρόνοιαν δ’ ὅτι πρὸς τὸ χρήσιμον οἰκονομεῖ ἕκαστα (frgm. 29 Arii Did. epit. p. 464, 9 Diels).

529Fr. 529 Kaynak: Kleomedes, Göksel Cisimlerin Dairesel Hareketi I 1. Dünya çok anlamda söylendiğinden, şimdiki sözümüz düzenlemeye göre olan dünya hakkındadır. Onu şöyle tarif ederler: Dünya gökten, yerden ve bunlardaki tabiatlardan oluşan düzendir. Bütün cisimleri içine alır; başka yerde gösterildiği gibi hiçbir şey kesinlikle onun dışında değildir.

529

Cleomedes Circul. doctr. I cp 1 p. 1 Dake. Τοῦ κόσμου πολλαχῶς λεγομένου ὁ νῦν ἡμῖν λόγος ἐνεστηκὼς περὶ τοῦ κατὰ τὴν διακόσμησίν ἐστιν· ὃν ὁρίζονται οὕτω. Κόσμος ἐστὶ σύστημα ἐξ οὐρανοῦ καὶ γῆς καὶ τῶν ἐν τούτοις φύσεων. Οὗτος δὲ πάντα μὲν τὰ σώματα ἐμπεριέχει, οὐδενὸς ἁπλῶς ἐκτὸς αὐτοῦ ὑπάρχοντος, ὡς ἐν ἑτέροις δείκνυται.

530Fr. 530 Kaynak: Aetios, Görüşler I 5, 1. Stoacılar tek bir dünya bulunduğunu açıkladılar; tümün ve cismani olanın o olduğunu söylediler.

530

Aëtius Plac. I 5, 1 G. 32 E. XV 33. Οἰ μὲν οὖν ἀπὸ τῆς Στοᾶς ἕνα κόσμον ἀπεφήναντο, ὃν δὴ τὸ πᾶν ἔφασαν εἶναι καὶ τὸ σωματικόν.

531Fr. 531 Kaynak: Diogenes Laertios VII 143. Dünyanın tek olduğunu hem Zenon Bütün Üzerine'de hem Khrysippos söyler.

531

Diogenes Laërt. VII 143. ὅτι τε εἷς ἐστι (scil. ὁ κόσμος) Ζήνων τέ φησιν ἐν τῷ περὶ τοῦ ὅλου καὶ Χρύσιππος.

532Fr. 532 Kaynak: Philon, İbrahim'in Göçü Üzerine 180. [Musa] dünyanın tek ve doğmuş olduğunu açıkladı. Çünkü doğmuş ve tek olduğuna göre, birlik hâlindeki cisimlerin birbirine tutunması gibi, meydana gelen her şeyin altında, parçaları itibarıyla aynı unsur ousiaların bulunması akla yatkındır. [Önceki satırlarda Keldanilerin öğretisi anlatılır:] Yeryüzündeki şeyleri göktekilerle, göktekileri yeryüzündekilerle uyumlu kılarak, yerce birbirinden ayrılmış ama akrabalıkça ayrı düşmemiş parçaların birbiriyle ortaklığı ve duygudaşlığı sayesinde, sanki müzikteki oranlarla, tümün en ahenkli uyumunu göstererek; bunlar bu görünen dünyanın var olanlar arasında tek dünya olduğunu, ya kendisinin tanrı olduğunu ya da içinde tanrıyı, yani bütünün psykhēsini barındırdığını sandılar; kaderi ve zorunluluğu tanrılaştırarak vb.

532

Philo de migrat. Abrah. § 180 Vol. II p. 303, 18 Wendl. (Moses). ἕνα καὶ γενητὸν ἀποφηνάμενος τὸν κόσμον εἶναι. γενομένου γὰρ καὶ ἑνὸς ὑπάρχοντος εὔλογον τάς γε στοιχειώδεις οὐσίας ὑποβεβλῆσθαι τοῖς ἀποτελουμένοις τὰς αὐτὰς ἅπασι κατὰ μέρη, καθάπερ ἐπὶ σωμάτων συμβέβηκε τῶν ἡνωμένων ἀλληλουχεῖν (In antecedentibus Chaldaeorum disciplina enarratur: τὰ ἐπίγεια τοῖς μετεώροις καὶ τὰ οὐράνια τοῖς ἐπὶ γῆς ἁρμοζόμενοι καὶ ὥσπερ διὰ μουσικῆς λόγων τὴν ἐμμελεστάτην συμφωνίαν τοῦ παντὸς ἐπιδεικνύμενοι τῇ τῶν μερῶν πρὸς ἄλληλα κοινωνίᾳ καὶ συμπαθείᾳ, τόποις μὲν διεζευγμένων, συγγενείᾳ δὲ οὐ διῳκισμένων· οὗτοι τὸν φαινόμενον τοῦτον κόσμον ἐν τοῖς οὖσιν ὑπετόπησαν εἶναι μόνον, ἢ θεὸν ὄντα αὐτὸν ἢ ἐν αὑτῷ θεὸν περιέχοντα, τὴν τῶν ὅλων ψυχήν, εἱμαρμένην τε καὶ ἀνάγκην θεοπλαστήσαντες etc.).

533Fr. 533 Kaynak: Proklos, Platon'un Timaios'una Şerh s. 138E. [Platon] dünyanın tek olduğunu örneğin tekliğinden yola çıkarak açıkladı ve ispatın maddeye dayalı yollarını bir yana bıraktı. Çünkü bunu ne Aristoteles gibi maddenin tek olmasından ya da tabii yerlerin belirlenmiş olmasından, ne de Stoacılar gibi ousianın, yani cisim olan maddenin birlik hâlinde olmasından ispatladı.

533

Proclus in Platonis Timaeum p. 138 E, (ὁ Πλάτων ἀπέφηνε) ὅτι εἷς ὁ κόσμος ἀπὸ τῆς τοῦ παραδείγματος μονώσεως. καὶ ἔτι τοὺς ὑλικοὺς παρῃτήσατο τρόπους τῆς ἐπιχειρήσεως. οὔτε γὰρ ἀπὸ τῆς ὕλης ὅτι μία, ὡς Ἀριστοτέλης, ἀπέδειξεν, ἢ ἀπὸ τοῦ ὡρίσθαι τοὺς κατὰ φύσιν τόπους, οὔτε ἀπὸ τοῦ ἡνῶσθαι τὴν οὐσίαν, τουτέστι τὴν ὕλην σῶμα οὖσαν, ὡς οἱ ἀπὸ τῆς Στοᾶς.

534Fr. 534 Kaynak: Kleomedes, Göksel Cisimlerin Dairesel Hareketi I 1. Ama [dünya] sonsuz değil, sonludur; bu, onun bir tabiat tarafından yönetilmesinden açıktır. Çünkü sonsuz hiçbir şeyin tabiatı olamaz; zira tabiat, ait olduğu şeye hâkim olmalıdır. Dünyanın onu yöneten bir tabiatı olduğu ise şunlardan anlaşılır: önce içindeki parçaların düzeninden; sonra oluşan şeylerin düzeninden; üçüncü olarak içindeki parçaların birbiriyle duygudaşlığından; dördüncü olarak her şeyin bir şey için yapılmış olmasından; son olarak da her şeyin pek büyük yararlar sağlamasından. Bunlar cüzî tabiatlara da özgüdür. Dolayısıyla onu yöneten bir tabiatı olduğundan, dünya zorunlu olarak sınırlıdır.

534

Cleomedes Circul. doctr. I cp. 1 p. 1 Bake. Οὐ μὴν ἄπειρός γε, ἀλλὰ πεπερασμένος ἐστίν (ὁ κόσμος), ὡς τοῦτο δῆλον ἐκ τοῦ ὑπὸ φύσεως αὐτὸν διοικεῖσθαι. Ἀπείρου μὲν γὰρ οὐδενὸς φύσιν εἶναι δυνατόν· δεῖ γὰρ κατακρατεῖν τὴν φύσιν οὗτινός ἐστιν. Ὅτι δὲ φύσιν ἔχει τὴν διοικοῦσαν αὐτόν, γνώριμον, πρῶτον μὲν ἐκ τῆς τάξεως τῶν ἐν αὐτῷ μερῶν· ἔπειτα ἐκ τῆς τῶν γινομένων τάξεως· τρίτον ἐκ τῆς συμπαθείας τῶν ἐν αὐτῷ μερῶν πρὸς ἄλληλα· τέταρτον ἐκ τοῦ ἕκαστα πρός τι πεποιῆσθαι· καὶ λοιπὸν ἐκ τοῦ πάντα μεγαλωφελεστάτας παρέχεσθαι τὰς χρείας· ἅπερ ἴδια καὶ τῶν ἐπὶ μέρους φύσεών ἐστιν· ὥστε φύσιν ἔχων τὴν διοικοῦσαν, αὐτὸς μὲν πεπέρασται ἀναγκαίως.

535Fr. 535 Kaynak: Simplikios, Aristoteles'in Gök Üzerine'sine Şerh s. 284, 28 Heiberg. Stoacılar göğün dışında boşluk bulunduğunu ileri sürmek isteyerek bunu şöyle bir varsayımla kurarlar: Diyelim ki biri sabit yıldızlar küresinin en ucunda durup elini yukarı uzatıyor. Uzatabiliyorsa, göğün dışında elini uzattığı bir şey bulunduğunu kabul ederler; uzatamıyorsa, bu durumda da dışarıda elin uzanmasını engelleyen bir şey olacaktır. Sonra o şeyin sınırında durup yine elini uzatırsa, aynı soru tekrarlanır; çünkü onun da dışında bir şey bulunduğu gösterilecektir.

Aynı yazar, s. 285, 28 Heiberg (Aphrodisiaslı Aleksandros'tan). Diyelim ki, mümkünse, dünyanın dışında boşluk var. Bu ya sonludur ya sonsuz. … Eğer Khrysippos'un düşündüğü gibi sonsuzsa —boşluğun da cisim alabilecekken almamış bir aralık olduğunu söylerler—, görelilerden biri varsa öbürünün de bulunması zorunlu olduğuna göre, alabilen şey varsa alınabilecek şey de vardır ya da var olabilir. Oysa sonsuz boşluk tarafından alınabilecek sonsuz bir cisim ne vardır ne de kendileri böyle bir şey olduğunu söyler; öyleyse alabilen şey, yani boşluğun kendisi de yoktur.

535

Simplicius in Aristot. de caelo p. 1286 Karsten. p. 284, 28 Heibg. οἱ δὲ ἀπὸ τῆς Στοᾶς ἔξω τοῦ οὐρανοῦ κενὸν εἶναι βουλόμενοι διὰ τοιαύτης αὐτὸ κατασκευάζουσιν ὑποθέσεως. ἔστω, φασίν, ἐν τῷ ἐσχάτῳ τῆς ἀπλανοῦς ἑστῶτά τινα ἐκτείνειν πρὸς τὸ ἄνω τὴν χεῖρα· καὶ εἰ μὲν ἐκτείνει, λαμβάνουσιν ὅτι ἔστι τι ἐκτὸς τοῦ οὐρανοῦ εἰς ὃ ἐξέτεινεν, εἰ δὲ μὴ δύναιτο ἐκτεῖναι, ἔσται τι καὶ οὕτως ἐκτὸς τὸ κωλῦσαν τὴν τῆς χειρὸς ἔκτασιν. κἂν πρὸς τῷ πέρατι πάλιν ἐκείνου στὰς ἐκτείνῃ, ὁμοία ἡ ἐρώτησις· εἶναι γὰρ δειχθήσεται κἀκείνου τι ἐκτὸς ὄν. idem p. 129a. p. 285. 28 Heibg. (e Alexandro Aphrod.). ἔστω γάρ, εἰ δυνατόν, ἐκτὸς τοῦ κόσμου κενόν· τοῦτο δὲ ἤτοι πεπερασμένον ἐστὶν ἢ ἄπειρον. —  — εἰ δὲ ἄπειρον εἴη, ὥσπερ Χρυσίππῳ δοκεῖ, κενὸν δὲ τοῦτό φασι διάστημα, ὃ οἷόντε ὂν σῶμα δέξασθαι μὴ δέδεκταί, τῶν δὲ πρός τι ἀναγκαῖον, εἰ θάτερον ἔστι, καὶ θάτερον εἶναι, εἰ ἔστι τὸ οἷόν τε δέξασθαι, εἴη ἂν καὶ τὸ δεχθῆναι δυνάμενον ἢ ἐνδέχεται εἶναι· σῶμα δὲ οὔτε αὐτοὶ λέγουσιν οὔτε ἔστιν ἄπειρον, ὃ οἷόν τέ ἐστι δεχθῆναι ὑπὸ τοῦ ἀπείρου κενοῦ· οὐδ’ ἄρα τὸ οἷόν τε δέξασθαι ἔστιν αὐτό.

536Fr. 536 Kaynak: Aphrodisiaslı Aleksandros, Sorular ve Çözümler III 12, s. 101, 10 Bruns. Varlığın sonsuz olduğunu şöyle göstermek isteyen argüman: dünyanın sınırında bulunduğu varsayılan kimse ya elini dünyanın ötesine uzatacak ya da herhangi bir şey tarafından engellenecektir; her iki durumda da dünyanın dışında bir şey bulunacaktır, çünkü ya engelleyen dışarıdadır ya da uzatılan elin içinde bulunacağı şey. Bu argüman inandırıcılığını tasavvurdan ve histen alır; tıpkı her sınırlı şeyin bir şeye göre sınırlandığını söyleyen argüman gibi. Aynı eser s. 106, 10: Boşluğun var olduğunu ileri sürenler, maddeden ayrı olarak gerçekten var olan üç boyuttan başka bir şey kabul etmiyorlar; bunun cisimleri alabildiğini söylerken de bir aralığın bir aralığı alabildiğinden başka bir şey söylemiyorlar.

536

Alexander Aphrod. Quest. III 12 p. 101, 10 Bruns. ὁ λόγος ⟨ὁ⟩ δεικνύναι θέλων ἄπειρον τὸ ὂν διὰ τοῦ τὸν ὑποτεθέντα εἶναι ἐν τῷ τοῦ κόσμου πέρατι ἤτοι ἐκτενεῖν ἐπέκεινα τοῦ κόσμου τὴν χεῖρα ἢ δι’ ὁτιδὴ κωλυθήσεσθαι, ἀμφοτέρως δὲ ἔσεσθαί τι ἐκτὸς τοῦ κόσμου· ἢ γὰρ τὸ κωλῦον ἐκτός ἐστιν, ἢ ἐν ᾧ ἔσται τὸ ἐκτεινόμενον, τὴν πιθανότητα ἔχει παρὰ τῆς φαντασίας τε καὶ αἰσθήσεως, ὥσπερ καὶ ὁ λέγων πᾶν τὸ πεπερασμένον παρά τι περαίνειν. ibid. p. 106, 10. οἱ δὲ τὸ κενὸν εἶναι τιθέμενοι οὐδὲν ἄλλο ἢ τρεῖς διαστάσεις ἐν ὑπάρξει λαμβάνουσιν εἶναι χωρὶς ὕλης, ὃ λέγοντες εἶναι δεκτικὸν σωμάτων, οὐδὲν ἀλλ’ ἢ διάστημα διαστήματός φασιν εἶναι δεκτικόν.

537Fr. 537 Kaynak: Kleomedes, Göksel Cisimlerin Dairesel Hareketi I 1. Boşluğun var olduğunu kısaca hatırlatalım. [Ardından birçok argüman getirir; bunların en dikkate değeri s. 4'teki şudur:] Fizikçilerin en incelikli olanlarının düşündüğü gibi bütün ousia ateşe çözülüyorsa, katı cisimlerden buhar olarak yükselenler gibi, onun da on binlerce kat daha fazla yer kaplaması zorunludur. Öyleyse ateşe dönüşme sırasında yayılan ousianın kapladığı yer, şimdi hiçbir cisim onu doldurmadığı için boştur.

537

Cleomedes Circul. doctr. I cp. 1 p. 2 sq. Ὅτι δὲ ἔστι κενὸν διὰ βραχέων ὑπομνήσομεν (Dein plura argumenta profert, quorum maxime notandum hoc p. 4:) Εἰ δὲ καὶ εἰς πῦρ ἀναλύεται ἡ πᾶσα οὐσία, ὡς τοῖς χαριεστάτοις τῶν φυσικῶν δοκεῖ, ἀνάγκη πλέον ἢ μυριοπλασίονα τόπον αὐτὴν καταλαμβάνειν, ὥσπερ καὶ τὰ εἰς ἀτμὸν ἀναθυμιώμενα τῶν στερεῶν σωμάτων. Ὁ τοίνυν ἐν τῇ ἐκπυρώσει ὑπὸ τῆς οὐσίας ἐκχεομένης καταλαμβανόμενος τόπος, νῦν κενός ἐστιν, οὐδενός γε σώματος αὐτὸν πεπληρωκότος.

538Fr. 538 Kaynak: Kleomedes, Göksel Cisimlerin Dairesel Hareketi I 1. [Şunu ispatlamaya çalışır:] Dünyanın dışındaki boşluğun onun her yanından sonsuza uzanması zorunludur.

538

Cleomedes Circul. doctr. I cp. 1 p. 9 sq. Bake probare studet: ὅτι τὸ ἐκτὸς τοῦ κόσμου κενὸν ἀπὸ παντὸς μέρους αὐτοῦ εἰς ἄπειρον διήκειν ἀναγκαῖόν ἐστιν.

539Fr. 539 Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine 44, 1054b. Dünyanın dışındaki boşluğun sonsuz olduğunu, sonsuzun ise ne başlangıcı ne ortası ne sonu bulunduğunu [Fizik kitaplarında] sık sık söyler. Epikuros'un atomun kendiliğinden aşağı doğru hareket ettiği yolundaki görüşünü de en çok bununla ortadan kaldırırlar; çünkü sonsuzda, bir şeyin yukarı, bir şeyin aşağı gittiğini düşünmeyi sağlayacak bir farklılık yoktur.

539

Plutarchus de Stoic. repugn. cp. 44 p. 1054b. Ὅτι τοῦ κόσμου κενὸν ἐκτὸς ἄπειρόν ἐστι, τὸ δ’ ἄπειρον οὔτ’ ἀρχὴν οὔτε μέσον οὔτε τελευτὴν ἔχει, πολλάκις (in libris physicis) ὑπ’ αὐτοῦ λέγεται. Καὶ τούτῳ μάλιστα τὴν λεγομένην ὑπ’ Ἐπικούρου τῆς ἀτόμου κάτω φορὰν ἐξ αὑτῆς ἀναιροῦσιν, οὐκ οὔσης ἐν ἀπείρῳ διαφορᾶς, καθ’ ἣν τὸ μὲν ἄνω, τὸ δὲ κάτω νοεῖται γινόμενον.

540Fr. 540 Kaynak: Kleomedes, Göksel Cisimlerin Dairesel Hareketi I 1, s. 7 Bake. Onlar [Peripatetikler] şunu da söylerler: dünyanın dışında boşluk olsaydı, ousia onun içine akıp sonsuza dağılır ve saçılırdı. Ama, diyeceğiz, ousia buna da uğrayamaz; çünkü onu bir arada tutan ve koruyan bir melekesi vardır. Onu kuşatan boşluk hiçbir şey yapmaz; ousia ise üstün bir kuvvetle kendini korur ve tabii değişimlerine göre onun içinde büzülüp yeniden yayılır; kimi zaman ateşe dönüşerek yayılır, kimi zaman da dünyanın oluşumuna yönelir.

540

Cleomedes Circul. doctr. 1 cp. 1 p. 7 Bake. Λέγεται κἀκεῖνο ὑπ’ αὐτῶν (scil. a Peripateticis) ὡς εἰ ἦν ἔξω τοῦ κόσμου κενόν, χεομένη δι’ αὐτοῦ ἡ οὐσία, ἐπ’ ἄπειρον διεσκεδάσθη ἂν καὶ διεσκορπίσθη Ἀλλά, φήσομεν, ὡς μηδὲ τοῦτο δύναται παθεῖν· ἕξιν γὰρ ἔχει τὴν συνέχουσαν αὐτὴν καὶ συντηροῦσαν. Καὶ τὸ μὲν περιέχον αὐτὴν κενὸν οὐδὲν ποιεῖ. αὐτὴ δ’ ὑπερβαλλούσῃ δυνάμει χρωμένη συντηρεῖ ἑαυτήν, συστελλομένη τε καὶ πάλιν χεομένη ἐν αὐτῷ κατὰ τὰς φυσικὰς αὑτῆς μεταβολάς, ἄλλοτε μὲν εἰς πῦρ χεομένη, ἄλλοτε δὲ καὶ ἐπὶ κοσμογονίαν ὁρμῶσα.

541Fr. 541 Kaynak: Kleomedes, Göksel Cisimlerin Dairesel Hareketi I 1, s. 5 Bake. Öyleyse boşluğun bir varlığı olması zorunludur. Onun kavramı da kavramların en basitidir: cisimsizdir, dokunulamaz, ne şekli vardır ne şekil alır, ne bir şeye uğrar ne bir şey yapar; yalnızca cisim alabilen bir şeydir.

541

Cleomedes Circul. doctr. I cp. 1 p. 5 Bake. Ἀναγκαῖον τοίνυν εἶναί τινα ὑπόστασιν κενοῦ. Ἔστι δὲ ἁπλουστάτη ἡ αὐτοῦ ἐπίνοια, ἀσωμάτου τε καὶ ἀναφοῦς ὄντος, καὶ οὔτε σχῆμα ἔχοντος οὔτε σχηματιζομένου, καὶ οὔτε τι πάσχοντος οὔτε ποιοῦντος, ἀπλῶς δὲ σῶμα δέχεσθαι οἵου τε ὄντος.

542Fr. 542 Kaynak: Galenos, Ruhun Hatalarının Teşhisi Üzerine 7. Stoacı ise içeride hiç boşluk bulunmadığını, boşluğun dışarıda, dünyanın dışında bulunduğunu söyler. … Çünkü [Epikurosçu], Stoacının düşündüğü gibi bu dünyanın tek dünya olduğunu kabul etmez; Stoacı en azından bu konuda Peripatetiklerle aynı görüştedir.

542

Galenus de animi peccatis dignoscendis 7. Vol. V p. 101 K. ὁ δὲ Στωϊκὸς οὐκ ἔνδον τι κενὸν εἶναι, ἔξωθεν τοῦ κόσμου ὑπάρχειν αὐτό. —  — οὐ γὰρ ἕνα ὁμολογεῖ κόσμον εἶναι τόνδε (scil. Epicureus), καθάπερ ὁ Στωϊκὸς οἴεται, κατά γε τοῦτο τοῖς Περιπατητικοῖς ὁμόδοξος.

543Fr. 543 Kaynak: Diogenes Laertios VII 140. Dünyanın dışında, onu çepeçevre kuşatan sonsuz boşluk vardır; bu boşluk cisimsizdir. Cisimsiz, cisimler tarafından kaplanabilen ama kaplanmamış olandır. Dünyanın içinde ise hiç boşluk yoktur, dünya birlik hâlindedir; çünkü göktekilerin yeryüzündekilerle birlikte soluması ve birlikte gerilmesi bunu zorunlu kılar. Khrysippos boşluk hakkında Boşluk Üzerine'de ve Fizik Sanatları'nın birinci kitabında söz eder vb.

543

Diogenes Laërt. VII 140. ἔξωθεν δὲ αὐτοῦ (scil. τοῦ κόσμου) περικεχυμένον εἶναι τὸ κενὸν ἄπειρον, ὅπερ ἀσώματον εἶναι. ἀσώματον δὲ τὸ οἷόντε κατέχεσθαι ὑπὸ σωμάτων οὐ κατεχόμενον. ἐν δὲ τῷ κόσμῳ μηδὲν εἶναι κενόν, ἀλλ’ ἡνῶσθαι αὐτόν· τοῦτο γὰρ ἀναγκάζειν τὴν τῶν οὐρανίων πρὸς τὰ ἐπίγεια σύμπνοιαν καὶ συντονίαν. φησὶ δὲ περὶ τοῦ κενοῦ Χρύσιππος μὲν ἐν τῷ περὶ τοῦ Κενοῦ καὶ ἐν τῇ πρώτῃ τῶν Φυσικῶν Τεχνῶν etc.

544Fr. 544 Kaynak: Galenos, Ruhun Huylarının Bedenin Mizaçlarına Bağlı Olduğu Üzerine. Felsefede ilk ayrıma göre iki okul vardır: kimileri [Stoacılar] dünyadaki bütün ousianın birlik hâlinde olduğunu, kimileri ise araya giren boşlukla bölünmüş olduğunu söyler vb.

544

Galenus περὶ τ. τ. ψυχῆς ἠθῶν ed. Bas. I p. 346 K. 785. δυοῖν οὐσῶν αἱρέσεων ἐν φιλοσοφίᾳ κατὰ τὴν πρώτην τομήν, ἔνιοι μὲν γὰρ (scil. Stoici) ἡνῶσθαι τὴν κατὰ τὸν κόσμον οὐσίαν ἅπασαν, ἔνιοι δὲ διῃρῆσθαί φασι κενοῦ παραπλοκῇ etc.

545Fr. 545 Kaynak: Galenos, Hippokrates'in Salgın Hastalıklar VI'sına Şerh 4. Suda ya da havada bazı boş alanların bulunması, Epikuros'un ve Asklepiades'in unsurlar hakkındaki görüşüne uygundur; ama dünyada hiçbir yerde boşluk bulunmadığına, her şeyin cisimlerle dolu olduğuna inanan Aristoteles'in ve Stoacıların görüşüne aykırıdır. Onlara göre süngertaşında bile topraksı cisimler arasındaki alanlar büsbütün boş değildir; nitekim içlerinde hava bulunduğunu söylerler. Suda ise süngertaşındaki gibi bir gözeneklilik olmadığını, suyun kendi kendisiyle tamamen sürekli olduğunu söylerler.

545

Galenus comm. 4 in Hippocr. epid. 6 ed. Bas. V 497K. XVII B. 162. τὸ δὲ κενὰς εἶναί τινας χώρας ἢ κατὰ τὸ ὕδωρ ἢ κατὰ τὸν ἀέρα, τῇ μὲν Ἐπικούρου τε καὶ Ἀσκληπιάδου δόξῃ περὶ τῶν στοιχεῖν ἀκόλουθόν ἐστιν· τῇ δ’ Ἀριστοτέλους τε καὶ ⟨τῶν⟩ Στωϊκῶν ἐναντίον, οὐδαμόθι κενὸν οὐδὲν ἐν τῷ κόσμῳ πεπεισμένων ὑπάρχειν, ἀλλ’ ἐκπεπληρῶσθαι πάντα σώμασιν. οὐδὲ γὰρ κατὰ τὴν κίσσηριν αἱ μεταξὺ τῶν γεωδῶν σωμάτων χῶραι παντάπασιν αὐτοῖς εἶναι δοκοῦσι κεναί· περιέχεσθαι γοῦν ἐν αὐταῖς τὸν ἀέρα φασί. κατὰ μέντοι τὸ ὕδωρ οὐκ εἶναί τινα ποροποιΐαν τοιαύτην ὁποία κατὰ τὴν κίσσηρίν ἐστιν, ἀλλὰ συνεχὲς ἑαυτῷ παντελῶς ὑπάρχειν αὐτό.

546Fr. 546 Kaynak: Kleomedes, Göksel Cisimlerin Dairesel Hareketi I 1, s. 5 Bake. Boşluk böyle bir şey olduğuna göre, dünyanın içinde hiç yoktur. Bu, görünen olgulardan bellidir. Çünkü bütünün ousiası baştan başa kaynaşmış olmasaydı, dünya ne bir tabiat tarafından bir arada tutulup yönetilebilir ne de parçaları arasında bir duygudaşlık bulunurdu. Dünya tek bir gerilimle bir arada tutulmasaydı ve pneuma baştan başa kaynaşmış olmasaydı, ne görebilir ne işitebilirdik; çünkü arada boşluklar bulunsaydı hisler onlar yüzünden engellenirdi.

546

Cleomedes Circul. doctr. I cp. 1 p. 5 Bake. Τοιοῦτον δὲ ὑπάρχον τὸ κενόν, ἐν μὲν τῷ κόσμῳ οὐδὲ ὅλως ἔστι. Δῆλον δὲ ἐκ τῶν φαινομένων. Εἰ γὰρ μὴ δι’ ὅλου συμφυὴς ὑπῆρχεν ἡ τῶν ὅλων οὐσία, οὔτ’ ἂν ὑπὸ φύσεως οἷόντ’ ἦν συνέχεσθαι καὶ διοικεῖσθαι τὸν κόσμον, οὔτε τῶν μερῶν αὐτοῦ συμπάθειά τις ἂν ἦν πρὸς ἄλληλα· οὔτε μὴ ὑφ’ ἑνὸς τόνου συνεχομένου αὐτοῦ καὶ τοῦ πνεύματος μὴ δι’ ὅλου ὄντος συμφυοῦς, οἷόντ’ ἂν ἦν ἡμῖν ὁρᾶν ἢ ἀκούειν. Μεταξὺ γὰρ ὄντων κενωμάτων ἐνεποδίζοντο ἂν ὑπ’ αὐτῶν αἱ αἰσθήσεις.

547Fr. 547 Kaynak: Aetios, Görüşler II 2, 1. Stoacılar dünyanın küre biçiminde olduğunu söyler.

547

Aëtius Plac. II 2, 1. Οἱ μὲν Στωϊκοὶ σφαιροειδῆ τὸν κόσμον.

550Fr. 550 Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine 44, 1054e. [Dünyanın, parçaları sonsuz uzayın ortasına akarak yok olacağından] korkmazdı, eğer cisimlerin tabiatça her yandan ousianın değil de ousiayı kuşatan alanın ortasına doğru gittiğini düşünmeseydi. Oysa bunun imkânsız ve tabiata aykırı olduğunu sık sık söylemiştir; çünkü boşlukta cisimlerin şuraya değil de buraya çekilmesini sağlayacak bir farklılık yoktur; hareketin sebebi bu dünyanın düzenidir, çünkü cisimler her yandan onun merkezine ve ortasına doğru yönelir ve gider. Bunun için Hareket Üzerine'nin ikinci kitabından bir parça aktarmak yeter. Dünyanın yetkin bir cisim olduğunu, dünyanın parçalarının ise bütünle belli bir ilişki içinde bulundukları ve kendi başlarına var olmadıkları için yetkin olmadığını belirttikten ve dünyanın hareketini ele alıp onun tabiatça, bütün parçaları aracılığıyla, dağılmaya ve parçalanmaya değil, bir arada kalmaya ve bütünlüğünü korumaya doğru hareket ettiğini anlattıktan sonra şöyle der: "Bütün böylece aynı noktaya doğru gerilip hareket ettiğine, parçalar da bu hareketi cismin tabiatından aldığına göre, bütün cisimlerin tabiata uygun ilk hareketinin dünyanın ortasına doğru olması inandırıcıdır: dünya için kendine doğru hareket ettiğinden, parçalar için de parça olduklarından." 1055b–c. Oysa sen, sanki kendini çürütmeye hevesliymiş gibi, öncekilere şunları ekliyorsun: "Parçaların her biri, geri kalanla kaynaşmış hâldeyken nasıl hareket ediyorsa, kendi başına da öyle hareket etmesi akla yatkındır; laf olsun diye onu bu dünyanın içinde bir boşlukta düşünsek ve öyle varsaysak bile. Çünkü her yandan bir arada tutulurken nasıl ortaya doğru hareket ediyorsa, laf olsun diye çevresinde birden boşluk oluşsa da bu hareketini sürdürür."

550

Plutarchus de Stoic. repugn. cp. 44 p. 1054e. Ταῦτα δ’ οὐκ ἂν ἑφοβεῖτο (mundum deletum iri, partibus in medium infiniti spatii confluentibus) μὴ φύσει τὰ σώματα φέρεψθαι πανταχόθεν ἐπὶ τὸ μέσον ἡγούμενος, οὐ τῆς οὐσίας, ἀλλὰ τῆς περιεχούσης τὴν οὐσίαν χώρας· περὶ οὖ καὶ πολλάκις εἴρηκεν ὡς ἀδυνάτου καὶ παρὰ φύσιν ὄντος· οὐ γὰρ ὑπάρχειν ἐν τῷ κενῷ διαφοράν, ἣ τὰ σώματα δευρὶ μᾶλλον ἢ δευρὶ προσάγεται· τὴν δὲ τοῦ κόσμου τούτου σύνταξιν αἰτίαν εἶναι τῆς κινήσεως, ἐπὶ τὸ κέντρον καὶ τὸ μέσον αὐτοῦ νευόντων καὶ φερομένων πανταχόθεν. Ἀρκεῖ δ’ εἰς τοῦτο παραθέσθαι λέξιν ἐκ τοῦ δευτέρου περὶ Κινήσεως. Ὑπειπὼν γὰρ ὅτι τέλεον μὲν ὁ κόσμος σῶμά ἐστιν, οὐ τέλεα δὲ τὰ τοῦ κόσμου μέρη, τῷ πρὸς τὸ ὅλον πως ἔχειν, καὶ μὴ καθ’ αὑτὰ εἶναι, καὶ περὶ τῆς κινήσεως αὐτοῦ διελθὼν ὡς ἐπὶ τὴν συμμονὴν καὶ τὴν συνοχὴν τὴν ἑαυτοῦ κινεῖσθαι διὰ τῶν μερῶν πάντων πεφυκότος, οὐκ ἐπὶ τὴν διάλυσιν καὶ τὴν θρύψιν, ταῦτ’ εἴρηκεν· Οὕτω δὲ τοῦ ὅλου τεινομένου εἰς ταὐτὸ καὶ κινουμένου, καὶ τῶν μορίων ταύτην τὴν κίνησιν ἐχόντων ἐκ τῆς τοῦ σώματος φύσεως, πιθάνον πᾶσι τοῖς σώμασιν εἶναι τὴν πρώτην κατὰ φύκίνησιν σιν πρὸς τὸ τοῦ κόσμου μέσον, τῷ μὲν κόσμῳ οὑτωσὶ κινουμένῳ πρὸς αὑτόν, τοῖς δὲ μέρεσιν ὡς ἂν μέρεσιν οὖσιν. p. 1055 bc. Καίτοι τοῖς προειρημένοις ταυτὶ συνάπτεις, ὥσπερ αὐτὸς σεαντὸν ἐξελέγξαι φιλοτιμούμενος· Ὃν τρόπον δὲ κινεῖται ἕκαστον τῶν μορίων, συμφυὲς ὂν τῷ λοιπῷ, εὔλογον οὕτω καὶ καθ’ αὑτὸ κινεῖσθαι, καὶ εἰ λόγου χάριν νοήσαιμεν. αὐτὸ καὶ ὑποθοίμεθα εἴναι ἐν κενῷ τινι τοῦ κόσμου τούτου· ὡς γὰρ ἂν συνεχόμενον πάντοθεν ἐκινεῖτο ἐπὶ τὸ μέσον, μένει ἐν τῇ κινήσει ταύτῃ, κἂν λόγου χάριν ἐξαίφνης περὶ αὐτὸ γένηται κενόν.

551Fr. 551 Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine 44, 1054c. Ama Mümkünler Üzerine'nin dördüncü kitabında bir orta yer ve orta alan varsayarak dünyanın orada yerleşmiş olduğunu söyler. Sözleri şunlardır: "Bu yüzden dünya hakkında da onun yok olabilir olduğunu söylemek gerekip gerekmediği, bence açıklama ister. Bununla birlikte bana daha çok böyle olduğu görünüyor. Ama onun, deyim yerindeyse, yok olmazlığına bulunduğu alanı tutmasının, yani ortada bulunmasının da büyük katkısı vardır; çünkü başka bir yerde olduğu düşünülseydi, yok oluş ona büsbütün yapışırdı." Biraz sonra da yine: "Çünkü ousia da bir bakıma ebediyen orta yeri tutmuş olarak bulunur; baştan beri böyle bir şey olduğu için … başka bir yoldan, ama … bu rastlantı sayesinde de yok oluşu kabul etmez ve bu bakımdan ebedîdir." 1054d. Ousianın parçaları ortaya doğru giderse dünyanın dağılıp yok olacağından korktuğu açıktır.

Aynı yazar, Kehanetlerin Kesilmesi Üzerine 28. Bu yüzden Khrysippos'a şaşmak, daha doğrusu neye uğrayıp da dünyanın ortada yerleştiğini ve ousiasının ebediyen orta yeri tutmasının, varlığını sürdürmesine ve deyim yerindeyse yok olmazlığına hiç de az katkı sağlamadığını söylediğini anlamakta büsbütün güçlük çekmek mümkündür. Bunları Mümkünler Üzerine'nin dördüncü kitabında söyler: sonsuzun bir orta yerini yanlış bir rüyada görür ve dünyanın varlığını sürdürmesinin sebebini daha da saçma bir biçimde var olmayan bir ortaya bağlar; üstelik başka yerlerde ousianın kendi ortasına doğru ve kendi ortasından dışa doğru hareketlerle yönetildiğini ve bir arada tutulduğunu sık sık söylemiş olduğu hâlde.

551

Plutarchus de Stoic. repugn. cp. 44 p. 1054c. Ἀλλ' ἔν γε τῷ τετάρτῳ περὶ Δυνατῶν μέσον τινὰ τόπον καὶ μέσην χώραν ὑποθέμενος, ἐνταῦθά φησιν ἱδρῦσθαι τὸν κόσμον· ἔστι δ’ ἡ λέξις αὕτη· Διὸ καὶ ἐπὶ τοῦ κὁσμου εἰ ῥητέον αὐτὸν φθαρτὸν εἶναι, λόγου οἴομαι δεῖσθαι. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ μᾶλλον ἐμοὶ φαίνεται οὕτως ἔχειν. Οἱονεὶ δ’ εἰς τὴν ὥσπερ, ἀφθαρσίαν πολύ τι αὐτῷ συνεργεῖ καὶ ἡ τῆς χώρας κατάληψις, οἷον διὰ τὸ ἐν μέσῳ εἶναι· ἐπεὶ εἰ ἀλλαχῇ νοηθείη ὤν, καὶ παντελῶς ἂν αὐτῷ συνάπτοι ἡ φθορά. Καὶ μετὰ μικρὸν αὖθις· Οὕτω γάρ πως καὶ ἡ οὐσία συντέτευχεν ἀϊδίως τὸν μέσον κατειληφυῖα τόπον, εὑθὺς τοιάδε τις οὖσα, ὥστε * καθ’ ἕτερον τρόπον, ἀλλὰ * καὶ διὰ τὴν συντυχίαν μὴ ἐπιδέχεσθαι αὐτὴν φθοράν, ⟨καὶ⟩ κατὰ τοῦτ' ιὐτὸ εἶναι ἀΐδιον. p. 1054d. δῆλός ἐστι δεδιὼς μή, τῶν μερῶν τῆς οὐσίας ἐπὶ τὸ μέσον φερομένων, διάλυσις καὶ φθορὰ τοῦ κόσμου γένοιτο. idem de defectu oraculorum cp. 28. διὸ καὶ Χρύσιππον ἔστι θαυμάζειν, μᾶλλον δὲ ὅλως διαπορεῖν ὅ τι δὴ παθὼν τὸν κόσμον ἐν μέσῳ φησὶν ἱδρῦσθαι, καὶ τὴν οὐσίαν αὐτοῦ, τὸν μέσον τόπον ἀϊδίως κατειληφυῖαν, οὐχ ἤκιστα τοῦτον συνείργεσθαι πρὸς τὴν διαμονὴν καὶ οἱονεὶ ἀφθαρσίαν. ταυτὶ γὰρ ἐν τῷ τετάρτῳ περὶ Δυνατῶν λέγει, μέσον τε τοῦ ἀπείρου τόπον οὐκ ὀρθῶς ὀνειρώττων, ἀτοπώτερόν τε τῆς διαμονῆς τοῦ κόσμου τῷ ἀνυπάρκτῳ μέσῳ τὴν αἰτίαν ὑποθεὶς καὶ ταῦτα πολλάκις εἰρηκὼς ἐν ἑτέροις ὅτι ταῖς εἰς τὸ αὑτῆς μέσον ἡ οὐσία καὶ ταῖς ἀπὸ τοῦ αὑτῆς μέσου διοικεῖται καὶ συνέχεται κινήσεσι.

552Fr. 552 Kaynak: Aphrodisiaslı Aleksandros, Simplikios'un aktarımıyla, Aristoteles'in Fizik'ine Şerh s. 671, 4 Diels. [Aleksandros der ki] bu argüman, dünyayı dışarıdan sonsuz bir boşluğun kuşattığını söyleyen Stoacılara karşı da kullanılabilir. Çünkü boşluk sonsuz olduğuna göre dünya neden bulunduğu yerde kalıyor da hareket etmiyor? Hareket ediyorsa, neden başka bir yere değil de buraya? Çünkü boşluk farksızdır ve her yerde aynı şekilde yol verir. "Onu bir arada tutan meleke aynı olduğu için kalır" derlerse, meleke belki parçalarının dağılmaması, kopmaması ve her birinin başka bir yere gitmemesi için bir katkıda bulunabilir; ama bütünün, onu bir arada tutan melekesiyle birlikte hareket etmeyip kalması için meleke artık hiçbir şey yapmaz.

552

Alexander Aphrod. apud Simplicium in Aristot. phys. p. 671, 4. (λέγει δὲ ὁ Ἀλέξανδρος ὅτι) δυνατὸν τούτῳ τῷ ἐπιχειρήματι καὶ πρὸς τοὺς Στωϊκοὺς χρήσασθαι ἄπειρον κενὸν λέγοντας ἐκτὸς περιέχειν τὸν κόσμον. διὰ τὶ γὰρ ἀπείρου ὄντος τοῦ κενοῦ ἐνταῦθα οὗ ἐστι μένει ὁ κόσμος καὶ οὐ φέρεται; ἢ εἰ φέρεται, τί μᾶλλον ἐνταῦθα ἢ ἀλλαχοῦ; τὸ γὰρ κενὸν ἀδιάφορον καὶ ὁμοίως ὑπεῖκον πανταχῇ· εἰ δὲ λέγουσιν, ὅτι τῆς ἕξεως τῆς αὐτῆς αὐτὸν συνεχούσης μένει, πρὸς μὲν τὸ μὴ σκεδάννυσθαι αὐτοῦ τὰ μόρια καὶ διασπᾶσθαι καὶ ἄλλο ἀλλαχοῦ φέρεσθαι συνεργοίη ἄν τι ἴσως ἡ ἕξις· πρὸς δὲ τὸ ὅλον μετὰ τῆς συνεχούσης ἕξεως μένειν, ἀλλὰ μὴ φέρεσθαι, οὐδὲν ἔτι ἡ ἕξις ποιήσει.

553Fr. 553 Kaynak: Themistios, Aristoteles'in Fizik'inin Parafrazı IV 8, s. 294 Sp. Bu, Khrysippos ve izleyicilerine karşı da söylenmelidir: dünya neden boşluğun her yanına eşit biçimde giderek sonsuza taşınmayacak, ya da onu neden burada sabitlemek istiyorlar? Parçalanmaması için onu bir arada tutan meleke yetsin; ama bütünün, onu bir arada tutan melekesiyle birlikte burada kalması için meleke ne yapabilir?

553

Themistius paraphr. in Aristot. Phys. IV 8 p. 294 Sp. τοῦτο καὶ πρὸς τοὺς περὶ Χρύσιππον ῥητέον, διὰ τί ὁ κόσμος οὐκ εἰς ἄπειρον οἰσθήσεται φερόμενος ἐπὶ πᾶν τοῦ κενοῦ μέρος ὁμοίως, ἢ διὰ τί ἐνταῦθα μὲν βούλονται στηρίζειν αὐτόν; πρὸς μὲν γὰρ τὸ μὴ διασπᾶσθαι ἀρκείτω ἡ συνέχουσα ἕξις, πρὸς δὲ τὸ ὅλον μετὰ τῆς συνεχούσης ἕξεως ἐνταῦθα μένειν, τί ἂν ποιοῖ.

554Fr. 554 Kaynak: Akhilleus, Aratos'a Giriş 9. Dünyanın yerinde durduğu Stoacıların ve matematikçilerin öğretisidir. Bu öğreti şöyle temellendirilir: Dünya sonsuz bir boşlukta bulunup aşağı doğru düşseydi, yağmurlar yere ulaşamazdı; ama ulaşıyorlar; öyleyse dünya düşmüyor, duruyor. Yine rüzgârların kimi yerden havaya doğru, kimi aşağıya doğru eser; eğer … değilse, öyleyse dünya düşmüyor. Dünyanın sonsuz boşlukta ortaya doğru hareket sayesinde yerinde kaldığını söylerler; çünkü bütün parçaları ortaya doğru yönelmiştir. Parçaları ise yer, su, hava ve ateştir; bunların hepsi ortaya doğru yönelir; bu yüzden dünya hiçbir yana eğilmez.

554

Achilles Isagoge 9 p. 131 in Petav. Uranol. Δόγμα ἐστὶ τῶν Στωϊκῶν καὶ μαθηματικῶν, μένειν τὸν κόσμον. τὸ μέντοι δόγμα διὰ τοιούτων κατασκευάζεται. εἰ ὁ κόσμος κενῷ ἐν ἀπείρῳ ὑπάρχων κάτω ἐφέρετο, οὐκ ἂν ὄμβροι κατελάμβανον τὴν γῆν· καταλαμβάνουσι δέ· οὐκ ἄρα φέρεται ὁ κόσμος, ἀλλὰ ἕστηκε. - καὶ πάλιν οἱ ἄνεμοι ἄλλοι μὲν ἀπὸ τῆς γῆς εἰς ἀέρα, ἄλλοι δὲ ἐπὶ τὰ κάτω εἰσὶ καταβαλλόμενοι· εἰ δὲ οὐ **** οὐκ ἄρα φέρεται ὁ κόσμος. - φασὶ δὲ μένειν τὸν κόσμον ἐν ἀπείρῳ κενῷ διὰ τὴν ἐπὶ τὸ μέσον φοράν· ἐπεὶ πάντα αὐτοῦ τὰ μέρη ἐπὶ τὸ μέσον νένευκε. μέρη δέ ἐστιν αὐτοῦ γῆ, ὕδωρ, ἀήρ, πῦρ, ἃ πάντα νεύει ἐπὶ τὸ μέσον· διὰ τοῦτο οὖν οὐδαμοῦ ῥέπει ὁ κόσμος.

555Fr. 555 Kaynak: Akhilleus, Aratos'a Giriş 4. Bütünün yapısının dört unsurdan meydana geldiğini, bunların yerinde durmasının sebebinin de ağırlıklarının denk olması olduğunu söyleyen Khrysippos'a inanmak yerinde olur. Çünkü iki ağır unsur, toprak ve su, iki de hafif unsur, ateş ve hava bulunduğundan, bunların birbirine karışması tümün düzeninin sebebidir. Dünya ağır olsaydı aşağı, hafif olsaydı yukarı giderdi; ama ağırlığı hafifliğine denk olduğu için yerinde kalır. Eter ile gök ise (ister aynı şey olsun ister farklı) en dışta, küre biçiminde bulunur. Ondan sonra, onun içinde hava vardır; o da yeri dışarıdan küre biçiminde kuşatır. Onun da içinde üçüncü bir küre, suyun küresi, hava ile yer arasında yerin çevresinde bulunur. En ortada da, bir kürede olduğu gibi merkezin yerini ve büyüklüğünü tutan yer vardır. Öbür üç ya da dört küre döner; yalnız yerin küresi durur. Biraz sonra aynı yerde: Dört unsur bulunduğundan, en hafif olan ateşle hava yukarı doğru hareket etmeye eğilimlidir ve döner [örnekler gelir]. s. 127: Toprakla suyun ağır olduğunu ve aşağı gittiğini söylemeye gerek yok; tecrübe bunu öğretir. Biraz sonra: Yerin durduğunu göstermek için de şu örneği kullanırlar: Biri bir kesenin içine bir darı ya da mercimek tanesi atıp üfler ve keseyi havayla doldurursa, tane havalanıp kesenin ortasında durur. Yer de her yandan hava tarafından eşit kuvvetle itildiği için ortada bulunur ve durur. Ya da biri bir cismi alıp her yandan iplerle bağlasa ve bu ipleri birkaç kişiye tam eşit kuvvetle çektirse, cisim her yandan eşit çekildiği için durur ve kıpırdamaz.

555

Achilles Isagoge 4 (in Petavii Uranologio p. 126). Καλῶς ἂν ἔχοι πείθεσθαι τῷ Χρυσίππῳ φήσαντι ἐκ τῶν τεσσάρων στοιχείων τὴν σύστασιν τῶν ὅλων γεγονέναι, αἶτιον δὲ τῆς μονῆς τούτων τὸ ἰσοβαρές. δύο γὰρ ὑποκειμένων βαρέων, γῆς καὶ ὕδατος, δύο δὲ κούφων, πυρὸς καὶ ἀέρος, τὴν τούτων σύγκρασιν αἰτίαν εἶναι τῆς τοῦ παντὸς τάξεως. ὥσπερ γὰρ εἰ ἦν ὁ κόσμος βαρὺς κάτω ἂν ἐφέρετο, οὕτως, εἰ καὶ κοῦφος, ἄνω. μένει δὲ τῷ ἴσον ἔχειν τὸ βαρὺ τῷ κούφῳ. τὸν δὲ αἰλθέρα καὶ οὐρανὸν (εἴτε ὁ αὐτός, εἴτε διάφορος) ἔξωθεν εἶναι, σφαιρικὸν σχῆμα ἔχοντα. μετὰ δὲ τοῦτον ἐντὸς αὐτοῦ τὸν ἀέρα εἶναι, καὶ αὐτὸν σφαιρικῶς περικείμενον ἔξωθεν τῇ γῇ. ἐνδοτέρω δὲ αὐτοῦ τρίτην εἶναι σφαῖραν, τὴν τοῦ ὕδατος, περὶ αὐτὴν τὴν γῆν μεταξὺ τοῦ ἀέρος καὶ τῆς γῆς. ἐν δὲ τῷ μεσαιτάτῳ τὴν γῆν εἶναι, κέντρου τάξιν καὶ μέγεθος ἐπέχουσαν, ὡς ἐν σφαίρᾳ· καὶ τὰς μὲν ἄλλας τρεῖς σφαίρας ἢ τέσσαρας περιδινεῖσθαι· τὴν δὲ τῆς γῆς μόνην ἑστάναι. ibidem paulo post: τεσσάρων οὖν ὄντων τῶν στοιχείων, συμβέβηκε τὸ πῦρ καὶ τὸν ἀέρα, κουφότατα ὄντα, ἐπὶ τὴν ἄνω φορὰν ἔχειν τὴν ὁρμὴν καὶ περιδινεῖσθαι (sequuntur exempla) p. 127. ὅτι δὲ ἡ γῆ καὶ τὸ ὕδωρ βαρέα καὶ κατωφερῆ, οὐ δεῖ λόγου, τῆς πείρας διδασκούσης. ibidem paulo post: ὅτι δὲ καὶ ἕστηκεν ἡ γῆ, παραδείγματι χρῶνται τούτῳ. εἴ τις (φασὶν) εἰς φύσκαν κέγχρον βάλοι ἢ κόκκον φακοῦ, καὶ φυσήσειε καὶ ἐμπλήσειεν αὐτὴν ἀέρος, συμβήσεται μετεωρισθέντα τὸν κόκκον ἐν μέσῳ τῆς κύστεως στῆναι. καὶ τὴν γῆν δέ, πανταχόθεν ὑπὸ τοῦ ἀέρος ὠθουμένην ἰσοῤῥόπως, ἐν τῷ μέσῳ εἶναι καὶ ἑστάναι. ἢ πάλιν ὥσπερ εἴ τις λαβὼν σῶμα δήσειε πανταχόθεν σχοινίοις καὶ δοίη τισὶν ἰσοῤῥόπως ἕλκειν ἐπ’ ἀκριβείας· συμβήσεται γὰρ πανταχόθεν ἐπίσης περιελκόμενον στῆναι καὶ ἀτρεμῆσαι.

556Fr. 556 Kaynak: Simplikios, Aristoteles'in Kategoriler'ine Şerh f. 36B. Kimileri yukarı ve aşağının tabiatça var olduğunu bile düşünmez; bunların bize göre konumlarıyla anlaşıldığını söylerler … öbürleri [Stoacılar] ise yukarıyı ve aşağıyı konuma göre değil, tümün boyutuna, yani ortadan uçlara ve uçlardan ortaya uzanan boyuta göre alırlar; çünkü bunlar tabiatça farklıdır.

556

Simplicius in Aristot. categ. f. 36 B. ed. Bas. ἀλλ’ οἱ μὲν οὐδὲ εἶναι φύσει τὸ ἄνω καὶ τὸ κάτω νομίζουσιν, ἀλλὰ κατὰ τὴν πρὸς ἡμᾶς σχέσιν θεωρεῖσθαι —  — οἱ δὲ (scil. Stoici) τὸ ἄνω καὶ τὸ κάτω οὐ κατὰ σχέσιν, ἀλλὰ κατὰ τὴν τοῦ παντὸς διάστασιν λαμβάνουσι, τήν τε ἀπὸ τοῦ μέσου πρὸς τὰ πέρατα καὶ τὴν ἀπὸ τῶν περάτων πρὸς τὸ μέσον· φύσει γὰρ διάφορα ταῦτα.

557Fr. 557 Kaynak: Kleomedes, Göksel Cisimlerin Dairesel Hareketi I 1, s. 11 Bake. [Boşluk cisimsiz olduğundan ne yukarısı ne aşağısı, ne önü ne arkası, ne sağı ne solu, ne de ortası olabilir.] s. 12. Dünyanın kendisi ise cisim olduğundan, zorunlu olarak bir yukarısı, bir aşağısı ve öbür yönleri vardır. Batıya bakan kısımlarının ön olduğunu söylerler, çünkü batıya doğru yönelir; doğuya bakan kısımları ise arkasıdır, çünkü buradan öne doğru ilerler. Buna göre kuzeye bakan kısımları sağı, güneye bakanları da solu olacaktır. Bu yönlerinde hiçbir belirsizlik yoktur. Öbür yönler ise eski fizikçileri pek şaşırtmış ve bu konuda pek çok yanılgıya düşülmüştür; çünkü küre biçimindeki dünyada aşağının zorunlu olarak her yandan en orta nokta olduğunu, yukarının da ortadan her yöne, uçlara ve kürenin yüzeyine uzanan şey olduğunu, iki yönün aynı yerde çakıştığını ve aynı şeyin hem orta hem aşağı olduğunu fark edemediler.

557

Cleomedes Circul. doctr. I cp. 1 p. 11 Bake. (τὸ κενὸν–ἀσώματον ὂν οὔτε ἄνω τι ἂν ἔχοι οὔτε κάτω οὔτε ἔμπροσθεν οὔτε ὄπισθεν, οὔτε ἐκ δεξιῶν οὔτε ἐξ εὐωνύμων, οὔτε μέσον) p. 12. Αὐτὸς δὲ ὁ κόσμος, σῶμα ὤν, ἔχει τι καὶ ἄνω καὶ κάτω καὶ τὰς λοιπὰς σχέσεις ἀναγκαίως. Ἐμπρόσθια μὲν οὖν τὰ πρὸς τῇ δύσει φασὶν εἶναι αὐτοῦ, ἐπειδὴ ὡς ἐπὶ δύσιν ἔχει τὴν ὁρμήν. ὀπίσθια δὲ τὰ πρὸς τῇ ἀνατολῇ· ἀπὸ τούτων γὰρ ἐπὶ τὰ ἔμπροσθεν πρόεισιν. Ὅθεν δεξιὰ μὲν αὐτοῦ τὰ πρὸς ἄρκτον, εὐώνυμα δὲ τὰ πρὸς μεσημβρίαν γενήσεται. Καὶ αὗται μὲν αἱ σχέσεις αὐτοῦ οὐδὲν ἔχουσιν ἀσαφές. Αἱ δὲ λοιπαὶ σχέσεις πολλὴν παρέσχον ταραχὴν τοῖς παλαιοτέροις τῶν φυσικῶν καὶ πλεῖστα γέγονε κατὰ τὸν τόπον διαπτώματα, οὐ δυνηθέντων ἐπιστῆσαι, ὅτι ἐν τῷ κόσμῳ, σφαιρικῷ τὸ σχῆμα ὄντι, κάτω μὲν ἀπὸ παντὸς αὐτοῦ τὸ μεσαίτατον εἶναι ἀναγκαῖον· ἄνω δὲ τὸ ἀπὸ παντὸς τοῦ μέσου ἐπὶ τὰ πέρατα καὶ τὴν ἐπιφάνειαν αὐτὴν τῆς σφαίρας διῆκον, συμπιπτουσῶν τῶν δύο σχέσεων ἐν ταὐτῷ καὶ τοῦ αὐτοῦ μέσου τε καὶ κάτω ὑπάρχοντος.

558Fr. 558 Kaynak: Diogenes Laertios VII 155. Düzenlemenin de şöyle olduğunu kabul ederler: Yer ortadadır ve merkez yerini tutar; ondan sonra küre biçiminde, yerle aynı merkeze sahip su gelir, öyle ki yer suyun içindedir; sudan sonra da küre biçiminde hava gelir.

558

Diogenes Laërt. VII 155. ἀρέσκει δὲ αὐτοῖς καὶ τὴν διακόσμησιν ὧδε ἔχειν· μέσην τὴν γῆν κέντρου λόγον ἐπέχουσαν, μεθ’ ἣν τὸ ὕδωρ σφαιροειδές, ἔχον τὸ αὐτὸ κέντρον τῇ γῇ, ὥστε τὴν γῆν ἐν ὕδατι εἶναι· μετὰ τὸ ὕδωρ δὲ ἀέρα ἐσφαιρωμένον.

560Fr. 560 Kaynak: Philon, Dillerin Karışması Üzerine 5. [Anılanlar:] Tümün merkezinin yer olduğunu kabul eden araştırıcı filozoflar.

560

Philo de confusione linguarum § 5 Vol. II p. 230, 21 Wendl. Commemorantur οἱ ζητητικοὶ τῶν φιλοσόφων, οἳ τοῦ παντὸς κέντρον εἶναι τὴν γῆν ὡμολόγησαν.

563Fr. 563 Kaynak: Hesiodos'un Theogonia'sına Şerhler 119. Yeri ve çevresini kuşatan havayı kastediyor. Bu havanın daha az bir sıvıdan yayılıp buharlaşarak daha büyük bir kütle hâline gelirken çalkalanmış olması muhtemeldir; ta ki güneşe kavuşana kadar. Çünkü o zaman, kızdırılmış demirdeki ateş gibi, güneşle birlikte yayılır. Başka bir açıklama: Tartaros, "çalkalanmak" kelimesinden geldiği için havadır; çünkü, dedikleri gibi, şair buraya kadar dört unsuru anlatmıştır.

563

Scholia Hesiod. Theogon. 119. λέγει δὲ τὸν ἀέρα τὸν τὴν γῆν περιέχοντα καὶ τὸ περὶ αὐτήν. εἶναι δὲ εἰκός, τοῦτον ἐξ ἐλάσσονος ὑγροῦ εἰς πλείονα ὄγκον διαχεόμενον καὶ ἀτμιζόμενον τεταράχθαι, μέχρι ἂν λάβῃ τὸν ἥλιον. τότε γὰρ τῷ ἡλίῳ συμπαρεκτείνεται, ὥσπερ τῷ πυρακτωθέντι σιδήρῳ τὸ πῦρ. ἄλλως. Τάρταρα τὸν ἀέρα ἀπὸ τοῦ ταράττεσθαι, ἐπειδή, ὥς φασιν, ἕως ὧδε εἶπε τὰ δʹ στοιχεῖα.

564Fr. 564 Kaynak: Hesiodos'un Theogonia'sına Şerhler 116. Kimileri khaos kelimesinin "dökülmek", yani yayılmak kelimesinden geldiğini söyler; kimileri de "almak, sığdırmak" kelimesinden: "Hera ise öfkesini içine sığdıramadı." Öyleyse unsurlara ayrılma ve dağılma khaostur. Kimileri bunun su olduğunu, gökteki sudan yükselen ve karanlık bir hava gibi olan su; başkaları ise hava, yani yer ile gök arasında yayılmış olan hava olduğunu söyler.

564

Scholia Hesiod. Theogon. v. 116. οἱ δὲ εἰρῆσθαί φασι χάος παρὰ τὸ χεῖσθαι, ὅ ἐστι χέεσθαι· οἱ δέ φασιν ἀπὸ τοῦ χαδεῖν, ὅ ἐστι χωρεῖν· Ἥρη δ’ οὐκ ἔχαδε χόλον. ἡ οὖν εἰς τὰ στοιχεῖα διάκρισις καὶ διαχώρησις χάος. οἱ δὲ τὸ ὕδωρ λέγουσιν, ἐκ τοῦ οὐρανίου ὕδατος ἀναδιδόμενον, ὥσπερ ἀὴρ σκοτεινός, ἄλλοι δὲ τὸν ἀέρα, ἤγουν τὸν κεχυμένον ἐν τῷ μεταξὺ γῆς καὶ οὐρανοῦ.

565Fr. 565 Kaynak: Hesiodos'un Theogonia'sına Şerhler 115. İlk önce üç şey oldu: Khaos, Gaia ve göksel Eros; bu Eros da tanrıdır, çünkü Aphrodite'den doğan Eros daha gençtir. Unsurlar sudan oldu: yer çökelme yoluyla, hava buharlaşma yoluyla; havanın ince parçacıklı kısmı ateş oldu; deniz süzülme yoluyla, dağlar da yerin kabuk bağlamasıyla oluştu.

565

Scholia Hesiod. Theogon. v. 115. τρία πρῶτον ἐγένοντο· Χάος, Γῆ, Ἔρως οὐράνιος, ὃς καὶ θεός· ὁ γὰρ ἐξ Ἀφροδίτης νεώτερός ἐστι. ἐκ δὲ τοῦ ὕδατος ἐγένοντο τὰ στοιχεῖα· γῆ κατὰ συνίζησιν, ἀὴρ κατὰ ἀνάδοσιν, τὸ δὲ λεπτομερὲς τοῦ ἀέρος γέγονε πῦρ, ἡ δὲ θάλασσα κατὰ ἐκμύζησιν, τὰ δὲ ὄρη κατὰ ἐξοστρακισμὸν τῆς γῆς.

569Fr. 569 Kaynak: Dion Khrysostomos, Söylevler XXXVI 42 vd. [Dünyanın yönetimini dört atın, yani dört unsurun çektiği bir araba imgesiyle anlatır. Birinci at için § 43'te şöyle der:] Güzellikte, büyüklükte ve hızda üstündür, çünkü dışarıdan dolanarak yolun en uzun kısmını koşar; Zeus'un kendisine adanmıştır; kanatlıdır; rengi parlaktır, en saf ışığın rengidir; güneş ve ay onun üzerinde göze çarpan işaretler olarak görünür. § 44. Öbür yıldızların hepsi de onun tabii parçalarıdır; kimi bu tek hareketi yaparak onunla birlikte döner, kimi başka yollar koşar. [İkinci at § 45:] Ona değen ve ona en yakın olandır, Hera'nın adını taşır; dizgine uysal ve yumuşaktır, ama kuvvet ve hız bakımından çok aşağıdadır. Rengi kendi tabiatında siyahtır, ama güneşin aydınlattığı kısmı hep parlar; dönüşte gölgede kalan kısım ise yeniden kendi renginin görünüşüne bürünür. [Üçüncüsü § 46:] Poseidon'a adanmıştır, ikinciden daha yavaştır. [Dördüncüsü ise] katı ve hareketsizdir, kanatlı olmak şöyle dursun; Hestia'nın adını taşır. [Bu atın § 47'de] parçalarıyla her yandan kendi üzerine dayandığını [söyler]; yakınındaki iki at da ona doğru aynı şekilde eğilir, adeta üzerine düşüp itilerek; en dıştaki birinci at ise duranın çevresinde, sanki dönüş direğinin çevresinde dolanır gibi hep döner. [Ardından yeryüzünün büyük zaman aralıklarıyla kâh ateşle kâh suyla, insanları yok etmek için değil, bütün düzeni korumak için tanrının kendisi tarafından tahrip edilişinin anlatımı gelir. Sonra ateşe dönüşmenin anlatımı gelir: Fr. 602.]

569

Dio Chrysost. Or. XXXVI § 42sq. mundi gubernationem describit sub imagine currus quattuor equis vecti i. e. quattuor elementis. Primum ecum dicit § 43 διαφέρειν κάλλει τε καὶ μεγέθει καὶ ταχυτῆτι, ἅτε ἔξωθεν περιτρέχοντα τὸ μήκιστον τοῦ δρόμου, αὐτοῦ Ζηνὸς ἱερόν· πτηνὸν δὲ εἶναι· τὴν δὲ χρόαν λαμπρόν, αὐγῆς τῆς καθαρωτάτης· τὸν δὲ ἥλιον ἐν αὐτῷ καὶ τὴν σελήνην σημεῖα προφανῆ ὁρᾶσθαι. § 44 καὶ τἄλλα ἄστρα - ξύμπαντα ἐκείνου πεφυκότα μέρη τὰ μὲν περιφέρεσθαι σὺν αὐτῷ, μίαν ταύτην ἔχοντα κίνησιν, τὰ δὲ ἄλλους θεῖν δρόμους. Alter est § 45 ἁπτόμενος αὐτοῦ καὶ πλησιώτατος Ἥρας ἐπώνυμος, εὐήνιος καὶ μαλακός, πολὺ δὲ ἥττων κατά τε ῥώμην καὶ τάχος. χροιὰν δὲ τῇ μὲν αὑτοῦ φύσει μέλας, φαιδρύνεται δὲ ἀεὶ τὸ καταλαμπόμενον Ἡλίῳ· τὸ δὲ σκιασθὲν ἐν τῇ περιφορᾷ τὴν αὑτοῦ μεταλαμβάνει τῆς χρόας ἰδέαν. Tertius est § 46 Ποσειδῶνος ἱερός, τοῦ δευτέρου βραδύτερος. Quartus autem στερεός τε καὶ ἀκίνητος, οὐχ ὅπως πτερωτός, ἐπώνυμος Ἑστίας. Hunc dicit § 47 συνερείδειν πανταχόθεν αὑτῷ τοῖς μέρεσι, καὶ τὼ δύο τὼ πλησίον ὁμοίως πρὸς αὐτὸν ἐγκλίνειν, ἀτεχνῶς ἐπιπίπτοντε καὶ ὠθουμένω· τὸν δὲ ἐξωτάτω πρῶτον ἀεὶ περὶ τὸν ἑστῶτα ὡς νύσσαν φέρεσθαι. Sequitur descriptio vastationum terrae quae tum per ignem tum per aquam ingentibus temporis intervallis neque propter hominum interitum, sed totius ordinis servandi causa ipso deo auctore fiunt. Deinde sequitur ἐκπυρώσεως descriptio n. 602.

570Fr. 570 Kaynak: Plutarkhos, Ay'ın Yüzündeki Görünüm Üzerine 5, 922d. [Lucius, hava hakkında konuşurken Stoacı Pharnakes'e der ki:] Hava seyrekliği yüzünden her niteliğe ve kuvvete kolayca karışır; en çok da ışığa: sizin dediğiniz gibi, ışık ona yalnızca değip dokunsa bile baştan başa değişerek aydınlanır.

570

Plutarchus de facie lunae cp. 5 p. 922d. (Lucius Pharnaci Stoico dicit, de aëre locutus) πρὸς πᾶσαν μὲν γάρ ἐστι ποιότητα καὶ δύναμιν εὐκέραστος ὑπὸ μανότητος, μάλιστα δὲ φωτὸς ἂν ἐπιψαύσῃ μόνον, ὥς φατε, καὶ θίγῃ, δι’ ὅλου τρεπόμενος ἐκφωτίζεται.

571Fr. 571 Kaynak: Aetios, Görüşler I 12, 4. Stoacılara göre dört unsurdan ikisi hafiftir, ateş ve hava; ikisi ağırdır, su ve toprak. Tabiatça hafif olan kendi ortasından uzaklaşmaya yönelen, ağır olan ise ortaya doğru yönelendir. Yer çevresindeki ışık doğru bir çizgi üzerinde, eterdeki ise daire çizerek hareket eder.

571

Aëtius Plac. I 12, 4. Οἱ Στωϊκοὶ δύο μὲν ἐκ τῶν τεσσάρων στοιχείων κοῦφα, πῦρ καὶ ἀέρα· δύο δὲ βαρέα, ὕδωρ καὶ γῆν. κοῦφον γὰρ ὑπάρχει φύσει ὃ νεύει ἀπὸ τοῦ ἰδίου μέσου, βαρὺ δὲ τὸ εἰς μέσον. καὶ τὸ μὲν περίγειον φῶς κατ’ εὐθεῖαν, τὸ δ’ αἰθέριον περιφερῶς κινεῖται.

572Fr. 572 Kaynak: Kleomedes, Göksel Cisimlerin Dairesel Hareketi I 11, s. 75 Bake. Burada, dünyanın büyüklüğüne oranla bir nokta kadar olan yerin, göğe ve onun içindeki, sayıca ve büyüklükçe bu kadar çok olan yıldızlara nasıl besin gönderdiği konusunda şaşkınlığa düşmemek gerekir. Çünkü yer kütlece küçüktür, ama kuvvetçe pek büyüktür; ousianın neredeyse en büyük kısmı odur. Nitekim onun tamamen dumana ya da havaya çözüldüğünü düşünsek, dünyanın kapsadığı alandan çok daha büyük olurdu; yalnız duman, hava ya da ateş olsa değil, toza çözülse bile. Dumana çözülen odunların, tütsülenen günlüğün ve buhara çözülen öbür katı cisimlerin de neredeyse sonsuza yayıldığını görmek mümkündür. Göğü de havayla ve yıldızlarla birlikte yerin yoğunluğuna kadar sıkıştırılmış düşünsek, yerden daha küçük bir kütleye büzülürdü. Böylece yer, dünyaya oranla kütlece bir nokta kadar olsa da tarifsiz bir kuvvete sahiptir ve tabiatı neredeyse sonsuza yayılmaya elverişlidir; bu yüzden göğe ve göktekilere besin göndermesi imkânsız değildir. Bu yüzden tükenip gitmez de, çünkü sırası gelince kendisi de havadan ve gökten bazı şeyler alır. Herakleitos'un dediği gibi yol yukarı ve aşağıdır; çünkü bütün ousia baştan başa dönüşüp değişmeye yatkındır ve bütünün yönetimi ve varlığını sürdürmesi için her bakımdan yaratıcıya boyun eğer.

572

Cleomedes Circul. doctr. I cp. 11 p. 75 Bake. Οὐ χρὴ δὲ ἀπορεῖν ἐνταῦθα πῶς ἡ γῆ, στιγμιαία οὖσα πρὸς τὸ μέγεθος τοῦ κόσμου, ἀναπέμπει τροφὴν τῷ τε οὐρανῷ καὶ τοῖς ἐμπεριεχομένοις ἐν αὐτῷ ἄστροις, τοσούτοις καὶ τὸ πλῆθος καὶ τὸ μέγεθος οὖσι. Τῷ μὲν γὰρ ὄγκῳ βραχεῖά ἐστιν ἡ γῆ, τῇ δὲ δυνάμει μεγίστη, σχεδὸν αὐτὴ τὸ πλεῖστον τῆς οὐσίας ὑπάρχουσα. Εἰ γοῦν ἐπινοήσαιμεν αὐτὴν ἢ εἰς καπνὸν ἢ εἰς ἀέρα πᾶσαν ἀναλυομένην, κατὰ πολὺ ἂν μείζων γένοιτο τῆς τοῦ κόσμου περιοχῆς. Καὶ οὐ μόνον γε εἰ καπνὸς ἢ ἀὴρ ἢ πῦρ γένοιτο, ἀλλὰ καὶ εἰς κονιορτὸν ἀναλυθεῖσα. Πάρεστι γοῦν ὁρᾶν ὅτι καὶ τὰ εἰς καπνὸν ἀναλυόμενα τῶν ξύλων σχεδὸν ἐπ’ ἄπειρον χεῖται, καὶ ὁ ἐκθυμιώμενος λιβανωτός, καὶ ὁπόσα ἕτερα τῶν στερεῶν σωμάτων εἰς ἀτμὸν ἀναλύεται. Καὶ εἰ τὸν οὐρανὸν δὲ σὺν τῷ ἀέρι καὶ τοῖς ἄστροις ἐπινοήσαιμεν συναγόμενον εἰς τὸ τῆς γῆς πύκνωμα, εἰς ἐλάττονα ὄγκον αὐτῆς συσταλείη ἄν. Ὥστε τῷ μὲν ὄγκῳ ἡ γῆ στιγμιαία ὡς πρὸς τὸν κόσμον οὖσα, ἀφάτῳ δὲ τῇ δυνάμει κεχρημένη καὶ σχεδὸν ἐπ’ ἄπειρον χεῖσθαι φύσιν ἔχουσα, οὐκ ἔστιν ἀδύνατος ἀναπέμπειν τροφὴν τῷ οὐρανῷ καὶ τοῖς ἐν τῷ οὐρανῷ. Οὐδ’ ἂν ἐξαναλωθείη τούτου ἕνεκα, ἐν μέρει καὶ αὐτὴ ἀντιλαμβάνουσά τινα ἔκ τε ἀέρος καὶ ἐξ οὐρανοῦ. Ὁδὸς γὰρ ἄνω κάτω, φησὶν ὁ Ἡράκλειτος, δι’ ὅλης ⟨τῆς⟩ οὐσίας τρέπεσθαι καὶ μεταβάλλειν πεφυκυίας, εἰς πᾶν ⟨δὲ⟩ τῷ δημιουργῷ ὑπεικούσης εἰς τὴν τῶν ὅλων διοίκησιν καὶ διαμονήν.

573Fr. 573 Kaynak: Hesiodos'un Theogonia'sına Şerhler 397. "Olympos'a ilk gelen bozulmaz Styks oldu." Çünkü önce yeri örten su ayrıldı ve havaya doğru yükseldi; su havanın altında bulunur.

573

Scholia Hesiod. Theog. v. 397. ἧλθε δ’ ἄρα πρώτη Στὺξ ἄφθιτος Οὕλυμπόνδε. πρῶτον γὰρ ἐχωρίσθη τὸ ὕδωρ τὴν γῆν ἐπικαλύπτον καὶ πρὸς τὸν ἀέρα ἀνέδραμεν· ὑπὸ τούτῳ γὰρ κεῖται τὸ ὕδωρ.

574Fr. 574 Kaynak: İskenderiyeli Clemens, Stromateis V 14. Stoacılar da dünyanın doğmuş olduğunu kabul ederler.

574

Clemens Al. Stromat. V 14 p. 701 Pott. γενητὸν δὲ καὶ οἱ Στωϊκοὶ τίθενται τὸν κόσμον.

575Fr. 575 Kaynak: Aetios, Görüşler II 4, 1. Pythagoras, Platon ve Stoacılara göre dünya tanrı tarafından meydana getirilmiştir.

575

Aëtius Plac. II 4, 1. Πυθαγόρας καὶ Πλάτων καὶ οἱ Στωϊκοὶ γενητὸν ὑπὸ θεοῦ τὸν κόσμον.

576Fr. 576 Kaynak: Simplikios, Aristoteles'in Fizik'ine Şerh s. 1121, 12 Diels. Dünyanın her zaman var olduğunu, ama her zaman aynı dünyanın değil, belli zaman devirlerine göre kimi zaman bir, kimi zaman başka bir dünyanın oluştuğunu söyleyenler, tek dünyayı doğmuş ve yok olabilir kılarlar; Anaksimenes, Herakleitos, Diogenes ve sonra Stoacılar böyledir. Bunların hareket hakkında da aynı görüşte oldukları açıktır; çünkü dünya varken hareketin de bulunması zorunludur.

576

Simplicius in Aristot Phys. p. 1121, 12 Diels. γενητὸν δὲ καὶ φθαρτὸν τὸν ἕνα κόσμον ποιοῦσιν ὅσοι ἀεὶ μέν φασιν εἶναι κόσμον, οὐ μὴν τὸν αὐτὸν ἀεὶ ἀλλὰ ἄλλοτε ἄλλον γινόμενον κατά τινας χρόνων περιόδους, ὡς Ἀναξιμένης τε καὶ Ἡράκλειτος καὶ Διογένης καὶ ὕστερον οἱ ἀπὸ τῆς Στοᾶς. καὶ δῆλον ὅτι καὶ περὶ κινήσεως οὗτοι τὴν αὐτὴν ἔχουσι δόξαν· ὅτε γὰρ κόσμος ἦν, τότε κίνησιν ἀναγκαῖον εἶναι.

579Fr. 579 Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine 41, 1053a. Güneşi psykhē sahibi sayar; onun ateşten olduğunu ve ateşe dönüşen buharlaşmadan doğduğunu söyler. Tabiat Üzerine'nin birinci kitabında şöyle der: "Ateşin dönüşümü şöyledir: hava aracılığıyla suya dönüşür; ondan toprak çökelince hava buhar olarak yükselir; hava inceldikçe eter çevreye daire biçiminde yayılır; yıldızlar da güneşle birlikte denizden tutuşur."

579

Plutarchus de Stoic. repugn. cp. 41 p. 1053a. ἔμψυχον ἡγεῖται τὸν ἥλιον, πύρινον ὄντα καὶ γεγενημένον ἐκ τῆς ἀναθυμιάσεως εἰς πῦρ μεταβαλούσης. Λέγει γὰρ ἐν τῷ πρώτῳ περὶ Φύσεως Ἡ δὲ πυρὸς μεταβολή ἐστι τοιαύτη· δι’ ἀέρος εἰς ὕδωρ πρέπεται· κἀκ τούτου γῆς ὑφισταμένης ἀὴρ ἀναθυμιᾶται· λεπτυνομένου δὲ τοῦ ἀέρος, ὁ αἰθὴρ περιχεῖται κύκλῳ· οἱ δ’ ἀστέρες ἐκ θαλάσσης μετὰ τοῦ ἡλίου ἀνάπτονται.

580Fr. 580 Kaynak: Diogenes Laertios VII 135–137. Tanrının, nousun, kaderin ve Zeus'un bir olduğunu, başka birçok adla da anıldığını söylerler. 136. Başlangıçta, kendi başına olduğu için bütün ousiayı hava aracılığıyla suya dönüştürür. Tohum dölün içinde nasıl kuşatılıyorsa, dünyanın tohumsal logosu olan bu tanrı da kendini böylece nemin içinde bırakır ve maddeyi sonraki şeylerin oluşumu için kendine elverişli kılar; sonra ilk olarak dört unsuru, ateşi, suyu, havayı ve toprağı doğurur [yazarların adları gelir; aşağıya bkz.]. Unsur, oluşan şeylerin ilk olarak kendisinden oluştuğu ve en son kendisine çözüldüğü şeydir. 137. Dört unsur bir arada niteliksiz ousiadır, yani maddedir. Ateş sıcak olan, su nemli olan, hava soğuk olan, toprak da kuru olandır; bununla birlikte havada da aynı kısım bulunur ⟦?⟧. En yukarıda ateş vardır, buna eter denir; onda önce sabit yıldızların küresi, sonra gezegenlerinki doğar; ondan sonra hava, sonra su gelir; her şeyin tortusu da hepsinin ortasında bulunan topraktır. [Bu görüşlerin yazarları olarak şunlar anılır:] Zenon Bütün Üzerine'de, Khrysippos Fizik'in birinci kitabında, Arkhedemos Unsurlar Üzerine'de.

580

Diogenes Laert. VII 135. ἕν τε εἶναι θεὸν καὶ νοῦν καὶ εἱμαρμένην καὶ Δία· πολλαῖς τε ἑτέραις ὀνομασίαις προσονομάζεσθαι. 136. κατ’ ἀρχὰς μὲν οὖν καθ’ αὑτὸν ὄντα τρέπειν τὴν πᾶσαν οὐσίαν δι’ ἀέρος εἰς ὕδωρ· καὶ ὥσπερ ἐν τῇ γονῇ τὸ σπέρμα περιέχεται, οὕτω καὶ τοῦτον σπερματικὸν λόγον ὄντα τοῦ κόσμου τοιόνδε ὑπολιπέσθαι ἐν τῷ ὑγρῷ, εὐεργὸν αὑτῷ ποιοῦντα τῆν ὕλην πρὸς τὴν τῶν ἐξῆς γένεσιν, εἶτα ἀπογεννᾶν πρῶτον τὰ τέσσαρα στοιχεῖα, πῦρ, ὕδωρ, ἀέρα, γῆν (secuntur auctorum nomina; vide infra). ἔστι δὲ στοιχεῖον ἐξ οὗ πρώτου γίνεται τὰ γινόμενα καὶ εἰς ὃ ἔσχατον ἀναλύεται. 137. τὰ δὴ τέτταρα στοιχεῖα εἶναι ὁμοῦ τὴν ἄποιον οὐσίαν, τὴν ὕλην. εἶναι δὲ τὸ μὲν πῦρ τὸ θερμόν, τὸ δὲ ὕδωρ τὸ ὑγρόν, τόν τε ἀέρα τὸ ψυχρὸν καὶ τὴν γῆν τὸ ξηρόν. οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ ἀέρι εἶναι τὸ αὐτὸ μέρος. ἀνωτάτω μὲν οὖν εἶναι τὸ πῦρ, ὃ δὴ αἰθέρα καλεῖσθαι, ἐν ᾧ πρώτην τὴν τῶν ἀπλανῶν σφαῖραν γεννᾶσθαι, εἶτα τὴν τῶν πλανωμένων· μεθ’ ἣν τὸν ἀέρα, εἶτα τὸ ὕδωρ, ὑποστάθμην δὲ πάντων τὴν γῆν, μέσην ἀπάντων οὖσαν. Auctores horum placitorum afferuntur: Ζήνων ἐν τῷ περὶ τοῦ ὅλου, Χρύσιππος ἐν τῇ πρώτῃ τῶν φυσικῶν, Ἀρχέδημος ἐν τῷ περὶ στοιχείων.

581Fr. 581 Kaynak: Diogenes Laertios VII 142. Dünya şöyle oluşur: ousia ateşten hava aracılığıyla neme dönüşür; sonra bunun kaba parçacıklı kısmı bir araya gelip toprak olur, ince parçacıklı kısmı seyrekleşir ve bu daha da incelince ateşi doğurur. Sonra bunların karışımından bitkiler, hayvanlar ve öbür türler oluşur. Dünyanın oluşu ve yok oluşu hakkında Zenon Bütün Üzerine'de, Khrysippos Fizik'in birinci kitabında vb. söz eder.

581

Diogenes Laërt. VII 142. Γίνεσθαι δὲ τὸν κόσμον, ὅταν ἐκ πυρὸς ἡ οὐσία τραπῇ δι’ ἀέρος εἰς ὑγρότητα, εἶτα τὸ παχυμερὲς αὐτοῦ συστὰν ἀποτελεσθῇ γῆ, τὸ δὲ λεπτομερὲς ἐξαραιωθῇ, καὶ τοῦτ’ ἐπὶ πλέον λεπτυνθὲν πῦρ ἀπογεννήσῃ. εἶτα κατὰ μῖξιν ἐκ τούτων φυτά τε καὶ ζῷα καὶ τὰ ἄλλα γένη. Περὶ δὴ οὖν τῆς γενέσεως καὶ [τῆς] φθορᾶς τοῦ κόσμου φησὶ Ζήνων μὲν ἐν τῷ περὶ ὅλου, Χρύσιππος δὲ ἐν τῇ πρώτῃ τῶν φυσικῶν etc.

582Fr. 582 Kaynak: Aetios, Görüşler II 6, 1. Stoacılara göre dünyanın oluşumu, merkezden başlar gibi yerden başlamıştır; çünkü kürenin başlangıcı merkezdir.

582

Aëtius Plac. II 6, 1. οἱ Στωϊκοὶ ἀπὸ γῆς ἄρξασθαι τὴν γένεσιν τοῦ κόσμου καθάπερ ἀπὸ κέντρου· ἀρχὴ δὲ σφαίρας τὸ κέντρον.

583Fr. 583 Kaynak: Akhilleus, Aratos'a Giriş 7. Stoacılar dıştaki ilk dönen çemberin yerden oluştuğunu söylerler; çünkü yer merkezin yerini tuttuğundan, daire merkezden nasıl oluşuyorsa, dıştaki çevrenin de yerden oluşmuş olması akla yatkındır.

583

Achilles Isagoge 7 p. 131 in Petav. Uranol. Οἱ Στωϊκοὶ φασὶν ἐκ τῆς γῆς τὴν ἔξωθεν γίνεσθαι πρῶτον περιφοράν. ἐπεὶ γὰρ ἡ γῆ κέντρου τάξιν ἐπέχει, ὥσπερ ἀπὸ κέντρου κύκλος γίνεται, οὕτω καὶ ἀπὸ τῆς γῆς εἰκὸς ἔξω περιφέρειαν γεγονέναι.

585Fr. 585 Kaynak: Aetios, Görüşler II 4, 7. Stoacılara göre dünya yok olabilir, ama ateşe dönüşme yoluyla.

585

Aëtius Plac. II 4, 7. οἱ Στωϊκοὶ φθαρτὸν τὸν κόσμον, κατ’ ἐκπύρωσιν δέ.

589Fr. 589 Kaynak: Diogenes Laertios VII 141. Dünyanın, hisle kavranan şeyler gibi doğmuş olduğu için yok olabilir olduğunu da kabul ederler. Parçaları yok olabilir olan şeyin bütünü de yok olabilir; dünyanın parçaları yok olabilir, çünkü birbirine dönüşürler; öyleyse dünya yok olabilir. Ayrıca daha kötüye doğru değişmeyi kabul eden şey yok olabilir; dünya da öyledir, çünkü kuraklığa da uğrar, su altında da kalır; ⟨öyleyse dünya yok olabilir⟩.

589

Diogenes Laërt. VII 141. ἀρέσκει δὲ αὐτοῖς καὶ φθαρτὸν εἶναι τὸν κόσμον, ἅτε γεννητόν, τῷ λόγῳ τῶν δι’ αἰσθήσεως νοουμένων. οὗ τε τὰ μέρη φθαρτά ἐστι, καὶ τὸ ὅλον· τὰ δὲ μέρη τοῦ κόσμου φθαρτά· εἰς ἄλληλα γὰρ μεταβάλλει· φθαρτὸς ἄρα ὁ κόσμος. καὶ εἴ τι ἐπιδεκτικόν ἐστι τῆς ἐπὶ τὸ χεῖρον μεταβολῆς, φθαρτόν ἐστι· καὶ ὁ κόσμος δέ· ἐξαυχμοῦται γὰρ καὶ ἐξυδατοῦται· ⟨φθαρτὸς ἄρα ὁ κόσμος⟩.

590Fr. 590 Kaynak: İskenderiyeli Clemens, Stromateis V 14. Efesli Herakleitos bu görüşü en açık biçimde taşır: bir dünyayı ebedî saymış, düzenlemeye göre olan dünyanın ise yok olduğunu, ama bunun belli bir durumdaki o ebedî dünyadan başka bir şey olmadığını bilmiştir. Bütün ousiadan oluşan ve kendine özgü bir niteliği bulunan dünyayı ebedî bildiğini şu sözüyle açıkça gösterir: [Herakleitos fr. 20 Bywater gelir.] Onun doğmuş ve yok olabilir olduğunu da öğrettiğini ardından gelen sözler gösterir: [Herakleitos fr. 21 Bywater.] Bu sözle aslında ateşin, her şeyi yöneten logos ve tanrı tarafından hava aracılığıyla, düzenlemenin tohumu gibi olan neme dönüştürüldüğünü söylüyor; buna deniz der; bundan da yeniden yer, gök ve bunların içerdiği şeyler oluşur. Nasıl yeniden geri alınıp ateşe dönüştüğünü de şu sözlerle açıkça gösterir: [Herakleitos fr. 23 Bywater.] Öbür unsurlar için de aynı şey söylenir. Stoacıların en saygın olanları da ateşe dönüşmeyi, dünyanın yönetimini, kendine özgü niteliği olan dünyayı ve insanı ve psykhēlerimizin varlığını sürdürmesini ele alırken buna benzer öğretiler ileri sürerler.

590

Clemens Al. Stromat. V 14 p. 711 Pott. Σαφέστατα Ἡράκλειτος ὁ Ἐφέσιος ταύτης ἐστὶ τῆς δόξης· τὸν μέν τινα κόσμον ἀΐδιον εἶναι δοκιμάσας, τὸν δέ τινα φθειρόμενον τὸν κατὰ τὴν διακόσμησιν εἰδὼς οὐχ ἕτερον ὄντα ἐκείνου πῶς ἔχοντος· ἀλλ’ ὅτι μὲν ἀΐδιον τὸν ἐξ ἁπάσης τῆς οὐσίας ἰδίως ποιὸν κόσμον ᾔδει, φανερὸν ποιεῖ λέγων οὕτως· (sequitur Heracliti frgm. 20 Byw.) ὅτι δὲ καὶ γενητὸν καὶ φθαρτὸν αὐτὸν εἶναι ἐδογμάτιζεν μηνύει τὰ ἐπιφερόμενα (sq. Heracl. frgm. 21 Byw.) δυνάμει γὰρ λέγει ὅτι πῦρ ὑπὸ τοῦ διοικοῦντος λόγου καὶ θεοῦ τὰ σύμπαντα δι’ ἀέρος τρέπεται εἰς ὑγρὸν τὸ ὡς σπέρμα τῆς διακοσμήσεως· ὃ καλεῖ θάλασσαν· ἐκ δὲ τούτου αὖθις γίγνεται γῆ καὶ οὐρανὸς καὶ τὰ ἐμπεριεχόμενα. Ὅπως δὲ πάλιν ἀναλαμβάνεται καὶ ἐκπυροῦται σαφῶς διὰ τούτων δηλοῖ (sq. Heracl. frgm. 23 Byw.). ὁμοίως καὶ περὶ τῶν ἄλλων στοιχείων τὰ αὐτά. Παραπλήσια τούτῳ καὶ οἱ ἐλλογιμώτατοι τῶν Στωϊκῶν δογματίζουσι περί τε ἐκπυρώσεως διαλαμβάνοντες καὶ κόσμου διοικήσεως καὶ τοῦ ἰδίως ποιοῦ κόσμου τε καὶ ἀνθρώπου καὶ τῆς τῶν ἡμετέρων ψυχῶν ἐπιδιαμονῆς.

594Fr. 594 Kaynak: Aphrodisiaslı Aleksandros, Aristoteles'in Meteorologika'sına Şerh f. 90a. Bu yüzden der ki, dar bakanlar ve küçük şeylerden yola çıkıp bütün hakkında konuşmaya kalkışanlar, yeryüzündeki şu tür değişimin —bataklık ve nemli yerlerin kuruyarak oturulabilir ve elverişli hâle gelmesi, önceden elverişli olanların ise kuraklığın artmasıyla oturulamaz olması— sebebinin bütünün değişimi ve yok oluşu olduğunu söylerler. Bu işaretlere dayanarak bütünün ateşe dönüştüğünü düşünürler: ondan önce Herakleitos ve onun görüşünü benimseyenler, ondan sonra da Stoacılar. Bundan yola çıkarak tümün doğmuş ve yok olabilir olduğunu, yerin bir kısmının kuruyup bir kısmının yeniden nemlenmesinin sebebinin dünyanın doğuşu sayılması gerektiğini söylerler. Oysa küçük değişimler yüzünden tümü yerinden oynatmak ve onu doğmuş ve yok olabilir kılmak saçmadır. Çünkü yerin büyüklüğü bütün göğe kıyasla hiçbir şeydir; nitekim yerin tüme göre bir merkez değerinde olduğunu söylerler.

594

Alexander in Aristot. Meteorol. f. 90a ed. Ven. Ὅθεν τοὺς ἐπὶ μικρὸν βλέποντας φησὶ καὶ ἀπὸ τῶν μικρῶν περὶ τῶν ὅλων πειρωμένους λέγειν τῆς τοιαύτης κατὰ τὴν γῆν μεταβολῆς, καθ’ ἣν τὰ μὲν ἑλώδη τε καὶ ὑγρὰ οἰκήσιμά τε καὶ σύμμετρα γίνεται διὰ ξηρότητα, τὰ δὲ πρότερον συμμέτρως ἔχοντα ἀοίκητα διὰ τὴν τῆς ξηρότητος ἐπίτασιν, αἰτίαν λέγειν εἶναι τὴν τοῦ ὅλου μεταβολήν τε καὶ φθοράν. ἡγοῦνται γὰρ σημείοις τούτοις χρώμενοι ἐκπύρωσιν γίνεσθαι τοῦ ὅλου, ὡς Ἡράκλειτος μὲν πρὸ αὐτοῦ καὶ οἱ τῆς ἐκείνου δόξης, οἱ δὲ ἀπὸ τῆς Στοᾶς μετ’ αὐτόν. καὶ ἐκ τούτου λέγουσιν, ὡς ὄντος γενητοῦ τε καὶ φθαρτοῦ τοῦ παντός, ὡς τοῦ τῆς γῆς τὰ μὲν ξηραίνεσθαι τὰ δὲ πάλιν ἐξυγραίνεσθαι αἰτίαν χρὴ τὴν τοῦ κόσμου γένεσιν ἡγεῖσθαι. ἄτοπον δὲ διὰ βραχείας μεταβολὰς κινεῖν τὸ πᾶν καὶ γενητόν τε καὶ φθαρτὸν ποιεῖν. τὸ γὰρ τῆς γῆς μέγεθος οὐδέν ἐστιν ὡς πρὸς ὅλον τὸν οὐρανὸν παραβαλλόμενον· κέντρου γοῦν φασιν αὐτὴν λόγον ἔχειν ὡς πρὸς τὸ πᾶν.

596Fr. 596 Kaynak: Stobaios, Seçmeler I s. 171, 2 W. Zenon, Kleanthes ve Khrysippos'a göre ousia, bir tohuma dönüşür gibi ateşe dönüşür ve sonra bundan yine önceki gibi bir düzenleme meydana gelir. (Diels, Areios Didymos'un Fizik Özeti Fr. 36.) [Daha fazlasını Eusebios, İncil'e Hazırlık XV 18, 1–3, yani Areios Didymos verir:] Stoacıların tümün ateşe dönüşmesi hakkında ne düşündükleri. Bu okulun en yaşlılarına göre, belli en büyük devirlerde her şey eter tabiatındaki ateşe çözülür ve böylece her şey eter olur. Ardından şunu ekler: Bundan açıktır ki Khrysippos ousia için bu anlamdaki kaynaşmayı (çünkü bu imkânsızdır) değil, değişim yerine söylenen kaynaşmayı kastetmiştir. Çünkü bütünün ateşe çözüldüğünü öğretenler —buna ateşe dönüşme derler—, dünyanın en büyük devirlerde meydana gelen yok oluşunda "yok oluş" kelimesini asıl anlamında kullanmazlar; tabii değişim yerine "yok oluş" adını kullanırlar. Stoacı filozoflara göre bütün ousia bir tohuma dönüşür gibi ateşe dönüşür ve sonra bundan yine önceki gibi bir düzenleme meydana gelir. Bu öğretiyi okulun ilk ve en yaşlı üyeleri, Zenon, Kleanthes ve Khrysippos benimsemiştir. Khrysippos'un öğrencisi ve okulun başındaki halefi Zenon'un ise bütünün ateşe dönüşmesi konusunda hükmünü askıya aldığını söylerler.

596

Stobaeus Eclogae l p. 171, 2 W. Ζήνωνι καὶ Κλεάνθει καὶ Χρυσίππῳ ἀρέσκει τὴν οὐσίαν μεταβάλλειν οἷον εἰς σπέρμα τὸ πῦρ, καὶ πάλιν ἐκ τούτου τοιαύτην ἀποτελεῖσθαι τὴν διακόσμησιν, οἵα πρότερον ἦν (Diels Arii Didymi Epit. phys. frgm. 36). Plura habet Eusebius Pr. Ev. XV 18, 1-3 i. e. Arius Did. (fr. 36 DDG p. 468, 8). Ὅπως οἱ Στωϊκοὶ περὶ τῆς τοῦ παντὸς ἐκπυρώσεως δοξάζουσιν. Ἀρέσκει δὲ τοῖς πρεσβυτάτοις τῶν ἀπὸ τῆς αἱρέσεως ταύτης ἐξαιθεροῦσθαι πάντα κατὰ περιόδους τινὰς τὰς μεγίστας εἰς πῦρ αἰθερῶδες ἀναλυομένων πάντων. Καὶ ἑξῆς ἐπάγει· Ἐκ τούτων δὲ δῆλον, ὅτι Χρύσιππος ἐπὶ τῆς οὐσίας οὐ ταύτην παρείληφε τὴν σύγχυσιν (ἀδύνατον γάρ), ἀλλὰ τὴν ἀντὶ τῆς μεταβολῆς λεγομένην· οὐ γὰρ ἐπὶ τῆς τοῦ κόσμου κατὰ περιόδους τὰς μεγίστας γινομένης φθορᾶς κυρίως παραλαμβάνουσι τὴν φθορὰν οἱ τὴν εἰς πῦρ ἀνάλυσιν τῶν ὅλων δογματίζοντες, ἣν δὴ καλοῦσιν ἐκπύρωσιν· ἀλλ’ ἀντὶ τῆς κατὰ φύσιν μεταβολῆς χρῶνται τῇ προσηγορίᾳ τῆς φθορᾶς. ἀρέσκει γὰρ τοῖς Στωϊκοῖς φιλοσόφοις τὴν ὅλην οὐσίαν εἰς πῦρ μεταβάλλειν οἷον εἰς σπέρμα, καὶ πάλιν ἐκ τούτου αὐτὴν ἀποτελεῖσθαι τὴν διακόσμησιν, οἵα τὸ πρότερον ἦν. καὶ τοῦτο τὸ δόγμα τῶν ἀπὸ τῆς αἱρέσεως οἱ πρῶτοι καὶ πρεσβύτατοι προσήκαντο, Ζήνων τε καὶ Κλεάνθης καὶ Χρύσιππος. τὸν μὲν γὰρ τούτου μαθητὴν καὶ διάδοχον τῆς σχολῆς Ζήνωνά φασιν ἐπισχεῖν περὶ τῆς ἐκπυρώσεως τῶν ὅλων.

597Fr. 597 Kaynak: Aetios, Görüşler II 4, 13. Düzenlemenin ebedî olduğunu söyleyenler, her şeyin aynı biçimde ve aynı şekilde olup bittiği ve dünyanın aynı dizilişinin ve düzenlemesinin korunduğu devirsel zamanlar bulunduğunu söylerler. ⟨Stoacılara göre⟩ dünya ne büyür ne küçülür; parçalarıyla kimi zaman daha geniş bir yere yayılır, kimi zaman da büzülür.

597

Aëtius Plac. II 4, 13. οἱ φάμενοι δὲ τὴν διακόσμησιν αἰώνιον ὑπάρχειν περιοδευτικοὺς εἶναί φασι χρόνους, καθ’ οὓς κατὰ ταὐτὰ καὶ ὡςαύτως γίγνεσθαι πάντα καὶ τὴν αὐτὴν διασῴζεσθαι τοῦ κόσμου διάταξίν τε καὶ διακόσμησιν. ⟨οἱ Στωϊκοὶ⟩ μήτε αὔξεσθαι μήτε μειοῦσθαι τὸν κόσμον, τοῖς δὲ μέρεσιν ὁτὲ μὲν παρεκτείνεσθαι πρὸς πλέονα τόπον, ὁτὲ δὲ συστέλλεσθαι.

598Fr. 598 Kaynak: Hippolytos, Felsefe 21 (DDG s. 571, 20). [Stoacılar Khrysippos ve Zenon:] Bu dünyanın bir ateşe dönüşmesinin ve arınmasının olacağını kabul ederler; kimi bütün dünyanın, kimi bir kısmının arınacağını söyler; dünyanın kısım kısım arındığını da söylerler. Yok oluşa ve ondan başka bir dünyanın doğuşuna da neredeyse arınma adını verirler.

598

Hippolytus Philos. 21 (DDG p. 571, 20) Stoici, Chrysippus et Zeno: προσδέχονται δὲ ἐκπύρωσιν ἔσεσθαι καὶ κάθαρσιν τοῦ κόσμου τούτου οἱ μὲν παντός, οἱ δὲ μέρους· καὶ κατὰ μέρος δὲ αὐτὸν καθαίρεσθαι λέγουσιν· καὶ σχεδὸν τὴν φθορὰν καὶ τὴν ἑτέρου ἐξ αὐτῆς γένεσιν κάθαρσιν ὀνομάζουσιν.

599Fr. 599 Kaynak: Areios Didymos, Fizik Özeti Fr. 37 Diels (Eusebios, İncil'e Hazırlık XV 19, 1). Ortak logos ve ortak tabiat bu noktaya kadar ilerleyip daha büyük ve daha çok hâle gelince, sonunda her şeyi kurutup kendi içine alarak bütün ousianın içinde olur. İlk sözü edilen logosa ve en büyük yılı meydana getiren o yeniden ayağa kalkışa geri döner; bu yılda yeniden kuruluş yalnız kendisinden yine kendisine olur. Düzen gereği, düzenlemeye başladığı durumun aynısına geri dönünce, logosa uygun olarak yine aynı gidişatı gerçekleştirir; bu tür devirler ezelden beri durmaksızın tekrarlanır. Çünkü ne ousianın ne de onu yönetenin bir başlangıcı ve dinmesi olabilir. Zira oluşan şeylerin altında, bütün değişimleri kabul etmeye yatkın bir ousianın bulunması gerekir; onu kendisinden biçimlendiren yaratıcının da bulunması gerekir. Nitekim bizde de böyle biçimlendiren bir tabiat vardır; dolayısıyla dünyada da zorunlu olarak böyle bir şey vardır ve doğmamıştır. Çünkü bu tabiatın doğuşunun bir başlangıcı olamaz. Doğmamış olduğu gibi, ne kendi kendine ne de onu ortadan kaldıracak dışarıdan bir şey tarafından ortadan kaldırılabilir.

599

Arius Didymus epit. phys. fr. 37 Diels (DG. p. 469, 12. Euseb. praep. evang. XV 19, 1) ἐπὶ τοσοῦτον δὲ προελθὼν ὁ κοινὸς λόγος καὶ ⟨ἡ⟩ κοινὴ φύσις μείζων καὶ πλείων γενομένη, τέλος ἀναξηράνασα πάντα καὶ εἰς ἑαυτὴν ἀναλαβοῦσα ἐν τῇ πάσῃ οὐσίᾳ γίνεται, ἐπανελθοῦσα εἰς τὸν πρῶτον ῥηθέντα λόγον καὶ εἰς τὴν ἀνάστασιν ἐκείνην τὴν ποιοῦσαν ἐνιαυτὸν τὸν μέγιστον, καθ’ ὃν ἀπ’ αὐτῆς μόνης εἰς αὐτὴν πάλιν γίνεται ἡ ἀποκατάστασις. ἐπανελθοῦσα δὲ διὰ τάξιν, ἀφ’ οἵας διακοσμεῖν ὡσαύτως ἤρξατο, κατὰ λόγον πάλιν τὴν αὐτὴν διεξαγωγὴν ποιεῖται, τῶν τοιούτων περιόδων ἐξ ἀϊδίου γινομένων ἀκαταπαύστως. οὔτε γὰρ τῆς οὐσίας ἀρχὴν κἀνάπαυσιν οἷόν τε γίνεσθαι οὔτε τοῦ διοικοῦντος αὐτήν. οὐσίαν τε γὰρ τοῖς γινομένοις ὑφεστάναι δεῖ, πεφυκυῖαν ἀναδέχεσθαι τὰς μεταβολὰς πάσας, καὶ τὸ δημιουργῆσαν ἐξ αὐτῆς, οἵα [γὰρ] ἐφ’ ἡμῶν τίς ἐστι φύσις δημιουργοῦσα τοιούτου τινὸς κατ’ ἀνάγκην ὄντος καὶ ἐν τῷ κόσμῳ ἀγενήτου. γενέσεως γὰρ ἀρχὴν οὐχ οἷόν τε εἶναι ἐπὶ τῆς φύσεως ταύτης. ὃν τρόπον δ’ ἀγένητός ἐστι, καὶ ἀναιρεθῆναι ἀδύνατόν ἐστιν αὐτὴν οὔτε αὐτῆς ἐξ αὑτῆς οὔτε ἔξωθέν τινος ἀναιρήσοντος αὐτήν.

600Fr. 600 Kaynak: Origenes, Kelsos'a Karşı VIII 72. Stoacılar, öbür unsurlardan daha güçlü olan unsur üstün gelince, her şey ateşe dönüşerek ateşe dönüşmenin gerçekleşeceğini söylerler.

600

Origenes contra Celsum VIII 72 Vol. II p. 288, 21 Kö. (p. 795 Del.). οἱ μὲν οὖν ἀπὸ τῆς Στοᾶς ἐπικρατήσαντος ὡς οἷόν τε τοῦ ἰσχυροτέρου τῶν ἄλλων στοιχείου τὴν ἐκπύρωσιν ἔσεσθαι πάντων εἰς πῦρ μεταβαλλόντων.

601Fr. 601 Kaynak: Dion Khrysostomos, Söylevler XL 37. Bilgelerin sözünü ettiği eterin üstün gelmesi —psykhē kuvvetinin hükümran ve en asıl kısmı ondadır ve ona çoğu zaman ateş demekten çekinmezler— belli bir sınır içinde, yumuşak bir şekilde ve belirlenmiş zamanlarda gerçekleştiği için tam bir dostluk ve uyum içinde olup biter gibidir. Öbür unsurların kanuna aykırı biçimde gerçekleşen açgözlülüğü ve anlaşmazlığı ise en büyük yıkım tehlikesini taşır; ama bütün söz konusu olduğunda bu hiçbir zaman olmayacaktır, çünkü onlarda tam bir barış ve adalet vardır ve her şey her yerde hakkaniyetli bir kanuna uyup boyun eğerek ona hizmet eder ve onu izler.

601

Dio Chrysost. Or. XL § 37 (Vol. I p. 56, 5 Arn.). ἡ μὲν γὰρ λεγομένη παρὰ τοῖς σοφοῖς ἐπικράτησις αἰθέρος, ἐν ᾧ τὸ βασιλεῦον καὶ τὸ κυριώτατον τῆς ψυχικῆς δυνάμεως, ὃν οὐκ ἀποτρέπονται πῦρ ὀνομάζειν πολλάκις, ὅρῳ τε καὶ πρᾴως γιγνομένη ἔν τισι χρόνοις τεταγμένοις, μετὰ πάσης φιλίας καὶ ὁμονοίας ἔοικε συμβαίνειν. ἡ δὲ τῶν ἄλλων πλεονεξία καὶ διαφορὰ παρανόμως γιγνομένη τὸν ἔσχατον ἔχει κίνδυνον ὀλέθρου, περὶ τῶν ὅλων οὔποτε ἐσόμενον διὰ τὸ πᾶσαν εἰρήνην καὶ δικαιοσύνην ἐν αὐτοῖς ὑπάρχειν καὶ πανταχοῦ πάντα δουλεύειν καὶ ξυνακολουθεῖν εὐγνώμονι νόμῳ πειθόμενα καὶ εἴκοντα.

602Fr. 602 Kaynak: Dion Khrysostomos, Söylevler XXXVI 51. [Dünyanın yönetimini dört atın, yani unsurların çektiği bir araba imgesiyle anlattıktan sonra ateşe dönüşmenin nasıl olduğunu da anlatır:] Atlar birbirine dönüşür ve biçim değiştirir; ta ki daha güçlü olana yenilerek hepsi tek bir tabiatta birleşene dek. … Tıpkı bir hokkabazın balmumundan atlar yapıp sonra her birinden parça koparıp kazıyarak kâh birine kâh öbürüne eklemesi, sonunda da hepsini dördünden birinde tüketerek bütün malzemeden tek bir biçim meydana getirmesi gibi. Ama bu, cansız biçimlerde olduğu gibi yaratıcının dışarıdan uğraşıp malzemenin yerini değiştirmesiyle değil, büyük ve gerçek bir yarışta zafer için çekişir gibi atların kendilerinin uğradığı bir şey olarak olur. [Sonunda Zeus'un atı § 53'te,] hepsinin en kuvvetlisi ve tabiatça baştan başa ateşten olduğu için, öbürlerini —sanırım gerçekten balmumundanmışlar gibi— çok uzun olmayan, ama bize sonsuz görünen bir zaman içinde çabucak tüketir … herkesin ousiasının tamamını kendi içine alarak eskisinden çok daha güçlü ve parlak görünür … mümkün olduğu kadar çok yer kaplar ve o zaman daha büyük bir alana ihtiyaç duyar … § 54. Artık o, bu sırada, düpedüz arabacının ve efendinin psykhēsidir, daha doğrusu onun düşünen ve yöneten kısmıdır. [Ardından yeniden doğuşun anlatımı gelir: Fr. 622.]

602

Dio Chrysostomus Or. XXXVI § 51 (V. II p. 14, 13 Arn.). postquam gubernationem mundi sub imagine currus descripsit quattuor equis i. e. elementis vecti, etiam ἐκπύρωσιν quomodo fiat enarrat: ἐν ἀλλήλοις μεταβαλλομένων καὶ διαλλαττόντων τὰ εἴδη, μέχρις ἂν εἰς μίαν ἅπαντα συνέλθῃ φύσιν, ἡττηθέντα τοῦ κρείττονος. —  — οἷον εἴ τις θαυματοποιὸς ἐκ κηροῦ πλάσας ἵππους, ἔπειτα ἀφαιρῶν καὶ περιξύων ἀφ’ ἑκάστου προστιθείη ἄλλοτε ἄλλῳ, τέλος δὲ ἅπαντας εἰς ἕνα τῶν τεττάρων ἀναλώσας μίαν μορφὴν ἐξ ἀπάσης τῆς ὕλης ἐργάζοιτο. εἶναί γε μὴν τὸ τοιοῦτο μὴ καθάπερ ἀψύχων πλασμάτων ἔξωθεν τοῦ δημιουργοῦ πραγματευομένου καὶ μεθιστάντος τὴν ὕλην, αὐτῶν δὲ ἐκείνων γίγνεσθαι τὸ πάθος, ὥσπερ ἐν ἀγῶνι μεγάλῳ τε καὶ ἀληθινῷ περὶ νίκης ἐριζόντων. Postremo autem Iovis ecum § 53 ἅτε πάντων ἀλκιμώτατον καὶ φύσει διάπυρον, ταχὺ ἀναλώσαντα τοὺς ἄλλους, καθάπερ οἶμαι τῷ ὄντι κηρίνους, ἐν οὐ πολλῷ τινι χρόνῳ, δοκοῦντι δὲ ἡμῖν ἀπείρῳ —  — καὶ τὴν οὐσίαν πάντων πᾶσαν εἰς αὑτὸν ἀναλαβόντα πολὺ κρείττω καὶ λαμπρότερον ὀφθῆναι τοῦ πρότερον —  — τόπον τε ὡς πλεῖστον καταλαβεῖν καὶ μείζονος χώρας δεηθῆναι τότε —  — § 54 εἶναι - αὐτὸν ἤδη τηνικάδε ἁπλῶς τὴν τοῦ ἡνιόχου καὶ δεσπότου ψυχήν, μᾶλλον δὲ αὐτὸ τὸ φρονοῦν καὶ τὸ ἡγούμενον αὐτῆς. Sequitur παλιγγενεσίας descriptio fr. 622.

603Fr. 603 Kaynak: Simplikios, Aristoteles'in Fizik'ine Şerh s. 480, 27 Diels. Herakleitos her şeyin sınırlı bir ateşten olduğunu ve her şeyin ona çözüldüğünü söylüyordu. Stoacılar da bu görüşte olabilir; çünkü ateşe dönüşme böyle bir şeyi ima eder, ayrıca her cismin sınırlı olduğunu söylerler.

603

Simplicius in Aristot. Phys. p. 480, 27 Diels. ἔλεγε γὰρ Ἡράκλειτος ἐκ πυρὸς πεπερασμένου πάντα εἶναι καὶ εἰς τοῦτο πάντα ἀναλύεσθαι. εἶεν δ’ ἂν καὶ οἱ Στωϊκοὶ ταύτης τῆς δόξης. ἡ γὰρ ἐκπύρωσις τοιοῦτόν τι αἰνίττεται, καὶ πᾶν σῶμα πεπερασμένον εἶναι λέγουσιν.

604Fr. 604 Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine 39, 1052c. İnayet Üzerine'nin birinci kitabında Zeus'un, her şeyi kendi içinde tüketinceye dek büyüdüğünü söyler: "Çünkü ölüm psykhēnin bedenden ayrılmasıdır; dünyanın psykhēsi ise ayrılmaz, maddeyi kendi içinde tüketinceye dek sürekli büyür; bu yüzden dünyanın öldüğünü söylememeli." 1052d. Çünkü aynı eserde kendisi açıkça şöyle yazmıştır: "Yalnız dünyanın kendi kendine yettiği söylenir, çünkü ihtiyaç duyduğu her şeyi yalnız o kendinde taşır; öbür parçalar birbirine dönüştükçe kendinden beslenir ve büyür."

604

Plutarchus de Stoic. repugn. 39 p. 1052c. Ἐν δὲ τῷ πρώτῳ περὶ Προνοίας τὸν Δία φησὶν αὔξεσθαι, μέχρις ἂν εἰς αὑτὸν ἅπαντα καταναλώσιῃ. Ἐπεὶ γὰρ ὁ θάνατος μέν ἐστι χωρισμὸς ψυχῆς ἀπὸ τοῦ σώματος, ἡ δὲ τοῦ κόσμου ψυχὴ οὐ χωρίζεται μέν, αὔξεται δὲ συνεχῶς, μέχρις ἂν εἰς αὑτὴν καταναλώσῃ τὴν ὕλην, οὐ ῥητέον ἀποθνήσκειν τὸν κόσμον. p. 1052d. σαφῶς γὰρ αὐτὸς ἐν τῷ αὐτῷ γέγραφεν· Αὐτάρκης δ’ εἶναι λέγεται μόνος ὁ κόσμος, διὰ τὸ μόνος ἐν αὑτῷ πάντα ἔχειν ὧν δεῖται· καὶ τρέφεται ἐξ αὑτοῦ καὶ αὔξεται, τῶν ἄλλων μορίων εἰς ἄλληλα καταλλαττομένων.

605Fr. 605 Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine 41, 1053b. Ateşe dönüşme gerçekleştiğinde ⟨dünyanın⟩ baştan başa yaşadığını ve canlı olduğunu, yeniden söndüğünde ve yoğunlaştığında ise suya, toprağa ve cisme benzer olana dönüştüğünü söyler. İnayet Üzerine'nin birinci kitabında şöyle der: "Dünya baştan başa ateş tabiatında olunca hemen kendi kendisinin psykhēsi ve yöneten kısmı olur; ama neme ve içinde kalan psykhēye dönüşüp bir bakıma cisme ve psykhēye dönüşünce, öyle ki bunlardan oluşur, başka bir düzen alır." (Sönmeyle birlikte psykhē de yeniden gevşer ve nemlenir, cisme benzer olana dönüşür.)

605

Plutarchus de Stoic. repugn. c. 41 p. 1053b. Καὶ μὴν ὅταν ἐκπύρωσις γένηται, διόλου ζῆν καὶ ζῷον εἶναί φησι ⟨τὸν κόσμον⟩, σβεννύμενον δ’ αὖθις καὶ παχυνόμενον, εἰς ὕδωρ καὶ γῆν καὶ τὸ σωματοειδὲς τρέπεσθαι. Λέγει δ’ ἐν τῷ πρώτῳ περὶ Προνοίας· Διόλου μὲν γὰρ ὢν ὁ κόσμος πυρώδης, εὐθὺς καὶ ψυχή ἐστιν ἑαυτοῦ καὶ ἡγεμονικόν· ὅτε δέ, μεταβαλὼν εἰς τὸ ὑγρὸν καὶ τὴν ἐναπολειφθεῖαν ψυχήν, τρόπον τινὰ εἰς σῶμα καὶ ψυχὴν μετέβαλεν, ὥστε συνεστάναι ἐκ τούτων, ἄλλον τινὰ ἔσχε λόγον. (τῇ δὲ σβέσει πάλιν καὶ τὴν ψυχὴν ἀνίσθαι καὶ ἀνυγραίνεσθαι, μεταβάλλουσαν εἰς τὸ σωματοειδές).

606Fr. 606 Kaynak: Plutarkhos, Ortak Kavramlar Üzerine 17, 1067a. Bunlar dünyayı ateşe dönüştürdüklerinde hiçbir kötülük kalmaz; bütün o zaman phronēsis sahibi ve bilgedir.

606

Plutarchus de comm. not. cp. 17 p. 1067 a. ὅταν ἐκπυρώσωσι τὸν κόσμον οὗτοι, κακὸν μὲν οὐδ’ ὁτιοῦν ἀπολείπεται, τὸ δ’ ὅλον φρόνιμόν ἐστι τηνικαῦτα καὶ σοφόν.

607Fr. 607 Kaynak: Porphyrios, Aristoteles'in Kategoriler'ine Şerh s. 119, 34 Busse. Biri canlıları yok etse bile —Stoacılar ateşe dönüşmede böyle olduğunu söyler—, canlı bulunmadığı için his olmaz, ama hissedilir olan bulunacaktır; çünkü ateş bulunacaktır.

607

Porphyrius in Aristot. categ. p. 119, 34 Busse. ἀλλὰ μὴν καὶ εἴ τις φθείρειεν τὰ ζῷα, ὥσπερ φασὶν οἱ ἀπὸ τῆς Στοᾶς ἐν τῇ ἐκπυρώσει γίνεσθαι, αἴσθησις μὲν οὐκ ἔστιν ζῴου μὴ ὄντος, αἰσθητὸν μέντοι ἔσται· τὸ γὰρ πῦρ ἔσται.

608Fr. 608 Kaynak: Lucanus Şerhleri VII 813. "Topraklarla birlikte yakacak": Stoacıların tufanların izleyeceğini ileri sürdükleri ateşe dönüşme.

608

Commenta Lucani Lib. VII 813 p. 252 Us. Uret cum terris: ἐκπύρωσις quam secuturam κατακλυσμοὺς adserunt Stoici.

609Fr. 609 Kaynak: Aetios, Görüşler II 9, 2. Stoacılara göre, dünyanın ateşe dönüşme sırasında içine çözüldüğü bir boşluk vardır ve bu boşluk sonsuzdur.

609

Aëtius Plac. II 9, 2. Οἱ Στωϊκοὶ εἶναι κενόν, εἰς ὃ κατὰ τὴν ἐκπύρωσιν ἀναλύεται ὁ κόσμος ἄπειρον ὄν.

610Fr. 610 Kaynak: Akhilleus, Giriş 8, s. 131 Petavius. Dünyanın belli zaman dönemlerinde ateşe dönüştüğünü söyleyen Stoacılar bir boşluk bulunduğunu, ama bu boşluğun sonsuz olmadığını söylerler: ancak çözülen bütünü alacak kadardır.

610

Achilles Isagoge 8 p. 131 Petav. Uranol. Οἱ δὲ Στωϊκοὶ ἐκπύρωσιν λέγοντες κόσμου κατά τινας ὡρισμένους χρόνους εἶναι, κενὸν μέν, οὐ μὴν ἄπειρόν φασιν· ἀλλὰ τοσοῦτον ὅσον χωρῆσαι λυθὲν τὸ πᾶν.

611Fr. 611 Kaynak: Philon, Dünyanın Bozulmazlığı Üzerine s. 254, 7 (s. 28, 23 Cumont). [Dünyanın] ya aleve ya ışığa dönüşmesi zorunludur: Kleanthes'in sandığı gibi aleve, Khrysippos'un sandığı gibi ışığa. Aynı eser s. 250, 9 (s. 26, 9 Cumont). Ama bu [dünyanın, niteliği büsbütün ortadan kalkarak yok olması] imkânsızdır; çünkü karşı görüşü benimseyenlere göre bile düzenlemenin niteliği, ateşe dönüşme sırasında Zeus'un daha küçük ousiasına büzülerek varlığını sürdürür.

611

Philo de incorr. mundi p. 254, 7 (p. 28, 23 Cumont). μεταβάλλειν δὲ (sc. τὸν κόσμον) ἢ εἰς φλόγα ἢ εἰς αὐγὴν ἀναγκαῖον· εἰς μὲν φλόγα ὡς ᾤετο Κλεάνθης, εἰς δ’ αὐγὴν ὡς ὁ Χρύσιππος. ibidem p. 250, 9 (p. 26, 9 Cumont). ἀλλ’ ἀμήχανον τοῦτό γε· (sc. mundum deleri ἀναιρέσει παντελεῖ τῆς ποιότητος) μένει γὰρ κατὰ τοὺς τἀναντία αἱρουμένους ἡ τῆς διακοσμήσεως ποιότης ἐπ’ ἐλάττονος οὐσίας τῆς τοῦ Διὼς σταλεῖσα κατὰ τὴν ἐκπύρωσιν.

612Fr. 612 Kaynak: Philon'da bir Stoacı, Dünyanın Bozulmazlığı Üzerine s. 252, 5. Ateşin üç türü vardır: kor, alev ve ışık. Kor, topraksı bir ousianın içindeki ateştir; bir pneuma melekesi gibi orada yuvalanmış, baştan uca bütününe gerilmiş olarak pusuda bekler. Alev, besinden yükselip havalanan şeydir. Işık ise alevden salınan ve görülen şeyleri algılamada gözlere yardım eden şeydir.

612

Stoicus quidam apud Philonem περὶ ἀφθαρσίας κόσμου p. 252, 5. πυρὸς τριττὸν εἶδος· τὸ μὲν ἄνθραξ, τὸ δὲ φλόξ, τὸ δὲ αὐγή. ἄνθραξ μὲν οὖν ἐστι πῦρ ἐν οὐσίᾳ γεώδει, ὃ τρόπον ἕξεως πνευματικῆς πεφώλευκε καὶ ἐλλοχᾷ δι’ ὅλης ἄχρι περάτων τεταμένον. φλὸξ δέ ἐστιν ὅπερ ἐκ τροφῆς αἴρεται μετεωριζόμενον, αὐγὴ δὲ τὸ ἀποστελλόμενον ἐκ φλογός, συνεργὸν ὀφθαλμοῖς εἰς τὴν τῶν ὁρατῶν ἀντίληψιν.

613Fr. 613 Kaynak: Philon, Dünyanın Bozulmazlığı Üzerine s. 235, 13 B. (s. 15, 4 Cumont). Dünyanın ateşe dönüşmelerini ve yeniden doğuşlarını öne sürenler yıldızların tanrı olduğuna inanır ve bunu kabul ederler; ama öğretileriyle onları yok etmekten de utanmazlar. Oysa ya onların, bazılarının yaptığı gibi, akkor hâline gelmiş demir kütleleri olduğunu söylemeleri … ya da onları tanrısal yahut daimōnlara özgü tabiatlar sayıp tanrılara yaraşan bozulmazlığı da kabul etmeleri gerekirdi. Şimdiyse doğru kanaatten öyle uzaklaşmışlardır ki, tutarsız bir felsefe yaptıkları için dünyanın psykhēsi olan inayete bile yok oluşu yüklediklerinin farkına varmazlar. (Ardından Khrysippos'un Büyüyen Üzerine'sinden bir pasaj gelir, bkz. Fr. 397.)

613

Philo de incorrupt. mund. 235, 13 B. (p. 15, 4 Cumont). καὶ μὴν οἵ γε τὰς ἐκπυρώσεις καὶ τὰς παλιγγενεσίας εἰσηγούμενοι τοῦ κόσμου νομίζουσι καὶ ὁμολογοῦσι τοὺς ἀστέρας θεοὺς εἶναι, οὓς τῷ λόγῳ διαφθείρειν οὐκ ἐρυθριῶσιν. ἔδει γὰρ ἢ μύδρους διαπύρους ἀποφήνασθαι, καθάπερ ἔνιοι . . . . . . ἢ θείας ἢ δαιμονίας φύσεις νομίζοντας τὴν ἁρμόττουσαν θεοῖς ἀφθαρσίαν προσομολογῆσαι. νυνὶ δὲ τοσοῦτον δόξης ἀληθοῦς διήμαρτον, ὥστε λελήθασιν αὑτοὺς καὶ τῇ προνοίᾳ - ψυχὴ δ’ ἐστὶ τοῦ κόσμου - φθορὰν ἐπιφέροντες, ἐξ ὧν ἀνακόλουθα φιλοσοφοῦσιν (sequitur locus Chrysippi περὶ Αὐξανομένου n. 397).

614Fr. 614 Kaynak: Iustinos, I. Savunma 20. Stoacı denen filozoflar tanrının kendisinin de ateşe çözüldüğünü öğretir ve dünyanın bir değişimle yeniden meydana geldiğini söylerler. Aynı yerde. Her şeyin tanrı tarafından düzenlendiğini ve yaratıldığını söylediğimiz için Platon'un öğretisini dile getiriyor görüneceğiz; ateşe dönüşme olacağını söylediğimiz için de Stoacılarınkini. Aynı yazar, II. Savunma 7. Ateşe dönüşmenin bu şekilde olacağını söylüyoruz; Stoacıların dediği gibi her şeyin birbirine dönüşmesi esasına göre değil.

614

Iustinus Apol. I 20. Οἱ λεγόμενοι δὲ Στωϊκοὶ φιλόσοφοι καὶ αὐτὸν τὸν θεὸν εἰς πῦρ ἀναλύεσθαι δογματίζουσι καὶ αὖ πάλιν κατὰ μεταβολὴν τὸν κόσμον γενέσθαι λέγουσιν. ibid. τῷ γὰρ λέγειν ἡμᾶς ὑπὸ θεοῦ πάντα κεκοσμῆσθαι καὶ γεγενῆσθαι, Πλάτωνος δόξομεν λέγειν δόγμα· τῷ δὲ ἐκπύρωσιν γενέσθαι Στωϊκῶν. idem II 7. οὕτω γὰρ ἡμεῖς τὴν ἐκπύρωσιν φαμὲν γενήσεσθαι, ἀλλ’ οὐχ ὡς οἱ Στωϊκοὶ κατὰ τὸν τῆς εἰς ἄλληλα πάντων μεταβολῆς λόγον.

615Fr. 615 Kaynak: Athanasios, Ariusçulara Karşı IV 13, s. 626. Bunu belki de tanrının yaratılmışla birlikte büzülüp yeniden yayıldığını ve sonsuz kez dindiğini ileri süren Stoacılardan almıştır.

615

Athanasius Or. IV c. Arianos c. 13 p. 626. Τοῦτο δὲ ἴσως ἀπὸ τῶν Στωϊκῶν ὑπέλαβε διαβεβαιουμένων συστέλλεσθαι καὶ πάλιν ἐκτείνεσθαι τὸν θεὸν μετὰ τῆς κτίσεως καὶ ἀπείρως παύεσθαι.

616Fr. 616 Kaynak: Philon, Kurbanlık Hayvanlar Üzerine, II. cilt s. 242 Mangey. Hayvanın uzuvlarına ayrılması ya her şeyin bir olduğunu ya da birden çıkıp bire döndüğünü gösterir. Kimileri buna doyma ve yoksunluk, kimileri de ateşe dönüşme ve düzenleme adını vermiştir: ateşe dönüşme, tanrının öbür her şeye üstün gelen egemenliği bakımından; düzenleme ise dört unsurun birbirine karşılıklı tanıdığı eşitlik bakımından.

616

Philo de anim. sacrif. idon. Vol. II Mang. p. 242. Ἡ δὲ εἰς μέλη τοῦ ζῴου διανομὴ δηλοῖ, ἤτοι ὡς ἓν τὰ πάντα ἢ ὅτι ἐξ ἑνός τε καὶ εἰς ἕν· ὅπερ οἱ μὲν κόρον καὶ χρησμοσύνην ἐκάλεσαν, οἱ δ’ ἐκπύρωσιν καὶ διακόσμησιν· ἐκπύρωσιν μὲν κατὰ τὴν τοῦ θεοῦ δυναστείαν τῶν ἄλλων ἐπικρατήσαντος, διακόσμησιν δὲ κατὰ τὴν τῶν τεττάρων στοιχείων ἰσονομίαν, ἣν ἀντιδιδόασιν ἀλλήλοις.

617Fr. 617 Kaynak: Simplikios, Aristoteles'in Gök Üzerine'sine Şerh s. 294, 4 Heiberg. Herakleitos da dünyanın kimi zaman ateşe dönüştüğünü, kimi zaman da belli zaman devirleriyle ateşten yeniden oluştuğunu söyler; "ölçüyle tutuşan, ölçüyle sönen" dediği sözlerde olduğu gibi. Bu kanaate sonradan Stoacılar da katıldı. Krş. aynı eser s. 307, 15. [Aristoteles] dünyayı doğmuş sayan, ama onun sırayla yok olup yeniden oluştuğunu ve bunun hiç kesilmeden sürdüğünü söyleyenlere geçmiştir; Empedokles ile Herakleitos böyle söylüyor görünüyordu, sonradan da Stoacılardan bazıları.

617

Simplicius in Aristot. de caelo p. 132b Karsten p. 294, 4 Heibg. καὶ Ἡράκλειτος δὲ ποτὲ μὲν ἐκπυροῦσθαι λέγει τὸν κόσμον, ποτὲ δὲ ἐκ τοῦ πυρὸς συνίστασθαι πάλιν αὐτὸν κατά τινας χρόνων περιόδους, ἐν οἷς φησί· μέτρα ἁπτόμενος καὶ μέτρα σβεννύμενος. ταύτης δὲ τῆς δόξης ὕστερον ἐγένοντο καὶ οἱ Στωϊκοί. Cf. ibid. p. 307, 15. μεταβέβηκεν ἐπὶ τοὺς γενητὸν μὲν καὶ αὐτούς, φθειρόμενον δὲ καὶ πάλιν γινόμενον ἐναλλὰξ λέγοντας καὶ τοῦτο διηνεκῶς, ὡς Ἐμπεδοκλῆς καὶ Ἡράκλειτος ἐδόκουν λέγειν καὶ ὕστερον τῶν Στωϊκῶν τινες.

618Fr. 618 Kaynak: Plutarkhos, Ortak Kavramlar Üzerine 35, 1077b. Öte yandan dünyanın tohumunun dünyadan ⟨daha büyük⟩ olduğunu da söylerler. Ateşe dönüşmeden sonra, dünya tohuma dönüştüğünde, daha küçük bir cisim ve kütleden çıkarak geniş bir yayılma kazandığını ve büyümesi için ona ayrılan uçsuz bucaksız bir boşluk alanını da kapladığını; dünya yeniden doğarken ise büyüklüğünün geri çekilip büzüldüğünü, çünkü oluş sırasında maddenin içine girip kendinde toplandığını öne sürerler. Philon, Dünyanın Bozulmazlığı Üzerine s. 255, 8 (s. 29, 13 Cumont). Haydi, Khrysippos'un dediği gibi, düzenlemeyi kendine çözüp unsurlarına ayıran ateşin meydana gelecek dünyanın tohumu olduğunu ve onun bu konuda felsefe yaparak söylediklerinin hiçbirinin yanlış olmadığını kabul edelim: önce oluşun tohumdan, çözülmenin de tohuma doğru olduğunu; sonra dünyanın bir tabiat, hem de akıl sahibi bir tabiat olarak açıklandığını, yalnız psykhēli değil, nous sahibi ve üstelik phronēsis sahibi olduğunu. Bu öncüllerden onun istediğinin tam tersi çıkar: dünya hiçbir zaman yok olmayacaktır.

618

Plutarchus de comm. not. cp. 35 p. 1077b). Ἀλλὰ τοῦ [τε] κόσμου πάλιν τὸ [πῦρ, ὃ] σπέρμα λέγουσιν εἶναι ⟨μεῖζον⟩ καὶ μετὰ τὴν ἐκπύρωσιν, ⟨ὅτε⟩ εἰς σπέρμα μετέβαλε, τὸν κόσμον, ἐκ βραχυτέρου σώματος καὶ ὄγκου χύσιν ἔχοντα πολλήν, καὶ τοῦ κενοῦ προσἐπιλαμβάνοντα χώραν ἄπλετον ἐπινεμομένην τῇ αὐξήσει, γεννωμένου δ’ αὖθις ὑποχωρεῖν τὸ μέγεθος καὶ συνολισθαίνειν, δυομένης καὶ συναγομένης περὶ τὴν γένεσιν εἰς ἑαυτὴν τῆς ὕλης. Philo de incorrupt. mund. p. 255, 8 (p. 29, 13 Cumont). φέρε δ’ οὖν, ὥς φησιν ὁ Χρύσιππος, τὸ ἀναστοιχειῶσαν τὴν διακόσμησιν εἰς αὑτὸ πῦρ τοῦ μέλλοντος ἀποτελεῖσθαι κόσμου σπέρμα εἶναι καὶ ὧν ἐπ’ αὐτῷ πεφιλοσόφηκε μηδὲν ἐψεῦσθαι, πρῶτον μὲν ὅτι καὶ ἐκ σπέρματος ἡ γένεσις καὶ εἰς σπέρμα ἡ ἀνάλυσις, ἔπειτα δ’ ὅτι φυσιολογεῖται ὁ κόσμος καὶ φύσις λογική, οὐ μόνον ἔμψυχος ὢν ἀλλὰ καὶ νοερὸς πρὸς δὲ καὶ φρόνιμος, ἐκ τούτων τοὐναντίον οὗ βούλεται κατασκευάζεται τὸ μηδέποτε φθαρήσεσθαι.

619Fr. 619 Kaynak: Philon'da bir Stoacı, Dünyanın Bozulmazlığı Üzerine s. 257, 12 B. (s. 31, 9 Cumont). [Her şeyin kendi tohumundan büyük olduğunu söyledikten sonra:] Ama bütünde bunun tersi olacaktır. Tohum hem daha büyük olacak hem daha çok yer tutacak; ortaya çıkan ürün ise daha küçük kalacak ve daha dar bir yerde görünecektir. Tohumdan oluşan dünya azar azar büyüyerek ilerlemeyecek, tersine daha büyük bir kütleden daha küçüğüne doğru büzülecektir. Söylenen şeyi görmek kolaydır: Her cisim ateşe çözülünce dağılır ve yayılır, içindeki alev sönünce de büzülüp toplanır; bu kadar apaçık şeylere, gizliymişler gibi tanıklık edecek kanıtlar aramaya hiç gerek yoktur. Dahası, ateşe dönüşen dünya daha büyük olacaktır, çünkü bütün ousia en ince etere çözülmüştür. Bana kalırsa Stoacılar da bunu önceden gördükleri için öğretilerinde dünyanın dışında sonsuz bir boşluk bıraktılar: dünya sınırsız bir yayılmaya uğrayacağından, yayılışını alacak yer bulamamak gibi bir sıkıntıya düşmesin diye. Dünya, açılışının ölçüsüz büyüklüğüyle boşluğun sınırsız tabiatına neredeyse erişecek kadar ilerleyip büyüdüğü zaman tohum yerini tutar; yeniden doğuşta ise bütün ousianın tamamlanmış parçalarından … ateş sönerken koyu havaya büzülür, hava suya büzülüp çöker, su da unsurların en yoğunu olan toprağa dönüşürken daha da koyulaşır. Bunlar, bir şeyin nereye vardığını akıl yürüterek çıkarabilenlerin ortak kavramlarına aykırıdır.

619

Stoicus apud Philonem de incorr. mundi p. 257, 12 B. (p. 31, 9 Cumont) postquam dixit omnem rem semine suo esse maiorem: ἐπὶ δὲ τοῦ παντὸς γενήσεται τοὐναντίον. τὸ μὲν γὰρ σπέρμα καὶ μεῖζον ἔσται καὶ πλείονα τόπον ἐφέξει, τὸ δ’ ἀποτέλεσμα βραχύτερον καὶ ἐν ἐλάττονι φανεῖται τόπῳ, καὶ ὁ κόσμος ἐκ σπέρματος συνιστάμενος οὐκ ἐκ τοῦ κατ’ ὀλίγον ἐπιδώσει πρὸς αὔξησιν, ἀλλ’ ἔμπαλιν ἐξ ὄγκου μείζονος εἰς ἐλάττονα συναιρεθήσεται. τὸ δὲ λεγόμενον ῥᾴδιον συνιδεῖν· ἅπαν σῶμα ἀναλυόμενον εἰς πῦρ διαλύεταί τε καὶ χεῖται, σβεννυμένης δὲ τῆς ἐν αὐτῷ φλογὸς στέλλεται καὶ συνάγεται· πίστεων δὲ τοῖς οὕτως ἐμφανέσι πρὸς μαρτυρίαν ὡς ἀδηλουμένοις οὐδεμία χρεία. καὶ μὴν ὁ κόσμος ὁ πυρωθεὶς γενήσεται μείζων, ἅτε συμπάσης τῆς οὐσίας εἰς τὸν λεπτότατον ἀναλυθείσης αἰθέρα· ὅ μοι δοκοῦσι καὶ οἱ Στωϊκοὶ προϊδόμενοι κενὸν ἄπειρον ἐκτὸς τοῦ κόσμου τῷ λόγῳ καταλιπεῖν, ἵν’ ἐπειδὴ χύσιν ἀπέραντόν τινα ἔμελλε λήψεσθαι μὴ ἀπορῇ τοῦ δεξομένου χωρίου τὴν ἀνάχυσιν. ὅτε μὲν οὖν εἰς τοσοῦτον ἐπιδέδωκε καὶ συνηύξηται ὡς μονονουχὶ τῇ ἀορίστῳ τοῦ κενοῦ φύσει τῷ τῆς ἐλάσεως ἀπειρομεγέθει συνδραμεῖν, σπέρματος ἔχει καὶ τοῦτο λόγον, ὅτε δὲ κατὰ τὴν πα λιγγενεσίαν ἐκ τελείων τῶν μερῶν τῆς συμπάσης οὐσίας . . . . . . . . . . . , στελλομένου μὲν κατὰ τὴν σβέσιν τοῦ πυρὸς εἰς παχὺν ἀέρα, στελλομένου δὲ ἀέρος εἰς ὕδωρ καὶ συνίζοντος, παχυνομένου δ’ ἔτι μᾶλλον ὕδατος κατὰ τὴν εἰς γῆν, τὸ πυκνότατον τῶν στοιχείων, μεταβολήν. ἔστι δὲ ταῦτα παρὰ τὰς κοινὰς ἐννοίας τῶν δυναμένων ἀκολουθίαν πράγματος ἐκλογίζεσθαι.

620Fr. 620 Kaynak: Philon, Dünyanın Bozulmazlığı Üzerine s. 222, 2 B. (s. 4, 3 Cumont). Demokritos, Epikuros ve Stoa'dan gelen filozofların büyük kalabalığı dünyanın oluşunu ve yok oluşunu kabul ederler, ama aynı şekilde değil. Birinciler çok sayıda dünya varsayar vb. … Stoacılar ise tek bir dünya kabul ederler. Onun oluşunun sebebi tanrıdır; yok oluşunun sebebi ise artık tanrı değil, var olanların içindeki yorulmak bilmez ateşin gücüdür. Bu güç uzun zaman devirlerinde her şeyi kendine çözer; dünya da yine ondan, ustanın öngörüsüyle yeniden doğar. Bunlara göre dünyaya bir anlamda ebedî, bir anlamda yok olabilir denebilir: düzenleme bakımından dünya yok olabilir; ateşe dönüşme bakımından ise ebedîdir, hiç durmayan yeniden doğuşlar ve devirlerle ölümsüzleşir.

620

Philo de incorrupt. mund. p. 222, 2 B. (p. 4, 3 Cumont). Δημόκριτος μὲν οὖν καὶ Ἐπίκουρος καὶ ὁ πολὺς ὅμιλος τῶν ἀπὸ τῆς Στοᾶς φιλοσόφων γένεσιν καὶ φθορὰν ἀπολείπουσι τοῦ κόσμου, πλὴν οὐχ ὁμοίως· οἱ μὲν γὰρ πολλοὺς κόσμους ὑπογράφουσιν etc. —  — οἱ δὲ Στωϊκοὶ κόσμον μὲν ἕνα, γενέσεως δὲ αὐτοῦ θεὸν αἴτιον, φθορᾶς δὲ μηκέτι θεόν, ἀλλὰ τὴν ὑπάρχουσαν ἐν τοῖς οὖσι πυρὸς ἀκαμάτου δύναμιν, χρόνων μακραῖς περιόδοις ἀναλύουσαν τὰ πάντα εἰς ἑαυτήν, ἐξ ἧς πάλιν αὖ ἀναγέννησιν κόσμου συνίστασθαι προμηθείᾳ τοῦ τεχνίτου. δύναται δὲ κατὰ τούτους ὁ μέν τις κόσμος ἀίδιος, ὁ δέ τις φθαρτὸς λέγεσθαι, φθαρτὸς μὲν ὁ κατὰ τὴν διακόσμησιν, ἀίδιος δὲ ὁ κατὰ τὴν ἐκπύρωσιν παλιγγενεσίαις καὶ περιόδοις ἀθανατιζόμενος οὐδέποτε ληγούσαις.

621Fr. 621 Kaynak: Philon, Dünyanın Bozulmazlığı Üzerine s. 220, 9 B. [Dünyanın çeşitli tariflerini sayarken:] Üçüncü anlamıyla dünya, Stoacılara göre ateşe dönüşmeye kadar uzanan, kimi zaman düzenlenmiş kimi zaman düzenlenmemiş belli bir ousiadır; zamanın da bu ousianın hareketinin aralığı olduğunu söylerler.

621

Philo de incorrupt. mund. p. 220, 9 B. varias definitiones τοῦ κόσμου enumerans: κατὰ δὲ τρίτον, ὡς δοκεῖ τοῖς Στωϊκοῖς διήκουσα ἄχρι τῆς ἐκπυρώσεως οὐσία τις ἢ διακεκοσμημένη ἢ ἀδιακόσμητος, οὗ τῆς κινήσεώς φασιν εἶναι τὸν χρόνον διάστημα.

622Fr. 622 Kaynak: Dion Khrysostomos, Söylevler XXXVI 55 (II s. 15, 8 Arnim). Geriye yalnız nous kalmıştı. Her yana eşitçe yayıldığı için akıl almaz genişlikte bir yeri kendisiyle doldurmuştu; içinde hiçbir yoğun şey kalmamış, her yanda seyreklik hüküm sürüyordu. En güzel hâline geldiği o zaman, lekesiz ışığın en saf tabiatını alınca, hemen başlangıçtaki hayatı özledi. Sevgiye kapılarak … doğurmaya, her şeyi yerli yerine dağıtmaya ve şimdiki dünyayı, yeni olduğu için o zaman çok daha üstün ve parlak olarak yaratmaya atıldı. Baştan başa çaktı; düzensiz ya da bulanık bir şimşekle değil, … her türlü karanlıktan arınmış, katışıksız bir şimşekle; ve düşünür düşünmez kolayca değişti. Aphrodite'yi ve oluşu hatırlayınca yumuşadı, kendini gevşetti; ışığının çoğunu söndürerek ılık bir ateşten ateşli bir havaya dönüştü. Sonra Hera ile birleşip en kusursuz yatağı paylaştı ve dinlenince bütünün bütün tohumunu yeniden saldı. Bilgelerin çocukları gizli ayinlerde Hera ile Zeus'un bu mesut evliliğini ilahilerle över. Bütün ousiayı nemli kılıp bütünün tek tohumu hâline getirince, kendisi onun içinde dolaşarak —dölün içinde biçim veren ve yaratan pneuma gibi—, işte o zaman, psykhē ile cisimden oluştuğu yersiz olmaksızın söylenebilecek ölçüde öbür canlıların yapısına en çok benzeyerek, geri kalanları artık kolayca biçimlendirir ve kalıba döker; ousiayı düz, yumuşak ve her bakımdan kolayca boyun eğen bir şey olarak kendi çevresine yayar. İşini görüp tamamlayınca, var olan dünyayı başlangıçta akıl almaz ölçüde güzel biçimli ve güzel, şimdi göründüğünden çok daha parlak olarak ortaya koydu vb.

622

Dio Chrysost. Or. XXXVI § 55 (II p. 15, 8 Arn.). λειφθεὶς δὴ μόνος ὁ νοῦς καὶ τόπον ἀμήχανον ἐμπλήσας αὑτοῦ ἅτ’ ἐπ’ ἴσης πανταχῇ κεχυμένος, οὐδενὸς ἐν αὐτῷ πυκνοῦ λειφθέντος, ἀλλὰ πάσης ἐπικρατούσης μανότητος, ὅτε κάλλιστος γίγνεται, τὴν καθαρωτάτην λαβὼν αὐγῆς ἀκηράτου φύσιν, εὐθὺς ἐπόθησε τὸν ἐξ ἀρχῆς βίον. ἔρωτα δὲ λαβών —  — ὥρμησεν ἐπὶ τὸ γεννᾶν καὶ διανέμειν ἕκαστα καὶ δημιουργεῖν τὸν ὄντα νῦν κόσμον ἐξ ἀρχῆς πολὺ κρείττω καὶ λαμπρότερον ἅτε νεώτερον. ἀστράψας δὲ ὅλος οὐκ ἄτακτον οὐδὲ ῥυπαρὰν ἀστραπήν —  — ἀλλὰ καθαρὰν καὶ ἀμιγῆ παντὸς σκοτεινοῦ, μετέβαλε ῥᾳδίως ἅμα τῇ νοήσει. μνησθεὶς δὲ Ἀφροδίτης καὶ γενέσεως ἐπράϋνε καὶ ἀνῆκεν αὑτόν, καὶ πολὺ τοῦ φωτὸς ἀποσβέσας εἰς ἀέρα πυρώδη τρέπεται πυρὸς ἠπίου. μιχθεὶς δὲ τότε Ἥρᾳ καὶ μεταλαβὼν τοῦ τελειοτάτου λέχους, ἀναπαυσάμενος ἀφίησι τὴν πᾶσαν αὖ τοῦ παντὸς γονήν. τοῦτον ὑμνοῦσι παῖδες σοφῶν ἐν ἀῤῥήτοις τελεταῖς Ἥρας καὶ Διὸς εὐδαίμονα γάμον. ὑγρὰν δὲ ποιήσας τὴν ὅλην οὐσίαν, ἓν σπέρμα τοῦ παντός, αὐτὸς ἐν τούτῳ διαθέων, καθάπερ ἐν γονῇ πνεῦμα τὸ πλάττον καὶ δημιουργοῦν, τότε δὴ μάλιστα προσεοικὼς τῇ τῶν ἄλλων συστάσει ζῴων, καθ’ ὅσον ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος συνεστάναι λέγοιτ’ ἂν οὐκ ἄπο τρόπου, τὰ λοιπὰ ἤδη ῥᾳδίως πλάττει καὶ τυποῖ, λείαν καὶ μαλακὴν αὑτῷ περιχέας τὴν οὐσίαν καὶ πᾶσαν εἴκουσαν εὐπετῶς. ἐργασάμενος δὲ καὶ τελεώσας ἀπέδειξεν ἐξ ἀρχῆς τὸν ὄντα κόσμον εὐειδῆ καὶ καλὸν ἀμηχάνως, πολὺ δὴ λαμπρότερον ἢ οἷος ὁρᾶται νῦν etc.

623Fr. 623 Kaynak: Lactantius, Tanrısal Kurumlar VII 23. Daha iyisini, Cicero'nun Stoacıların revakını ayakta tuttuğunu söylediği Khrysippos söyler. İnayet üzerine yazdığı kitaplarda dünyanın yenilenmesinden söz ederken şunu ekler: "Durum böyle olunca, bizim de öldükten sonra belli zaman devirleri geçtiğinde şimdi içinde bulunduğumuz biçime yeniden kavuşmamızın hiç de imkânsız olmadığı açıktır."

623

Lactantius div. instit. VII 23. Melius Chrysippus quem Cicero ait fulcire porticum Stoicorum, qui in libris quos de providentia scripsit, cum de innovatione mundi loqueretur, haec intulit: τούτου δ’ οὕτως ἔχοντος, δῆλον ὡς οὐδὲν ἀδύνατον, καὶ ἡμᾶς μετὰ τὸ τελευτήσαι πάλιν περιόδων τινῶν εἰλημμένων χρόνου εἰς ὃ νῦν ἐσμεν καταστήσεσθαι σχῆμα.

624Fr. 624 Kaynak: Aphrodisiaslı Aleksandros, Aristoteles'in Birinci Analitikler'ine Şerh s. 180, 31 Wallies. Onlara göre Dion öldükten sonra, Dion gösterilerek söylenen "bunun psykhēsi ile cismi birbirinden ayrılmıştır" önermesi bir gün doğru olabilir. Çünkü ateşe dönüşmeden sonra dünyada her şeyin sayıca aynı olarak yeniden meydana geldiğini kabul ederler; öyle ki kendine özgü niteliği bulunan birey de o dünyada öncekiyle aynı olarak yeniden var olur ve meydana gelir. Khrysippos Dünya Üzerine kitaplarında böyle der. s. 181, 13. Eğer … bir araya gelenlerin, yani psykhē ile cismin artık sayıca aynı olmadığını söylerlerse, bunun argümanla hiçbir ilgisi yoktur. Aynı yerde, 25. Sonradan meydana gelen, kendine özgü niteliği bulunan bireylerin öncekilerden yalnız dışarıdan gelen bazı arazlar bakımından ayrıldığını da söylerler. Bu tür farklar, aynı Dion yaşayıp varlığını sürdürürken de onu değiştirmez: önceden yüzünde benler varken sonradan artık olmasa başka biri olmaz. Bir dünyadaki kendine özgü niteliği bulunan bireylerin başka bir dünyadakilerden farklarının da böyle olduğunu söylerler.

624

Alexander Aphrod. comm. in Aristot. Analyt. pr. p. 180, 31 Wallies. ἀληθὲς δὲ δύναταί ποτε γενέσθαι κατ’ αὐτοὺς μετὰ τὸν θάνατον τὸν Δίωνος τό τούτου κεχώρισται ἡ ψυχὴ καὶ τὸ σῶμα δεικνυμένου Δίωνος· ἀρέσκει γὰρ αὐτοῖς τὸ μετὰ τὴν ἐκπύρωσιν πάλιν πάντα ταὐτὰ ἐν τῷ κόσμῳ γίνεσθαι κατ’ ἀριθμόν, ὡς καὶ τὸν ἰδίως ποιὸν πάλιν τὸν αὐτὸν τῷ πρόσθεν εἶναί τε καὶ γίνεσθαι ἐν ἐκείνῳ τῷ κόσμῳ, ὡς ἐν τοῖς περὶ κόσμου Χρύσιππος λέγει. p. 181, 13. εἰ δὲ λέγοιεν —  — μηκέτι τὴν αὐτὴν ψυχήν τε καὶ σῶμα κατ’ ἀριθμὸν εἶναι τὰ συντιθέμενα, οὐδὲν τοῦτο πρὸς τὸν λόγον ἐστίν. ibid. 25: Καὶ λέγουσι δὲ καὶ τοῖς ἰδίως ποιοῖς τοῖς ὕστερον γινομένοις πρὸς τοὺς πρόσθεν παραλλαγὰς μόνον γίνεσθαι κατά τινα τῶν ἔξωθεν συμβεβηκότων, οἷαι παραλλαγαὶ καὶ ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ μένοντός τε καὶ ζῶντος Δίωνος οὐκ ἀλλάσσουσιν αὐτόν· οὐ γὰρ ἄλλος γίνεται, εἰ πρότερον ἔχων ἐπὶ τῆς ὄψεως φακοὺς ὕστερον μηκέτ’ ἔχοι· τοιαύτας δέ φασι τὰς ἐν τοῖς ἰδίως ποιοῖς τοῖς ἐν ἄλλῳ κόσμῳ παρὰ τοὺς ἐν ἄλλῳ γίνεσθαι.

625Fr. 625 Kaynak: Nemesios, İnsanın Tabiatı Üzerine 38, s. 277. Stoacılar şöyle der: Gezegenler, dünyanın ilk kurulduğu zaman her birinin başlangıçta bulunduğu noktaya, hem boylamca hem enlemce geri döndüklerinde, belirlenmiş zaman devirleri içinde var olanların ateşe dönüşmesini ve yok oluşunu meydana getirirler. Sonra dünya yeniden baştan aynı hâline döner; yıldızlar yine aynı biçimde hareket ettikçe, önceki devirde olan her şey hiç değişmeden yeniden gerçekleşir. Sokrates de Platon da her bir insan da aynı dostlarıyla ve aynı yurttaşlarıyla yeniden var olacak; aynı şeylere uğrayacak, aynı işlerle uğraşacak; her şehir, her köy, her tarla aynı şekilde yeniden kurulacaktır. Bütünün bu yeniden kuruluşu bir kez değil, birçok kez olur; hatta aynı şeyler sınırsızca ve sonu gelmeksizin yeniden kurulur. Yok oluşa tabi olmayan tanrılar ise tek bir devri izlemiş olduklarından, sonraki devirlerde olacak her şeyi bu devirden bilirler. Çünkü daha önce olmuş olanların dışında yeni hiçbir şey olmayacak, her şey en küçük ayrıntısına kadar aynı biçimde, hiç değişmeden olacaktır.

625

Nemesius de nat. hom. cp. 38 p. 277. οἱ δὲ Στωϊκοί φασιν ἀποκαθισταμένους τοὺς πλάνητας εἰς τὸ αὐτὸ σημεῖον κατά τε μῆκος καὶ πλάτος, ἔνθα τὴν ἀρχὴν ἕκαστος ἦν, ὅτε τὸ πρῶτον ὁ κόσμος συνέστη, ἐν ῥηταῖς χρόνων περιόδοις ἐκπύρωσιν καὶ φθορὰν τῶν ὄντων ἀπεργάζεσθαι· καὶ πάλιν ἐξ ὑπαρχῆς εἰς τὸ αὐτὸ τὸν κόσμον ἀποκαθίστασθαι· τῶν ἀστέρων ὁμοίως πάλιν φερομένων, ἕκαστον ἐν τῇ προτέρᾳ περιόδῳ γινόμενον ἀπαραλλάκτως ἀποτελεῖσθαι. ἔσεσθαι γὰρ πάλιν Σωκράτη καὶ Πλάτωνα καὶ ἕκαστον τῶν ἀνθρώπων σὺν τοῖς αὐτοῖς καὶ φίλοις καὶ πολίταις· καὶ τὰ αὐτὰ πείσεσθαι καὶ τὰ αὐτὰ μεταχειριεῖσθαι, καὶ πᾶσαν πόλιν καὶ κώμην καὶ ἀγρὸν ὁμοίως ἀποκαθίστασθαι· γίνεσθαι δὲ τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ παντὸς οὐχ ἅπαξ, ἀλλὰ πολλάκις· μᾶλλον δὲ εἰς ἄπειρον καὶ ἀτελεύτητον τὰ αὐτὰ ἀποκαθίστασθαι. τοὺς δὲ θεοὺς τοὺς μὴ ὑποκειμένους τῇ φθορᾷ, ταύτῃ παρακολουθήσαντας μιᾷ περιόδῳ, γινώσκειν ἐκ ταύτης πάντα τὰ μέλλοντα ἔσεσθαι ἐν ταῖς ἑξῆς περιόδοις. οὐδὲν γὰρ ξένον ἔσεσθαι παρὰ τὰ γενόμενα πρότερον, ἀλλὰ πάντα ὡςαύτως ἀπαραλλάκτως ἄχρι καὶ τῶν ἐλαχίστων.

626Fr. 626 Kaynak: Origenes, Kelsos'a Karşı IV 68, I. cilt s. 338, 3 Koetschau (s. 555 Delarue). Stoacıların çoğu yalnız ölümlülerin devrinin değil, ölümsüzlerin ve kendi tanrılarının devrinin de böyle olduğunu söyler. Çünkü bütünün sonsuz kez olmuş ve sonsuz kez olacak ateşe dönüşmesinden sonra her şeyin baştan sona aynı düzeni olmuştur ve olacaktır. Ama Stoa'dan gelenler bu yakışıksızlıkları bir şekilde onarmaya çalışarak, nasıl olduysa, her devirde herkesin önceki devirlerdekilerden hiç ayırt edilemeyecek kadar onlara benzer olacağını söylerler. Böylece Sokrates yeniden doğmaz, Sokrates'ten ayırt edilemeyen biri doğar; o da Ksanthippe'den ayırt edilemeyen biriyle evlenecek, Anytos ile Meletos'tan ayırt edilemeyenlerce suçlanacaktır. Ama dünyanın nasıl hep aynı dünya olduğunu, birinin öbüründen ayırt edilemeyen başka bir dünya olmadığını da, içindeki şeylerin ise nasıl aynı değil de yalnız ayırt edilemez olduğunu anlamıyorum. Krş. aynı eser V 20, II. cilt s. 21, 23 Koetschau (s. 592 Delarue). Stoa'dan gelenler, belli devirlerde bütünün ateşe dönüştüğünü ve ardından, önceki düzenlemeye göre her şeyi hiç değişmeden barındıran bir düzenlemenin geldiğini söylerler. İçlerinden bu öğretiden utananlar ise her devirde, kendinden önceki devirdekilere göre küçük, hem de pek az bir farklılık olduğunu söylemişlerdir. (Ekle: aynı eser 23, II. cilt s. 24, 10 Koetschau (s. 595 Delarue): "bunları, sandıkları gibi, diyalektiğin zorunluluklarıyla ortaya koyarak".)

626

Origenes contra Celsum IV 68 Vol. I p. 338, 3 Kö. (p. 555 Delarue). τῶν δὲ Στωϊκῶν οἱ πλείους οὐ μόνον τὴν τῶν θνητῶν περίοδον τοιαύτην εἶναί φασιν ἀλλὰ καὶ τὴν τῶν ἀθανάτων καὶ τῶν κατ’ αὐτοὺς θεῶν· μετὰ γὰρ τὴν τοῦ παντὸς ἐκπύρωσιν, ἀπειράκις γενομένην καὶ ἀπειράκις ἐσομένην, ἡ αὐτὴ τάξις ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους πάντων γέγονέ τε καὶ ἔσται. Πειρώμενοι μέντοι θεραπεύειν πως τὰς ἀπεμφάσεις οἱ ἀπὸ τῆς Στοᾶς οὐκ οἶδ’ ὅπως ἀπαραλλάκτους φασὶν ἔσεσθαι κατὰ περίοδον τοῖς ἀπὸ τῶν προτέρων περιόδων πάντας· ἵνα μὴ Σωκράτης πάλιν γένηται, ἀλλ’ ἀπαράλλακτός τις τῷ Σωκράτει, γαμήσων ἀπαράλλακτόν τινα Ξανθίππῃ, καὶ κατηγορηθησόμενος ὑπὸ ἀπαραλλάκτων Ἀνύτῳ καὶ Μελήτῳ. Οὐκ οἶδα δὲ πῶς ὁ μὲν κόσμος ἀεὶ ὁ αὐτός ἐστι καὶ οὐκ ἀπαράλλακτος ἕτερος ἑτέρῳ· τὰ δ’ ἐν αὐτῷ οὐ τὰ αὐτά, ἀλλ’ ἀπαράλλακτα. Cf. ibid. V 20 Vol. II p. 21, 23 Kö. (p. 592 Del.). φασὶ δὴ οἱ ἀπὸ τῆς Στοᾶς κατὰ περίοδον ἐκπύρωσιν τοῦ παντὸς γίγνεσθαι καὶ ἑξῆς αὐτῇ διακόσμησιν πάντ’ ἀπαράλλακτα ἔχουσαν, ὡς πρὸς τὴν προτέραν διακόσμησιν ὅσοι δ’ αὐτῶν ᾐδέσθησαν τὸ δόγμα, ὀλίγην εἰρήκασι παραλλαγὴν καὶ σφόδρα βραχεῖαν γίγνεσθαι κατὰ περίοδον τοῖς ἐπὶ τῆς πρὸ αὐτῆς περιόδου. (add. ibid. 23 Vol. II p. 24, 10 Kö. (p. 595 Del.) verba: διαλεκτικαῖς ὡς οἴονται ἀνάγκαις ταῦτα παριστάντες.)

627Fr. 627 Kaynak: Simplikios, Aristoteles'in Fizik'ine Şerh s. 886, 11 Diels. Bu soru daha çok Stoacıların yeniden doğuş öğretisine uygun düşer. Onlar, yeniden doğuşta aynı benin yeniden meydana geldiğini söyledikleri için, haklı olarak şunu sorarlar: Şimdiki ben ile o zamanki ben, ousiaca aynı olduğum için sayıca bir miyim, yoksa birbirini izleyen dünya oluşumları içindeki yerim bakımından farklı mıyım?

627

Simplicius in Aristot. Phys. p. 886, 11 Diels. τοῦτο δὲ τὸ ζήτημα τῇ τῶν Στωϊκῶν ἐστι μᾶλλον ἁρμόττον παλιγγενεσίᾳ· λέγοντες γὰρ ἐκεῖνοι τὸν αὐτὸν ἐμὲ πάλιν γίνεσθαι ἐν τῇ παλιγγενεσίᾳ, ζητοῦσιν εἰκότως πότερον εἷς εἰμι τῷ ἀριθμῷ ὁ νῦν καὶ τότε, διὰ τὸ τῇ οὐσίᾳ εἶναι ὁ αὐτός, ἢ τῇ κατατάξει τῇ εἰς ἄλλην καὶ ἄλλην κοσμοποιΐαν διαφοροῦμαι.

628Fr. 628 Kaynak: Origenes, Kelsos'a Karşı IV 12, I. cilt s. 282, 9 Koetschau (s. 508 Delarue). En eski insanlar olan Musa ile bazı peygamberler, dünyanın ateşe dönüşmesine dair öğretiyi başkalarından almadılar; tersine (zamanlara dikkat ederek söylemek gerekirse) başkaları bunların söylediklerini yanlış anlayıp tam olarak kavrayamadıkları için, devirler boyunca aynı olan, kendine özgü niteliği bulunan bireyleri ve onların arazları bakımından birbirinden ayırt edilemeyen ⟨dünyalar⟩ uydurdular. Biz ise ne tufanı ne de ateşe dönüşmeyi dairelere ve yıldızların devirlerine bağlarız.

628

Origenes contra Celsum IV 12 Vol. I p. 282, 9 Kö. (p. 508 Delarue). ὅτι ἀρχαιότατοι ἄνδρες γενόμενοι Μωυσῆς καί τινες τῶν προφητῶν οὐ παρ’ ἑτέρων εἰλήφασι τὰ περὶ τῆς τοῦ κόσμου ἐκπυρώσεως, ἀλλ’ (εἰ χρὴ ἐπιστήσαντα τοῖς χρόνοις εἰπεῖν) μᾶλλον τούτων ἕτεροι παρακούσαντες καὶ μὴ ἀκριβώσαντες τὰ ὑπὸ τούτων λεγόμενα ἀνέπλασαν κατὰ περιόδους ταυτότητας καὶ ἀπαραλλάκτους τοῖς ἰδίως ποιοῖς καὶ τοῖς συμβεβηκόσιν αὐτοῖς ⟨κόσμους⟩· ἡμεῖς δὲ οὔτε τὸν κατακλυσμὸν οὔτε τὴν ἐκπύρωσιν κύκλοις καὶ ἀστέρων περιόδοις ἀνατίθεμεν.

630Fr. 630 Kaynak: İskenderiyeli Clemens, Stromateis V 1, s. 649 Potter. O [Herakleitos] da ateşle arınmayı bilir; … Stoacılar sonradan buna ateşe dönüşme dediler. Buna göre kendine özgü niteliği bulunan bireyin de yeniden dirileceğini öğretirler.

630

Clemens Al. Stromat. V 1 p. 649 Pott. οἶδεν γὰρ καὶ οὗτος (scil. Heraclitus) τὴν διὰ πυρὸς κάθαρσιν —  — ἣν ὕστερον ἐκπύρωσιν ἐκάλεσαν οἱ Στωϊκοί. καθ’ ὃν καὶ τὸν ἰδίως ποιὸν ἀναστήσεσθαι δογματίζουσι.

632Fr. 632 Kaynak: Plutarkhos, Kehanetlerin Sönmesi Üzerine 29. Stoacıların öbür sorularından da kim korkar? Birden çok dünya varsa kaderin ve inayetin nasıl tek kalacağını, birçok Zeus ve Zen olmayacağını soruyorlar. Ama önce, birçok Zeus ve Zen olması saçmaysa, onların kendi söyledikleri herhâlde çok daha saçma olacaktır; çünkü sonsuz sayıdaki dünya devirlerinde sonsuz sayıda Güneş, Ay, Apollon, Artemis ve Poseidon ortaya koyuyorlar.

632

Plutarchus de defectu oraculorum cp. 29. Καὶ μὴν τά γε ἄλλα τῶν Στωϊκῶν τίς ἂν φοβηθείη, πυνθανομένων πῶς εἱμαρμένη μία μένει καὶ πρόνοια, καὶ οὐ πολλοὶ Δίες καὶ Ζῆνες ἔσονται πλειόνων ὄντων κόσμων; πρῶτον μὲν γὰρ εἰ τὸ πολλοὺς εἶναι Δίας καὶ Ζῆνας ἄτοπόν ἐστι, πολλῷ δήπουθεν ἔσται τὰ ἐκείνων ἀτοπώτερα· καὶ γὰρ Ἡλίους καὶ Σελήνας καὶ Ἀπόλλωνας καὶ Ἀρτέμιδας καὶ Ποσειδῶνας ἐν ἀπείροις κόσμων περιόδοις ἀπείρους ποιοῦσιν.

633Fr. 633 Kaynak: Diogenes Laertios VII 142–143. Dünyanın bir canlı olduğunu, akıl sahibi, psykhēli ve nous sahibi olduğunu Khrysippos İnayet Üzerine'nin birinci kitabında, Apollodoros Fizik'inde ve Poseidonios söyler. Canlıdır, çünkü psykhēli ve his sahibi bir ousiadır. Canlı canlı olmayandan üstündür; dünyadan üstün hiçbir şey yoktur; öyleyse dünya canlıdır. Psykhēlidir, bu da bizim psykhēmizin oradan kopmuş bir parça olmasından bellidir.

633

Diogenes Laërt. VII 142, 143. ὅτι δὲ καὶ ζῷον ὁ κόσμος καὶ λογικὸν καὶ ἔμφυχον καὶ νοερὸν καὶ Χρύσιππός φησιν ἐν πρώτῳ περὶ Προνοίας καὶ Ἀπολλόδωρός φησιν ἐν τῇ φυσικῇ καὶ Ποσειδώνιος· ζῷον μὲν οὕτως ὄντα, οὐσίαν ἔμψυχον αἰσθητικήν. τὸ γὰρ ζῷον τοῦ μὴ ζῴου κρεῖττον· οὐδὲν δὲ τοῦ κόσμου κρεῖττον. ζῷον ἄρα ὁ κόσμος. ἔμψυχον δέ, ὡς δῆλον ἐκ τῆς ἡμετέρας ψυχῆς ἐκεῖθεν οὕσης ἀποσπάσματος.

634Fr. 634 Kaynak: Diogenes Laertios VII 138. Dünya nous ve inayetle yönetilir; Khrysippos İnayet Üzerine kitaplarında, Poseidonios da Tanrılar Üzerine'nin on üçüncü kitabında böyle der. Çünkü nous, tıpkı bizdeki psykhē gibi, dünyanın her parçasına yayılır; ama kimi parçalardan daha çok, kimilerinden daha az geçer. Kimilerinden, örneğin kemiklerden ve sinirlerden, meleke olarak geçmiştir; kimilerinden ise, örneğin yöneten kısımdan, nous olarak. Bütün dünya da böylece, canlı, psykhēli ve akıl sahibi olduğu için, yöneten kısım olarak eteri taşır … ki ona ilk tanrı da derler; ⟦bu⟧ havadakilerden, bütün canlılardan ve bitkilerden his bakımından geçmiştir, toprağın kendisinden ise meleke olarak.

634

Diogenes Laërt. VII 138. τὸν δὴ κόσμον οἰκεῖσθαι κατὰ νοῦν καὶ πρόνοιαν, καθά φησι Χρύσιππος ἐν τοῖς περὶ προνοίας καὶ Ποσειδώνιος ἐν τῇ ιγʹ περὶ θεῶν, εἰς ἅπαν αὐτοῦ μέρος διήκοντος τοῦ νοῦ, καθάπερ ἐφ’ ἡμῶν τῆς ψυχῆς· ἀλλ’ ἤδη δι’ ὧν μὲν μᾶλλον δι’ ὧν δὲ ἧττον. δι’ ὧν μὲν γὰρ ὡς ἕξις κεχώρηκεν, ὡς διὰ τῶν ὀστῶν καὶ τῶν νεύρων, δι’ ὧν δὲ ὡς νοῦς, ὡς διὰ τοῦ ἡγεμονικοῦ. οὕτω δὴ καὶ τὸν ὅλον κόσμον, ζῷον ὄντα καὶ ἔμψυχον καὶ λογικόν, ἔχειν ἡγεμονικὸν μὲν τὸν αἰθέρα —  — - ὃν καὶ πρῶτον θεὸν λέγουσιν, †† αἰσθητικῶς ὥσπερ κεχωρηκέναι διὰ τῶν ἐν ἀέρι καὶ διὰ τῶν ζῴων ἀπάντων καὶ φυτῶν· διὰ δὲ τῆς γῆς αὐτῆς καθ’ ἕξιν.

636Fr. 636 Kaynak: Philodemos, Dindarlık Üzerine 14 (Diels, Doxographi Graeci s. 548b, 13). Tabiat Üzerine kitaplarında da söylediğimiz şeylerle birlikte benzer şeyler yazar ve bunları Herakleitos'un sözleriyle de bağdaştırır. Birinci kitapta gecenin en ilk tanrıça olduğunu söyler. Üçüncü kitapta dünyanın phronēsis sahiplerinden biri olduğunu, tanrılar ve insanlarla aynı şehrin vatandaşı olduğunu, savaşla Zeus'un da, Herakleitos'un dediği gibi, aynı olduğunu söyler. Beşinci kitapta da dünyanın bir canlı olduğuna, akıl sahibi, phronēsis sahibi ve tanrı olduğuna dair argümanlar sorar. Philon, Dünyanın Bozulmazlığı Üzerine s. 246, 10 B. Çünkü onun yok olacağını söyleyenler bile onun akıl sahibi olduğunu düşünürler.

636

Philodemus de pietate c. 14 (DDG p. 548b, 13). τὰ παραπλήσια δὲ κἀν τοῖς περὶ Φύσεως γράφει, μεθ’ ὧν εἴπαμεν? καὶ τοῖς Ἡρακλείτου συνοικειῶν. καὶ δὴ? κἀν τῷ πρώτῳ τὴν νύκτα θεάν φησιν εἶναι πρωτίστην. ἐν δὲ τῷ τρίτῳ τὸν κόσμον ἕνα τῶν φρονίμων, συνπολειτευόμενον θεοῖς καὶ ἀνθρώποις, καὶ τὸν πόλεμον καὶ τὸν Δία τὸν αὐτὸν εἶναι, καθάπερ καὶ τὸν Ἡράκλειτον λέγειν· ἐν δὲ τῷ πέμπτῳ καὶ λόγους ἐρωτᾷ περὶ τοῦ τὸν κόσμον ζῷον εἶναι καὶ λογικὸν καὶ φρονοῦν καὶ θεόν. Philo de incorrupt. mund. 246, 10 B. ἐπεὶ καὶ οἱ φθείροντες αὐτὸν λογικὸν εἶναι ὑπονοοῦσιν.

638Fr. 638 Kaynak: [Galenos], Ana Rahmindeki Canlı mıdır? 1, XIX. cilt s. 160 Kühn. Öyleyse dünyanın bir canlı olup olmadığına ve başlangıçta ⟨canlı⟩ olmadığı hâlde sonradan tam bir tabiata erişip erişmediğine bakalım. Dünya, gökten, yerden ve ikisi arasındaki tabiatlardan oluşan bir yapıdır … sudan ve havadan, ayrıca hepsinin içinden geçen, önder ve ilk doğmuş olan pneumayı taşır; filozofların çocukları buna ya psykhē ya monad [ya atom] ya ateş ya da cinsiyle aynı adı taşıyarak ilk pneuma derler. Bunlar o bu adı almadan önce de vardı; ama o zaman ayrışmamış ve birbirinden ayırt edilmemişti ve bazılarının dediği gibi adı madde idi; şimdi ise dünyadır [kosmos], çünkü uyum ve düzenle iş görür ve hareketini adeta bir ritim ve düzen içinde yapar. … Bütün dünya bütünlerden bir araya getirilmiştir, kusursuzlardan kusursuz, kendi başına tam olanlardan hiçbir şeye ihtiyaç duymayan olarak; hareket eden bir canlıydı ve öyle olacaktır. Ama o zaman bütünün logosunu taşıyan, içine ekilmiş bir kuvveye sahipti; ayrışıp karanlıktan çıkınca tohumların kendine has aretēsini gösterdi: bir yerde toprak, bir yerde su, bir yerde ateş olarak göründü … havayla birlikte büyüme yoluyla unsurların tabiatı içinde her yana yayıldı; bütünü adeta iki göz olan Güneş ve Ay ile aydınlattı ve onların saydam ve parlak ışıltısıyla her harekete kılavuz oldu. Çünkü bu [kuvve] de, o daha oluşma hâlindeyken ve ilk tabiatını kazanırken, başından beri onunla kaynaşmıştı. Bu dünya o zaman da ilk canlıydı, soluk ve nous sahibiydi; şimdi de öyle görünür. Nasıl ki kimse, gebe olunduğu sırada onun canlı olmadığını söylemeye cüret edemezse (bütünlerden bütün, kusursuzlardan kusursuz olduğunu gösterdik; bütün olmasaydı nasıl tamamen kusursuz bir şey ortaya koyabilirdi?), aynı şekilde ana rahmindekinin de canlı olmadığı söylenemez. Bakırcının, demircinin, heykelcinin, gemi yapımcısının ya da bunlara benzer birinin, bir şey eksik kaldıkça yaptığı şeylerden birini kusursuz ve tam olarak ortaya koyduğu söylenemeyeceği gibi … —eksiksiz ve her bakımdan tamamlanmış olan şey kusursuzdur—, aynı şekilde dünya da … ilk kez varlığa katıldığı zaman bütünün ousiasını almamış olsaydı hiçbir zaman kusursuz olma niteliğini kazanamazdı.

638

[Galenus] εἰ ζῷον τὸ κατὰ γαστρός 1 Vol. XIX p. 160 K. ἴδωμεν οὖν εἰ ζῷόν ἐστιν ὁ κόσμος καί, εἴ γε τὴν ἀρχὴν ⟨μὴ⟩ ἐγένετο, εἶτ’ αὗ πάλιν τὴν ὁλόκληρον ἐπέσχε φύσιν. κόσμος τοίνυν ἐστὶν σύστημα ἐξ οὐρανοῦ καὶ γῆς καὶ τῶν μεταξὺ φύσεων. ***** καὶ ὕδατος καὶ ἀέρος καὶ τὸ διῆκον ἔχον διὰ πάντων αὐτῶν ἀρχηγὸν καὶ πρωτόγονον πνεῦμα, ὅπερ καλοῦσι παῖδες φιλοσόφων ἢ ψυχὴν ἢ μονάδα [ἢ ἄτομον] ἢ πῦρ ἢ ὁμωνύμως τῷ γένει πνεῦμα τὸ πρῶτον. ταῦτα δὲ ἦν μὲν καὶ πρὸ τοῦ αὐτὸν ταύτην ἔχειν τὴν ἐπωνυμίαν· ἀλλὰ τότε μὲν ἄκριτα ἦν ⟨καὶ⟩ ἀδιάλλακτα καί, ὥς φασί τινες, ὕλην εἶχε τοὔνομα, κόσμον δὲ νῦν, διὰ τὸ ποιεῖν ἐμμελῶς καὶ εὐτάκτως καὶ ὡς ἂν ἐν ῥυθμῷ καὶ κόσμῳ ποιεῖσθαι τὴν κίνησιν. —  — ἐξ ὅλων μὲν οὖν ὁ κόσμος ὅλος ἥρμοσται καὶ ἐκ τελείων τέλειος καὶ ἐξ αὐτοτελῶν ἀνενδεής· καὶ ἦν καὶ ἔσται κινούμενον ζῷον. ἀλλὰ τότε μὲν ⟨ἐν⟩εσπαρμένην καὶ τὴν τοῦ παντὸς ἔχουσαν λόγον δύναμιν ἐκέκτητο, διακριθεὶς δὲ καὶ τοῦ σκότους προελθὼν τὴν οἰκείαν τῶν σπερμάτων ἀρετὴν ἔδειξεν, ἔνθα μὲν γῆ φαινόμενος, ἔνθα δ’ ὕδωρ, ὅπου δὲ πῦρ **** σὺν ἀέρι ἐκτεινόμενος πανταχοῦ τῷ τῆς αὐξήσεως τρόπῳ ⟨ἐν⟩ τῇ τῶν στοιχείων φύσει, φωτίζων τὸ ὅλον οἷον ὀφθαλμοῖς ἡλίῳ καὶ σελήνῃ, καὶ τῇ τούτων διαυγεῖ καὶ λαμπρᾷ στιλπνότητι κινήσει πάσῃ ὁδηγὸς γενόμενος. συνεκέκρατο γὰρ αὐτῷ καὶ οὗτος ἐξ ἀρχῆς ἔτι γινομένῳ καὶ τὴν πρώτην συνισταμένῳ φύσιν. ζῷόν τε γὰρ πρῶτον καὶ ἔμπνουν τε καὶ ἔννουν ὅδε ὁ κόσμος καὶ τότε ἦν καὶ νῦν φαίνεται. ὥσπερ οὖν οὐκ ἄν τις τολμήσας εἴποι μὴ ζῷον αὐτόν, ἡνίκα ἐκυΐσκετο (ἀπεδείξαμεν γὰρ ὡς ἐξ ὅλων ὅλος καὶ ὡς ἐκ τελείων τέλειος· πῶς γὰρ ἄν ὁλοτελῆ παρείχετο μὴ ὢν ὅλος;) οὕτω καὶ τὸ κατὰ γαστρὸς μὴ ζῷον ⟨οὐκ⟩ εἴποι τις ἄν. ὃν γὰρ τρόπον ὁ χαλκουργὸς ἢ ὁ σιδηρεὺς ἢ ὁ ἀνδριαντουργὸς ἢ ὁ ναυπηγὸς ἤ τις τῶν ὁμοίων οὐκ ἂν λέγοιτο τέλειόν τι τῶν ἐξ αὐτοῦ καὶ ὁλόκληρον παρεσχηκέναι ἐλλείποντός τινος —  — - τὸ δ’ ἀνελλιπὲς καὶ τοῖς ἅπασιν ἀπηρτισμένον - τέλειόν ἐστιν, τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ὁ κόσμος —  — οὐκ ἄν ποτε τὸν τέλειον ἐπέσχε λόγον, εἴ μὴ τότε, ὅτε πρῶτον τοῦ εἶναι μετελάμβανεν, τὴν τοῦ παντὸς ἀνεδέξατο οὐσίαν.

639Fr. 639 Kaynak: Herculaneum papirüsleri (VH² VIII 27, 5). Ya da [dünyanın] insanlar için doğduğunu söylemek, akılsız canlılar için doğduğunu söylemekten neden daha uygun olsun … (19. satır) Böyle olduğu hâlde his sahibi olmadığı düşünülecektir; çünkü gücü ne ateşin ne havanın gücüdür … (sütun sonunda) Ama bizde de kimi şeylerin tabiat yoluyla, kimilerinin seçim yoluyla meydana geldiğine bakınca, dünyanın seçimle olanların hiçbirine benzemediğini görmek kolaydır vb.

639

VH² VIII 27, 5. ἢ τί μᾶλλον ἀν | θρώπων χάριν ἢ τῶν (ἀ | λόγων ζωίων ἔστιν ε(ἰ | πεῖν γεγεννηκέναι | το . . τω 19. τοιοῦ|τος δ’ ὢν οὐκ ἐπαισθα|νόμενος νοηθήσε|ται· τὴν γὰρ ἰσχὺν οὐ|τὴν πυρὸς οὐδὲ τὴν ἀ|έρος) in fine col. ἀλ|λὰ δὴ καὶ παρ’ ἡμῖν | τῶν μὲν φύσει τῶν | δὲ προαιρ(έσ)ει γινομέ|νων ἐπιβλέψ(αι πρό|χειρον ὅτι τῶν (προ|αιρετικῶν οὐδ(ενὶ | προσέοικεν ὁ κόσμος etc.

640Fr. 640 Kaynak: Herculaneum papirüsleri (VH² VIII 29). … dünya … ne bilinir, ne de hiç var olur, ne de en açık biçimde görülen psykhēsizliği yüzünden bir iyiliği kabul edebilir.

640

VH² VIII 29. τοῦ κόσμου ν . . αλ . . | τι παρακοπο . . . . . . . . | μήτε γινωσκομένου | μήθ’ ὅλως ὄντος μήτε | χάριτος ἐπιδεκτικοῦ | διὰ τὴν ἀψυχίαν τὴν | ἐναργέστατα θεωρου|μένην.

642Fr. 642 Kaynak: Areios Didymos, Fizik Özeti Fr. 29 Diels (Doxographi Graeci s. 465). Okuldan bazılarına göre dünyanın yöneten kısmı topraktır. Khrysippos'a göre ise en saf ve en katışıksız eterdir; çünkü o, her şeyden daha kolay hareket eder ve dünyanın bütün dönüşünü çevirir.

642

Arius Didymus epit. phys. fr. 29 Diels (DG p. 46). τισὶ δὲ τῶν ἀπὸ τῆς αἱρέσεως ἔδοξε γῆν τὸ ἡγεμονικὸν εἶναι τοῦ κόσμου. Χρυσίππῳ δὲ τὸν αἰθέρα τὸν καθαρώτατον καὶ εἰλικρινέστατον ἅτε πάντων εὐκινητότατον ὄντα καὶ τὴν ὅλην περιάγοντα τοῦ κόσμου φοράν.

644Fr. 644 Kaynak: Diogenes Laertios VII 139. Khrysippos İnayet Üzerine'nin birinci kitabında, Poseidonios da Tanrılar Üzerine'de dünyanın yöneten kısmının gök olduğunu söyler; Kleanthes ise güneş olduğunu. Ama Khrysippos aynı yerde, biraz farklı olarak, bunun eterin en saf kısmı olduğunu söyler.

644

Diogenes Laërt. VII 139. Χρύσιππος δὲ ἐν τῷ πρώτῳ περὶ προνοίας καὶ Ποσειδώνιος ἐν τῷ περὶ θεῶν τὸν οὐρανόν φασι τὸ ἡγεμονικὸν τοῦ κόσμου, Κλεάνθης δὲ τὸν ἥλιον. ὁ μέντοι Χρύσιππος διαφορώτερον πάλιν τὸ καθαρώτατον τοῦ αἰθέρος ἐν ταὐτῷ.

645Fr. 645 Kaynak: Plutarkhos, Ortak Kavramlar Üzerine 34, 1076f. Dünyanın bir şehir, yıldızların da onun vatandaşları olduğunu söylemelerine gelince —bu doğruysa, açıktır ki aynı kabileden olanlar ve yöneticiler de olacak, güneş bir meclis üyesi, akşam yıldızı da bir prytanis ya da şehir zabıtası olacaktır—, bilmem bu tür şeyleri söyleyip ileri sürenler, onları çürütenleri daha saçma gösterebilir mi.

645

Plutarchus de comm. not. cp. 34 p. 1076f. ἀλλὰ μὴν τόν γε κόσμον εἶναι πόλιν καὶ πολίτας τοὺς ἀστέρας, εἰ δὲ τοῦτο, καὶ φυλέτας καὶ ἄρχοντας δηλονότι καὶ βουλευτὴν τὸν ἥλιον καὶ τὸν ἕσπερον πρύτανιν ἢ ἀστυνόμον, οὐκ οἶδ’ ⟨εἰ⟩ μὴ τοὺς ἐλέγχοντας τὰ τοιαῦτα τῶν λεγόντων καὶ ἀποφαινομένων ἀποδείκνυσιν ἀτοπωτέρους.

646Fr. 646 Kaynak: Plutarkhos, Ay'ın Yüzü Üzerine 6, 923e. "Siz [Stoacılar] toprağın temelsiz ve köksüz durduğunu söylüyorsunuz." "Elbette," dedi Pharnakes, "çünkü kendine has ve tabiatına uygun yeri olan ortayı tutar. Bu, bütün ağırlıkların yönelip ona yaslandığı, her yandan oraya hareket edip yöneldiği yerdir. Yukarıdaki bölge ise, zorla yukarı fırlatılmış topraksı bir şeyi alsa bile onu hemen buraya doğru dışarı iter; daha doğrusu, tabiatı gereği kendi meyliyle aşağı inmesine bırakır." 8. bölümün başı. Ay'ın toprak olduğu hâlde onu yukarıya, ortanın bulunmadığı bir yere yerleştirdikleri için başkalarıyla alay ettiklerini söylerler. Oysa ağır her cisim aynı yere yöneliyor ve bütün parçalarıyla kendi ortasına yaslanıyorsa, toprak ağırlıkları kendine mal edecekse bunu bütünün ortası olduğu için değil, bir bütün olduğu ve onlar da onun parçaları olduğu için yapacaktır. Aşağı yönelen şeylerin ⟨hâli⟩ de ⟨toprağın⟩ dünyaya göre ortada bulunmasının değil, ondan kopup sonra yeniden aşağı inen şeylerin toprakla bir ortaklığının ve doğal birliğinin kanıtı olacaktır. 9. bölüm. Görüyorsunuz ya, aşağıdaki bölgeden uzakta duruyor diye Ay'ın toprak olmadığını söylemek gülünç olur vb.

646

Plutarchus de facie in orbe lunae cp. 6 p. 923e. γῆν δὲ φατὲ ὑμεῖς (scil. Stoici) ἄνευ βάσεως καὶ ῥίζης διαμένειν. πάνυ μὲν οὖν, εἶπεν ὁ Φαρνάκης, τὸν οἰκεῖον καὶ κατὰ φύσιν τόπον ἔχουσαν, ὅσπερ αὐτῇ, τὸν μέσον· οὗτος γάρ ἐστι περὶ ὃν ἀντερείδει πάντα τὰ βάρη ῥέποντα, καὶ φέρεται καὶ συννεύει πανταχόθεν· ἡ δὲ ἄνω χώρα πᾶσα κἄν τι δέξηται γεῶδες ὑπὸ βίας ἀναῤῥιφέν, εὐθὺς ἐκθλίβει δεῦρο, μᾶλλον δὲ ἀφίησιν ᾗ πέφυκεν οἰκείᾳ ῥοπῇ καταφερόμενον. cp. 8 in. ἑτέρους φασὶ γελοιάζειν ἄνω τὴν Σελήνην, γῆν οὖσαν, ἐνιδρύοντας οὐχ ὅπου τὸ μέσον ἐστί. καίτοι γε εἰ πᾶν σῶμα ἐμβριθὲς εἰς τὸ αὐτὸ συννεύει, καὶ πρὸς τὸ αὑτοῦ μέσον ἀντερείδει πᾶσι τοῖς μορίοις, οὐχ ὡς μέσον οὖσα τοῦ παντὸς· ἡ γῆ μᾶλλον ἢ ὡς ὅλον οἰκειώσεται μέρη αὐτῆς ὄντα τὰ βάρη· καὶ τεκμήριον ἔσται ⟨τὸ πάθος⟩ τῶν ῥεπόντων, οὐ τῇ ⟨γῇ⟩ τῆς μεσότητος πρὸς τὸν κόσμον, ἀλλὰ πρὸς τὴν γῆν κοινωνίας τινὸς καὶ συμφυίας τοῖς ἀποσπωμένοις αὐτῆς, εἶτα πάλιν καταφερομένοις. cp. 9. ὁρᾶτε ὅτι γελοῖόν ἐστιν εἰ γῆν οὐ φήσομεν εἶναι τὴν Σελήνην, ὅτι τῆς κάτω χώρας ἀφέστηκεν etc.

647Fr. 647 Kaynak: Aetios, Görüşler III 9, 3. Stoacılara göre toprak tektir ve sınırlıdır.

647

Aëtius Plac. III 9, 3. Οἱ Στωϊκοὶ τὴν γῆν μίαν καὶ πεπερασμένην.

648Fr. 648 Kaynak: Aetios, Görüşler III 10, 1. Thales, Stoacılar ve onları izleyenlere göre toprak küre biçimindedir.

648

Aëtius Plac. III 10, 1. Θαλῆς καὶ οἱ Στωϊκοὶ καὶ οἱ ἀπ’ αὐτῶν σφαιροειδῆ τὴν γῆν.

649Fr. 649 Kaynak: Diogenes Laertios VII 156. Yeryüzünde beş kuşak vardır. Birincisi kuzey kuşağıdır; Kuzey Kutup dairesinin ötesindedir ve soğuk yüzünden oturulmaz. İkincisi ılıman kuşaktır. Üçüncüsü sıcak yüzünden oturulmaz; buna yanık kuşak denir. Dördüncüsü karşı ılıman kuşaktır. Beşincisi güney kuşağıdır; o da soğuk yüzünden oturulmaz.

649

Diogenes Laërt. VII 156. ζῶναί τε ἐπὶ τῆς γῆς εἰσι πέντε· πρώτη βόρειος [καὶ] ὑπὲρ τὸν ἀρκτικὸν κύκλον, ἀοίκητος διὰ ψῦχος. δευτέρα εὔκρατος· τρίτη ἀοίκητος ὑπὸ καύματος, ἡ διακεκαυμένη καλουμένη· τετάρτη ἡ ἀντεύκρατος· πέμπτη νότιος, ἀοίκητος διὰ ψῦχος.

650Fr. 650 Kaynak: Diogenes Laertios VII 144. Yıldızlardan sabit olanlar bütün gökle birlikte döner; gezegenler ise kendi hareketleriyle hareket eder. Güneş yolunu zodyak dairesi boyunca eğik olarak alır; Ay da aynı şekilde sarmal bir yol izler. Güneş katışıksız bir ateştir (Poseidonios), topraktan büyüktür (Poseidonios) ve dünyaya benzer biçimde küre şeklindedir (Poseidonios). Ateştir, çünkü ateşin yaptığı her şeyi yapar; topraktan büyüktür, çünkü bütün toprak, hatta gök de onun tarafından aydınlatılır. Toprağın koni biçiminde bir gölge düşürmesi de onun daha büyük olduğunu gösterir; büyüklüğü sayesinde de her yerden görünür. Ay ise toprağa daha yakın olduğu için daha topraksıdır. Bu ateşli cisimler ve öbür yıldızlar beslenir: Güneş, nous sahibi bir tutuşma olarak büyük denizden; Ay, havayla karışık olduğu ve toprağa yakın bulunduğu için içilebilir sulardan (Poseidonios); öbürleri ise topraktan. Onlara göre yıldızlar da toprak da küre biçimindedir ve toprak hareketsizdir. Ay'ın kendine ait ışığı yoktur; ışığını, üzerine vuran güneşten alır. Güneş, Ay bizim tarafımızdan önüne geçtiğinde tutulur (Zenon, Bütün Üzerine'de). Çünkü kavuşumlarda Ay'ın onun altına girdiği, onu örttüğü ve sonra yeniden yanından geçip gittiği görülür. Bu, içinde su bulunan bir leğen aracılığıyla anlaşılır.

650

Diogenes Laërt. VII 144. τῶν δὲ ἄστρων τὰ μὲν ἀπλανῆ συμπεριφέρεσθαι τῷ ὅλῳ οὐρανῷ, τὰ δὲ πλανώμενα κατ’ ἰδίας κινήσεις κινεῖσθαι. τὸν δὲ ἥλιον λοξὴν τὴν πορείαν ποιεῖσθαι διὰ τοῦ ζῳδιακοῦ κύκλου· ὁμοίως καὶ τὴν σελήνην ἑλικοειδῆ. εἶναι δὲ τὸν μὲν ἥλιον εἰλικρινὲς πῦρ (Posidonius) καὶ μείζονα τῆς γῆς (Posidonius) ἀλλὰ καὶ σφαιροειδῆ (Posidonius) ἀναλόγως τῷ κόσμῳ. πῦρ μὲν οὖν εἶναι, ὅτι τὰ πυρὸς πάντα ποιεῖ· μείζω δὲ τῆς γῆς τῷ πᾶσαν ὑπ’ αὐτοῦ φωτίζεσθαι, ἀλλὰ καὶ τὸν οὐρανόν. καὶ τὸ τὴν γῆν δὲ κωνοειδῆ σκιὰν ἀποτελεῖν τὸ μείζονα εἶναι σημαίνει· πάντοθεν δὲ βλέπεσθαι διὰ τὸ μέγεθος. γεωδεστέραν δὲ τὴν σελήνην, ἅτε καὶ προσγειοτέραν οὖσαν. τρέφεσθαι δὲ τὰ ἔμπυρα ταῦτα καὶ τὰ ἄλλα ἄστρα, τὸν μὲν ἥλιον ἐκ τῆς μεγάλης θαλάττης νοερὸν ὄντα ἄναμμα· τὴν δὲ σελήνην ἐκ ποτίμων ὑδάτων, ἀερομιγῆ τυγχάνουσαν καὶ πρόσγειον οὖσαν, (Posidonius) τὰ δ’ ἄλλα ἀπὸ τῆς γῆς. δοκεῖ δὲ αὐτοῖς σφαιροειδῆ εἶναι καὶ τὰ ἄστρα καὶ τὴν γῆν, ἀκίνητον οὖσαν. τὴν δὲ σελήνην οὐκ ἴδιον ἔχειν φῶς, ἀλλὰ παρ’ ἡλίου λαμβάνειν ἐπιλαμπομένην. ἐκλείπειν δὲ τὸν μὲν ἥλιον ἐπιπροσθούσης αὐτῷ σελήνης κατὰ τὸ πρὸς ἡμᾶς μέρος (Zeno ἐν τῷ περὶ τοῦ ὅλου). φαίνεται γὰρ ὑπερχομένη ταῖς συνόδοις καὶ ἀποκρύπτουσα αὐτὸν καὶ πάλιν παραλλάττουσα. γνωρίζεται δὲ τοῦτο διὰ λεκάνης ὕδωρ ἐχούσης.

651Fr. 651 Kaynak: Diogenes Laertios VII 155. Gökte beş daire vardır: birincisi her zaman görünen Kuzey Kutup dairesi, ikincisi yaz dönencesi, üçüncüsü ekinoks dairesi, dördüncüsü kış dönencesi, beşincisi görünmeyen Güney Kutup dairesi. Bunlara paralel denir, çünkü birbirine doğru yönelmezler; ama aynı merkez çevresinde çizilirler. Zodyak ise paralel daireleri kestiği için eğiktir.

651

Diogenes Laërt. VII 155. κύκλους δὲ εἶναι ἐν τῷ οὐρανῷ πέντε, ὧν πρῶτον ἀρκτικὸν ἀεὶ φαινόμενον, δεύτερον τροπικὸν θερινόν, τρίτον ἰσημερινόν, τέταρτον χειμερινὸν τροπικόν, πέμπτον ἀνταρκτικὸν ἀφανῆ. λέγονται δὲ παράλληλοι. καθότι οὐ συννεύουσιν εἰς ἀλλήλους· γράφονται μέντοι περὶ τὸ αὐτὸ κέντρον. ὁ δὲ ζῳδιακὸς λοξός ἐστιν ὡς ἐπιὼν τοὺς παραλλήλους.

652Fr. 652 Kaynak: Stobaios, Seçmeler I s. 214, 1 W. Khrysippos'a göre güneş, denizin buğusundan bir araya toplanmış, nous sahibi bir tutuşmadır; şekli de küre biçimindedir (Diels, Areios Didymos'un Fizik Özeti Fr. 33).

652

Stobaeus I p. 214, 1 W. Χρύσιππος τὸν ἥλιον εἶναι τὸ ἀθροισθὲν ἔξαμμα νοερὸν ἐκ τοῦ τῆς θαλάσσης ἀναθυμιάματος, σφαιροειδῆ δὲ εἶναι τῷ σχήματι (Diels Arii Didymi epitom. phys. fragm. 33).

653Fr. 653 Kaynak: Akhilleus, Giriş 14, s. 139 Petavius. Onun [güneşin] şeklini kimileri disk biçiminde, Herakleitos tekne biçiminde sayar; Stoacılar ise küre biçiminde olduğunu söylerler.

653

Achilles Isagoge 14 p. 139 in Petav. Uranol. σχῆμα δὲ αὐτοῦ (scil. τοῦ ἡλίου) οἱ μὲν δισκοειδές, Ἡράκλειτος δὲ σκαφοειδές. Στωϊκοὶ δὲ σφαιροειδὲς εἶναι λέγουσι.

654Fr. 654 Kaynak: Aetios, Görüşler II 22, 3. Stoacılara göre [güneş], dünya ve yıldızlar gibi küre biçimindedir.

654

Aëtius Plac. II 22, 3. Οἱ Στωϊκοὶ σφαιροειδῆ (τὸν ἥλιον) ὡς τὸν κόσμον καὶ τὰ ἄστρα.

655Fr. 655 Kaynak: Aetios, Görüşler II 20, 4. Stoacılara göre güneş, denizden çıkan nous sahibi bir tutuşmadır. Krş. aynı yerde 16, (Miletoslu) Hekataios.

655

Aëtius Plac. II 20, 4. Οἱ Στωϊκοὶ ἄναμμα νοερὸν ἐκ θαλάττης τὸν ἥλιον. Cf. ibid 16 Hecataeum (Milesium).

656Fr. 656 Kaynak: Dionysios Thraks Şerhleri, Bekker, Anecdota Graeca II s. 668. Ayrıca tarif, pek bilgili olmayanlara da neyin tarifi olduğunu açıkça göstermelidir; Stoacıların güneşi tarif ederken "güneş deniz sularından çıkan nous sahibi bir tutuşmadır" demeleri gibi olmamalıdır.

656

Scholia in Dionys. Thrac. p. 668 Bekker Anecd. Gr. II. Ἔτι δεῖ τὸν ὅρον καὶ τοῖς μὴ πάνυ λογίοις δηλοῦν, τίνος ἐστὶν ὁ ὅρος, οὐχ ὥσπερ οἱ Στωϊκοὶ ὁριζόμενοι τὸν ἥλιον λέγουσιν ὅτι ἥλιός ἐστιν ἄναμμα νοερὸν θαλασσίων ὑδάτων.

658Fr. 658 Kaynak: Aetios, Görüşler II 23, 5. Stoacılara göre güneş, altında yatan besinin uzandığı aralık boyunca yol alır; bu besin, buğusunu otladığı okyanus ya da topraktır.

658

Aëtius Plac. II 23, 5. Οἱ Στωϊκοὶ κατὰ τὸ διάστημα τῆς ὑποκειμένης τροφῆς διέρχεσθαι τὸν ἥλιον· ὠκεανὸς δέ ἐστιν ἢ γῆ, ἧς τὴν ἀναθυμίασιν ἐπινέμεται.

661Fr. 661 Kaynak: Aphrodisiaslı Aleksandros, Aristoteles'in Meteorologika'sına Şerh, Venedik baskısı v. 92b. Bu yüzden, eskilerden güneşin nemle beslendiğini düşünenlerin hepsi gülünçtür. Bazıları güneşin dönencelerinin de bu yüzden olduğunu söyler: aynı yerler ona her zaman besin sağlayamaz; bunun onun başına gelmesi ya da yok olması zorunludur; çünkü gözle görülen ateş de besini olduğu sürece yaşar; ateşin besini ise yalnız nemdir. Sanki yükselen nem güneşe kadar ulaşıyormuş, ya da yükselişi, yanan alevdeki yükseliş gibiymiş gibi. Bundan bir benzerlik çıkararak güneş hakkında da böyle düşündüler. Krş. aynı eser v. 93a.

661

Alexander Aphrod. in Aristot. Meteorol. f. 92b ed. Ven. διὸ καὶ γελοῖοι πάντες ὅσοι τῶν πρότερον ὑπέλαβον τὸν ἥλιον τρέφεσθαι τῷ ὑγρῷ. καὶ διὰ τοῦτ’ ἔνιοι καί φασι ποιεῖσθαι τὰς τροπὰς αὐτόν. οὐ γὰρ ἀεὶ τοὺς αὐτοὺς δύνασθαι τόπους παρασκευάζειν αὐτῷ τροφήν. ἀναγκαῖον δ’ εἶναι τοῦτο συμβαίνειν περὶ αὐτὸν ἢ φθείρεσθαι. καὶ γὰρ τὸ φανερὸν πῦρ, ἕως ἂν ἔχῃ τροφήν, μέχρι τούτου ζῆν. τὸ δ’ ὑγρὸν τῷ πυρὶ τροφὴν εἶναι μόνον, ὥσπερ ἀφικνούμενον μέχρι πρὸς τὸν ἥλιον τὸ ἀναγόμενον τοῦ ὑγροῦ, ἢ τὴν ἄνοδον τοιαύτην οὖσαν, οἵανπερ τῇ γινομένῃ φλογί. δι’ ἧς τὸ εἰκὸς λαβόντες οὕτω καὶ περὶ τοῦ ἡλίου ὑπέλαβον. Cf. ibid. f. 93a.

662Fr. 662 Kaynak: Hesiodos'un Theogonia'sına Şerhler, 276. dize. "Sthenno ile Euryale": [Şair] bunlarla güçlü ve upuzun uzanan açık denizi, Medusa ile de en ince ousiayı kasteder. Nemi kendine çeken güneşe Perseus der, çünkü onu adeta keser; adı da "aşırı derecede koşturmak", yani atılmak sözünden gelir. Güneşin göğün dönüşüyle hareket ederken Sthenno ile Euryale'yi, yani denizin güçlü ve uzun uzanan açıklığını yok etmediğini, yani yukarı çekmediğini; ama ölümlü olan Medusa'yı yok ettiğini, yani en üstün ve en ince kısmı kendi hareketiyle yukarı çektiğini söyler. Pegasos da onun başından fırlar; çünkü güneş havanın başa ait ve buğulu kısmını yukarı çekince, yukarı taşınan en ağır kısım bir kaynak gibi aşağı boşanıp dökülür.

662

Scholia Hesiod. Theog. v. 276. Σθεινώ τ’ Εὐρυάλη τε. τὸ δυνατὸν καὶ κατάμηκες πέλαγός φησι, Μέδουσαν δὲ τὴν λεπτοτάτην οὐσίαν. Περσέα δὲ τὸν ἥλιον καλεῖ τὸν πρὸς ἑαυτὸν ἕλκοντα τὴν ἰκμάδα ὡς ἀποτέμνοντα αὐτήν, παρὰ τὸ περισσῶς σεύειν τουτέστιν ὁρμᾶν· καί φησιν ὅτι ὁ ἥλιος κινούμενος τῇ οὐρανίῳ φορᾷ τὴν μὲν Σθείνω καὶ τὴν Εὐρυάλην ἤγουν τὸ δυνατὸν καὶ κατάμηκες πέλαγος τῆς θαλάσσης οὐκ ἀναιρεῖ ἤγουν οὐκ ἀνιμᾶται, τὴν δὲ Μέδουσαν ὡς θνητὴν ἀναιρεῖ ἤγουν τὸ βασιλικώτατον καὶ λεπτό⟨τατο⟩ν τῇ κινήσει τῇ ἑαυτοῦ ἀνιμᾶται. ὁρμᾷ δὲ ἀπὸ τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ ὁ Πήγασος. ἀνιμωμένου γὰρ τοῦ ἡλίου καὶ τοῦ ἀέρος τὸ κεφαλαιῶδες καὶ ἀτμῶδες, συμβαίνει τὸ βαρύτατον ἀναφερόμενον καταπηγάζειν καὶ χέεσθαι.

663Fr. 663 Kaynak: Plutarkhos, İsis ve Osiris Üzerine 41, 367e. Stoacılar güneşin denizden tutuştuğunu ve beslendiğini, Ay'a ise pınar ve göl sularının tatlı ve yumuşak bir buğu gönderdiğini söylerler.

663

Plutarchus de Iside et Osiride cp. 41 p. 367 e. οἱ δὲ Στωϊκοὶ τὸν μὲν ἥλιον ἐκ θαλάττης ἀνάπτεσθαι καὶ τρέφεσθαί φασι, τῇ δὲ σελήνῃ τὰ κρηναῖα καὶ λιμναῖα νάματα γλυκεῖαν ἀναπέμπειν καὶ μαλακὴν ἀναθυμίασιν.

664Fr. 664 Kaynak: Philon, Dillerin Karışması Üzerine 156, II. cilt s. 259, 2. Kutsal ateş olan eter sönmez bir alevdir; adı da bunu gösterir, çünkü ağızda "yakmak" anlamına gelen aithein kelimesinden türemiştir. Bunun tanığı, göksel ateşin bir parçası olan güneştir: Yerden o kadar uzakta olduğu hâlde ışınlarını onun en derin kuytularına kadar gönderir; hem onu hem de ondan göksel küreye kadar uzanan, tabiatça soğuk olan havayı kimi yerde ısıtır, kimi yerde yakar. Yolundan uzakta kalan ya da ona eğik konumda bulunan şeyleri yalnız ısıtır; yakında ya da tam karşısında olanları ise zorla yakar da.

664

Philo de confus. linguarum § 156 Vol. II p. 259, 2. ὅτι ὁ αἰθήρ, ἱερὸν πῦρ, φλόξ ἐστιν ἄσβεστος, ὡς καὶ αὐτὸ δηλοῖ τοὔνομα, παρὰ τὸ αἴθειν, ὃ δὴ καίειν ἐστὶ κατὰ γλῶτταν, εἰρημένον. Μάρτυς δὲ μία μοῖρα τῆς οὐρανίου πυρᾶς, ἥλιος, ὃς τοσοῦτον γῆς ἀφεστώς, ἄχρι μυχῶν τὰς ἀκτῖνας ἐπιπέμπων, αὐτήν τε καὶ τὸν ἀπ’ αὐτῆς ἀνατείνοντα μέχρι τῆς οὐρανίου σφαίρας ἀέρα φύσει ψυχρὸν ὄντα, τῇ μὲν ἀλεαίνει τῇ δὲ καταφλέγει. Τὰ μὲν γὰρ ὅσα ἢ μακρὰν ἀφέστηκεν αὐτοῦ τῆς φορᾶς ἢ ἐγκάρσια παραβέβληται ἀλεαίνει μόνον, τὰ δ’ ἐγγὺς ἢ ἐπ’ εὐθείας ὄντα καὶ προσανακαίει βίᾳ.

665Fr. 665 Kaynak: Plutarkhos, Ortak Kavramlar Üzerine 45, 1084c. Azar azar ilerleyen bir argümanla bu sonuçlara götürülürken de sıkılmasınlar; Khrysippos'u hatırlasınlar. O, Fizik Sorunları'nın birinci kitabında şöyle sonuca varır: "Gece bir cisim olduğu hâlde akşam, sabah alacası ve gece yarısı cisim değil midir? Gün bir cisim olduğu hâlde ayın ilk günü, onuncu, on beşinci ve otuzuncu günü cisim değil midir? Ay da cisimdir, yaz, sonbahar ve yıl da."

665

Plutarchus de comm. not. cp. 45 p. 1084c. Καὶ μὴ δυσχεραινέτωσαν ἐπὶ ταῦτ’ ἀγόμενοι τῷ κατὰ μικρὸν λόγῳ, Χρυσίππου μνημονεύοντες, ἐν τῷ πρώτῳ τῶν Φυσικῶν Ζητημάτων οὕτω προσάγοντος· Οὐχ ἡ μὲν νύξ σῶμά ἐστιν, ἡ δὲ ἐσπέρα καὶ ὁ ὄρθρος καὶ τὸ μέσον τῆς νυκτὸς σώματα οὐκ ἔστιν· οὐδὲ ἡ μὲν ἡμέρα σῶμά ἐστιν, οὐχὶ δὲ καὶ ἡ νουμηνία σῶμα, καὶ ἡ δεκάτη καὶ πεντεκαιδεκάτη καὶ ἡ τριακάς, καὶ ὁ μὴν σῶμά ἐστι, καὶ τὸ θέρος καὶ τὸ φθινόπωρον καὶ ὁ ἐνιαυτός.

666Fr. 666 Kaynak: Aetios, Görüşler II 26, 1. Stoacılar [Ay'ın] da güneş gibi topraktan büyük olduğunu ileri sürerler.

666

Aëtius Plac II 26, 1. οἱ Στωϊκοὶ μείζονα τῆς γῆς ἀποφαίνονται (τὴν σελ.) ὡς καὶ τὸν ἥλιον.

667Fr. 667 Kaynak: Aetios, Görüşler II 27, 1. Stoacılara göre [Ay] güneş gibi küre biçimindedir; ama birçok biçime girer: dolunay, yarım ay, şişkin ay ve hilal olur.

667

Aëtius Plac. II 27, 1. οἱ Στωϊκοὶ σφαροειδῆ εἶναι (τὴν σελ.) ὡς τὸν ἥλιον. σχηματίζεσθαι δ’ αὐτὴν πολλαχῶς, καὶ γὰρ πανσέληνον γιγνομένην καὶ διχότομον καὶ ἀμφίκυρτον καὶ μηνοειδῆ.

668Fr. 668 Kaynak: Plutarkhos, Ay'ın Yüzü Üzerine 15, 928c. [Stoacılar] eterin ışık gibi parlak ve seyrekliği yüzünden ince olan kısmının gök olduğunu, yoğunlaşıp toplanan kısmının da yıldızlar olduğunu söylerler; bunların en ağırı ve en bulanığı da Ay'dır.

668

Plutarchus de facie lunae cp. 15 p. 928c. λέγουσι δὲ (scil. Stoici) τοῦ αἰθέρος τὸ μὲν αὐγοειδὲς καὶ λεπτὸν ὑπὸ μανότητος οὐρανὸν γεγονέναι, τὸ δὲ πυκνωθὲν καὶ συνειληθὲν ἄστρα· τούτων δὲ τὸ νωθρότατον εἶναι τὴν σελήνην καὶ θολερώτατον.

669Fr. 669 Kaynak: Aetios, Görüşler II 30, 5. Stoacılara göre [Ay'ın] ousiası havayla karışık olduğu için yapısı katışıksız değildir.

669

Aëtius Plac. II 30, 5. Οἱ Στωϊκοὶ διὰ τὸ ἀερομιγὲς τῆς οὐσίας μὴ εἶναι αὐτῆς (sc. τῆς σελήνης) ἀκήρατον τὸ σύγκριμα.

670Fr. 670 Kaynak: Aetios, Görüşler II 28, 3. Stoacılara göre [Ay'ın ışığı] donuk görünür, çünkü havaya benzer.

670

Aëtius Plac. II 28, 3. Οἱ Στωϊκοὶ ἀμαυροφανὲς (sc. τὸ φῶς τῆς σελ.), ὠεροειδὲς γάρ.

671Fr. 671 Kaynak: Aetios, Görüşler II 25, 5. Poseidonios ve Stoacıların çoğuna göre [Ay] ateş ile havanın karışımıdır.

671

Aëtius Plac. II 25, 5. Ποσειδώνιος δὲ καὶ οἱ πλεῖστοι τῶν Στωϊκῶν μικτὴν ἐκ πυρὸς καὶ ἀέρος (τὴν σελήνην).

672Fr. 672 Kaynak: Plutarkhos, Ay'ın Yüzü Üzerine 21, 933f. Pharnakes [Plutarkhos'un diyaloğundaki Stoacı] bunun Ay'ın bir yıldız ya da ateş olduğunu her şeyden çok gösterdiğini söyledi: Ay tutulmalarda büsbütün görünmez olmaz, kendine has kor gibi, ürkütücü bir renk belirir.

672

Plutarchus de facie in orbe lunae cp. 21 p. 933f. ὁ Φαρνάκης (Stoicus Plutarchi) εἶπεν, ὅτι τοῦτο καὶ μάλιστα τὴν Σελήνην δείκνυσιν ἄστρον ἢ πῦρ οὖσαν· οὐ γάρ ἐστι παντελῶς ἄδηλος ἐν ταῖς ἐκλείψεσιν, ἀλλὰ διαφαίνει τινὰ χρόαν ἀνθρακώδη καὶ βλοσυρὰν ἥτις ἴδιός ἐστιν αὐτῆς.

673Fr. 673 Kaynak: Plutarkhos, Ay'ın Yüzü Üzerine 5, 921f. "Ama," dedi, "Stoacı görüşü hiç selamlamadan geçip Pharnakes'i büsbütün hor görmüş gibi olmayalım. Ay'ın tamamen hava ile yumuşak ateşin karışımı olduğunu varsayan, sonra da dalgasız denizin yüzünde bir ürperti dolaşması gibi, havanın kararmasıyla biçimli bir ⟨yüz⟩ görüntüsü meydana geldiğini söyleyen bu adama bir şey söyle." Biraz aşağıda Stoacıları kınar: hem Artemis'i ve Athena'yı anıyorlar, hem de [Ay'ı] karanlık hava ile kor hâlindeki ateşten bir karışım ve hamur hâline getiriyorlar: kendine has bir tutuşması ve ışığı olmayan, ayırt edilmesi güç, hep tüten ve ateşle kavrulmuş bir cisim; tıpkı şairlerin "parlamayan" ve "dumanlı" dediği yıldırımlar gibi. 922c. Empedokles Ay'ı, ateş küresinin kuşattığı, dolu gibi donmuş bir hava yapınca ona kızıyorlar; oysa kendileri, bir ateş küresi olan Ay'ı yer yer dağılmış bir havanın kuşattığını söylüyorlar; hem de Ay'ın kendisinde, onu topraksı sayanların kabul ettiği yarıklar, derinlikler ve çukurlar olmadığı hâlde; besbelli hava onun dış bükeyinin üstünde, yüzeyde duruyor.

673

Plutarchus de facie in orbe lunae cp. 5 p. 921f. Ἀλλὰ μὴ δόξωμεν, ἔφη, κομιδῆ προπηλακίζειν τὸν Φαρνάκην, οὕτω τὴν Στωικὴν δόξαν ἀπροσαύδητον ὑπερβαίνοντες, εἰπὲ δή τι πρὸς τὸν ἄνδρα πάντως ἀέρος μῖγμα καὶ μαλακοῦ πυρὸς ὑποτιθέμενον τὴν Σελήνην, εἶτα οἷον ἐν γαλήνῃ φρίκης ὑποτρεχούσης φάσκοντα τοῦ ἀέρος διαμελαίνοντος ἔμφασιν γίνεσθαι μορφοειδῆ ⟨προσώπου⟩. paullo infra vituperat Stoicos. ὁμοῦ μὲν Ἄρτεμιν καὶ Ἀθηνᾶν ἀνακαλοῦντας, ὁμοῦ δὲ σύμμιγμα καὶ φύραμα ποιοῦντας ἀέρος ζοφεροῦ καὶ πυρὸς ἀνθρακώδους, οὐκ ἔχουσαν ἔξαψιν οὐδὲ αὐγὴν οἰκείαν, ἀλλὰ δυσκρινές τι σῶμα τυφόμενον ἀεὶ καὶ πυρίκαυστον· ὥσπερ τῶν κεραυνῶν τοὺς ἀλαμπεῖς καὶ ψολόεντας ὑπὸ τῶν ποιητῶν προσαγορευομένους. p. 922c. καὶ γὰρ Ἐμπεδοκλεῖ δυσκολαίνουσι πάγον ἀέρος χαλαζώδη ποιοῦντι τὴν Σελήνην ὑπὸ τῆς τοῦ πυρὸς σφαίρας περιεχόμενον· αὐοὶ δὲ τὴν Σελήνην σφαῖραν οὖσαν πυρός, ἀέρα φασὶν ἄλλον ἄλλῃ διεσπασμένον περιέχειν, καὶ ταῦτα μήτε ῥήξεις ἔχουσαν ἐν ἑαυτῇ μήτε βάθη καὶ κοιλότητας, ἅπερ οἱ γεώδη ποιοῦντες ἀπολείπουσιν, ἀλλὰ ἐπιπολῆς δηλονότι τῇ κυρτότητι ἐπικείμενον.

674Fr. 674 Kaynak: Philon, Rüyalar Üzerine I 145. Ay'ın, öbür yıldızların her biri gibi katışıksız bir eter yoğunlaşması olmadığı, eterî ve havaî bir ousianın karışımı olduğu söylenir. Ay'da görünen ve bazılarının yüz dediği kara leke de karışmış havadan başka bir şey değildir; bu hava tabiatça karadır ve göğe kadar uzanır.

674

Philo do somniis lib. I § 145. Λέγεται γοῦν, ὅτι δελήνη πίλημα μὲν ἄπρατον αἰθέρος ο῎θκ ἐστιν, ὡς ἕκαστος τῶν ἄλλων ἀστέρων, κρᾶμα δὲ ἔκ τε αἰθερώδους οὐσίας καὶ ἀερώδους· καὶ τό γε ἐμφαινόμενον αὐτῇ μέλαν, ὃ καλοῦσί τινες πρόσψπον, οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ τὸν ἀναμεμιγμιένον ἀέρα, ὃς κατὰ φύσιν μέλας ὢν ἄχρις οὐρανοῦ τείνεται.

675Fr. 675 Kaynak: Plutarkhos, Ay'ın Yüzü Üzerine 23, 936b. Ay'dan yansıma denen şeyi daha çok şu çürütür gibi görünür: yansıyan ışınların içinde duranlar yalnız aydınlatılan şeyi değil, aydınlatanı da görürler. Işık sudan bir duvara sıçradığında, göz yansıma yoluyla aydınlanan yerin tam içinde bulunursa üçünü birden görür: yansıyan ışığı, yansımayı meydana getiren suyu ve ışığı suya düşüp yansıyan güneşin kendisini. Bunlar kabul edilmiş ve görünen şeyler olduğuna göre, toprağın Ay tarafından yansıma yoluyla aydınlatıldığını savunanlardan, gündüz sudan bir yansıma olduğunda güneşin suda görünmesi gibi, geceleyin de güneşin Ay'da göründüğünü göstermelerini isterler. Bu görünmediğine göre aydınlanmanın yansıma yoluyla değil, başka bir şekilde olduğunu düşünürler; durum böyleyse Ay da toprak değildir. (Bu argümanın Stoacılara ait olduğu bağlamdan anlaşılır.)

675

Plutarchus de facie lunae cp. 23 p. 936b. ἀλλ’ ἐκεῖνο μᾶλλον ἐλέγχειν δοκεῖ τὴν λεγομένην ἀνάκλασιν ἀπὸ τῆς σελήνης, ὅτι τοὺς ἐν ταῖς ἀνακλωμέναις αὐγαῖς ἑστῶτας οὐ μόνον συμβαίνει τὸ φωτιζόμενον ὁρᾶν, ἀλλὰ καὶ τὸ φωτίζον. ὅταν γάρ, αὐγῆς ἀφ’ ὕδατος πρὸς τοῖχον ἁλλομένης, ὄφις ἐν αὐτῷ τῷ πεφωτισμένῳ κατὰ τὴν ἀνάκλασιν τόπῳ γένηται, τὰ τρία καθορᾷ, τήν τ’ ἀνακλωμένην αὐγὴν καὶ τὸ ποιοῦν ὕδωρ τὴν ἀνάκλασιν καὶ τὸν ἥλιον αὐτόν, ἀφ’ οὗ τὸ φῶς τῷ ὕδατι προσπῖπτον ἀνακέκλασται. τούτων δ’ ὁμολογουμένων καὶ φαινομένων, κελεύουσι τοὺς ἀνακλάσει φωτίζεσθαι τὴν γῆν ὑπὸ τῆς σελήνης ἀξιοῦντας ἐπιδεικνύναι νύκτωρ ἐμφαινόμενον τῇ σελήνῃ τὸν ἥλιον, ὥσπερ ἐμφαίνεται τῷ ὕδατι μεθ’ ἡμέραν, ὅταν ἀνάκλασις ἀκ' αὐτοῦ γένται· μὴ φαινομένο δὲ τούτου, κατ' ἄλλον οἶονται τρόπον, οὐκ ἀνακλάσει, γίγνεσδθαι τὸν φωτισμόν. εἰ δὲ μὴ τοῦτο, μηδὲ γῆν εἶναι τὴν σελήνην. (Hanc argumentationem esse Stoicorum ex conexm apparet).

676Fr. 676 Kaynak: Aetios, Görüşler II 29, 6. Thales, Anaksagoras, Platon ve Stoacılar, matematikçilerle uyuşarak, Ay'ın aylık kayboluşlarını güneşle kavuşup onun ışığıyla çevrelendiği için yaptığını; tutulmalarını ise toprak iki yıldızın arasına girdiğinde, daha doğrusu Ay'ın önü toprakla kapandığında, toprağın gölgesine düştüğü için yaptığını söylerler.

676

Aetius Plac. II 29, 6. Θαλῆς Ἀναξαγόρας Πλάτων οἱ Στωϊκοὶ τοῖς μαθηματικοῖς συμφώνως τὰς μὲν μηνιαίους ἀποκρύψεις συνοδεύουσαν αὐτὴν ἡλίῳ καὶ περιλαμπομένην ποιεῖσθαι, τὰς δὲ ἐκλείψεις εἰς τὸ σκίασμα τῆς γῆς ἐμπίπτουσαν, μεταξὺ μὲν ἀμφοτέρων τῶν ἀστέρων γινομένης, μᾶλλον δὲ τῆς σελήνης ἀντιφραττομένης.

677Fr. 677 Kaynak: Plutarkhos, Ay'ın Yüzü Üzerine 25, 940c. Ay'ın kendisinin de, güneş gibi, ateşten bir canlı ve topraktan kat kat büyük olduğu hâlde topraktan gelen nemlerle beslendiğini söylerler; sayısız olan öbür yıldızların da öyle. Yukarıdaki yerin, zorunlu ihtiyaçlar bakımından o kadar hafif ve az ile yetinen canlılar taşıdığını varsayarlar (sözü edilenlerin Stoacılar olduğunu bağlam gösterir). Stobaios, Seçmeler I s. 219, 24 W. (Ay hakkında.) Khrysippos'a göre [Ay], güneşten sonra, içilebilir sulardan çıkan buğudan bir araya toplanmış nous sahibi bir tutuşmadır; bu yüzden bunlarla beslenir. Küre biçimindedir. Yolunu bir kez dolaşmasına "ay" denir. "Ay," der, "Ay'ın bize görünen kısmıdır, ya da bize görünen bir kısmı olan Ay'dır."

677

Plutarchus de facie lunae cp. 25 p. 940c. καὶ γὰρ αὐτὴν τὴν σελήνην, ὥσπερ τὸν ἥλιον, ζῷον ὄντα πύρινον καὶ τῆς γῆς ὄντα πολλαπλάσιον, ἀπὸ τῶν ὑγρῶν φασι τῶν ἀπὸ τῆς γῆς τρέφεσθαι, καὶ τούς ἄλλους ἀστέρας ἀπείρους ὄντας· οὕτως ἐλαφρὰ καὶ λιτὰ τῶν ἀναγκαίων φέρειν ζῷα τὸν ἄνω τόπον ὑπολαμβάνουσιν (Stoicos dici, conexus docet). Stobaeus ed. I p. 219, 24 W. (de luna). Χρύσιππος τὸ ἀθροισθὲν ἔξαμμα μετὰ τὸν ἥλιον νοερὸν ἐκ τοῦ ἀπὸ τῶν ποτίμων ὑδάτων ἀναθυμιάματος· διὸ καὶ τούτοις τρέφεσθαι. σφαιροειδῆ δὲ εἶναι. μῆνα δὲ παλεῖσθαι τὴν τοῦ δρόμου αὐτῆς περίοδον. μεὶς δ’ ἐστί, φησί, τὸ φαινόμενον τῆς σελήνης πρὸς ἡμᾶς ἢ σελήνη μέρος ἔχουσα φαινόμενον πρὸς ἡμᾶς.

678Fr. 678 Kaynak: Stobaios, Seçmeler I s. 221, 23 W. Khrysippos'a göre Ay, toprak önüne geçtiğinde ve onun gölgesine düştüğünde tutulur (Diels, Doxographi Graeci s. 360b 27; Aetios, Görüşler II 29, 8). Diogenes Laertios VII 146. Ay toprağın gölgesine düşünce [tutulur]. Bu yüzden, her ay güneşin tam karşısına geldiği hâlde yalnız dolunaylarda tutulur; çünkü güneşe göre eğik hareket ettiğinden enlemce ondan sapar, ya daha kuzeyde ya daha güneyde olur. Ama enlemi güneşin yoluna, yani ekliptiğe denk düşüp sonra güneşin tam karşısına geldiğinde tutulur. Enlemi ekliptiğe Terazi'de, Akrep'te, Koç'ta ve Boğa'da denk düşer (Poseidonios).

678

Stobaeus I p. 221 23W Χρύσιππος ἐκλείπειν τὴν σελήνην τῆς γῆς αὐτῇ ἐπιπροσθούσης καὶ εἰς σκιὰν αὐτῆς ἐμπιπτουσαν (DDG p. 360b 27 Aët. Plac. II 29, 8). Diogenes Laërt. VII 146. τὴν δὲ σελήνην (ἐκλείπειν) ἐμπίπτουσσν εἰς τὸ τῆς γῆς σκίασμα· ὅθεν καὶ ταῖς πανσελήνοις ἐκλείπειν μόναις καίπερ κατὰ διάμετρον ἱσταμένην κατὰ μῆνα τῷ ἡλίῳ, ὄτι κατὰ λοξοῦ ὡς πρὸς τὸν ἥλιον κινουμένη παραλλάττει τῷ πλάτει, ἢ βορειοτέρα ἢ νοτιωτέρα γινομένη. ὅταν μέντοι τὸ πλάτος αὐτῆς κατὰ τὸν ἡλιαπὸν καὶ τὸν διὰ μέσων γένηται, εἶτα διαμετρήσῃ τὸν ἥλιον, τότε ἐπλείπει. γίνεται δὲ τὸ πλάτος αὐτῆς κατὰ τὸν διὰ μέσων ἐν χηλαῖς καὶ σκορπίῳ καὶ πριῳ καὶ ταύρῳ (Poidonis).

679Fr. 679 Kaynak: Plutarkhos, Ay'ın Yüzü Üzerine 25, 940a. Bunların [Stoacıların] dediği gibi, okyanusun kabarmalarını ve boğazlardaki suyun yükselmesini de, Ay'ın nemlendirmesiyle suların yayılıp arttığını göstermek için delil olarak öne sürerek.

679

Plutarchus de facie lunae cp. 25 p. 940a. ὠκεανοῦ τε πλημμύρας, ὡς λέγουσιν οὗτοι (scil. Stoici), καὶ πορθμῶν ἐπιδόσεις, διαχεομένων καὶ αὐξανομένων ὑπὸ τῆς σελήνης τῷ ἀνυγραίνεσθαι, παρατιθέμενος.

681Fr. 681 Kaynak: Aetios, Görüşler II 14, 1. Stoacılara göre yıldızlar, dünya, güneş ve Ay gibi küre biçimindedir.

681

Aëtius Plac. II 14, 1. Οἱ Στωϊκοὶ σφαιρικοὺς τοὺς ἀστέρας, καθάπερ τὸν κόσμον καὶ ἥλιον καὶ σελήνην.

682Fr. 682 Kaynak: Akhilleus, Giriş 11, s. 133 Petavius. Stoacılar onların [yıldızların] ateşten olduğunu söylerler; ama tanrısal ve ebedî ateşten, bizdekine benzemeyen bir ateşten; çünkü bizdeki yok edicidir ve her yanı aydınlatmaz. Aynı eser 12. Yıldızların şekli üzerine. Kleanthes onların koni biçiminde olduğunu söyler. Bazıları ateşten yapılmış ince levhalara benzediklerini, derinlikleri olmadığını, adeta resim gibi olduklarını söyler. Stoacılar ise, güneş ve onları kuşatan gök gibi küre biçiminde olduklarını söylerler.

682

Achilles Isagoge 11 p. 133 in Petav. Uranol. οἱ Στωϊκοὶ δὲ ἐκ πυρὸς λέγουσιν αὐτούς· πυρὸς δὲ τοῦ θείου καὶ ἀϊδίου καὶ οὐ παραπλησίου τῷ παρ’ ἡμῖν· τοῦτο γὰρ φθαρτικόν, καὶ οὐ παμφαές. idem 12. Περὶ σχήματος ἀστέρων. Κλεάνθης αὐτοὺς κωνοειδὲς ἔχειν σχῆμά φησι. τινὲς δὲ πετάλοις ἐοικέναι ἐκ πυρός, βάθος οὐκ ἔχοντας, ἀλλ’ ὥσπερ γραφὰς εἶναι. Οἱ δὲ Στωϊκοὶ σφαιρικὸν ἔχειν σχῆμα λέγουσι, καθάπερ τὸν ἥλιον καὶ τὸν περιέχοντα οὐρανόν.

683Fr. 683 Kaynak: Stobaios, Seçmeler I s. 206, 25 W. Khrysippos'tan. Khrysippos Fizik Kılavuzları'nda doğuşun bir yıldızın yerin üstüne çıkması, batışın da yerin altına gizlenmesi olduğunu söyler. Aynı yıldızların doğuşu ve batışı aynı anda farklı insanlara göre farklı olur. [Bir yıldızın] "tan doğuşu" güneşle birlikte doğuşudur; "tan batışı" da güneşle birlikte batışıdır. Çünkü batış iki anlamda söylenir: biri doğuşa, öbürü tan doğuşuna karşılık gelir. Köpek Yıldızı'nın tan doğuşu, Köpek Yıldızı'nın güneşle birlikte doğuşudur; tan batışı ise güneşle birlikte yerin altına gizlenişidir. Aynı açıklama Ülker için de geçerlidir (Diels, Areios Didymos'un Fizik Özeti Fr. 32).

683

Stobaeus ecl. I p. 206, 25 W. Χρυσίππου· Ἀνατολὴν δ’ εἶναί φησιν ὁ Χρύσιππος ἐν ταῖς Φυσικαῖς τέχναις ὑπεροχὴν ἄστρου ὑπὲρ γῆς, δύσιν δὲ κρύψιν ἄστρου ὑπὸ γῆν. Πίγνεσθαι δ’ ἅμα τῶν αὐτῶν ἀνατολὴν καὶ δύσιν πρὸς ἄλλους τε καὶ ἄλλους. Ἐπιτολὴν δὲ ⟨τὴν⟩ ἄστρου ἅμα ἡλίῳ ἀνατολήν, δύσιν δὲ τὴν ἅμα ἡλίῳ δύσιν. Διχῶς γὰρ λέγεσθαι δύσιν, τὴν μὲν κατὰ τὴν ἀνατολήν, τὴν δὲ κατὰ τὴν ἐπιτολήν. Κυνὸς δ’ ἐπιτολὴν ἅμα ἡλίῳ κυνὸς ἀνατολήν, δύσιν δὲ κυνὸς ἅμα ἡλίῳ κυνὸς ἀπόκρυψιν ὑπὸ γῆν. Τὸν δ’ ὅμοιον λόγον εἶναι καὶ ἐπὶ τῆς πλειάδος (Diels Arii Didymi epit. phys. fragm. 32).

685Fr. 685 Kaynak: Origenes, Kelsos'a Karşı V 10, II. cilt s. 11, 13 Koetschau (s. 585 Delarue). Gökteki yıldızlar da akıl sahibi ve erdemli canlılar olduğuna göre.

685

Origenes contra Celsum V 10. Vol. II p. 11, 13 Kö. p. 585 Delarue. εἴπερ καὶ οἱ ἐν οὐρανῷ ἀστέρες ζῷά εἰσι λογικὰ καὶ σπουδαῖα.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…