Khrysippos · Khrysippos: Mantık ve Fizik Fragmanları
Karşıt Argümanlar ve Sofizmler
270Fr. 270 Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine 10, 1036c. Öyle ki kendi kendisiyle çelişir — başkalarına, kavrayışı dağıttıkları için karşıt görüşü savunan argümanlardan sakınmalarını öğütler, kendisi ise kavrayışı ortadan kaldıran argümanları, onu sağlamlaştıran argümanlardan daha büyük bir hevesle kurar. Oysa bundan kendisinin de korktuğunu Hayat Tarzları Üzerine'nin dördüncü kitabında şunları yazarken açıkça gösterir: "Karşıt argümanları da gelişigüzel kabul etmemeli, karşıt görüşün inandırıcı yanlarına da gelişigüzel yanaşmamalı; onlar tarafından dağıtılıp kavrayışlarını bırakmaktan sakınarak yaklaşmalıdır. Çünkü böyle kimseler çözümleri yeterince dinleyemezler ve kolayca sarsılabilecek biçimde kavrarlar. Nitekim ortak kanıyı, hissedilir şeyleri ve hislerden gelen öbür şeyleri kavrayanlar da, Megaracıların soruları ve daha başka, daha çok ve daha güçlü sorular tarafından dağıtılınca bunları kolayca bırakırlar."
Plutarchus de Stoic. repugn. cp. 10 p. 1036c. Ὥστ’ αὐτὸν ἑαυτῷ μάχεσθαι — — φυλάττεσθαι μὲν ἑτέροις παραινοῦντα τοὺς εἰς τἀναντία λόγους, ὡς περισπῶντας τὴν κατάληψιν, αὐτὸν δὲ τῶν βεβαιούντων τὴν κατάληψιν λόγων φιλοτιμότερον συντιθέντα τοὺς ἀναιροῦντας. Καίτοι ὅτι τοὐτο αὐτὸς φοβεῖται, σαφῶς ὑποδείνυσιν ὲν τῷ τετάρτῳ περὶ Βίων ταῦτα γράφων Οὐχ ὡς ἔτυχε δὲ οὐδὲ τοὺς ἐναντίους ὑποδεκτέον λόγους, οὐδὲ προσ⟨ετέα⟩ τὰ ἐναντία πιθανά, ἀλλ' εὑλαβουμένους, μὴ καὶ περισπασθέντες ὑπ’ αὐτῶν τὰς καταλήψεις ἀφῶσιν, οὔτε τῶν λύσεων ἱκανῶς ἂν ἀκοῦσαι δυνάμενοι, καταλαμβάνοντές τε εὐαποσείστως· ἐπεὶ καὶ οἱ τὴν συνήθειαν καταλαμβάνοντες καὶ τὰ αἰσθητὰ καὶ τὰ ἄλλα ἐκ τῶν αἰσθήσεων, ῥᾳδίως προΐενται ταῦτα, καὶ ὑπὸ τῶν Μεγαρικῶν ἐρωτημάτων περισπώμενοι, καὶ ὑπ’ ἄλλων πλείονων καὶ δυναμικωτέρων ἐρωτημάτων.
271Fr. 271 Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine 10, 1036f. Yoksa bunu [Megara sorularına ne kadar değer verilmesi gerektiğini] Khrysippos'un kendisinden mi öğrenmeli? Bak, Argümanın Kullanımı Üzerine'de Megara argümanı hakkında neler yazmış: "Stilpon'un ve Menedemos'un argümanında da böyle bir şey oldu: bu ikisi bilgelikleriyle pek ün kazanmışlardı, ama şimdi argümanları kendilerine yüz karası olmuştur; birinin argümanı fazla kaba, öbürününki açıkça sofistçe sayılıyor."
Plutarchus de Stoic. repugn. cp. 10 p. 1036f. Ἤ τοῦτο (quanti τὰ Μεγαρικὰ ἐρωτήματα aestimanda sint) παρ’ αὐτοῦ Χρυσίππου δεῖ πυνθάνεσθαι; σκόπει γὰρ οἷα περὶ τοῦ Μεγαρικοῦ λόγου γέγραφεν ἐν τῷ περὶ Λόγου Χρήσεως οὕτως· Οἱόν τι συμβέβηκε καὶ ἐπὶ τοῦ Στίλπωνος λόγου καὶ Μενεδήμου· σφόδρα γὰρ ἐπὶ σοφίᾳ γενομένων αὐτῶν ἐνδόξων, νῦν εἰς ὄνειδος αὐτῶν ὁ λόγος περιτέτραπται, ὡς τῶν μὲν παχυτέρων, τῶν δ’ ἐκφανῶς σοφιζομένων.
272Fr. 272 Kaynak: Galenos, Ruhun Hatalarını Tanıma Üzerine 3 (V s. 72 Kühn). Bir argümanı değerlendirmeye hazırlıksız girişen birinin yanlış argümanları doğrulardan ayırt edip seçememesi kaçınılmazdır. Bunun apaçık bir kanıtı sofizm denen şeylerdir; bunlar, doğrulara benzesin diye hileyle düzenlenmiş yanlış argümanlardır. Sonuçları doğru olmadığından yanlışlıkları apaçık görünür. Ama yanlış argümanların ya öncüllerinden birinde bir yanlışlık bulunur ya da sonuç yanlış biçimde çıkarılmıştır; sofizmlerde bunlar hemen görünmediği için, argümanlar konusunda alıştırması olmayanlar bunları zor fark eder.
Galenus de animi peccatis dignoscendis 3. Vol. V p. 72 K. ἀναγκαῖον δ’ ἐστὶ τὸν ἐξαίφνης προσελθόντα κρίσει λόγου ἀδυνατεῖν διαγνῶναί τε καὶ διακρῖναι τοὺς ψευδεῖς ἀπὸ τῶν ἀληθῶν. ἐναργὲς δὲ τούτου τεκμήριόν ἐστι, τὰ καλούμενα σοφίσματα, λόγοι τινὲς ὄντες ψευδεῖς εἰς ὁμοιότητα τῶν ἀληθῶν πεπανουργευμένοι· τὸ μὲν οὖν ψεῦδος αὐτῶν πρόδηλον φαίνεται διὰ τοῦ συμπεράσματος οὐκ ὄντος ἀληθοῦς· ἐπειδὴ δ’ οἱ ψευδεῖς λόγοι πάντως ἤτοι τῶν λημμάτων ἔχουσί τι ψεῦδος ἢ τὸ συμπέρασμα κακῶς ἐπιφερόμενον, οὐ φαίνεται δὲ προχείρως ταῦτα κατὰ τὰ σοφίσματα, διὰ τοῦτο δύσοπτα τοῖς ἀγυμνάστοις περὶ λόγους.
273Fr. 273 Kaynak: Durumlar Üzerine Adsız Şerhler (Walz, Rhetores Graeci VII 1 s. 383). Stoacılarda da "karşılıklı argüman" (diallēlos) denen ve ispatlanamayan bir argüman vardır; mesela: "Theon nerede oturur? Dion'un oturduğu yerde. Dion nerede oturur? Theon'un oturduğu yerde." Böyle bir argüman, yani ispatı karşılıklı olan argüman ispatlanamaz; bir şeyin işaretleri birbirleri aracılığıyla kurulduğunda bu argüman hiçbir sonuca ulaşmaz.
Anonymi scholia inm status Walz. Rh. Gr. VII 1 p. 383. ὅπου γε καὶ παρὰ τοῖς Στωϊκοῖς καλεῖταί τις διάλληλος λόγος, ὅς ἐστιν ἀναπόδεικτος· οἷον ποῦ Θέων οἰκεῖ, ἔνθα Δίων, καὶ ποῦ Δίων, ἔνθα Θέων· ὁ δὲ τοιοῦτος λόγος, ὁ διάλληλός φημι τὴν ἀπόδειξιν ἔχειν, ἀναπόδεικτός τέ ἐστι καὶ πέρας αὐτοῦ οὐδὲν γίγνεται, ὅταν τὰ σημεῖα τοῦ πράγματος δι' ἀλλήλων συγκατασκευάζηται.
274Fr. 274 Kaynak: Magnesiali Diokles, Diogenes Laertios'un aktarımıyla, VII 82. Bazı argümanlar da çıkmaz argümanlardır: Örtülü, Fark Edilmeyen, Yığın, Boynuzlu ve Hiç Kimse argümanları. Örtülü argüman şöyle bir şeydir [metinde Örtülü'nün örneği düşmüş, yerinde Yığın'ın örneği kalmış görünüyor]: "İkinin az olup üçün az olmaması doğru değildir; üçün az olup dördün az olmaması da doğru değildir; ve böylece ona kadar. İki azdır; demek ki on da azdır." Hiç Kimse argümanı, belirsiz ve belirli önermelerden kurulan, ek öncülü ve sonucu olan geçerli bir argümandır; mesela: "Biri buradaysa, o Rodos'ta değildir; burada biri var; demek ki Rodos'ta kimse yok."
Diocles Magnes apud Diog. Laërt. VII 82. καὶ ἄποροι δέ τινές εἰσι λόγοι, ἐγκεκαλυμμένοι καὶ διαλεληθότες καὶ σωρεῖται καὶ κερατίδες καὶ οὔτιδες. ἔστι δὲ ἐγκεκαλυμμένος οἷον ὁ τοιοῦτος οὐχὶ τὰ μὲν δύο ὀλίγα ἐστίν, οὐχὶ δὲ καὶ τὰ τρία, οὐχὶ δὲ καὶ ταῦτα μέν, οὐχὶ δὲ καὶ τὰ τέσσαρα, καὶ οὕτω μέχρι τῶν δέκα· τὰ δὲ δύο ὀλίγα ἐστίν· καὶ τὰ δέκα ἄρα. οὔτις δέ ἐστι λόγος συνακτικὸς [καὶ] ἐξ ἀορίστου καὶ ὡρισμένου συνεστώς, πρόσληψιν δὲ καὶ ἐπιφορὰν ἔχων, οἷον· εἰ τίς ἐστιν ἐνταῦθα, οὐκ ἔστιν ἐκεῖνος ἐν Ῥόδῳ· ⟨ἀλλὰ μὴν ἔστι τις ἐνταῦθα· οὐκ ἄρα τις ἔστιν ἐν Ῥόδῳ⟩.
275Fr. 275 Kaynak: Sextus Empiricus, Pyrrhonculuğun Ana Hatları II 253. Khrysippos'un okulundaki dogmacılar, Yığın argümanı soru soru ilerlerken saçmalığa düşmemek için durmak ve onaydan kaçınmak gerektiğini söylüyorlarsa, saçmalıktan kuşkulanan biz kuşkuculara, öncüller sorulurken ileri atılmamak, argümanın bütün soruları bitene kadar her birinde onaydan kaçınmak elbette çok daha uygun düşer.
Sextus Pyrrh. Hyp. II 253. καὶ εἴγε οἱ περὶ τὸν Χρύσιππον δογματικοὶ ἐν τῇ συνερωτήσει τοῦ σωρίτου προϊόντος τοῦ λόγου φασὶ δεῖν ἵστασθαι καὶ ἐπέχειν, ἵνα μὴ ἐκπέσωσιν εἰς ἀτοπίαν, πολὺ δήπου μᾶλλον ἂν ἡμῖν ἁρμόζον εἴη σκεπτικοῖς οὖσιν, ὑποπτεύουσιν ἀτοπίαν, μὴ προπίπτειν κατὰ τὰς συνερωτήσεις τῶν λημμάτων, ἀλλ’ ἐπέχειν καθ’ ἕκαστον ἕως τῆς ὅλης συνερωτήσεως τοῦ λόγου.
276Fr. 276 Kaynak: Sextus Empiricus, Matematikçilere Karşı VII 416. Yığın argümanında son kavrayıcı tasavvur, ilk kavrayıcı olmayan tasavvurun hemen yanında durduğu ve ikisini birbirinden ayırmak hemen hemen imkânsız olduğu için, Khrysippos'un okulundakiler şöyle derler: aralarında böyle küçük bir fark bulunan tasavvurlarda bilge duracak ve sessiz kalacak; farkın daha büyük göründüğü tasavvurlarda ise bunlardan birine doğru diye onay verecektir.
Sextus adv. math. VII 416. ἐπὶ γὰρ τοῦ σωρίτου τῆς ἐσχάτης καταληπτικῆς φαντασίας τῇ πρώτῃ ἀκαταλήπτῳ παρακειμένης καὶ δυσδιορίστου σχεδὸν ὑπαρχούσης, φασὶν οἱ περὶ τὸν Χρύσιππον ὅτι ἐφ’ ὧν μὲν φαντασιῶν ὀλίγη τις οὕτως ἔστι διαφορά, στήσεται ὁ σοφὸς καὶ ἡσυχάσει, ἐφ’ ὧν δὲ πλείων προσπίπτει, ἐπὶ τούτων συγκαταθήσεται τῇ ἑτέριᾳ ὡς ἀληθεῖ.
278Fr. 278 Kaynak: Simplikios, Aristoteles'in Kategoriler'i Şerhi. Eidos'lara ve cinslere bir varlık tanıyanlara göre bunlara "şu belli şey" (tode ti) denip denemeyeceğini araştırmaya değer. Nitekim Khrysippos da idea'ya "şu belli şey" denip denemeyeceği konusunda aporia'ya düşer. Stoacıların cinsçe nitelenmiş olanlar konusundaki dil kullanımını da hesaba katmak gerekir: onlara göre ismin hâlleri nasıl söylenir, ortak olanlara onlarda neden "biri değil" denir; ayrıca her ousia'nın "şu belli şey"i göstermediği bilinmediği için, söyleyişin biçiminden doğan "Hiç Kimse" sofizmi nasıl ortaya çıkar; mesela: "Biri Atina'daysa, Megara'da değildir." Çünkü "insan" biri değildir; ortak olan biri değildir, ama argümanda onu biri gibi aldık; argüman da adını buradan almış, "Hiç Kimse" diye anılmıştır. Şu sofizmde de aynı şey vardır: "Ben ne isem, sen o değilsin; ben insanım; demek ki sen insan değilsin." Bu sofizmde de "ben" ve "sen" bireyler için söylenir; "insan" ise tek tek şeylerden hiçbiri için söylenmez. Demek ki yanıltma, "hiç kimse"nin "biri" gibi kullanılmasından doğmuştur.
Simplicius in Aristot. categ. f. 26E. ed. Bas. Ἄξιον δὲ ζητεῖν κατὰ τοὺς ὑπόστασιν διδόντας τοῖς εἴδεσι καὶ γένεσιν εἰ ῥηθήσεται τάδε εἶναι. Καὶ γὰρ καὶ Χρύσιππος ἀπορεῖ περὶ τῆς ἰδέας εἰ τόδε τι ῥηθήσεται. συμπαραληπτέον δὲ καὶ τὴν συνήθειαν τῶν Στωϊκῶν περὶ τῶν γενικῶν ποιῶν, πῶς αἱ πτώσεις κατ’ αὐτοὺς προφέρονται καὶ πῶς οὔ τινα τὰ κοινὰ παρ’ αὐτοῖς λέγεται καὶ ὅπως παρὰ τὴν ἄγνοιαν τοῦ μὴ πᾶσαν οὐσίαν τόδε τι σημαίνειν καὶ τὸ παρὰ τὸν οὔτινα σόφισμα γίνεται, παρὰ τὸ σχῆμα τῆς λέξεως, οἷον εἴ τις ἐστὶν ἐν Ἀθήναις, οὐκ ἔστιν ἐν Μεγάροις. ὁ γὰρ ἄνθρωπος οὔ τις ἐστίν. οὐ γὰρ ἐστί τις ὁ κοινός, ὡς τινὰ δὲ αὐτὸν ἐλάβομεν ἐν τῷ λόγῳ, καὶ παρὰ τοῦτο τὸ ὄνομα τοῦτο ἔσχεν ὁ λόγος, οὔ τις κληθείς. τὸ αὐτὸ καὶ ἐπὶ τοῦδε τοῦ σοφίσματός ἐστιν· ὃ ἐγὼ εἰμί, σὺ οὐκ εἶ. ἄνθρωπος δ’ εἰμὶ ἐγώ. ἄνθρωπος ἄρα σὺ οὐκ εἶ. Καὶ γὰρ ἐπὶ τούτου τοῦ σοφίσματος τὸ μὲν ἐγὼ καὶ σὺ ἐπὶ τῶν ἀτόμων λέγεται· ὁ δὲ ἄνθρωπος ἐπ’ οὐδενὶ τῶν ἐν μέρει. γέγονεν οὖν ἡ παραγωγὴ διότι τῷ οὔ τινι ὡς τινὶ ἐχρήσατο.
279Fr. 279 Kaynak: Diogenes Laertios VII 186. Bu filozof şöyle argümanlar da sorardı: "Sırları erginlenmemişlere söyleyen dinsizlik eder; başrahip sırları erginlenmemişlere söyler; demek ki başrahip dinsizlik eder." Bir başkası: "Şehirde olmayan şey evde de değildir; şehirde kuyu yoktur; demek ki evde de yoktur." Bir başkası: "Bir baş vardır; o başa sahip değilsin; senin sahip olmadığın bir baş vardır; demek ki başın yoktur." Bir başkası: "Biri Megara'daysa, Atina'da değildir; Megara'da bir insan var; demek ki Atina'da insan yoktur." Yine: "Bir şey söylüyorsan, o ağzından çıkar; 'araba' diyorsun; demek ki ağzından araba çıkıyor." Bir de: "Bir şeyi kaybetmediysen, ona sahipsindir; boynuzlarını kaybetmedin; demek ki boynuzların var." Bazıları bu sonuncusunun Eubulides'e ait olduğunu söyler.
Diogenes Laërt. VII 186. Ὁ δὴ φιλόσοφος καὶ τοιούτους τινὰς ἠρώτα λόγους. Ὁ λέγων τοῖς ἀμυήτοις τὰ μυστήρια ἀσεβεῖ· ὁ δέ γε ἱεροφάντης τοῖς ἀμυήτοις λέγει ⟨τὰ μυστήρια⟩· ἀσεβεῖ ἄρα ὁ ἱεροφάντης. ἄλλο· Ὃ οὐκ ἔστιν ἐν τῇ πόλει, οὐδ’ ἐν τῇ οἰκίᾳ· οὐκ ἔστι δὲ φρέαρ ἐν τῇ πόλει· οὐδ’ ἄρα ἐν τῇ οἰκίᾳ. ἄλλο· Ἔστι τις κεφαλή. ἐκείνην δὲ οὐκ ἔχεις· ἔστι δὲ γέ τις κεφαλή ⟨ἣν οὐκ ἔχεις⟩· οὐκ ἄρα ἔχεις κεφαλήν. ἄλλο· Εἴ τις ἔστιν ἐν Μεγάροις, οὐκ ἔστιν ἐν Ἀθήναις· ἄνθρωπος δέ ἐστιν ἐν Μεγάροις· οὐκ ἄρα ἐστὶν ἄνθρωπος ἐν Ἀθήναις. Καὶ πάλιν· Εἴ τι λαλεῖς, τοῦτο διὰ τοῦ στόματός σου διέρχεται· ἅμαξαν δὲ λαλεῖς· ἅμαξα ἄρα διὰ τοῦ στόματός σου διέρχεται. καί· Εἴ τι οὐκ ἀπέβαλες, τοῦτο ἔχεις· κέρατα δὲ οὐκ ἀπέβαλες· κέρατα ἄρα ἔχεις. οἱ δὲ Εὐβουλίδου τοῦτό φασιν.
280Fr. 280 Kaynak: Arrianos, Epiktetos'un Sohbetleri II 17, 34. Ama ben Khrysippos'un Yalancı Üzerine kitaplarında ne dediğini öğrenmek istiyorum.
Arrianus Epictet. dissert. II 17, 34. ἀλλ’ ἐγὼ θέλω γνῶναι τί λέγει Χρύσιππος ἐν τοῖς περὶ τοῦ Ψευδομένου.
283Fr. 283 Kaynak: Arrianos, Epiktetos'un Sohbetleri II 19, 1 vd. Hâkim argüman (Kyrieuōn) şöyle çıkış noktalarından kurulmuş görünüyor. Şu üç önerme birbiriyle ortak bir çatışma içindedir: "Geçmişe dair her doğru zorunludur", "Mümkün olandan imkânsız olan çıkmaz" ve "Ne doğru olan ne de doğru olacak olan bir şey mümkündür." Diodoros bu çatışmayı görünce, ilk ikisinin inandırıcılığından yararlanarak "Ne doğru olan ne de doğru olacak olan hiçbir şey mümkün değildir" önermesini kanıtladı. Bundan sonra biri, ikisini koruyup şunları söyleyecektir: "Ne doğru olan ne de doğru olacak olan bir şey mümkündür" ve "Mümkün olandan imkânsız olan çıkmaz"; ama "Geçmişe dair her doğru zorunlu değildir." Kleanthes'in okulundakiler bu görüşte görünür; Antipatros da onları büyük ölçüde savunmuştur. Başkaları ise [Khrysippos] öbür ikisini korur: "Ne doğru olan ne de doğru olacak olan bir şey mümkündür" ve "Geçmişe dair her doğru zorunludur"; ama "Mümkün olandan imkânsız olan çıkar." Üçünü birden korumak ise imkânsızdır, çünkü aralarında ortak bir çatışma vardır. — Aynı eserde § 9: Khrysippos da Mümkün Olanlar Üzerine'nin birinci kitabında bu konuda hayranlık verici şeyler yazmıştır; Kleanthes de bu konuda ayrı bir eser yazmıştır, Arkhedemos da. Antipatros da yazmıştır; yalnız Mümkün Olanlar Üzerine'de değil, ayrıca Hâkim Argüman Üzerine'de de.
Arrianus Epictet. dissert. II 19, 1sq. Ὁ κυριεύων λόγος ἀπὸ τοιούτων τινῶν ἀφορμῶν ἠρωτῆσθαι φαίνεται. Κοινῆς γὰρ οὔσης μάχης τοῖς τρισὶ τούτοις πρὸς ἄλληλα, τῷ Πᾶν παρεληλυθὸς ἀληθὲς ἀναγκαῖον εἶναι καὶ τῷ Δυνατῷ ἀδύνατον μὴ ἀκολουθεῖν καὶ τῷ Δυνατὸν εἶναι ὃ οὔτ’ ἔστιν ἀληθὲς οὔτ’ ἔσται· συνιδὼν τὴν μάχην ταύτην ὁ Διόδωρος, τῇ τῶν πρώτων δυοῖν πιθανότητι συνεχρήσατο πρὸς παράστασιν τοῦ Μηδὲν εἶναι δυνατὸν ὃ οὔτ’ ἔστιν ἀληθὲς οὕτ’ ἔσται. Λοιπὸν ὁ μέν τις ταῦτα τηρήσει τῶν δυοῖν, ὅτι ἔστι τέ τι δυνατόν, ὃ οὔτ’ ἔστιν ἀληθές οὔτ’ ἔσται· καὶ δυνατῷ ἀδύνατον οὐκ ἀκολουθεῖ· οὐ πᾶν δὲ παρεληλυθὸς ἀληθὲς ἀναγκαῖόν ἐστι· καθάπερ οἱ περὶ Κλεάνθην φέρεσθαι δοκοῦσιν, οἷς ἐπιπολὺ συνηγόρησεν Ἀντίπατρος. Οἱ δὲ (scil. Chrysippus) τἄλλα δύο· ὅτι δυνατόν τ’ ἐστὶν ὃ οὔτ’ ἔστιν ἀληθὲς οὔτ’ ἔσται καὶ πᾶν παρεληλυθὸς ἀληθὲς ἀναγκαῖόν ἐστιν· δυνατῷ δ’ ἀδύνατον ἀκολουθεῖ. Τὰ τρία δ’ ἐκεῖνα τηρῆσαι ἀμήχανον, διὰ τὸ κοινὴν εἶναι αὐτῶν τὴν μάχην. ibid. § 9. Γέγραφε δὲ καὶ Χρύσιππος θαυμαστῶς ἐν τῷ πρώτῳ περὶ Δυνατῶν· καὶ Κλεάνθης δ’ ἰδίᾳ γέγραφε περὶ τούτου καὶ Ἀρχέδημος· γέγραφε δὲ καὶ Ἀντίπατρος, οὐ μόνον δ’ ἐν τοῖς περὶ Δυνατῶν, ἀλλὰ καὶ κατ’ ἰδίαν ἐν τοῖς περὶ τοῦ Κυριεύοντος.
286Fr. 286 Kaynak: Syrianos, Hermogenes Şerhleri II s. 42, 1 Rabe. Suçlamadaki çıkmaz argüman, Stoacıların "Timsah argümanı" (krokodeilitēs) da dediği argümandır. Mesela: Euathlos, sofist Protagoras'la, ilk davasını savunup kazanırsa ona ücret vereceğine dair anlaşmıştı. Öğrenimini bitirip dava savunmak istemeyince Protagoras ondan ücretini ister. Euathlos ise karşı çıkar: kazanırsa anlaşma gereği ödemesi doğru olmaz; kaybederse de henüz öğrenmemiş sayılacağından ücret istenmeyi hak etmez.
Syrianus Schol. in Hermog. Vol. II p. 42, 1 Rabe. τὸν ἄπορον ἐν κατηγορίᾳ, ὃν καὶ κροκοδειλίτην οἱ Στωϊκοί φασιν, οἷον· Εὔαθλος συνέθετο Πρωταγόρᾳ τῷ σοφιστῇ δώσειν μισθὸν, εἰ τὴν πρώτην δίκην λέγων νικήσειε. μαθὼν καὶ μὴ βουλόμενος λέγειν ὑπὸ τοῦ Πρωταγόρου τὸν μισθὸν ἀπαιτεῖται· ὁ δὲ ἀντιλέγει· εἰτε γὰρ νικήσειεν, οὐ δίκαιος δοῦναι κατὰ τὴν σύνταξιν, εἴτε ἡττηθείη, ὡς μηδέπω μαθὼν οὐκ ἄξιος ἀπαιτεῖσθαι.
287Fr. 287 Kaynak: Lukianos, Hayatların Satışı 22.
Khrysippos: Çocuğun var mı? Alıcı: Olmaz mı? Khrysippos: Bir timsah onu ırmağın kıyısında dolaşırken bulup kapsa, sonra da çocuğu geri verme konusunda ne düşündüğünü doğru söylersen onu sana geri vereceğine söz verse, timsahın ne karar verdiğini söyleyeceksin? — ... Khrysippos: Sana daha şaşırtıcı başka şeyler de öğreteceğim: Biçen'i, Hâkim'i, hepsinden öte de Elektra'yı ve Örtülü'yü. — ... Elektra, aynı şeyleri hem bilen hem bilmeyen o kadındır: Orestes yanında dururken, onu henüz tanımadan, Orestes'i, kardeşi olduğunu bilir; ama yanındakinin Orestes olduğunu bilmez. Örtülü'ye gelince, çok şaşırtıcı bir argüman duyacaksın. Söyle bana, babanı tanır mısın? Alıcı: Evet. Khrysippos: Peki, yanına başı örtülü birini getirip "Bunu tanır mısın?" diye sorsam ne dersin? Alıcı: Elbette tanımadığımı. Khrysippos: Ama işte o kişi babandı; demek ki onu tanımıyorsan, babanı tanımadığın ortada.
Lucianus vitarum auctio 22. Χρύσιππος· ἔστι σοι παιδίον; - Ὠνητής· τί μήν; - Χρυσ. τοῦτο ἤν πως κροκόδειλος ἁρπάσῃ πλησίον τοῦ ποταμοῦ πλαζόμενον εὑρών, κᾦτά σοι ἀποδώσειν ὑπισχνῆται αὐτό, ἢν εἴπῃς τἀληθὲς ὅτι δέδοκται αὐτῷ περὶ τῆς ἀποδόσεως τοῦ βρέφους, τί φήσεις αὐτὸν ἐγνωκέναι; — — — — Χρυσ. Καὶ ἄλλα γάρ σε διδάξομαι θαυμασιώτερα - τὸν θερίζοντα καὶ τὸν κυρίττοντα καὶ ἐπὶ πᾶσι τὴν Ἠλέκτραν καὶ τὸν ἐγκεκαλυμμένον. — — Ἠλέκτραν μὲν ἐκείνην - ἣ τὰ αὐτὰ οἶδέ τε ἅμα καὶ οὐκ οἶδεν· παρεστῶτος γὰρ αὐτῇ τοῦ Ὀρέστου ἔτι ἀγνῶτος, οἶδε μὲν Ὀρέστην, ὅτι ἀδελφὸς αὐτῆς, ὅτι δὲ οὗτος Ὀρέστης ἀγνοεῖ. τὸν δ’ αὖ ἐγκεκαλυμμένον καὶ πάνυ θαυμαστὸν ἀκούσῃ λόγον. ἀπόκριναι γάρ μοι, τὸν πατέρα οἶσθα τὸν σεαυτοῦ; - Ὠν. ναί. - Χρυσ. τί οὖν; ἤν σοι παραστήσας τινὰ ἐγκεκαλυμμένον ἔρωμαι τοῦτον οἶσθα; τί φήσεις; - Ὠν. δηλαδὴ ἀγνοεῖν. - Χρυσ. ἀλλὰ μὴν αὐτὸς οὗτος ἦν ὁ πατὴρ ὁ σός, ὥστε εἰ τοῦτον ἀγνοεῖς, δῆλος εἶ τὸν πατέρα τὸν σὸν ἀγνοῶν.