Khrysippos · Khrysippos: Mantık ve Fizik Fragmanları
İspat
266Fr. 266 Kaynak: Sextus Empiricus, Matematikçilere Karşı VIII 310 vd. Durum böyle olduğuna göre ispat her şeyden önce bir argüman olmalıdır; ikinci olarak geçerli, üçüncü olarak doğru olmalı, dördüncü olarak gizli bir sonucu bulunmalı, beşinci olarak da bu sonuç öncüllerin gücüyle açığa çıkarılmalıdır. [§ 311–313'te bu, örneklerle açıklanır.] Bunların hepsi, yani argümanın geçerli, doğru ve gizli olanı ortaya koyucu olması bir araya geldiğinde ispat ortaya çıkar. Bu yüzden onu ana hatlarıyla şöyle tarif ederler: İspat, kabul edilmiş öncüllerden sonuç çıkarma yoluyla gizli bir sonucu açığa çıkaran argümandır.
Sextus adv. math. VIII 310. τούτων δὴ οὕτως ἐχόντων ἡ ἀπόδειξις πρὸ παντὸς ὀφείλει λόγος εἶναι, δεύτερον συνακτικός, τρίτον καὶ ἀληθής, τέταρτον καὶ ἄδηλον ἔχων συμπέρασμα, πέμπτον καὶ ἐκκαλυπτόμενον τοῦτο ἐκ τῆς δυνάμεως τῶν λημμάτων. (hoc exemplis illustratur § 311-313) 314. συνδραμόντων οὖν πάντων τούτων, τοῦ τε συνακτικὸν εἶναι τὸν λόγον καὶ ἀληθῆ καὶ ἀδήλου παραστατικόν, ὑφίσταται ἡ ἀπόδειξις· ἔνθεν καὶ οὕτως αὐτὴν ὑπογράφουσιν ἀπόδειξίς ἐστι λόγος δι’ ὁμολογουμένων λημμάτων κατὰ συναγωγὴν ἐπιφορὰν ἐκκαλύπτων ἄδηλον.
267Fr. 267 Kaynak: Sextus Empiricus, Matematikçilere Karşı VIII 367 vd. Ama, derler, her şeyin ispatını istememek, bazı şeyleri varsayım olarak da almak gerekir; çünkü kendiliğinden güvenilir olan bir şey kabul edilmezse argümanımız ilerleyemez. — 369: Dogmacılara göre yalnız ispat değil, hemen hemen bütün felsefe varsayımdan yola çıkarak ilerler. — 375: Zeus hakkı için, itiraz olarak şunu söylemeyi âdet edinmişlerdir: varsayımın sağlam olduğunun güvencesi, varsayım olarak alınanlardan çıkarılan sonucun doğru bulunmasıdır; çünkü bunlardan çıkan şey sağlamsa, onun çıktığı şeyler de doğru ve tartışılmaz olur.
Sextus adv. math. VIII 367. ἀλλ’ οὐ δεῖ, φασί, πάντων ἀπόδειξιν αἰτεῖν, τινὰ δὲ καὶ ἐξ ὑποθέσεως λαμβάνειν, ἐπεὶ οὐ δυνήσεται προβαίνειν ἡμῖν ὁ λόγος, ἐὰν μὴ δοθῇ τι πιστὸν ἐξ αὑτοῦ τυγχάνειν. 369. οὐχ ἡ ἀπόδειξις μόνον ἐξ ὑποθέσεως προκόπτειν ἀξιοῦται τοῖς δογματικοῖς, ἀλλὰ καὶ ὅλη σχεδὸν φιλοσοφία. 375. νὴ Δία, ἀλλ’ εἰώθασιν ὑποτυγχάνοντες λέγειν ὅτι πίστις ἐστὶ τοῦ ἐῤῥῶσθαι τὴν ὑπόθεσιν τὸ ἀληθὲς εὑρίσκεσθαι ἐκεῖνο τὸ τοῖς ἐξ ὑποθέσεως ληφθεῖσιν ἐπιφερόμενον· εἰ γὰρ τὸ τούτοις ἀκολουθοῦν ἐστὶν ὑγιές, κἀκεῖνα οἷς ἀκολουθεῖ ἀληθῆ καὶ ἀναμφίλεκτα καθέστηκεν.
268Fr. 268 Kaynak: Sextus Empiricus, Matematikçilere Karşı VIII 463 vd. Felsefecilerden dogmacılar, ispatın olmadığını savunan argümanın kendi kendini çürüttüğünü, ispatı ortadan kaldırmak için kullandığı şeylerle onu kurduğunu düşünürler. Bu yüzden kuşkuculara karşı çıkarak şöyle derler: "Hiçbir ispat yoktur" diyen kişi, ya çıplak ve ispatsız bir iddiayla ispatın olmadığını söyler ya da bunu bir argümanla ispatlar. Çıplak bir iddiaya dayanıyorsa, ispatı kabul edenlerden hiçbiri çıplak bir iddiayla konuşan bu kişiye inanmaz; biri çıkıp "ispat vardır" deyince karşıt iddia onu durdurur. İspatın olmadığını ispatlıyorsa — çünkü öyle derler —, bununla ispatın var olduğunu kabul etmiş olur; çünkü ispatın olmadığını gösteren argüman, ispatın var olduğunun ispatıdır. Genel olarak, ispata karşı kurulan argüman ya ispattır ya değildir; ispat değilse güvenilmezdir, ispatsa ispat var demektir. Bazıları argümanı şöyle de kurar: "İspat varsa, ispat vardır; ispat yoksa, ispat vardır; ya ispat vardır ya yoktur; demek ki ispat vardır." [Bu argümanın sağlam olduğu § 466–469'da ayrıntılı olarak ispatlanır.]
Sextus adv. math. VIII 463. οἰονται γὰρ οἱ δογματικοὶ τῶν φιλοσόφων λόγον τὸν ἀξιοῦντα μὴ εἶναι ἀπόδειξιν αὐτὸν ὑφ’ αὑτοῦ περιτρέπεσθαι, καὶ δι’ ὧν ἀναιρεῖ ταύτην, διὰ τούτων αὐτὴν ὁρίζειν. ὅθεν καὶ ἀντικαθιστάμενοι τοῖς σκεπτικοῖς φασίν· ὁ λέγων μηδὲν εἶναι ἀπόδειξιν ἤτοι ψιλῇ καὶ ἀναποδείκτῳ χρώμενος φάσει λέγει μηθὲν ὑπάρχειν ἀπόδειξιν, ἢ λόγῳ τὸ τοιοῦτον ἀποδεικνύς· καὶ εἰ μὲν ψιλῇ φάσει προσχρώμενος, οὐθεὶς αὐτῷ πιστεύσει τῶν τὴν ἀπόδειξιν παραδεχομένων, ψιλῇ φάσει χρωμένῳ, ἀλλὰ διὰ τῆς ἀντικειμένης ἐπισχεθήσεται φάσεως, εἰπόντος τινὸς εἶναι ἀπόδειξιν· εἰ δὲ ἀποδεικνὺς τὸ μὴ εἶναι ἀπόδειξιν (τοῦτο γάρ φασιν), αὐτόθεν ὡμολόγησε τὸ εἶναι ἀπόδειξιν· ὁ γὰρ δεικνὺς λόγος τὸ μὴ εἶναι ἀπόδειξιν ἔστιν ἀπόδειξις τοῦ εἶναι ἀπόδειξιν· καὶ καθόλου ὁ κατὰ τῆς ἀποδείξεως λόγος ἤτοι ἀπόδειξίς ἐστιν, ἢ οὐκ ἔστιν ἀπόδειξις· καὶ εἰ μὲν οὐκ ἔστιν ἀπόδειξις, ἄπιστός ἐστιν, εἰ δὲ ἔστιν ἀπόδειξις, ἀπόδειξις ἔστιν. ἔνιοι δὲ καὶ οὕτω συνερωτῶσιν· εἰ ἔστιν ἀπόδειξις, ἀπόδειξις ἔστιν· εἰ μὴ ἔστιν ἀπόδειξις, ἀπόδειξις ἔστιν· ἤτοι δὲ ἔστιν ἢ οὐκ ἔστιν ἀπόδειξις· ἀπόδειξις ἄρα ἔστιν. (hanc argumentationem sanam esse pluribus probatur § 466-469).
269Fr. 269 Kaynak: Galenos, Hippokrates'in Prognostikon'u Şerhi I (XVIII B s. 26 Kühn). Görünenden çıkarım (analogismos), görünen şeyden yola çıkıp gizli olanın kavranmasını sağlayan argümandır; ortak değerlendirme (epilogismos) ise herkesin ortak olarak kabul ettiği argümandır.
Galenus in Hippocr. prognost. I. Vol. XVIII B p. 26 K. ἀναλογισμὸς δ’ ἐστὶ λόγος ἐκ τοῦ φαινομένου ὁρμώμενος καὶ τοῦ ἀδήλου κατάληψιν ποιούμενος· ἐπιλογισμὸς δὲ ὁ κοινὸς καὶ σνμφωνόμενος παρὰ πάντων λόγος.