Khrysippos · Khrysippos: Mantık ve Fizik Fragmanları
Basit ve Basit Olmayan Önermeler
203Fr. 203 Kaynak: Magnesiali Diokles, Diogenes Laertios'un aktarımıyla, VII 68. Khrysippos, Arkhedemos, Athenodoros, Antipatros ve Krinis'in okulundakilerin dediğine göre önermelerin kimi basittir, kimi basit değildir. Basit olanlar, iki kez alınmayan tek bir önermeden oluşanlardır: "Gündüzdür" gibi. Basit olmayanlar ise ya iki kez alınan bir önermeden ya da birden çok önermeden oluşanlardır. İki kez alınan bir önermeden oluşana örnek: "Gündüzse, gündüzdür." Birden çok önermeden oluşana örnek: "Gündüzse, aydınlıktır."
Diocles Magnes apud Diog. Laërt. VII 68. τῶν ἀξιωμάτων τὰ μέν ἐστιν ἁπλᾶ, τὰ δ’ οὐχ ἁπλᾶ, ὥς φασιν οἱ περὶ Χρύσιππον καὶ Ἀρχέδημον καὶ Ἀθηνόδωρον καὶ Ἀντίπατρον καὶ Κρίνιν· ἁπλᾶ μὲν οὖν ἐστι τὰ συνεστῶτα ἐξ ἀξιώματος μὴ διαφορουμένου [ἢ ἐξ ἀξιωμάτων], οἶον τὸ ἡμέρα ἐστίν. οὐχ ἁπλᾶ δέ ἐστι τὰ συνεστῶτα ἐξ ἀξιώματος διαφορουμένου ἢ ἐξ ἀξιωμάτων, ἐξ ἀξιώματος μὲν διαφορουμένου, οἷον εἰ ἡμέρα ἐστίν, ⟨ἡμέρα ἐστίν⟩. ἐξ ἀξιωμάτων δέ, οἷον εἰ ἡμέρα ἐστί, φῶς ἐστί.
204Fr. 204 Kaynak: Magnesiali Diokles, Diogenes Laertios'un aktarımıyla, VII 69. Basit önermeler arasında olumsuz, inkâr bildiren, yoksunluk bildiren, yüklemli, gösterici ve belirsiz önermeler vardır. Olumsuz önerme, "Gündüz değildir" gibisidir. Bunun bir türü çift olumsuz önermedir; çift olumsuz, olumsuzun olumsuzudur: "Gündüz değil değildir" gibi. Bu önerme, "Gündüzdür" önermesini ortaya koyar. İnkâr bildiren önerme, inkâr bildiren bir sözcükle bir yüklemden oluşur: "Hiç kimse gezinmiyor" gibi. Yoksunluk bildiren önerme, yoksunluk bildiren bir ekle, kuvve hâlinde bir önermeden oluşur: "Bu adam insanlara sevgisizdir" gibi. Yüklemli önerme, yalın hâldeki bir adla bir yüklemden oluşur: "Dion geziniyor" gibi. Gösterici önerme, yalın hâldeki gösterici bir sözcükle bir yüklemden oluşur: "Bu geziniyor" gibi. Belirsiz önerme, bir ya da birkaç belirsiz sözcükle bir yüklemden oluşur: "Biri geziniyor", "O hareket ediyor" gibi.
Diocles Magnes apud Diog. Laërt. VII 69. ἐν δὲ τοῖς ἁπλοῖς ἀξιώμασίν ἐστι τὸ ἀποφατικὸν καὶ τὸ ἀρνητικὸν καὶ τὸ στερητικὸν καὶ τὸ κατηγορικὸν καὶ τὸ καταγορευτικὸν καὶ τὸ ἀόριστον. — — ⟨καὶ ἀποφατικὸν μὲν⟩ οἷον οὐχὶ ἡμέρα ἐστίν. εἶδος δὲ τούτου τὸ ὑπεραποφατικόν. ὑπεραποφατικὸν δέ ἐστιν ἀποφατικὸν ἀποφατικοῦ, οἷον οὐχὶ ἡμέρα ⟨οὐκ⟩ ἔστι. τίθησι δὲ τὸ ἡμέρα ἐστίν. ἀρνητικὸν δέ ἐστι τὸ συνεστὸς ἐξ ἀρνητικοῦ μορίου καὶ κατηγορήματος, οἷον οὐδεὶς περιπατεῖ. στερητικὸν δέ ἐστι τὸ συνεστὸς ἐκ στερητικοῦ μορίου καὶ ἀξιώματος κατὰ δύναμιν, οἷον ἀφιλάνθρωπός ἐστιν οὗτος. κατηγορικὸν δέ ἐστι τὸ συνεστὸς ἐκ πτώσεως ὀρθῆς καὶ κατηγορήματος, οἷον Δίων περιπατεῖ. καταγορευτικὸν δέ ἐστι τὸ συνεστὸς ἐκ πτώσεως ὀρθῆς δεικτικῆς καὶ κατηγορήματος, οἷον οὗτος περιπατεῖ. ἀόριστον δέ ἐστι τὸ συνεστὸς ἐξ ἀορίστου μορίου ἢ ἀορίστων μορίων ⟨καὶ κατηγορήματος⟩, οἷον τὶς περιπατεῖ, ἐκεῖνος κινεῖται.
205Fr. 205 Kaynak: Sextus Empiricus, Matematikçilere Karşı VIII 93 vd. Diyalektikçiler önermeler arasındaki hemen hemen ilk ve en temel farkı şöyle ortaya koyarlar: önermelerin kimi basittir, kimi basit değildir. Basit olanlar, ne iki kez alınan tek bir önermeden ne de birbirinden farklı önermelerin bir ya da birkaç bağlaçla birleşmesinden oluşanlardır. — Bunlara basit önermeler denir, çünkü önermelerden değil, başka birtakım şeylerden oluşurlar. — Basit olmayanlar ise ikili gibi olanlardır, yani iki kez alınan bir önermeden ya da farklı önermelerden bir veya birkaç bağlaçla oluşanlardır: "Gündüzse, gündüzdür"; "Geceyse, karanlıktır"; "Hem gündüzdür hem aydınlıktır"; "Ya gündüzdür ya gecedir" gibi. Basit önermelerin de kimi belirli, kimi belirsiz, kimi ikisinin ortasındadır. Belirli olanlar gösterme yoluyla söylenenlerdir: "Bu geziniyor", "Bu oturuyor" gibi; çünkü bunları söylerken tek tek insanlardan birini gösteririm. Belirsiz olanlar, onlara göre, belirsiz bir sözcüğün belirleyici olduğu önermelerdir: "Biri oturuyor" gibi. Ortada olanlar ise "İnsan oturuyor" ya da "Sokrates geziniyor" gibilerdir. "Biri geziniyor" belirsizdir, çünkü gezinen tek tek kişilerden hiçbirini ayırıp belirlemez; her biri için ortaklaşa söylenebilir. "Bu oturuyor" ise belirlidir, çünkü gösterilen kişiyi ayırıp belirler. "Sokrates oturuyor" ortadadır; çünkü ne belirsizdir, zira kişinin eidos'unu belirler, ne de belirlidir, zira gösterme ile söylenmez; belirsizle belirlinin ortasında gibidir. Belirsiz önermenin, ona karşılık gelen belirli önerme doğru bulunduğunda doğru olduğunu söylerler. — "Bu oturuyor" ya da "Bu geziniyor" gibi belirli bir önermenin ise, gösterilen kişiye yüklemin, yani oturmanın ya da gezinmenin ait olduğu zaman doğru olduğunu söylerler.
Sextus adv. math. VIII 93. τῶν ἀξιωμάτων πρώτην σχεδὸν καὶ κυριωτάτην ἐκφέρουσι διαφορὰν οἱ διαλεκτικοί, καθ’ ἣν τὰ μέν ἐστιν αὐτῶν ἀπλᾶ, τὰ δ’ οὐχ ἀπλᾶ. καὶ ἁπλᾶ μὲν ὅσα μήτ’ ἐξ ἑνὸς ἀξιώματος δὶς λαμβανομένου συνέστηκεν, μήτ’ ἐξ ἀξιωμάτων διαφερόντων διὰ τινὸς ἢ τινῶν συνδέσμων. — — 94 ἀπλᾶ λέγεται ἀξιώματα, ἐπεὶ οὐκ ἐξ ἀξιωμάτων συνέστηκεν ἀλλ' ἐξ ἄλλων τινῶν. — — 95 οὐχ ἁπλᾶ δὲ ἐτύγχανε τὰ οἷον διπλᾶ, καὶ ὅσα δ’ ἐξ ἀξιώματος δὶς λαμβανομένου ἢ ἐξ ἀξιωμάτων διαφερόντων συνέστηκε διὰ συνδέσμου τε ἢ συνδέσμων, οἷον εἰ ἡμέρα ἐστίν, ἡμέρα ἐστιν· εἰ νύξ ἐστι, σκότος ἐστίν· καὶ [εἰ] ἡμέρα ἐστὶ καὶ φῶς ἐστιν· ἤτοι ἡμέρα ἐστὶν ἢ νύξ ἐστιν. 96 τῶν δὲ ἁπλῶν τινὰ μὲν ὡρισμένα ἐστίν, τινὰ δὲ ἀόριστα, τινὰ δὲ μέσα· ὡρισμένα μὲν τὰ κατὰ δεῖξιν ἐκφερόμενα, οἷον οὗτος περιπατεῖ, οὗτος κάθηται. δείκνυμι γάρ τινα τῶν ἐπὶ μέρους ἀνθρώπων. ἀόριστα δέ ἐστι κατ’ αὐτοὺς ἐν οἷς ἀόριστόν τι κυριεύει μόριον, οἷον τὶς κάθηται, μέσα δὲ τὰ οὕτως ἔχοντα ἄνθρωπος κάθηται ἢ Σωκράτης περιπατεῖ. τὸ μὲν οὖν τὶς περιπατεῖ ἀόριστόν ἐστιν, ἐπεὶ οὐκ ἀφώρικέ τινα τῶν ἐπὶ μέρους περιπατούντων· κοινῶς γὰρ ἐφ’ ἑκάστου αὐτῶν ἐκφέρεσθαι δύναται· τὸ δὲ οὗτος κάθηται ὡρισμένον ἐστίν, ἐπείπερ ἀφώρικε τὸ δεικνύμενον πρόσωπον. τὸ δὲ Σωκράτης κάθηται μέσον ὑπῆρχεν, ἐπείπερ οὔτε ἀόριστόν ἐστιν, ἀφώρικε γὰρ τὸ εἶδος, οὔτε ὡρισμένον, οὐ γὰρ μετὰ δείξεως ἐκφέρεται, ἀλλ’ ἔοικε μέσον ἀμφοτέρων ὑπάρχειν, τοῦ τε ἀορίστου καὶ τοῦ ὡρισμένου· γίνεσθαι δέ φασι τὸ ἀόριστον ἀληθές - ὅταν τὸ ὡρισμένον ἀληθὲς εὑρίσκηται. - 100 καὶ δὴ τὸ ὡρισμένον τοῦτο ἀξίωμα, τὸ οὗτος κάθηται ἢ οὗτος περιπατεῖ, τότε φασὶν ἀληθὲς ὑπάρχειν ὅταν τῷ ὑπὸ τὴν δεῖξιν πίπτοντι συμβεβήκῃ τὸ κατηγόρημα, οἷον τὸ καθῆσθαι ἢ τὸ περιπατεῖν.
206Fr. 206 Kaynak: Aphrodisiaslı Aleksandros, Simplikios'un aktarımıyla, Aristoteles'in Fizik'i Şerhi, s. 1299, 36 Diels. Aleksandros diyor ki: Bu sözlerden yola çıkarak, Stoacılarda bazılarının "belirsiz bir zamanda doğruluk değeri değişen" dedikleri önermelerin aslında öyle olmadığını göstermek mümkündür. Bu önermeler şunun gibidir: "Dion yaşıyorsa, Dion yaşayacak." Bu şartlı önerme şimdi doğru olsa bile — doğru olan "Dion yaşıyor"la başlayıp doğru olan "yaşayacak"la bittiği için —, bir zaman gelecek ki "Ama Dion yaşıyor" ek öncülü doğruyken şartlı önerme yanlışa dönecek. Çünkü "Dion yaşıyor" hâlâ doğruyken "ve yaşayacak"ın doğru olmayacağı bir zaman gelecek; bu doğru olmayınca da bütün şartlı önerme değişip yanlış olur. Zira "yaşıyor" doğru olduğu sürece "yaşayacak" her zaman doğru değildir; öyle olsaydı Dion ölümsüz olurdu. Ama bunun ne zaman olacağını, yani o yaşarken "yaşayacak"ın ne zaman doğru olmayacağını belirleyip söylemek mümkün değildir. Bu yüzden bu tür önermelerin değişiminin sınırı çizilmemiş, belirsiz bir zamanda gerçekleştiğini söylerler.
Alexander Aphrod. apud Simplicium in Aristot. phys. p. 1299, 36 Diels. ἐκ δὴ τούτων τῶν λόγων, φησὶν ὁ Ἀλέξανδρος, δυνατὸν ὁρμώμενον δεικνύναι τὰ παρὰ τοῖς Στωϊκοῖς ἀξιώματα, ἃ μεταπίπτοντά τινες λέγουσιν ἀπεριγράφως, μὴ ὄντα τοιαῦτα· ἔστι δὲ ταῦτα τοιαῦτα· εἰ ζῇ Δίων, ζήσεται Δίων. τοῦτο γὰρ εἰ καὶ ἀληθές ἐστι νῦν, ἀρχόμενον ἀπὸ ἀληθοῦς τοῦ ζῇ Δίων καὶ λῆγον εἰς ἀληθὲς τὸ ζήσεται, ἀλλ’ ἔσται ποτέ, ὅτε τῆς προσλήψεως ἀληθοῦς οὔσης τῆς ἀλλὰ μὴν ζῇ Δίων μεταπεσεῖται τὸ συνημμένον εἰς ψεῦδος τῷ ἔσεσθαί ποτε, ὅτε ἀληθοῦς ὄντος ἔτι τοῦ ζῇ Δίων οὐκ ἔσται ἀληθὲς τὸ καὶ ζήσεται, οὗ μὴ ὄντος ἀληθοῦς τὸ ὅλον συνημμένον γίνοιτο ἂν ψεῦδος μεταπῖπτον· οὐ γὰρ ἀεί, ὅτε τὸ ζῇ ἀληθές, καὶ τὸ ζήσεται, ἐπεὶ οὕτως ἀθάνατος ἂν εἴη ὁ Δίων. οὐ μὴν ἔσται ὁρίσαντας εἰπεῖν, πότε· οὐκ ἀληθὲς ἔσται ζῶντος αὐτοῦ τὸ ζήσεται. διὸ καὶ ἐν ἀπεριγράφῳ καὶ ἀορίστῳ χρόνῳ λέγουσι γίνεσθαι τὴν τῶν τοιούτων ἀξιωμάτων μετάπτωσιν.
206aFr. 206a Kaynak: Halikarnassoslu Dionysios, Sözcüklerin Dizilişi Üzerine, s. 31 Reiske. Bu konu üzerine yazmaya karar verdiğimde, öncekilerin bu konuda bir şey söyleyip söylemediğini araştırdım; özellikle Stoa filozoflarına baktım, çünkü bu adamların anlatım alanına hiç de az özen göstermediklerini biliyordum; onlara hakkını vermek gerekir. Ama adı anılmaya değer kimselerden hiçbirinin, benim seçtiğim incelemeye dair ne büyük ne küçük bir şey derlediğini hiçbir yerde bulamadım. Khrysippos'un geride bıraktığı, Söz Bölümlerinin Dizilişi Üzerine başlıklı iki eser ise, kitapları okuyanların bildiği gibi, retorik değil diyalektik bir inceleme içerir. Bunlar doğru ve yanlış, mümkün ve imkânsız, olumsal, doğruluk değeri değişen, iki anlamlı ve bunlara benzer başka önermelerin dizilişi üzerinedir; siyasi söylevlere ise, hiç değilse dizilişin hedeflemesi gereken anlatım hazzına ya da güzelliğine, ne bir yarar ne de bir fayda katarlar. Bu yüzden bu incelemeden vazgeçtim. [Arnim'in eklediği eser listesi: Khrysippos, Basit Olmayan Önermeler Üzerine 1; Bağlaçlı Önerme Üzerine, Athenades'e, 2; Doğru Ayrık Önerme Üzerine, Gorgippides'e, 1; Doğru Şartlı Önerme Üzerine, Gorgippides'e, 4; Sonuç Çıkan Şeyler Üzerine Yazılana Karşı 1.]
Dionysius Halicarn. de compos. verb. p. 31. Re. Ἔγωγ’ οὖν ὅτε διέγνων συντάττεσθαι ταύτην τὴν ὑπόθεσιν, ἐζήτουν εἴ τι τοῖς πρότερον εἴρηται περὶ αὐτῆς, καὶ μάλιστα τοῖς ἀπὸ τῆς Στοᾶς φιλοσόφοις εἰδὼς τοὺς ἄνδρας οὐ μικρὰν φροντίδα τοῦ λεκτικοῦ τόπου πεποιημένους. δεῖ γὰρ αὐτοῖς τἀληθῆ μαρτυρεῖν. οὐδαμῆ δ’ οὐδὲν ὑπ’ οὐδενὸς εὑρὼν τῶν ὀνόματος ἠξιωμένων οὔτε μεῖζον οὔτ’ ἔλαττον συναχθὲν εἰς ἣν ἐγὼ προῄρημαι πραγματείαν, ἃς δὲ Χρύσιππος καταλέλοιπε συντάξεις διττάς, ἐπιγραφὴν ἐχούσας Περὶ τῆς συντάξεως τῶν τοῦ λόγου μερῶν οὐ ῥητορικὴν θεωρίαν ἐχούσας, ἀλλὰ διαλεκτικήν, ὡς ἴσασιν οἱ τὰς βίβλους ἀνεγνωκότες, ὑπὲρ ἀξιωμάτων συντάξεως, ἀληθῶν τε καὶ ψευδῶν καὶ δυνατῶν καὶ ἀδυνάτων, ἐνδεχομένων τε καὶ μεταπιπτόντων καὶ ἀμφιβόλων καὶ ἄλλων τινῶν τοιουτοτρόπων, οὐδεμίαν οὔτε χρείαν οὔτ’ ὠφέλειαν τοῖς πολιτικοῖς λόγοις συμβαλλομένων, εἰς γοῦν ἡδονὴν ἢ κάλλος ἑρμηνείας, ὧν δεῖ στοχάζεσθαι τὴν σύνθεσιν· ταύτης μὲν τῆς πραγματείας ἀπέστην. Huc pertinent ex libris Chrysippi: Περὶ τῶν οὐχ ἁπλῶν ἀξιωμάτων αʹ. Περὶ τοῦ συμπεπλεγμένου πρὸς Ἀθηνάδην βʹ. Περὶ ἀληθοῦς διεζευγμένου πρὸς Γοργιππίδην αʹ. Περὶ ἀληθοῦς συνημμένου πρὸς Γοργιππίδην δʹ. Πρὸς τὸ περὶ ἀκολούθων αʹ.
207Fr. 207 Kaynak: Magnesiali Diokles, Diogenes Laertios'un aktarımıyla, VII 71 vd. Basit olmayan önermelerden şartlı önerme, Khrysippos'un Diyalektik'te ve Diogenes'in Diyalektik Sanatı'nda dediği gibi, "eğer" şart bağlacıyla kurulan önermedir. Bu bağlaç, ikincinin birinciden çıktığını vaat eder: "Gündüzse, aydınlıktır" gibi. [Ardından Krinis'in Diyalektik Sanatı'na göre yarı şartlı önerme tarif edilir.] Bağlaçlı önerme, birtakım birleştirici bağlaçlarla birbirine bağlanmış önermedir: "Hem gündüzdür hem aydınlıktır" gibi. Ayrık önerme, "ya" ayırıcı bağlacıyla ayrılmış önermedir: "Ya gündüzdür ya gecedir" gibi. Bu bağlaç, önermelerden birinin yanlış olduğunu vaat eder. Sebep bildiren önerme, "çünkü" ile kurulan önermedir: "Gündüz olduğu için aydınlıktır" gibi; zira birincisi sanki ikincisinin sebebidir. "Daha çok"u bildiren önerme, "daha çok"u bildiren bağlaçla ve önermelerin arasına konan "-den" ile kurulan önermedir: "Gece olmaktan çok gündüzdür" gibi. "Daha az"ı bildiren önerme bunun tersidir: "Gündüz olmaktan az gecedir" gibi.
Diocles Magnes apud Diog. Laërt. VII 71. τῶν δ’ οὐχ ἁπλῶν ἀξιωμάτων συνημμένον μέν ἐστιν, ὡς ὁ Χρύσιππος ἐν ταῖς διαλεκτικαῖς φησι καὶ Διογένης ἐν τῇ διαλεκτικῇ τέχνῃ, τὸ συνεστὸς διὰ τοῦ εἰ συναπτικοῦ συνδέσμου· ἐπαγγέλλεται δὲ ὁ σύνδεσμος οὗτος ἀκολουθεῖν τὸ δεύτερον τῷ πρώτῳ, οἷον εἰ ἡμέρα ἐστί, φῶς ἐστι. (Deinde definitur τὸ παρασυνημμένον, ὡς ὁ Κρίνις φησίν ἐν τῇ διαλεκτικῇ τέχνῃ). 72. συμπεπλεγμένον δέ ἐστιν ἀξίωμα ὃ ὑπό τινων συμπλεκτικῶν συνδέσμων συμπέπλεκται, οἷον καὶ ἡμέρα ἐστὶ καὶ φῶς ἐστι. διεζευγμένον δέ ἐστιν, ὃ ὑπὸ τοῦ ἤτοι διαζευκτικοῦ συνδέσμου διέζευκται, οἶον, ἤτοι ἡμέρα ἐστὶν ἢ νύξ ἐστιν. ἐπαγγέλλεται δὲ ὁ σύνδεσμος οὗτος τὸ ἕτερον τῶν ἀξιωμάτων ψεῦδος εἶναι. αἰτιῶδες δέ ἐστιν ἀξίωμα τὸ συντασσόμενον διὰ τοῦ διότι, οἷον διότι ἡμέρα ἐστί, φῶς ἐστίν. οἱονεὶ γὰρ αἴτιόν ἐστι τὸ πρῶτον τοῦ δευτέρου. διασαφοῦν δὲ τὸ μᾶλλον ἀξίωμά ἐστι τὸ συνταττόμενον ὑπὸ τοῦ διασαφοῦντος τὸ μᾶλλον συνδέσμου καὶ τοῦ ⟨ἢ⟩ μέσου τῶν ἀξιωμάτων τασσομένου, οἷον μᾶλλον ἡμέρα ἐστὶν ἢ νύξ ἐστιν. διασαφοῦν δὲ τὸ ἧττον ἀξίωμά ἐστι τὸ ἐναντίον τῷ προκειμένῳ, οἷον ἧττον νύξ ἐστιν ἢ ἡμέρα ἐστίν.
208Fr. 208 Kaynak: Galenos, Diyalektiğe Giriş 4, s. 10, 13 Kalbfleisch. Söz, birbirinden ne çıkan ne de birbirini olumsuzlayarak çatışan başka şeyler hakkında söylenirse, böyle bir önermeye bağlaçlı önerme diyeceğiz; mesela "Dion geziniyor ve Theon sohbet ediyor." Bunlar ne çatıştığı ne de biri öbüründen çıktığı için birleştirme yoluyla ifade edilir. Bu yüzden bunları olumsuzladığımızda da o sözün ya olumsuz bir birleştirme ya da olumsuz bir bağlaçlı önerme olduğunu söyleyeceğiz; şimdiki konu bakımından olumsuz bağlaçlı önerme demekle olumsuz birleştirme demek arasında bir fark yoktur. — Ama Khrysippos'un okulundakiler burada da şeylerden çok sözcüklere dikkat ederek, birleştirici denen bağlaçlarla kurulan her önermeye, çatışan ya da birbirinden çıkan önermelerden kurulmuş olsa bile, bağlaçlı önerme derler. Öğretimde kesinlik gereken yerlerde adları özensizce kullanırlar, sözcüklerin farklı bir şey anlatmadığı yerlerde ise kendi kafalarından özel anlamlar koyarlar.
Galenus introductio dialectica 4 p. 10, 13 Kalbfl. εἰ δὲ ἐφ’ ἑτέρων λέγοιτο ⟨ἡ⟩ φωνὴ, ⟨ἂ⟩ μήτε ἀκολουθίαν ἔχει πρὸς ἄλληλα μήτε μάχην ἀποφατικήν, συμπεπλεγμένον καλέσομεν τὸ τοιοῦτον ἀξίωμα, καθάπερ ἐπὶ τοῦ Δίων περιπατεῖ καὶ Θέων διαλέγεται. ταυτὶ γὰρ οὔτε μάχην οὔτε ἀκολουθίαν ἔχοντα κατὰ συμπλοκὴν ἑρμηνεύεται. διὸ κἀπειδὰν ἀποφάσκωμεν αὐτά, τὸν λόγον ἐκεῖνον ἤτοι γε ἀποφατικὴν συμπλοκὴν ἢ ἀποφατικὸν εἷναι συμπεπλεγμένον φήσομεν· οὐδὲν γὰρ πρὸς τὸ παρὸν διαφέρει συμπεπλεγμένον λέγειν ἀποφατικὸν ἢ συμπλοκήν. — — ἀλλ’ οἱ περὶ Χρύσιππον, κἀνταῦθα τῇ λέξει μᾶλλον ἢ τοῖς πράγμασι προσέχοντες τὸν νοῦν, ἅπαντα τὰ διὰ τῶν συμπλεκτιαῶν καλουμένων συνδέσμων συνιστάμενα κἂν ἐκ μαχομένων ἢ ἀκολούθων, συμπεπλεγμένα καλοῦσιν, ἐν οἷς μὲν ἔγκειταί τις ἀκρίβεια διδασκαλίας, ἀμελῶς χρώμενοι τοῖς ὀνόμασιν, ἐν οἷς δὲ οὐδὲν διαφέρον αἱ φωναὶ σημαίνουσιν, αὐτοὶ νομοθετοῦντες ἴδια σημαινόμενα etc.
209Fr. 209 Kaynak: Deksippos, Aristoteles'in Kategoriler'i Şerhi, s. 22, 18 Busse. Diyoruz ki yalnız birleştirici bağlaçla yapılan söyleyişe "birleştirme" (symplokē) diyenler Stoacıların izinden gider. Aristoteles ise onlardan daha eskidir ve kendisinden öncekilerin kullanımına uyar; onlar sözün birden çok parçasının bir araya gelmesine "birleştirme" derlerdi.
Dexippus in Aristot. categ. p. 22, 18 Busse. φαμὲν δὴ ὅτι οἱ μόνην συμπλοκὴν τὴν μετὰ συμπλεκτικοῦ συνδέσμου προφορὰν λέγοντες τοῖς Στωϊκοῖς ἐπακολουθοῦσιν, ὧν ἀρχαιότερος Ἀριστοτέλης καὶ τῇ τῶν πρεσβυτέρων συνηθείᾳ χρώμενος, οἵτινες τὴν τῶν πλειόνων μερῶν τοῦ λόγου σύνοδον συμπλοκὴν ὠνόμαζον.
210Fr. 210 Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine 29, 1047c. Oysa o [Khrysippos] kendisi, on önermeden yapılabilecek birleştirmelerin sayısının bir milyonu aştığını söyler; ama ne kendisi bunu dikkatle araştırmıştır ne de doğrusunu bu işi bilenlerden öğrenmiştir. — Khrysippos'u bütün aritmetikçiler çürütür. Bunlardan biri olan Hipparkhos, onun hesabındaki yanılgının pek büyük olduğunu gösterir: olumlu bağlaçlı önermelerden 103.049, olumsuz olanlardan ise 310.952 tane çıktığını hesaplar. [Arnim, Plutarkhos'un Sofra Sohbetleri VIII 9'da hemen hemen aynı sözlerin geçtiğini belirtir.]
Plutarchus de Stoic. repugn. cp. 29 p. 1047c. Ἀλλὰ μὴν αὐτὸς (sc. Chrysippus) τὰς διὰ δέκα ἀξιωμάτων συμπλοκὰς πλήθει φησὶν ὑπερβάλλειν ἑκατὸν μυριάδας, οὔτε δι’ αὑτοῦ ζητήσας ἐπιμελῶς οὔτε διὰ τῶν ἐμπείρων τὸ ἀληθὲς ἱστορήσας etc. — — Χρύσιππον δὲ πάντες ἐλέγχουσιν οἱ ἀριθμητικοί. ὧν καὶ Ἵππαρχός ἐστιν, ἀποδεικνύων τὸ διάπτωμα τοῦ λογισμοῦ παμμέγεθες αὐτῷ γεγονός· εἴγε τὸ μὲν καταφατικὸν ποιεῖ συμπεπλεγμένων ἀξιωμάτων μυριάδας δέκα, καὶ πρὸς ταύταις τρισχίλια τεσσαράκοντα ἐννέα, τὸ δ’ ἀποφατικὸν ἐννακόσια πεντήκοντα δύο πρὸς τριάκοντα καὶ μιᾷ μυριάσι. Cf. Plut. Quaest. Conviv. VIII 9, ubi eadem fere verba recurrunt.
211Fr. 211 Kaynak: Sextus Empiricus, Matematikçilere Karşı VIII 124 vd. Bunlardan yola çıkarak bağlaçlı ve ayrık önermelere, genel olarak da basit olmayan önermelerin öbür türlerine geçmek mümkün olacaktır. — Çünkü bağlaçlı önermenin, içindeki her şey doğru olduğunda sağlam olduğunu söylerler, mesela "Gündüzdür ve aydınlıktır"; içinde yanlış bir şey bulunduğunda ise yanlış. [Sextus buna itiraz eder, sonra şöyle devam eder:] Ama günlük hayatta, derler, çoğu yeri sağlam, azıcık yeri yırtık bir giysiye, sağlam olan çoğu yerinden ötürü sağlam demeyiz, o azıcık yırtık yerinden ötürü yırtık deriz. Bunun gibi bağlaçlı önerme de, yalnız bir yanlışı ve birçok doğrusu olsa bile, o tek yanlıştan ötürü bütünüyle yanlış diye anılacaktır.
Sextus adv. math. VIII 124. ἐνέσται δὲ ἀπὸ τούτων καὶ ἐπὶ τὰ συμπεπλεγμένα καὶ ἐπὶ τὰ διεζευγμένα κοινῶς τε ἐπὶ τὰ λοιπὰ εἴδη τῶν οὐχ ἁπλῶν ἀξιωμάτων διαβαίνειν. - ὅταν λέγωσιν ὑγιὲς εἶναι συμπεπλεγμένον τὸ πάντ’ ἔχον ἐν αὑτῷ ἀληθῆ, οἷον τὸ ἡμέρα ἐστί καὶ φῶς ἐστι, ψεῦδος δὲ τὸ ἔχον ψεῦδος. Haec impugnat Sextus, deinde pergit 128. ἀλλ’ ὥσπερ ἐν τῷ βίῳ, φασί, τὸ κατὰ μὲν τὰ πλεῖστα μέρη ὑγιὲς ἱμάτιον, κατ’ ὀλίγον δὲ διεῤῥωγὸς οὐκ ἀπὸ τῶν πλείστων καὶ ὑγιῶν μερῶν ὑγιὲς εἶναι λέγομεν, ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ ὀλίγου καὶ διεῤῥωγότος διεῤῥωγός, οὕτω καὶ τὸ συμπεπλεγμένον, κἂν ἓν μόνον ἔχῃ ψεῦδος, πλείονα δὲ ἀληθῆ, λεχθήσεται τὸ ὅλον ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ψεῦδος.
212Fr. 212 Kaynak: Galenos, Basit İlaçların Karışımları ve Etkileri Üzerine II 16 (XI s. 499 Kühn). Khrysippos'un okulundakilerin "şartlı önerme" (aksiōma synēmmenon) dedikleri hipotetik öncül.
Galenus de simplic. medicam. II 16. Vol. XI p. 499 K. τὴν ὑποθετικὴν πρότασιν, ἣν οἱ περὶ τὸν Χρύσιππον ἀξίωμα συνημμένον ὀνομάζουσιν.
214Fr. 214 Kaynak: Sextus Empiricus, Matematikçilere Karşı VIII 88 vd. Stoacılar çelişik önermenin ne olduğunu bize pek açıklayamazlar. Şöyle derler: Çelişik önermeler, birinin öbüründen bir olumsuzlama kadar fazla olduğu önermelerdir; mesela "Gündüzdür" ile "Gündüz değildir". Çünkü "Gündüz değildir", "Gündüzdür" önermesinden "değil" olumsuzlaması kadar fazladır ve bu yüzden onunla çelişiktir. Ama çelişik önerme buysa, "Gündüzdür ve aydınlıktır" ile "Gündüzdür ve aydınlık değildir" de çelişik olacaktır; çünkü "Gündüzdür ve aydınlık değildir", "Gündüzdür ve aydınlıktır" önermesinden bir olumsuzlama kadar fazladır. Oysa onlara göre bunlar çelişik değildir. Demek ki birinin öbüründen bir olumsuzlama kadar fazla olduğu önermeler çelişik değildir. "Evet," derler, "ama ek olarak olumsuzlama birinin başına konmuşsa çelişiktirler [Yunancada olumsuzluk sözcüğü önermenin başına gelir]; çünkü o zaman olumsuzlama bütün önermeye hâkim olur. 'Gündüzdür ve aydınlık değildir'de ise olumsuzlama bütünün bir parçası olduğundan, bütünü olumsuz yapacak biçimde ona hâkim olmaz."
Sextus adv. math. VIII 88. οὐ πάνυ δέ γε δύνανται παραστῆσαι τὸ ἀντικείμενον ἡμῖν οἱ Στωϊκοί. - φασὶ γὰρ· ἀντικείμενά ἐστιν ὧν τὸ ἕτερον τοῦ ἑτέρου ἀποφάσει πλεονάζει, οἷον· ἡμέρα ἐστίν - οὐχ ἡμέρα ἐστίν. τοῦ γὰρ ἡμέρα ἐστίν’ ἀξιώματος τὸ 'οὐχ ἡμέρα ἐστίν’ ἀποφάσει πλεονάζει τῇ οὐχί', καὶ διὰ τοῦτ’ ἀντικείμενόν ἐστιν ἐκείνῳ. ἀλλ' εἰ τοῦτ’ ἐστι τὸ ἀντικείμενον, ἔσται καὶ τὰ τοιαῦτα ἀντικείμενα τό τε 'ἡμέρα ἐστίν ⟨καὶ φῶς ἐστίν’ καὶ τὸ 'ἡμέρα ἐστίν⟩ καὶ οὐχὶ φῶς ἐστιν.’ τοῦ γὰρ ἡμέρα ⟨ἐστίν καὶ φῶς⟩ ἐστιν ἀξιώματος ἀποφάσει πλεονάζει τὸ ⟨ἡμέρα ἐστίν καὶ⟩ οὐχὶ φῶς ἐστιν. οὐχὶ δέ γε κατ’ αὐτοὺς ταῦτα ἀντικείμενά ἐστιν· οὐκ ἄρα ἀντικείμενά ἐστιν ⟨ὧν⟩ τὸ ἕτερον τοῦ ἑτέρου ἀποφάσει πλεονάζει. ναί φασιν, ἀλλὰ σὺν τούτῳ ἀντικείμενά ἐστι, σὺν τῷ τὴν ἀπόφασιν προτετάχθαι τοῦ ἑτέρου· τότε γὰρ κυριεύει τοῦ ὅλου ἀξιώματος· ἐπὶ δὲ τοῦ ἡμέρα ἐστὶν καὶ οὐχὶ φῶς ἐστίν μέρος οὖσα τοῦ παντός, οὐ κυριεύει πρὸς τὸ ἀποφατικὸν ποιῆσαι τὸ πᾶν.
215Fr. 215 Kaynak: Magnesiali Diokles, Diogenes Laertios'un aktarımıyla, VII 73 vd. Ayrıca önermeler arasında, doğruluk ve yanlışlık bakımından birbiriyle çelişik olanlar vardır; bunlardan biri öbürünün olumsuzudur: "Gündüzdür" ile "Gündüz değildir" gibi. Doğru şartlı önerme, son bileşeninin çelişiği ön bileşeniyle çatışan önermedir: "Gündüzse, aydınlıktır" gibi. Bu doğrudur; çünkü son bileşenin çelişiği olan "Aydınlık değildir", "Gündüzdür" ile çatışır. Yanlış şartlı önerme, son bileşeninin çelişiği ön bileşeniyle çatışmayan önermedir: "Gündüzse, Dion geziniyor" gibi; çünkü "Dion gezinmiyor", "Gündüzdür" ile çatışmaz. [Ardından, Arnim'in Krinis'in fragmanları arasına koyduğu yarı şartlı önerme gelir.] Sebep bildiren önerme, doğru bir önermeyle başlayıp ondan çıkan bir önermeyle bitiyorsa, ama başlangıcı sonundan çıkmıyorsa doğrudur: "Gündüz olduğu için aydınlıktır" gibi. Çünkü "Gündüzdür"den "Aydınlıktır" çıkar, ama "Aydınlıktır"dan "Gündüzdür" çıkmaz. Sebep bildiren önerme, ya yanlış bir önermeyle başlıyorsa ya kendinden çıkan bir önermeyle bitmiyorsa ya da başlangıcı sonundan çıkıyorsa yanlıştır: "Gece olduğu için Dion geziniyor" gibi.
Diocles Magnes apud Diog. Laërt. VII 73. ἔτι τῶν ἀξιωμάτων κατά τε ἀλήθειαν καὶ ψεῦδος ἀντικείμενα ἀλλήλοις ἐστίν, ὧν τὸ ἕτερον τοῦ ἑτέρου ἐστὶν ἀποφατικόν, οἷον τὸ ἡμέρα ἐστίν καὶ τὸ οὐχὶ ἡμέρα ἐστίν. συνημμένον οὖν ἀληθές ἐστιν, οὗ τὸ ἀντικείμενον τοῦ λήγοντος μάχεται τῷ ἡγουμένῳ, οἷον εἰ ἡμέρα ἐστί, φῶς ἐστι. τοῦτο ἀληθές ἐστι· τὸ γὰρ οὐχὶ φῶς ⟨ἐστι⟩, ἀντικείμενον τῷ λήγοντι, μάχεται τῷ ἡμέρα ἐστί. συνημμένον δὲ ψεῦδός ἐστιν οὗ τὸ ἀντικείμενον τοῦ λήγοντος οὐ μάχεται τῷ ἡγουμένῳ, οἷον εἰ ἡμέρα ἐστί, Δίων περιπατεῖ. τὸ γὰρ οὐχὶ Δίων περιπατεῖ οὐ μάχεται τῷ ἡμέρα ἐστί. (sequitur παρασυνημμένον, quod inter Crinidis fragmenta posui.) αἰτιῶδες δὲ ἀληθὲς μέν ἐστιν, ὃ ἀρχόμενον ἀπὸ ἀληθοῦς εἰς ἀκόλουθον λήγει, οὐ μὴν ἔχει τῷ λήγοντι τὸ ἀρχόμενον ἀκόλουθον, οἷον διότι ἡμέρα ἐστί, φῶς ἐστι. τῷ μὲν γὰρ ἡμέρα ἐστίν ἀκολουθεῖ τὸ φῶς ἐστι, τῷ δὲ φῶς ἐστιν οὐχ ἕπεται τὸ ἡμέρα ἐστίν. αἰτιῶδες δὲ ψεῦδός ἐστιν ὃ ἤτοι ἀπὸ ψεύδους ἄρχεται ἢ μὴ εἰς ἀκόλουθον λήγει ἢ ἔχει τῷ λήγοντι τὸ ἀρχόμενον ἀκόλουθον, οἷον διότι νύξ ἐστι, Δίων περιπατεῖ.
216Fr. 216 Kaynak: Sextus Empiricus, Matematikçilere Karşı VIII 108 vd. Basit olmayan önermeler, iki kez alınan bir önermeden ya da farklı önermelerden oluşan ve bir ya da birkaç bağlacın hâkim olduğu önermelerdir. Şimdilik bunlardan şartlı denen önermeyi ele alalım. Bu önerme, iki kez alınan bir önermeden ya da farklı önermelerden "eğer" ya da "madem" bağlacıyla oluşur. İki kez alınan bir önermeden ve "eğer" bağlacından şöyle bir şartlı önerme oluşur: "Eğer gündüzse, gündüzdür." Farklı önermelerden ve "madem" bağlacından ise şöyle bir önerme: "Madem gündüzdür, aydınlıktır." Şartlı önermedeki önermelerden "eğer" ya da "madem" bağlacının bağlandığına ön bileşen ve birinci, öbürüne son bileşen ve ikinci denir. Bütün şartlı önerme ters sırayla söylense de, mesela "Aydınlıktır, madem gündüzdür" denince de bu böyledir: burada da "Aydınlıktır" ilk söylendiği hâlde son bileşen diye, "Gündüzdür" ise ikinci söylendiği hâlde, "madem" bağlacına bağlı olduğu için ön bileşen diye anılır. Kısaca söylemek gerekirse şartlı önermenin yapısı böyledir. Böyle bir önerme, içindeki ikincinin içindeki birinciden çıktığını ve ön bileşen varsa son bileşenin de olacağını vaat ediyor görünür. Bu yüzden bu vaat yerine gelir ve son bileşen ön bileşenden çıkarsa şartlı önerme de doğru olur; yerine gelmezse yanlış olur.
Sextus adv. math. VIII 108. καὶ δὴ οὐχ ἁπλᾶ μέν ἐστιν ἀξιώματα - ἅπερ ἐξ ἀξιώματος διαφορουμένου ἢ ἀξιωμάτων διαφερόντων συνέστηκε καὶ ἐν οἷς σύνδεσμος ἢ σύνδεσμοι ἐπικρατοῦσιν· λαμβανέσθω δὲ ἐκ τούτων ἐπὶ τοῦ παρόντος τὸ καλούμενον συνημμένον. τοῦτο τοίνυν συνέστηκεν ἐξ ἀξιώματος διαφορουμένου ἢ ἐξ ἀξιωμάτων διαφερόντων διὰ τοῦ εἰ ἢ εἴπερ σθνδέσμου· οἷον ἐκ διαφοπουμένου μὲν ἀξιώματος καὶ τοῦ εἰ συνέσμου τὸ τοιοῦτον σθνημμένον εἰ ἡμέρα ἐστίν, ἡμέρα ἐστί. ἐκ διαφερόντων δὲ ἀξιωμάτων καὶ διὰ τοῦ εἴπερ συνδέσμου τὸ οὕτως ἔχον εἴπερ ἡμέρα ἐστί, φῶς ἐστιν. τῶν δὲ ἐν τῷ συνημμένῳ ἀξιωμάτων τὸ μετὰ τὸν εἰ ἢ τὸν εἴπερ σύνδεσμον τεταγμένον ἡγούμενόν τε καὶ πρῶτον καλεῖται, τὸ δὲ λοιπὸν λῆγόν τε καὶ δεύτερον, καὶ ἐὰν ἀναστρόφως ἐκφέρηται τὸ ὅλον συνημμένον, οἷον οὕτως φῶς ἐστιν, εἴπερ ἡμέρα ἐστί· καὶ γὰρ ἐν τούτῳ λῆγον μὲν καλεῖται τὸ φῶς ἐστιν καίπερ πρῶτον ἐξενεχθέν, ἡγούμενον δὲ τὸ ἡμέρα ἐστίν, καίπερ δεύτερον λεγόμενον, διὰ τὸ μετὰ τὸν εἴπερ σύνδεσμον τετάχθαι. ἡ μὲν οὖν σύστασις τοῦ συνημμένου, ὡς ἐν συντόμῳ εἰπεῖν, ἐστὶ τοιαύτη, ἐπαγγέλλεσθαι δὲ δοκεῖ τὸ τοιοῦτον ἀξίωμα ἀκολουθεῖν τῷ ἐν αὐτῷ πρώτῳ τὸ ἐν αὐτῷ δεύτερον, καὶ ὄντος τοῦ ἡγουμένου ἔσεσθαι τὸ λῆγον. ὅθεν σῳζομένης μὲν τῆς τοιαύτης ἐπαγγελίας καὶ ἀκολουθοῦντος τῷ ἡγουμένῳ τοῦ λήγοντος ἀληθὲς γίνεται καὶ τὸ συνημμένον, μὴ σῳζομένης δὲ ψεῦδος.
217Fr. 217 Kaynak: Galenos, Diyalektiğe Giriş 3, s. 8, 11 Kalbfleisch. Bir şey olmadığı için başka bir şeyin olduğunu düşündüğümüzde, mesela gece olmadığı için gündüz olduğunu düşündüğümüzde — yeni filozoflardan [Stoacılardan] bazıları böyle bir önermeye ayrık önerme der; tıpkı bitişiklik yoluyla oluştuğunu söylediğimiz hipotetik öncüllerin öbür türüne şartlı önerme dedikleri gibi [yukarıda: bir şeyin var olduğuna başka bir şey yüzünden, yani bitişiklik yoluyla inanıldığında]. Ama "ayrık" adı, "ya" bağlacıyla kurulan önermelere (bölücü öncüller dediğimiz önermelere) daha uygun düşer — "ya" bağlacının tek heceyle mi iki heceyle mi söylendiği fark etmez —; "şartlı" adı ise "eğer" ya da "madem" ile kurulanlara uygundur, çünkü bunlar da aynı şeyi anlatır. Öyle ki "Gündüzse, güneş yerin üstündedir" gibi bir söz, en azından yeni filozoflara göre şartlı önerme diye anılır. — "Ya gündüzdür ya gecedir" gibi sözler de yeni filozoflarda ayrık önerme diye anılır.
Aynı eserde (14, s. 32, 13 Kalbfleisch): Stoacılar bitişiklik yoluyla olan öncüllere şartlı önerme, bölme yoluyla olanlara ayrık önerme derler; şartlı önermeye göre iki, ayrık önermeye göre de iki kıyas kurulduğu konusunda da hemfikirdirler. — Demek ki Khrysippos'un okulunun önderlerine göre üçüncü ispatsız kıyas, olumsuz bir bağlaçlı önermeden ve onun içindeki önermelerden birinden yola çıkarak geri kalanın çelişiğini sonuç olarak çıkaran kıyastır.
Homeros Üzerine Sözcük Ayrıştırmaları (Cramer, Anecdota Oxoniensia I s. 188): "Ē" bağlacı yumuşak soluk ve keskin vurguyla yazıldığında üç anlama gelir: ya ayırıcıdır ya yarı ayırıcıdır ya da açıklayıcıdır. — Birbirlerinden farkları nedir? Ayırıcı olan, sözü edilen şeylerden yalnız birini seçer, öbürünü ortadan kaldırır: "Ya gündüzdür ya gece" (yalnız biri; çünkü ikisi birden olamaz). — Yarı ayırıcı olan ise ikisini birden de kapsayabilir; mesela "Kürek çeken ya küreği kendine çeker ya da ileri iter" dediğimizde (çünkü ikisini de yapar). — Bir de açıklayıcı "ē" vardır; Stoacılar buna çürütücü der. Şöyle: "Ben halkın kurtulmasını isterim, yok olmasından ziyade." Burada "ē", "ēper" (-den ziyade) anlamındadır. Söz, Agamemnon'un karakterine uygun olarak söylenir.
Galenus introductio dialectica cp. 3 p. 8, 11 Kalbfl. ἐπειδὰν διότι μὴ ἔστι τόδε, εἶναι τόδε νοῶμεν, οἷον ⟨ὅτι⟩ νὺξ οὐκ ἔστιν, ἡμέραν εἶναι — — διεζευγμένον ἀξίωμά τισι τῶν νεωτέρων φιλοσόφων (scil. Stoicis) ὀνομάζεται, καθάπερ γε καὶ συνημμένον τὸ ἕτερον εἶδος τῶν προτάσεων τῶν ὑποθετικῶν ἃς κατὰ συνέχειαν ἐλέγομεν γίγνεσθαι (cf. supra: ἐπειδὰν ὑπάρχον τι πιστεύηται δι’ ἕτερον ὑπάρχειν ἢ κατὰ συνέχειαν), οἰκειοτέρα δέ ἐστι λέξις τὸ [τὰ] διεζευγμένον τοῖς ἀξιώμασιν (ἃς δηλονότι διαιρετικὰς προτάσεις ἔφαμεν ὀνομάζεσθαι) ⟨τοῖς⟩ διὰ τοῦ ἤτοι συνδέσμου (διαφέρει δὲ οὐδὲν ἢ διὰ μιᾶς συλλαβῆς λέγειν ἢ διὰ δυοῖν ἤτοι)· συνημμένον δὲ ⟨τοῖς⟩ διὰ τοῦ εἰ ⟨ἢ ἐπεὶ⟩, εἴπερ ἓν καὶ οὗτοι σημαίνουσιν· ὡς ὀνομάζεσθαι τὸν μὲν τοιοῦτον λόγον εἰ ἡμέρα ἐστίν, ὁ ἥλιος ὑπὲρ γῆς ἐστιν συνημμένον ἀξίωμα κατά γε τοὺς νεωτέρους φιλοσόφους. — — τοὺς δέ γε τοιούτους ἤτοι γ’ ἡμέρα ἐστὶν ἢ νύξ ἐστι διεζευγμένον μὲν ἀξίωμα παρὰ τοῖς νεωτέροις φιλοσόφοις etc. ibid. 14 p. 32, 13 Kalbfl. καλοῦσι δὲ τὰς μὲν κατὰ συνέχειαν (scil. προτάσεις) οἱ Στωϊκοὶ συνημμένα ἀξιώματα, τὰς δὲ κατὰ διαίρεσιν διεζευγμένα, καὶ συμφωνεῖταί γε αὐτοῖς δύο μὲν γίγνεσθαι συλλογισμοὺς κατὰ τὸ συνημμένον ἀξίωμα, δύο δὲ κατὰ τὸ διεζευγμένον. — — τρίτον οὖν ἀναπόδεικτον τῶν περὶ τὸν Χρύσιππον ἡγουμένων ἐξ ἀποφατικοῦ συμπεπλεγμένου καὶ θατέρου τῶν ἐν αὐτῷ τὸ ἀντικείμενον τοῦ λοιποῦ περαίνοντα etc. Epimerismi Homer. Cramer. Anecd. Ox. I p. 188. ὁ ἢ σύνδεσμος ψιλούμενος καὶ ὀξυνόμενος σημαίνει τρία· ἢ διαζευκτικός ἐστιν ἢ ὑποδιαζευκτικὸς ἢ διασαφητικός — — τί διαφέρουσιν ἀλλήλων; ὅτι ὁ μὲν διαζευκτικὸς τὸ ἕτερον μόνον τῶν ὑποκειμένων αἱρεῖται, τὸ δὲ ἕτερον ἀναιρεῖ· ἢ ἡμέρα ἐστὶν ἢ νύξ (τὸ ἕτερον μόνον· οὐ γὰρ δύναται ἀμφότερα) — — ὁ δὲ παραδιαζευκτικὸς καὶ ἀμφότερα δύναται παραλαμβάνειν, ἐπειδὰν οὕτω λέγωμεν ἐρέσσων ἢ ἐπισπᾶται τὴν κώπην ἢ ἀπωθεῖται (ἀμφότερα γὰρ ποιεῖ) — — ἔστι δὲ καὶ διασαφητικός, ὁ ἐλεγκτικὸς καλούμενος παρὰ τοῖς Στωϊκοῖς, οὕτως λύσεις βούλομ’ ἐγὼ λαὸν σόον ἔμμεναι ἢ ἀπολέσθαι. ἔστι γὰρ ἤπερ ἀπολέσθαι. ἐν ἤθει δὲ λέγεται ὑπὸ τοῦ Ἀγαμέμνονος.
220Fr. 220 Kaynak: Galenos, Diyalektiğe Giriş 5, s. 12, 3 Kalbfleisch. Bazı önermelerde birden çoğunun, hatta hepsinin doğru olması mümkündür, ama birinin doğru olması zorunludur. Bazıları bu tür önermelere yarı ayrık önerme der; çünkü ayrık önermelerde, ister iki basit önermeden ister daha çoğundan oluşsunlar, yalnız biri doğrudur.
Galenus introductio dialectica 5 p. 12, 3 Kalbfl. ⟨ἐν⟩ ἐνίοις δ' ἀξιώμασιν ἐγχωρεῖ μὲν εἶναι καὶ πλείω καὶ πάντα, μὴ μόνον ἕν, ἀναγκαῖον δ’ ἐστὶ τὸ ἓν ὑπάρχειν· ὀνομάζουσι δ’ ἔνιοι τὰ τοιαῦτα παραδιεζευγμένα, τῶν διεζευγμένων ἓν μόνον ἐχόντων ἀληθές, ἄν τ’ ἐκ δυοῖν ἀξιωμάτων ἁπλῶν ἄν τ’ ἐκ πλειόνων συγκέηται.