Khrysippos · Khrysippos: Mantık ve Fizik Fragmanları
Felsefe Nedir? Felsefenin Kısımları ve Bunların Sırası
35Fr. 35 Kaynak: Aetios, Görüşler I, Giriş 2. Stoacılar bilgeliğin ilahi ve insani şeylerin epistēmēsi, felsefenin ise elverişli bir tekhnē için yapılan çalışma olduğunu söylediler. Elverişli olan, tek ve en yüce olan aretēdir; en genel aretēler ise üçtür: fizik, ahlak ve mantık. Bu sebeple felsefe de üç kısımlıdır: bir kısmı fizik, bir kısmı ahlak, bir kısmı mantıktır. Evreni ve evrende bulunanları araştırırken fizik; insan hayatıyla uğraşan kısım ahlak; logosla ilgili olan kısım da mantıktır, buna diyalektik de derler.
Aëtii Placita I. Prooem. 2 (D G p. 273, 11). Οἱ μὲν οὖν Στωϊκοὶ ἔφασαν τὴν μὲν σοφίαν εἶναι θείων τε καὶ ἀνθρωπίνων ἐπιστήμην, τὴν δὲ φιλοσοφίαν ἄσκησιν ἐπιτηδείου τέχνης· ἐπιτήδειον δὲ εἶναι μίαν καὶ ἀνωτάτω τὴν ἀρετήν, ἀρετὰς δὲ τὰς γενικωτάτας τρεῖς, φυσικὴν ἠθικὴν λογικήν· δι’ ἣν αἰτίαν καὶ τριμερής ἐστιν ἡ φιλοσοφία, ἧς τὸ μὲν φυσικόν, τὸ δὲ ἠθικόν, τὸ δὲ λογικόν· καὶ φυσικὸν μὲν ὅταν περὶ κόσμου ζητῶμεν καὶ τῶν ἐν κόσμῳ, ἠθικὸν δὲ τὸ κατησχολημένον περὶ τὸν ἀνθρώπινον βίον, λογικὸν δὲ τὸ περὶ τὸν λόγον, ὃ καὶ διαλεκτικὸν καλοῦσιν.
36Fr. 36 Kaynak: Sextos Empeirikos, Matematikçilere Karşı IX 13. Felsefenin bilgelik peşinde bir uğraş, bilgeliğin de ilahi ve insani işlerin epistēmēsi olduğunu söylerler.
Sextus adv. math. IX 13. τὴν φιλοσοφίαν φασὶν ἐπιτήδευσιν εἶναι σοφίας, τὴν δὲ σοφίαν ἐπιστήμην θείων τε καὶ ἀνθρωπίνων πραγμάτων.
37Fr. 37 Kaynak: Diogenes Laertios VII 39. Felsefe öğretisinin üç kısımlı olduğunu söylerler: bir kısmı fizik, bir kısmı ahlak, bir kısmı mantıktır. Bu bölümlemeyi ilk yapan Zenon'dur … ve Khrysippos da Logos Üzerine'nin birinci kitabında ve Fizik'in birinci kitabında böyle böler. … Bu kısımlara Apollodoros "alanlar" (topoi), Khrysippos ile Eudromos "türler" (eidē), başkaları da "cinsler" der.
Diog. Laërt. VII 39. Τριμερῆ φασίν εἶναι τὸν κατὰ φιλοσοφίαν λόγον· εἶναι γὰρ αὐτοῦ τὸ μέν τι φυσικόν, τὸ δὲ ἠθικόν, τὸ δὲ λογικόν. Οὕτω δὲ πρῶτος διεῖλε Ζήνων — — καὶ Χρύσιππος ἐν τῷ πρώτῳ περὶ λόγου καὶ ἐν τῇ πρώτῃ τῶν φυσικῶν. — — ταῦτα δὲ τὰ μέρη ὁ μὲν Ἀπολλόδωρος τόπους καλεῖ, ὁ δὲ Χρύσιππος καὶ Εὕδρομος εδη. ἄλλοι γένη.
38Fr. 38 Kaynak: Sextos Empeirikos, Matematikçilere Karşı VII 16. Felsefenin bir kısmının fizik, bir kısmının ahlak, bir kısmının mantık olduğunu söyleyenler… Bu bölümlemeye en açık biçimde Ksenokrates'in çevresi, Peripatos'tan gelenler ve bir de Stoa'dan gelenler bağlı kalır. Bu yüzden felsefeyi, haklı olarak, her türlü meyveyi veren bir bahçeye benzetirler: bitkilerin yüksekliği fiziğe, meyvelerin lezzeti ahlaka, duvarların sağlamlığı mantığa karşılık gelir. Bazıları da felsefenin bir yumurtaya benzediğini söyler: ahlak, kimilerinin civcivin kendisi saydığı sarıya; fizik, sarının besini olan aka; mantık da dıştaki kabuğa benzer. (Poseidonios ise felsefenin kısımlarının birbirinden ayrılamadığını, oysa bitkilerin meyvelerden ayrı düşünüldüğünü, duvarların da bitkilerden ayrı durduğunu göz önüne alarak felsefeyi daha çok bir canlıya benzetmeyi uygun bulmuştur: fiziği kana ve ete, mantığı kemiklere ve sinirlere, ahlakı da psykhēye.) Diogenes Laertios VII 40: Felsefeyi bir canlıya benzetirler: mantığı kemiklere ve sinirlere, ahlakı daha etli kısımlara, fiziği psykhēye benzetirler. Ya da bir yumurtaya: dıştaki kısım mantık, ondan sonra gelen ahlak, en içteki fiziktir. Ya da her ürünü veren bir tarlaya: çevresindeki çit mantık, ürünü ahlak, toprağı ya da ağaçları fiziktir. Ya da iyi surlarla çevrilmiş ve logosa göre yönetilen bir şehre.
Sextus adv. math. VII 16. οἱ εἰπόντες τῆς φιλοσοφίας τὸ μέν τι εἶναι φυσικόν, τὸ δὲ ἠθικόν, τὸ δὲ λογικόν· — — ῥητότατα δὲ οἱ περὶ Ξενοκράτην καὶ οἱ ἀπὸ τοῦ περιπάτου, ἔτι δὲ οἱ ἀπὸ τῆς Στοᾶς ἔχονται τῆσδε τῆς διαιρέσεως. ἐνθένδε πιθανῶς ὁμοιοῦσι τὴν φιλοσοφίαν παγκάρπῳ ἀλωῇ, ἵνα τῇ μὲν ὑψηλότητι τῶν φυτῶν εἰκάζηται τὸ φυσικόν, τῷ δὲ νοστίμῳ τῶν καρπῶν τὸ ἠθικόν, τῇ δὲ ὀχυρότητι τῶν τειχῶν τὸ λογικόν. οἱ δὲ ὠῷ φασιν αὐτὴν εἶναι παραπλήσιον· ἐῴκει γὰρ τῇ μὲν λεκίθῳ, ἥν τινες νεοττὸν ὑπάρχειν λέγουσι, τὰ ἠθικά, τῷ δὲ λευκῷ, ὃ δὴ τροφή ἐστι τῆς λεκίθου, τὰ φυσικά, τῷ δὲ ἔξωθεν ὀστρακώδει τὰ λογικά (ὁ δὲ Ποσειδώνιος, ἐπεὶ τὰ μὲν μέρη τῆς φιλοσοφίας ἀχώριστά ἐστιν ἀλλήλων, τὰ δὲ φυτὰ τῶν καρπῶν ἕτερα θεωρεῖται καὶ τὰ τείχη τῶν φυτῶν κεχώρισται, ζῴῳ μᾶλλον εἰκάζειν ἠξίου τὴν φιλοσοφίαν, αἵματι μὲν καὶ σαρξὶ τὸ φυσικόν, ὀστέοις δὲ καὶ νεύροις τὸ λογικόν, ψυχῇ δὲ τὸ ἠθικόν). Diog. Laërt. VII 40. εἰκάζουσι δὲ ζῴῳ τὴν φιλοσοφίαν, ὀστοῖς μὲν καὶ νεύροις τὸ λογικὸν προσομοιοῦντες, τοῖς δὲ σαρκωδεστέροις τὸ ἠθικόν, τῇ δὲ ψυχῇ τὸ φυσικόν· ἢ πάλιν ὠῷ· τὰ μὲν γὰρ ἐκτὸς εἶναι τὸ λογικόν, τὰ δὲ μετὰ ταῦτα τὸ ἠθικόν, τὰ δ’ ἐσωτάτω τὸ φυσικόν· ἢ ἀγρῷ παμφόρῳ· οὗ τὸν μὲν περιβεβλημένον φραγμὸν τὸ λογικόν, τὸν δὲ καρπὸν τὸ ἠθικόν, τὴν δὲ γῆν ἢ τὰ δένδρα τὸ φυσικόν· ἢ πόλει καλῶς τετειχισμένῃ καὶ κατὰ λόγον διοικουμένῃ.
39Fr. 39 Kaynak: Philon, Tarım Üzerine 14–16. Eskiler, üç katlı olduğu için felsefe öğretisini bir tarlaya benzetmişler: fizik kısmını ağaçlara ve bitkilere, ahlak kısmını —bitkiler de onlar için vardır— meyvelere, mantık kısmını da çite ve çevre duvarına. … [Çünkü mantık öteki kısımları korur:] iki anlamlı ve muğlak sözleri açıp serdiğinde, safsatalardan gelen inandırıcılıkları çözdüğünde ve kolayca yoldan çıkaran aldatmacayı … en açık sözlerle ve kuşku götürmez ispatlarla ortadan kaldırdığında, nousu düzlenmiş bir balmumu gibi yapar; onu tabiat incelemesinin ve ahlak terbiyesinin … izlerini almaya hazır hâle getirir.
Philo de agricultura § 14 Vol. II p. 97, 24 Wendl. Τὸν γοῦν κατὰ φιλοσοφίαν λόγον τρίδυμον ὄντα τοὺς παλαιοὺς ἀγρῷ φασιν ἀπεικάσαι, τὸ μὲν φυσικὸν αὐτοῦ δένδροις καὶ φυτοῖς παραβάλλοντας, τὸ δὲ ἠθικὸν καρποῖς, ὧν ἕνεκα καὶ τὰ φυτά, τὸ δ’ αὖ λογικὸν φραγμῷ καὶ περιβόλῳ — — (quod ceteris partibus praesidio est) § 16. τὰς γὰρ διπλᾶς καὶ ἀμφιβόλους ὅταν ἐξαπλοῖ λέξεις καὶ τὰς διὰ τῶν σοφισμάτων πιθανότητας ἐπιλύῃ καὶ τὴν εὐπαράγωγον ἀπάτην — — ἀναιρῇ, διὰ λόγων ἐμφαντικωτάτων καὶ ἀποδείξεων ἀνενδοιάστων, ὥσπερ κηρὸν λελειασμένον τὸν νοῦν ἀπεργάζεται, ἕτοιμον δέχεσθαι τούς τε φυσιολογίας καὶ τοὺς ἠθοποιΐας — — χαρακτῆρας.
40Fr. 40 Kaynak: Origenes, Matta İncili Şerhi. Bakalım, kutsal Yazı'ya göre olan tabiat bilgisine bağ diyebilir miyiz? Hakiki tabiat bilgisine uyan, aretē içinde ve en güzel huylarla meyve veren hayatın bağın meyvesi olduğunu; mantık alanının (ve Yazı'nın bütün lafzının) da bağı dışarıdan çevreleyen çit olduğunu söyleyebilir miyiz? …
Origenes comment. in Matthaeum Vol. III p. 778 Delarue. καὶ ὅρα εἰ δυνάμεθα τὴν μὲν κατὰ τὴν θείαν γραφὴν φυσιολογίαν τὸν ἀμπελῶνα εἰπεῖν· τὸν δὲ ἀκόλουθον τῇ ἀληθεῖ φυσιολογίᾳ βίον ἐν ἀρετῇ καὶ καλλίστοις ἤθεσι καρποφοροῦντα λέγειν εἶναι τὸν τοῦ ἀμπελῶνος καρπόν· τὸν δὲ λογικὸν τόπον (καὶ πᾶν τὸ γράμμα τῆς γραφῆς) τὸν φραγμὸν εἶναι τοῦ ἀμπελῶνος περικείμενον ἔξωθεν etc.
41Fr. 41 Kaynak: Diogenes Laertios VII 40. Bazılarının söylediğine göre [felsefenin üç kısmından] hiçbiri ötekinden önce gelmez, kısımlar birbirine karışmıştır; öğretimi de karışık olarak yaparlardı.
Diog. Laërt. VII 40. καὶ οὐθὲν μέρος (ex tribus philosophiae partibus) τοῦ ἑτέρον προκεκρίσθαι, καθ’ ἅ τινες αὐτῶν φασιν, ἀλλὰ μεμῖχθαι αὐτά. καὶ τὴν παράδοσιν μικτὴν ἐποίουν.
42Fr. 42 Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine 9, 1035a. Khrysippos'a göre gençler önce mantık derslerini, ikinci olarak ahlak derslerini, bunlardan sonra da fizik derslerini dinlemeli; fiziğin içinde de tanrılar üzerine olan bahsi en sona almalıdır. Bunu pek çok kez söylediği için Hayat Tarzları Üzerine'nin dördüncü kitabında kelimesi kelimesine yazdıklarını aktarmak yeter: "Öncelikle bana öyle geliyor ki, eskilerin doğru olarak söylediklerine uygun olarak, filozofun incelemeleri üç cinstir: kimi mantıkla, kimi ahlakla, kimi fizikle ilgilidir. Sonra bunlardan önce mantıkla ilgili olanlar, ikinci olarak ahlakla ilgili olanlar, üçüncü olarak da fizikle ilgili olanlar sıralanmalıdır. Fizikle ilgili olanların en sonunda da tanrılar üzerine olan bahis gelmelidir; bu yüzden bu bahsin öğretilmesine 'erginlenme' (teletē) adını da vermişlerdir."
Plut. de Stoic. repugn. c. 9 p. 1035a. Ὁ Χύσιππος οἴεται δεῖν τῶν λογικῶν πρῶτον ἀκεοᾶσθαι τοὺς νέους, δεύτερον δὲ τῶν ἠθικῶν, μετὰ δὲ ταῦτα τῶν φυσικῶν, ὡσαύτως δὲ τούτοις τὸν περὶ θεῶν λόγον ἔσχατον παραλαμβάνειν. Πολλάκις δὲ τούτων ὑπ’ αὐτοῦ λεγομένων, ἀρκέσει παραθέσθαι τὰ ἐν τῷ τετάρτῳ περὶ Βίων ἔχοντα κατὰ λέξιν οὕτω· Πρῶτον μὲν οὖν δοκεῖ μοι, κατὰ τὰ ὀρθῶς ὑπὸ τῶν ἀρχαίων εἰρημένα, τρία γένη τῶν τοῦ φιλοσοφου θεωρημάτων εἶναι· τὰ μὲν λογικά, τὰ δὲ ἠθικα, τὰ δὲ φυσικά· εἶτα τούτων δεῖν τάττεσθαι πρῶτα μὲν τὰ λογικά, δεύτερα δὲ τὰ ἠθικά, τρίτα δὲ τὰ φυσικά· τῶν δὲ φυσικῶν ἔσχατος εἶναι ὁ περὶ τῶν θεῶν λόγος, διὸ καὶ τελετὰς ἠγόρευσαν τὰς τούτου παραδόσεις.
43Fr. 43 Kaynak: Diogenes Laertios VII 40. Başkaları ise önce mantığı, ikinci olarak fiziği, üçüncü olarak da ahlakı koyarlar. Bunlar arasında Logos Üzerine'de Zenon ve Khrysippos da vardır …
Diog. Laërt. VII 40. ἄλλοι δὲ πρῶτον μὲν τὸ λογικὸν τάττουσι· δεύτερον δὲ τὸ φυσικόν· καὶ τρίτον τὸ ἠθικόν. ὧν ἐστι Ζήνων ἐν τῷ περὶ λόγου καὶ Χρύσιππος etc.
44Fr. 44 Kaynak: Sextos Empeirikos, Matematikçilere Karşı VII 22. Stoa'dan gelenler de mantığın başta geldiğini, ahlakın ikinci sırada olduğunu, fiziğin ise en sona konduğunu söylerler. Çünkü önce nousu, kendisine aktarılanları kolay sarsılmayacak biçimde koruyabilmesi için sağlama almak gerekir; düşünceyi tahkim eden de diyalektik alanıdır. İkinci olarak, huyların iyileşmesi için ahlak incelemesinin ana hatları çizilmelidir; çünkü mantık yetisi önceden temel olarak bulunduğunda bu incelemeyi benimsemek tehlikesizdir. Fizik incelemesi ise en sona getirilmelidir; çünkü o daha ilahidir ve daha derin bir dikkat ister.
Sextus adv. math. VII 22. οἱ δὲ ἀπὸ τῆς Στοᾶς καὶ αὐτοὶ ἄρχειν μέν φασι τὰ λογικά, δευτερεύειν δὲ τὰ ἠθικά· τελευταῖα δὲ τετάχθαι τὰ φυσικά. πρῶτον γὰρ δεῖν κατησφαλίσθαι τὸν νοῦν εἰς δυσέκκρουστον τῶν παραδιδομένων φυλακήν· ὀχυρωτικὸν δὲ εἶναι τῆς διανοίας τὸν διαλεκτικὸν τόπον· δεύτερον δὲ ὑπογράφειν τὴν ἠθικὴν θεωρίαν πρὸς βελτίωσιν τῶν ἠθῶν· ἀκίνδυνος γὰρ ἡ παραδοχὴ ταύτης ἐπὶ προϋποκειμένῃ τῇ λογικῇ δυνάμει· τελευταίαν δὲ ἐπάγειν τὴν φυσικὴν θεωρίαν· θειοτέρα γάρ ἐστι καὶ βαθυτέρας δεῖται τῆς ἐπιστάσεως.
46Fr. 46 Kaynak: Galenos, Kendi Kitapları Üzerine 11. Diyorum ki filozoflar, yani Peripatetikler, Stoacılar ve Platoncular, mantık incelemesinde hem birbirlerinden ayrılırlar hem de her okulun mensupları kendi aralarında ayrılır. Peripatetikler arasındaki anlaşmazlık bir bakıma küçüktür; Stoacılar ve Platoncular arasındaki ise büyüktür.
Galenus de libris propriis 11. Vol. XIX p. 40 K. ἀλλήλοις μὲν λέγω διαφέρεσθαι τοὺς φιλοσόφους ἐν τῇ λογικῇ θεωρίᾳ, τοὺς Περιπατητικούς τε καὶ Στωϊκοὺς καὶ Πλατωνικούς· ἑαυτῶν δὲ πάλιν ἰδίᾳ τοὺς καθ’ ἑκάστην αὐτῶν· μικρὰ μὲν δή πώς ἐστιν ἡ παρὰ τοῖς Περιπατητικοῖς διαφωνία, μεγάλη δὲ παρὰ τοῖς Στωϊκοῖς καὶ Πλατωνικοῖς.
47Fr. 47 Kaynak: Galenos, Nabız Farkları Üzerine II 4. Bu adı hiçbir Yunan yazarında bulamadım; bu yüzden Arkhigenes'in onu hangi şey için koyduğunu da bilmiyorum. Üstelik o, Khrysippos'un diyalektikte koyduğu adlar için yaptığı gibi, kendi terimleri üzerine bir kitap da yazmamıştır.
Galenus de differentia pulsuum II 4. Vol. VIII 578. οὐδὲ γὰρ εὖρον τοὔνομα παρά τινι τῶν Ἐλλήνων· ὥστε οὐδὲ καθ’ οὗ τέτακται πράγματος ὑπ’ Ἀρχιγένους ἐπίσταμαι, καὶ ταῦτα μηδὲ γράψαντος αὐτοῦ βιβλίον περὶ τῆς ἰδίας διαλέκτου, καθάπερ Χρύσιππος ὑπὲρ ὧν ἔθετο κατὰ τὴν διαλεκτικὴν ὀνομάτων.
48Fr. 48 Kaynak: Diogenes Laertios VII 41–42. Bazıları mantık kısmının iki epistēmēye ayrıldığını söyler: retoriğe ve diyalektiğe. … Retorik, uzun anlatımla ilerleyen sözlerde iyi konuşmanın epistēmēsidir; diyalektik ise soru ve cevapla ilerleyen sözlerde doğru tartışmanın epistēmēsidir. Bu yüzden diyalektiği şöyle de tarif ederler: doğrunun, yanlışın ve ne doğru ne yanlış olanın epistēmēsi.
Diog. Laërt. VII 41. τὸ δὲ λογικὸν μέρος φασὶν ἔνιοι εἰς δύο διαιρεῖσθαι ἐπιστήμας, εἰς ῥητορικὴν καὶ εἰς διαλεκτικήν. — — 42. τήν τε ῥητορικὴν ἐπιστήμην οὖσαν τοῦ εὖ λέγειν περὶ τῶν ἐν διεξόδῳ λόγων καὶ τὴν διαλεκτικὴν τοῦ ὀρθῶς διαλέγεσθαι περὶ τῶν ἐν ἐρωτήσει καὶ ἀποκρίσει λόγων· ὅθεν καὶ οὕτως αὐτὴν ὁρίζονται· ἐπιστήμην ἀληθῶν καὶ ψευδῶν καὶ οὐδετέρων.
49Fr. 49 Kaynak: Ammonios, Aristoteles'in Birinci Analitikler'i Şerhi, s. 8, 20 Wallies. Stoacılar mantığın felsefenin aleti diye anılmasını kabul etmedikleri gibi, onun herhangi bir parçası (morion) diye anılmasını da kabul etmez, bir kısmı (meros) diye anılmasını isterler. Aynı eser, s. 9, 1: Stoacılar, mantığı bizzat felsefenin doğurduğunu ve bu bakımdan onun felsefenin bir kısmı olacağını söylerler. Mantığın felsefenin bir kısmı olduğunu kanıtladıklarını sandıkları buna benzer başka birçok çürük kanıt da ileri sürerler. Bunların çoğunu bir yana bırakıp en sağlam ve en keskin saydıkları kanıtı anmak gerekir. Şöyle kıyas yaparlar: Bir tekhnē, başka hiçbir tekhnēnin kısmı ya da parçası olmayan bir şeyi kullanıyorsa, o şey mutlaka bu tekhnēnin ya kısmı ya da parçasıdır. Örneğin, derler, hekimlik cerrahiyi kullanır; başka hiçbir tekhnē cerrahiyi kısım ya da parça olarak kullanmadığına göre, cerrahi hekimliğin aleti değildir. Felsefe de, der, mantığı kullanır; mantık ise başka hiçbir tekhnēnin kısmı ya da parçası değildir; öyleyse mantık felsefenin aleti değil, ya kısmı ya da parçasıdır. Biri, başka tekhnēlerin de mantığı kullandığını, hekimliğin de öbür bütün tekhnēlerin de kıyas kullandığını söylerse, şöyle cevap veririz: Onlar da kullanır, ama yöntemlerin epistēmēsine sahip değillerdir ve asıl uğraşları bu değildir. Örneğin hekimin asıl uğraşı kıyas yöntemi değildir; kıyas yöntemine hekimliğin kısmı ya da parçası da diyemezsin. Hekim, hekimlik bilgilerini ispat etmesine ne kadarı yarıyorsa o kadarını diyalektikçiden bir alet olarak alır. Filozof ise bu yöntemin epistēmēsine olabildiğince sahiptir. Stoacılar, sandıklarına göre, mantığın bir alet olmadığını böyle kanıtlarlar. Geriye onun bir parça değil, bir kısım olduğunu göstermek kalıyor. Şöyle derler: Pratik kısmın üç parçasının malzemesi insani şeylerdir, gayesi ise devlet adamının sağlamaya çalıştığı şey, yani insan hayatının saadetidir. Teorik kısmın parçalarının malzemesi ise ilahi şeylerdir, gayesi de teorik saadettir. Mantık incelemesinin ise ne malzemesi ne de gayesi bunlarla aynıdır: malzemesi sözler, gayesi ispat yöntemlerinin bilgisidir; çünkü geri kalan her şey bu amaca, yani epistēmēye uygun biçimde ispat etmeye katkıda bulunur. Dolayısıyla mantık felsefenin bu iki kısmından hiçbirinin altına konamaz. Mantık hem insani hem ilahi şeylerle uğraşsa da (insani ya da ilahi şeyler üzerine tartışırken onu kullanırız), pratik kısmın parçaları gibi yalnız insani şeylerle, teorik kısmın parçaları gibi yalnız ilahi şeylerle ilgilenmez. Bu yüzden felsefenin bir parçası değil, üçüncü kısmıdır. [Arnim'in Latince notu çevrilmemiştir.]
Ammonius in Aristot. Anal. pr. p. 8, 20 Wal. οἱ μὲν Στωϊκοὶ τὴν λογικὴν οὐ μόνον ὄργανον οὐκ ἀξιοῦσι καλεῖσθαι φιλοσοφίας, ἀλλ’ οὐδὲ μόριον τὸ τυχόν, ἀλλὰ μέρος. idem p. 9, 1. οἱ μὲν οὖν Στωϊκοί φασιν ὅτι αὐτὴ ἡ φιλοσοφία τὴν λογικὴν ἀπογεννᾷ καὶ ταύτῃ μέρος ἂν εἴη αὐτῆς. καὶ ἄλλους δὲ πολλοὺς τοιούτους λέγουσι λόγους σαθρούς, δι’ ὧν, ὡς οἴονται, κατασκευάζουσιν ὅτι μέρος ἐστὶν ἡ λογικὴ τῆς φιλοσοφίας. διὸ τοὺς μὲν πολλοὺς ἐατέον, ἐκεῖνον δὲ λεκτέον ὃν οἴονται κατασκευαστικώτατον καὶ δριμύτατον εἶναι. συλλογίζονται γὰρ οὕτως· ἐάν τις τέχνη κέχρηταί τινι ὃ μηδεμιᾶς ἄλλης τέχνης μέρος ἐστὶν ἢ μόριον, τοῦτο πάντως ταύτης τῆς τέχνης ἢ μέρος ἐστὶν ἢ μόριον· οἷον τῇ χειρουργικῇ, φασίν, κέχρηται ἡ ἰαρική, καὶ ἐπειδὴ οὐδεμία ἄλλη τέχνη κέχρηται τῇ χειρουργικῇ ὡς μέρει ἢ μορίῳ, ἡ χειρουργικὴ τῆς ἰατρικῆς οὐκ ἔστιν ὄργανον. ἡ δὲ φιλοσοφία, φησίν κέχρηται τῇ λογικῇ, ἥτις οὐδεμιᾶς ἄλλης τέχνης ⟨μέρος ἐστὶν ἢ μόριον· ἡ λογικὴ ἄρα οὐκ ἔστιν ὄργανον⟩ τῆς φιλοσοφίας ἀλλ’ ἢ μέρος ἢ μόριον. εἰ δέ τις λέγει ὅτι καὶ ἄλλαι τέχναι κέχρηνται τῇ λογικῇ, ὡς ἡ ἰατρικὴ κέχρηται συλλογισμοῖς καὶ ⟨αἱ⟩ ἄλλαι πᾶσαι τέχναι κέχρηνται συλλογισμοῖς, ἐροῦμεν ὅτι κέχρηνται μὲν κἀκεῖναι, ἀλλ’ οὐκ εἰσὶν τῶν μεθόδων ἐπιστήμονες καὶ οὐ προηγουμένως περὶ τοῦτο σπουδάζουσιν· οἷον ὁ ἰατρὸς οὐ προηγουμένως περὶ τὴν συλλογιστικὴν μέθοδον σπουδάζει, οὐδὲ εἴποις μέρος ἢ μόριον ἰατρικῆς εἶναι αὐτήν, ἀλλ’ ὅσον ἐστὶν αὐτῷ χρήοσιμον πρὸς ἀπόδειξιν τῶν ἰατρικῶν θεωρημάτων, τοσοῦτον παραλαμβάνει παρὰ τοῦ διαλεκτικοῦ ὡς ὄργανον· ὁ δὲ φιλόσοφος ἐπιστήμων ἐστὶν ὡς ἔνι μάλιστα τῆς τοιαύτης μεθόδου. ταύτῃ μὲν οὖν οἱ Στωϊκοί, ὡς οἴονται, κατασκευάζουσιν ὅτι οὐκ ὄργανόν ἐστιν ἡ λογική. λοιπὸν δὲ ὅτι ⟨μέρος, οὐ⟩ μόριον. λέγουσιν ὅτι τῶν τριῶν μορίων τοῦ πρακτικοῦ ὕλη μέν ἐστιν τὰ ἀνθρώπινα, τέλος δὲ ἡ τοῦ ἀνθρωπίνου βίου εὐδαιμονία, ἣν ὁ πολιτικὸς σπουδάζει περιποιεῖν· πάλιν δὲ τῶν τοῦ θεωρητικοῦ μορίων ὕλη μέν ἐστι τὰ θεῖα πράγματα, τέλος δὲ ἡ θεωρητικὴ εὐδαιμονία· ἡ δὲ λογικὴ πραγματεία οὔτε ὕλην τὴν αὐτὴν ἔχει οὔτε τέλος· ὕλη μὲν γὰρ αὐτῆς ἐστιν οἱ λόγοι, τέλος δὲ ἡ γνῶσις τῶν ἀποδεικτικῶν μεθόδων· καὶ τὰ ἄλλα γὰρ πάντα εἰς τοῦτο συντελεῖ, εἰς τὸ ἐπιστημονικῶς ἀποδεικνύναι. ὥστε ὑπ’ οὐδέτερον μέρος φιλοσοφίας δύναται τετάχθαι· εἰ γὰρ καὶ περὶ ἀνθρωπίνων καὶ θείων πραγμάτων ἡ λογικὴ πραγματεύεται (κεχρήμεθα γὰρ αὐτῇ ἢ περὶ ἀνθρωπίνων ἢ θείων πραγμάτων διαλεγόμενοι), ἀλλ’ οὐ περὶ ἀνθρώπινα μόνα ἔχει ὡς τὰ τοῦ πρακτικοῦ μόρια, οὐδὲ περὶ θεῖα μόνα ὡς τὰ τοῦ θεωρητικοῦ· ὥστε οὐ μόριον ἀλλὰ τρίτον μέρος ἐστὶν φιλοσοφίας. Quamquam physica pars theoretica vocatur et ethica practica, quod a veterum Stoicorum usu abhorret, probabile tamen videtur, simili ratione veteres probavisse: logicam esse partem philosophiae. cf. Philoponus ad Anal. pr. f. 4a.
49aFr. 49a Kaynak: Aphrodisiaslı Aleksandros, Aristoteles'in Birinci Analitikler'i Şerhi, s. 1, 9 Wallies. Mantığa [felsefenin] kısmı diyenler bu görüşe şu yüzden varmışlardır: Felsefe, herkesin felsefenin kısımları olduğunu kabul ettiği öbür konularla nasıl uğraşıyor, onları bulmayı, düzenlemeyi ve kurmayı nasıl kendine iş ediniyorsa, bu incelemeyle de öyle uğraşır. Bu inceleme felsefenin işi olduğu hâlde felsefenin geri kalan kısımlarından hiçbirinin, ne teorik ne de pratik kısmın parçası değildir. Çünkü onun konusu öbür ikisinin konusundan başkadır, her birinde güdülen amaç da farklıdır. Öbür ikisi birbirinden hangi bakımlardan ayrılıp karşılıklı bölümleniyorsa, bu yöntem de aynı bakımlardan her ikisinden ayrıldığı için haklı olarak onların karşısına ayrı bir kısım olarak konur. Konusu bakımından onlardan farklıdır, çünkü onun konusu önermeler ve öncüllerdir; gayesi ve amacı bakımından da farklıdır, çünkü onun amacı, öncüllerin belirli bir biçimde birleştirilmesiyle, ortaya konan ve kabul edilen şeylerden zorunlu olarak bir sonucun çıktığını göstermektir. Bu ise öbür ikisinden hiçbirinin gayesi değildir.
Alexander Aphrod. in Aristot. Analyt. pr. p. 1, 9 Wal. οἱ μὲν οὖν μέρος αὐτὴν λέγοντες ἠνέχθησαν ἐπὶ τοῦτο, διότι ὥσπερ περὶ τὰ ἄλλα, ἃ ὁμολογεῖται πρὸς ἁπάντων μέρη φιλοσοφίας εἶναι, ἡ φιλοσοφία καταγίνεται ἔργον ποιουμένη τήν τε εὕρεσιν αὐτῶν καὶ τὴν τάξιν τε καὶ τὴν σύστασιν, οὕτω δὴ καὶ περὶ τὴν πραγματείαν τήνδε· οὖσα δὲ ταύτης ἔργον οὐδετέρου τῶν λοιπῶν τῆς φιλοσοφίας μερῶν μόριόν ἐστιν, οὔτε τοῦ θεωρητικοῦ οὔτε τοῦ πρακτικοῦ. ἄλλο γὰρ τό τε ὑποκείμενον ταύτῃ κἀκείνων ἑκατέρᾳ καὶ διαφέρουσα ἡ πρόθεσις καθ’ ἑκάστην αὐτῶν· οἷς δὲ διαφέροντα ἐκεῖνα ἀλλήλων ἀντιδιαιρεῖται ἀλλήλοις, τούτοις καὶ ἡ μέθοδος αὕτη ἑκατέρας ἐκείνων διαφέρουσα εὐλόγως ἀντιδιαιρεῖται αὐτοῖς· καὶ γὰρ τῷ ὑποκειμένῳ διαφέρουσα ἐκείνων· ἀξιώματα γὰρ καὶ προτάσεις τὰ ὑποκείμενα ταύτῃ· καὶ τῷ τέλει καὶ τῇ προθέσει· ἡ γὰρ ταύτης πρόθεσις τὸ διὰ τῆς ποιᾶς συνθέσεως τῶν προτάσεων ἐκ τῶν τιθεμένων τε καὶ συγχωρουμένων ἐξ ἀνάγκης τι συναγόμενον δεικνύναι· ὃ οὐδετέρας ἐκείνων τέλος.
50Fr. 50 Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine 9, 1035e. Biri, Khrysippos'un Logosun Kullanılması Üzerine'de "Mantığı ilk sırada ele alan kimse öbür kısımlardan büsbütün uzak durmamalı, fırsat düştükçe onlardan da pay almalıdır" diye yazdığını söylerse, doğru söylemiş olur …
Plut. de Stoic. repugn. cp. 9 p. 1035e. Εἰ δέ τις ἐρεῖ, γεγραφέναι τὸν Χρύσιππον ἐν τῷ περὶ Λὁγου Χρήσεως, ὡς Οὐ καθάπαξ ἀφεκτέον ἐστὶ τῶν ἄλλων τῷ τὴν λογικὴν ἀναλαμβάνοντι πρώτην, ἀλλὰ κἀκείνων μεταληπτέον κατὰ τὸ διδόμενον ἀληθῆ μὲν ἐρεῖ etc.
51Fr. 51 Kaynak: Arrianos, Epiktetos'un Söylevleri I 17, 10. Şu kadarı yeter: [mantık incelemeleri] öbür şeyleri ayırt etmeye ve sınamaya yarar; deyim yerindeyse onların ölçüsü ve terazisidir. Bunu kim söylüyor? Yalnız Khrysippos, Zenon ve Kleanthes mi?
Arrianus Epictet. dissert. I 17, 10. ἐκεῖνο ἀπαρκεῖ ὅτι (τὰ λογικά) τῶν ἄλλων ἐστὶ διακριτικὰ καὶ ἐπισκεπτικὰ καὶ ὡς ἄν τις εἴποι μετρητικὰ καὶ στατικά. τίς λέγει ταῦτα; μόνος Χρύσιππος καὶ Ζήνων καὶ Κλεάνθης;