İçeriğe geç
Khrysippos: Mantık ve Fizik Fragmanları

Khrysippos · Khrysippos: Mantık ve Fizik Fragmanları

Zıtlar

172Fr. 172 Kaynak: Simplikios, Aristoteles'in Kategoriler'i Şerhi. Aristoteles'in sözü açık olduğuna göre, en ünlü şerhçilerin bu konuya eklediklerine de bakalım. Stoacılar mantık konularını işlemekle, başka konularda olduğu gibi zıtlar konusunda da çok övündüklerinden, şerhçiler bütün bunların temellerini Aristoteles'in Karşıtlar Üzerine adını verdiği tek bir kitapta ortaya koyduğunu göstermeye çalışırlar. O kitapta sayısız aporia vardır; Stoacılar bunların ancak küçük bir kısmını aktarmışlardır. Öbürlerini bir giriş kitabına sokmak yerinde olmaz; ama Stoacıların Aristoteles'le uyumlu olarak düzenlediklerini söylemek gerekir. Zıtlar hakkında, daha önce de andığımız eski bir tarif ortaya konmuştu: aynı cins içinde birbirinden en çok farklı olan şeyler zıttır. Aristoteles Karşıtlar Üzerine'de bu tarifi pek çok yönden sınayarak reddetmiştir. … Yine de kemiyet üzerine olan bahiste, eski bir tarif olduğunu belirterek onu kullandığı için, Stoa'dan gelenler de onu alıp kullandılar; çürük yanını gösterdiler, ama saçma görünen sonuçlarını çözmeye de çalıştılar. … Stoa'dan gelenler bütün bunları kullandılar; zıtlarla ilgili öbür ayrımlarda da Aristoteles'in izinden adım adım gittiler. Çünkü Karşıtlar Üzerine adlı eserinde bunların temellerini onlara o vermişti; onlar da bunları kendi kitaplarında işlediler.

172

Simplicius in Aristot. categ. f. 98 Γ ed. Bas. ἀλλ’ ἐπειδὴ σαφηνείας ἔτυχεν ἡ τοῦ Ἀριστοτέλους λέξις, ἴδωμεν καὶ ὅσα τῷ τόπῳ προσεξεργάζονται οἱ κλεινότεροι τῶν ἐξηγητῶν. Τῶν γὰρ Στωϊκῶν μέγα φρονούντων ἐπὶ τῇ τῶν λογικῶν ἐξεργασίᾳ, ἔν τε τοῖς ἄλλοις καὶ ἐπὶ τῶν ἐναντίων, σπουδάζουσι δεικνύναι, ὅτι πάντων τὰς ἀφορμὰς ὁ Ἀριστοτέλης παρέσχεν ἐν ἑνὶ βιβλίῳ, ὅ περὶ ἀντικειμένων ἐπέγραψεν, ἐν ᾧ καὶ ἀποριῶν ἐστι πλῆθος ἀμήχανον, ὧν ὀλίγην ἐκεῖνοι μοῖραν παρέθεντο· καὶ τὰ μὲν ἄλλα ἐν εἰσαγωγῇ παρεμβαλεῖν οὐκ εὔλογον. ὅσα δὲ συμφώνως οἱ Στωϊκοὶ τῷ Ἀριστοτέλει διετάξαντο, ταῦτα ῥητέον. Ὅρου τοίνυν παλαιοῦ περὶ τῶν ἐναντίων καταβεβλημένου, οὗ καὶ ἔμπροσθεν ἐμνημονεύσαμεν, ὅτι ὅσα ἐστὶν ἐν τῷ αὐτῷ γένει πλεῖστον ἀλλήλων διαφέρει, ἠθέτηκε τὸν ὅρον ὁ Ἀριστοτέλης ἐν τῷ περὶ τῶν ἀντικειμένων, πολυειδῶς βασανίσας αὐτόν. —  — Χρησαμένου δὲ ὅμως τῷ ὅρῳ τούτῳ ἐν τῷ περὶ τοῦ ποσοῦ λόγῳ μετὰ τοῦ ἐπισημήνασθαι ὅτι παλαιὸς ὁ ὅρος, οἱ ἀπὸ τῆς Στοᾶς παραλαβόντες αὐτὸν ἐχρήσαντο, τὸ μὲν σαθρὸν αὐτοῦ παραδεικνύοντες, πειρώμενοι δὲ ὅμως λύειν τὰ δοκοῦντα ἄτοπα. —  — τούτοις οὖν οἱ ἀπὸ τῆς Στοᾶς ἐχρήσαντο πᾶσιν καὶ ⟨ἐν⟩ τοῖς ἄλλοις διορισμοῖς τοῖς περὶ τῶν ἐναντίων Ἀριστοτέλει κατὰ πόδας ἠκολούθησαν, ἐκείνου τὰς ἀφορμὰς αὐτοῖς δεδωκότος ἐν τῷ περὶ τῶν ἀντικειμένων συγγράμματι ἃς ἐξειργάσαντο ἐν τοῖς αὑτῶν βιβλίοις.

173Fr. 173 Kaynak: Simplikios, Aristoteles'in Kategoriler'i Şerhi. Çünkü onlar da, Aristoteles gibi, melekeleri zıt saydılar, örneğin phronēsis ile akılsızlığı; yüklemleri de, örneğin phronēsis sahibi olmak ile akılsız olmayı; aradaki biçimleri de, örneğin "phronēsisle" ile "akılsızca"yı. Ama nitelikli olanları ve belli bir durumda bulunanları artık zıt saymadılar, zıt durumda bulunan saydılar; şu kişinin şu kişiye değil, doğrudan phronēsis sahibinin akılsıza zıt olduğunu söylerler. Bazen şu kişinin şu kişiye zıt olduğunu söylesek bile, derler, bu anlamı doğrudan zıt olanlara bakarak veririz. Zıtlık en asıl anlamda melekelerde, durumlarda, fiillerde ve bunlara benzer şeylerde görülür; ikinci olarak, yüklemlere ve bir bakıma onlarla yüklenen şeylere zıt denir. "Phronēsisle" ve "akılsızca" da bir şekilde zıtlara yaklaşır. Genel olarak zıtlar şeylerde görülür; phronēsis de akılsızlığa böylece doğrudan zıt sayılır, şu phronēsis şu akılsızlığa değil. Stoacıların öğretisi böyle olduğuna göre, bunu Aristoteles'in öğretisinden nasıl çekip aldıklarını görelim.

173

Simplicius in Aristot. categ. f. 98 E. ed. Bas. καὶ γὰρ καὶ τὰς ἕξεις ἐναντίας ὑπέλαβον, ὡς ἐκεῖνος (scil. Aristoteles), οἷον φρόνησιν ἀφροσύνην, καὶ τὰ κατηγορήματα, ὥσπερ τὸ φρονεῖν καὶ ἀφραίνεῖν, καὶ τὰς μεσότητας, οἷον τὸ φρονίμως ἢ ἀφρόνως. τοὺς μέντοι ποιοὺς καὶ πῶς ἔχοντας οὐκέτι ὑπέλαβον ἐναντίους, ἀλλ’ ἐναντίως ἔχειν, καὶ ⟨οὐ⟩ τοῦτον τούτ{v ἀλλ’ ἀμέσως τὸν φρόνιμον τῷ ἄφρονι λέγουσιν. ἐὰν δέ ποτε καὶ λέγωμεν τοῦτον τούτῳ ἐναντίον εἶναι, ἐπὶ τὰ ἄμεσα ⟨βλέποντες⟩ ποιούμεθα τὴν σημασίαν, ὥς φασι. κυριώτατα μὲν οὖν ἐπὶ τῶν ἕξεων καὶ τῶν σχέσεων καὶ τῶν ἐνεργειῶν καὶ τῶν τούτοις παραπλησίων ἡ ἐναντίωσις θεωρεῖται. δεύτερον δὲ ὡς ἐναντία λέγεται τὰ κατηγορήματα καὶ τὰ κατηγορούμενά πως ἐκείνοις. προσάγει δὲ ἀμῶς γέ πως πρὸς τὰ ἐναντία καὶ τὸ φρονίμως καὶ ἀφρόνως. ὅλως δὲ ἐν τοῖς πράγμασι τὰ ἐναντία θεωρεῖται, καὶ ἡ φρόνησις τῇ ἀφροσύνῃ ἀμέσως οὕτως ἐναντία λέγεται, οὐχ ἥδε τῇδε· τοιαύτης δὲ οὔσης τῆς Στωϊκης διδασκαλίας, ἴδωμεν πῶς αὐτὴν ἀπὸ τῆς Ἀριστοτέλους παραδόσεως παρεσπάσαντο.

174Fr. 174 Kaynak: Simplikios, Aristoteles'in Kategoriler'i Şerhi. Aynı şeyi hem birleşik olmayan bir kelimeyle, örneğin "phronēsis" ve "akılsızlık" diye, hem de bir tarifle, örneğin "iyilerin, kötülerin ve ikisi de olmayanların epistēmēsi" ve akılsızlık için "aynı şeylerin bilgisizliği" diye söylemek mümkün olduğundan, yalnız yalın ifadelerin mi, yoksa tariflerin de mi zıt olduğunu araştırırlar. Khrysippos da yalnız ad niteliğindeki yalın ifadelerin zıt olup öbürlerinin zıt olmaması ihtimali üzerinde durur. Çünkü tariflerde birçok şeyi bir arada kavrar, bunları tanımlıklarla, bağlaçlarla ve başka açıklayıcı parçalarla birlikte söyleriz; bunların her biri zıtlık hesabına yabancı bir unsur olarak katılmış olur. Bu yüzden phronēsisin akılsızlığa zıt olduğunu söyler; ama tarifin tarife artık aynı biçimde zıt olmadığını söyler. Tarifleri de yalın ifadelere bağlayarak, eşleşme yoluyla karşı karşıya koyarlar.

174

Simplicius in Aristot. categ. f. 98 Z. ed. Bas. ὄντος δὲ δυνατοῦ τὸ αὐτὸ καὶ κατ’ ἀσύνθετον φωνὴν εἰπεῖν, οἷον φρόνησιν ἀφροσύνην, καὶ δι’ ὅρου, οἷον ἐπιστήμην ἀγαθῶν καὶ κακῶν καὶ οὐδετέρων καὶ τὴν ἀφροσύνην ἄγνοιαν τῶν αὐτῶν, ζητοῦσι πότερόν ἐστι τὰ κατὰ τὰ ἁπλᾶ μόνον ἢ ⟨καὶ τὰ⟩ κατὰ τοὺς ὅρους ⟨ἐναντία⟩· καὶ ὅ γε Χρύσιππος ἐφίστησι, μήποτε τὰ προσηγορικὰ καὶ ἁπλᾶ μόνον ἐστὶν ἐναντία, τὰ δὲ οὐκ ἔστι. πολλὰ γὰρ ἐν τούτοις συμπεριλαμβάνομεν καὶ μετὰ ἄρθρων καὶ μετὰ συνδέσμων καὶ ἄλλων δὲ μορίων ἐξηγητικῶν ⟨προφέρομεν⟩ ὧν ἕκαστον εἰς τὸν τῶν ἐναντίων λόγον ἀλλοτρίως ἂν παραλαμβάνοιτο· διὸ τὴν μὲν φρόνησιν τῇ ἀφροσύνῃ φησὶν εἶναι ἐναντίον, τὸν δὲ ὅρον τῷ ὅρῳ οὐκέτι ὁμοειδῶς ἐναντίον εἶναί φησιν ἐπ’ ἐκεῖνα δὲ ποιούμενοι τὴν ἀναφορὰν καὶ τοὺς ὅρους κατὰ συζυγίαν ἀντιτιθέασι.

175Fr. 175 Kaynak: Simplikios, Aristoteles'in Kategoriler'i Şerhi. Stoa'dan gelenler de olumsuzlamayla söylenen hiçbir şeyin hiçbir şeye zıt olmadığını ileri sürerler. Yoksa aretēye "aretē-olmayan", kötülüğe de "kötülük-olmayan" zıt olurdu. Oysa "aretē-olmayan"ın altına kötülük de, başka pek çok şey de girer (taş, at ve aretēden başka her şey); "kötülük-olmayan"ın altına da hem aretē hem de öbür her şey girer. Böylece, aretē kötülüğe değil de kötülüğe "kötülük-olmayan" zıt olursa, her şey tek bir şeye zıt olacak, aynı şeyler hem aretēye hem kötülüğe zıt olacaktır. Aradaki şeylerin hem iyilere hem kötülere zıt olması sonucu da çıkar; bu saçmadır, hele aynı şeyler hem zıt olur hem olmazsa. İki zıttan birinin altına giren her şeyin keyfiyet olması, aretē ile kötülüğün altına girenlerde olduğu gibi; ötekinin altına ise hem keyfiyetlerin hem nitelikli şeylerin girmesi, aretē-olmayan ile kötülük-olmayanın altına girenlerde olduğu gibi (bunların altına keyfiyetler, nitelikli şeyler, fiiller ve her ne varsa girer), bu da tutarsızdır. Stoacılarda zıtlar ile olumsuzlama yoluyla karşıt olanlar böyle ayrılmıştır.

175

Simplicius in Aristot. categ. f. 102 Z. ed. Bas. Καὶ οἱ ἀπὸ τῆς Στοᾶς δὲ διϊσχυρίζονται, ὅτι οὐδὲν τῶν κατὰ ἀπόφασιν λεγομένων οὐδενί ἐστιν ἐναντίον· ἦν γὰρ ἂν τῇ ἀρετῇ ἐναντία ἡ οὐκ ἀρετή, καὶ τῇ κακίᾳ ἐναντία ἡ οὐ κακία, ὑπὸ μὲν τὴν οὐκ ἀρετὴν καὶ τῆς κακίας πιπτούσης καὶ ἄλλων πολλῶν (καὶ γὰρ λίθου καὶ ἵππου καὶ πάντων τῶν παρὰ τὴν ἀρετήν) ὑπὸ δὲ τὴν οὐ κακίαν καὶ τῆς ἀρετῆς καὶ τῶν ἄλλων πάντων. ἔσται οὐν ἑνὶ πάντα ἐναντία, καὶ τὰ αὐτὰ τῇ ἀρετῇ καὶ τῇ κακίᾳ ἐναντία, εἰ μὴ ἡ ἀρετὴ τῇ κακίᾳ ἐναντία, ἀλλ’ ἡ οὐ κακία· συμβήσεται καὶ σπουδαίοις μέσα ἐναντία εἶναι καὶ φαύλοις, ἄτοπον δὲ τοῦτο, καὶ μάλιστα εἰ καὶ τὰ αὐτὰ καὶ μή. Καὶ τὸ δυοῖν ἐναντίων ὑφ’ ὃ μὲν πάντα τὰ ὑποπίπτοντα ποιότητας εἶναι, ὡς ὑπὸ τὴν ἀρετὴν καὶ τὴν κακίαν, ὑφ’ ὃ δὲ καὶ ποιότητας καὶ ποιά, ὡς ὑπὸ τὴν οὐκ ἀρετὴν καὶ τὴν οὐ κακίαν (ὑπὸ ταύτας γὰρ καὶ ποιότητες καὶ ποιὰ καὶ ἐνέργειαι καὶ πᾶν ὁτιοῦν ἐστι) καὶ τοῦτό ἐστιν ἀπεμφαῖνον. οὕτως μὲν οὖν καὶ παρὰ τοῖς Στωϊκοῖς διώρισται τά τε ἐναντία καὶ τὰ ἀποφατικῶς ἀντικείμενα.

176Fr. 176 Kaynak: Simplikios, Aristoteles'in Kategoriler'i Şerhi. Stoacılar yalnız olumsuzların olumlulara karşıt olduğunu düşünür. Bekker, Anecdota Graeca s. 484: Stoacıların söylediğini de atlamayalım: onlara göre tabiatça ayrık olanlarda çatışan ile karşıt arasında bir fark vardır. Çatışan, aynı bakımdan birlikte alınamayandır; bundan önceki örneklerde de söylendiği gibi: "Gündüzdür ya da gecedir", "Konuşuyorum ya da susuyorum" ve bunlara benzerleri. Karşıt ise bir olumsuzlama fazlası olandır …

176

Simplicius in Aristot. categ. f. 102 Δ ed. Bas. οἱ γοῦν Στωϊκοὶ μόνα τὰ ἀποφατικὰ τοῖς καταφατικοῖς ἀντικεῖσθαι νομίζουσιν. Bekkeri Anecd. gr. p. 484. μηδὲ τὸ πρὸς τῶν Στωϊκῶν λεγόμενον παραλείπωμεν, παρ’ οἷς ἐστί τις διαφορὰ ἐν τοῖς κατὰ φύσιν διεζευγμένοις μαχομένου καὶ ἀντικειμένου· καὶ ἦν μαχόμενον τὸ μὴ δυνάμενον κατὰ τὸ αὐτὸ παραληφθῆναι, ὑπὲρ οὗ καὶ ἐν τοῖς προκειμένοις εἴρηται· ἡμέρα ἐστὶν ἢ νὺξ ἐστί ἢ φθέγγομαι ἢ σιγῶ καὶ ἔτι τὰ τούτοις ὅμοια. ἀντικείμενον δὲ τὸ πλεονάζον ἀποφάσει etc.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…