İçeriğe geç
Khrysippos: Mantık ve Fizik Fragmanları

Khrysippos · Khrysippos: Mantık ve Fizik Fragmanları

Söylenebilenler (Lekta)

166Fr. 166 Kaynak: Sextos Empeirikos, Matematikçilere Karşı VIII 11–12. Dogmatikler arasında bir ayrılık daha vardı: bazıları doğruyu ve yanlışı gösterilen şeyde, bazıları seste, bazıları da düşüncenin hareketinde bulunur saydılar. Birinci görüşün başında Stoa'dan gelenler vardır. Bunlar birbirine bağlı üç şey olduğunu söylerler: gösterilen, gösteren ve nesne. Gösteren sestir, örneğin "Dion" sesi. Gösterilen, sesin açığa vurduğu şeyin kendisidir; bizim düşüncemize eşlik ederek var olur, biz onu kavrarız, barbarlar ise sesi işittikleri hâlde anlamazlar. Nesne de dışarıda bulunan şeydir, Dion'un kendisi gibi. Bunlardan ikisi, ses ve nesne, cisimdir; biri, yani gösterilen şey, söylenebilen (lekton), cisimsizdir; doğru ya da yanlış olan da budur. Bu da her söylenebilen için geçerli değildir: söylenebilenin bir kısmı eksik, bir kısmı kendi başına tamdır. Kendi başına tam olanlardan biri, önerme denen şeydir; bunu kabaca tarif ederek "Önerme, doğru ya da yanlış olandır" derler.

166

Sextus adv. math. VIII 11. ἦν δὲ καὶ ἄλλη τις παρὰ τούτοις (scil. apud dogmaticos) διάστασις, καθ’ ἣν οἱ μὲν περὶ τῷ σημαινομένῳ τὸ ἀληθές τε καὶ ψεῦδος ὑπεστήσαντο, οἱ δὲ περὶ τῇ φωνῇ, οἱ δὲ περὶ τῇ κινήσει τῆς διανοίας. καὶ δὴ τῆς μὲν πρώτης δόξης προεστήκασιν οἱ ἀπὸ τῆς Στοᾶς, τρία φάμενοι συζυγεῖν ἀλλήλοις, τό τε σημαινόμενον καὶ τὸ σημαῖνον καὶ τὸ τυγχάνον, ὧν σημαῖνον μὲν εἶναι τὴν φωνήν, οἷον τὴν Δίων, σημαινόμενον δὲ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα τὸ ὑπ’ αὐτῆς δηλούμενον καὶ οὗ ἡμεῖς μὲν ἀντιλαμβανόμεθα τῇ ἡμετέρᾳ παρυφισταμένου διανοίᾳ, οἱ δὲ βάρβαροι οὐκ ἐπαΐουσι καίπερ τῆς φωνῆς ἀκούοντες, τυγχάνον δὲ τὸ ἐκτὸς ὑποκείμενον, ὥσπερ αὐτὸς ὁ Δίων. τούτων δὲ δύο μὲν εἶναι σώματα, καθάπερ τὴν φωνὴν καὶ τὸ τυγχάνον, ἓν δὲ ἀσώματον, ὥσπερ τὸ σημαινόμενον πρᾶγμα, καὶ λεκτόν, ὅπερ ἀληθές τε γίνεται ἢ ψεῦδος. καὶ τοῦτο οὐ κοινῶς πᾶν, ἀλλὰ τὸ μὲν ἐλλιπὲς τὸ δὲ αὐτοτελές. καὶ τοῦ αὐτοτελοῦς τὸ καλούμενον ἀξίωμα, ὅπερ καὶ ὑπογράφοντές φασιν ἀξίωμά ἐστιν ὅ ἐστιν ἀληθὲς ἢ ψεῦδος.

167Fr. 167 Kaynak: Sextos Empeirikos, Matematikçilere Karşı VIII 80. Her söylenebilen söylenebilmelidir; zaten bu adı da buradan almıştır. … Çünkü söylemek, bizzat Stoa'dan gelenlerin dediği gibi, düşünülen şeyi gösteren bir sesi dile getirmektir.

167

Sextus adv. math. VIII 80. πᾶν τε λεκτὸν λέγεσθαι δεῖ, ὅθεν καὶ ταύτης ἔτυχε τῆς προσηγορίας. —  — λέγειν γάρ ἐστι, καθὼς αὐτοί φασιν οἱ ἀπὸ τῆς Στοᾶς, τὸ τὴν τοῦ νοουμένου πράγματος σημαντικὴν προφέρεσθαι φωνήν etc.

168Fr. 168 Kaynak: Ammonios, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si Şerhi, s. 17, 24 Busse. Aristoteles bu sözlerle, seslerin öncelikle ve doğrudan neyi gösterdiğini öğretir: düşünceleri, bunlar aracılığıyla da şeyleri; düşünce ile şey arasında bunlardan başka bir aracı düşünmeye gerek yoktur. Stoa'dan gelenler ise böyle bir aracı varsayıp ona "söylenebilen" (lekton) demeyi uygun gördüler.

168

Ammonius in Aristot. de interpret. p. 17, 24. ὁ Ἀριστοτέλης διδάσκει διὰ τούτων, τίνα ἐστὶ τὰ προηγουμένως καὶ προσεχῶς ὑπ’ αὐτῶν σημαινόμενα (scil. ὑπὸ τῶν φωνῶν), καὶ ὅτι τὰ νοήματα, διὰ δὲ τούτων μέσων τὰ πράγματα, καὶ οὐδὲν ἕτερον δεῖ παρὰ ταῦτα ἐπινοεῖν μέσον τοῦ τε νοήματος καὶ τοῦ πράγματος, ὅπερ οἱ ἀπὸ τῆς Στοᾶς ὑποτιθέμενοι λεκτὸν ἠξίουν ὀνομάζειν.

169Fr. 169 Kaynak: Homeros'un İlyada'sı Şerhleri II 349. "Pseudos" (yalan), "pseudēs" (yalancı) yerine. Stoacılar arasında, anlamı başka kelimeler aracılığıyla taşınan bu tür şeylere lekta denir.

169

Scholia in Hom. Iliad. B. 349. ψεῦδος: ἀντὶ τοῦ ψευδής. ταῦτα δὲ παρὰ τοῖς Στωϊκοῖς λεκτὰ καλεῖται τὰ πρὸς τὴν σημασίαν δι’ ἄλλων φερόμενα.

170Fr. 170 Kaynak: Sextos Empeirikos, Matematikçilere Karşı XI 224. Cisim öğretilmez, hele Stoa'dan gelenlere göre; çünkü öğretilen şeyler söylenebilenlerdir, söylenebilenler ise cisim değildir.

170

Sextus adv. math. XI 224. τὸ μὲν οὖν σῶμα οὐ διδάσκεται, καὶ μάλιστα κατὰ τοὺς ἀπὸ τῆς Στοᾶς· λεκτὰ γάρ ἐστι τὰ διδασκόμενα, σῶμα δ’ οὐκ ἔστι τὰ λεκτά.

171Fr. 171 Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine 11, 1037d. Kendileri, yasaklayanın bir şey söylediğini, başka bir şeyi yasakladığını, başka bir şeyi de emrettiğini söylerler: "Çalma!" diyen kişi tam da "Çalma!" sözünü söyler, çalmayı yasaklar, çalmamayı da emreder. [Arnim'in notu: Khrysippos Olumsuz Önermeler Üzerine (3 kitap) ve Yoksunluk Bildiren İfadeler Üzerine (1 kitap) adlı eserler yazmıştır; Stoacılara göre her karşıtlık söylenebilenlere ait olduğu için zıtlar bahsi buraya konmuştur.]

171

Plutarchus de Stoic. repugn. cp. 11 p. 1037 d. Αὐτοί γε μὴν λέγουσι, τοὺς ἀπαγορεύοντας ἄλλο μὲν λέγειν, ἄλλο δ’ ἀπαγορεύειν, ἄλλο δὲ προστάσσειν· ὁ γὰρ λέγων, Μὴ κλέψῃς, λέγει μὲν αὐτὸ τοῦτο, Μὴ κλέψῃς, ἀπαγορεύει δὲ ⟨κλέπτειν, προστάσσει δὲ⟩ μὴ κλέπτειν. Scripsit Chrysippus περὶ ἀποφατικῶν πρὸς Ἀρισταγόραν γʹ et περὶ τῶν κατὰ στέρησιν λεγομένων πρὸς Θέαρον αʹ. Locum περὶ ἐναντίων hic inserui, quia ad λεκτά secundum Stoicos pertinet omnis oppositio. Cf. n. 173: ὅλως δὲ ἐν τοῖς πράγμασι τὰ ἐναντία θεωρεῖται. Praemittenda duxi, quia ad ἐλλιπῆ et αὐτοτελῆ pertinent.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…