Khrysippos · Khrysippos: Mantık ve Fizik Fragmanları
Hakikat ve Doğru
132Fr. 132 Kaynak: Sextos Empeirikos, Matematikçilere Karşı VII 38–45. Bazıları, özellikle de Stoa'dan gelenler, hakikatin (alētheia) doğrudan (to alēthes) üç bakımdan farklı olduğunu düşünür: öz, yapı ve güç bakımından. Öz bakımından farklıdır, çünkü hakikat bir cisimdir, doğru ise cisimsizdir. Bu da yerindedir, derler; çünkü doğru bir önermedir, önerme bir söylenebilendir (lekton), söylenebilen de cisimsizdir. Hakikat ise tersine bir cisimdir, çünkü bütün doğruları bildiren bir epistēmē olarak görülür; her epistēmē de belli bir hâlde bulunan yönetici kısımdır, tıpkı belli bir hâlde bulunan elin yumruk olarak düşünülmesi gibi. Onlara göre yönetici kısım bir cisimdir; öyleyse hakikat de cinsi bakımından cisimsel olacaktır. Yapı bakımından farklıdır, çünkü doğru tek türlü ve tabiatça yalın bir şey olarak düşünülmüştür …; hakikat ise bir epistēmē olduğu için, tersine, sistemli ve birçok şeyin toplamı olarak kabul edilir. … Güç bakımından da birbirlerinden ayrılırlar: doğru her zaman epistēmēye bağlı değildir (kötü kişi de, küçük çocuk da, deli de bazen doğru bir şey söyler, ama doğrunun epistēmēsine sahip değildir); hakikat ise epistēmēye dayanarak görülür. Bu yüzden ona sahip olan bilgedir (çünkü doğruların epistēmēsine sahiptir) ve yanlış söylese bile asla yalan söylemez; çünkü yanlışı kötü bir durumdan değil, iyi bir durumdan ileri sürer. … Böylece bilge, yani doğrunun epistēmēsine sahip olan kişi, bazen yanlış bir şey söyleyecek, ama asla yalan söylemeyecektir; çünkü onun aklı yanlışa onay vermez. … Yanlış söylemek yalan söylemekten çok farklıdır: biri iyi bir akıldan gelir, yalan söylemek ise kötü bir akıldan.
Sextus adv. math. VII 38. τὴν δὲ ἀλήθειαν οἴονταί τινες καὶ μάλιστα οἱ ἀπὸ τῆς Στοᾶς διαφέρειν τἀληθοῦς κατὰ τρεῖς τρόπους, οὐσίᾳ τε καὶ συστάσει καὶ δυνάμει· οὐσίᾳ μὲν παρόσον ἡ μὲν ἀλήθεια σῶμά ἐστι, τὸ δὲ ἀληθὲς ἀσώματον ὑπῆρχεν. καὶ εἰκότως, φασίν, τουτὶ μὲν γὰρ ἀξίωμά ἐστι· τὸ δὲ ἀξίωμα λεκτόν· τὸ δὲ λεκτὸν ἀσώματον. ἀνάπαλιν δὲ ἡ ἀλήθεια σῶμά ἐστι παρόσον ἐπιστήμη πάντων ἀληθῶν ἀποφαντικὴ δοκεῖ τυγχάνειν, πᾶσα δὲ ἐπιστήμη πῶς ἔχον ἐστὶν ἡγεμονικόν, ὥσπερ καὶ ἡ πῶς ἔχουσα χεὶρ πυγμὴ νοεῖται· τὸ δὲ ἡγεμονικὸν σῶμα κατὰ τούτους ὑπῆρχεν· τοίνυν καὶ ἡ ἀλήθεια κατὰ γένος ἔσται σωματική. - συστάσει δὲ καθόσον τὸ μὲν ἀληθὲς ὡς μονοειδές τι καὶ ἁπλοῦν τὴν φύσιν νενόηται — — ἡ δὲ ἀλήθεια ὡς ἂν ἐπιστήμη καθεσηκυῖα τοὐναντίον συστηματική τε καὶ πλειόνων ἄθροισμα τυγχάνειν ὑπείληπται. — — 42. δυνάμει δὲ ταῦτα ἀλλήλων κεχώρισται, ἐπεὶ τὸ μὲν ἀληθὲς οὐ πάντως ἐπιστήμης εἴχετο (καὶ γὰρ ὁ φαῦλος καὶ ὁ νήπιος καὶ ὁ μεμηνὼς λέγει μὲν ποτέ τι ἀληθές, οὐκ ἔχει δὲ ἐπιστήμην ἀληθοῦς) ἡ δὲ ἀλήθεια κατ’ ἐπιστήμην θεωρεῖται. ὅθεν καὶ ὁ ἔχων ταύτην σοφός ἐστιν (ἐπιστήμην γὰρ εἶχεν ἀληθῶν) καὶ οὔποτε ψεύδεται, κἂν ψεῦδος λέγῃ, διὰ τὸ μὴ ἀπὸ κακῆς, ἀλλ' ἀπὸ ἀστείας αὐτὸ διαθέσεως προφέρεσθαι. - 44. ὧδε καὶ ὁ σοφός, τουτέστιν ὁ τὴν τοῦ ἀληθοῦς ἐπιστήμην ἔχων, ἐρεῖ μέν ποτε ψεῦδος, ψεύσεται δὲ οὐδέποτε διὰ τὸ μὴ ἔχειν τὴν γνώμην ψεύδει συγκατατιθεμένην. - 45. τὸ ψεῦδος λέγειν τοῦ ψεύδεσθαι κατὰ πολὺ διενήνοχεν, ᾗ τὸ μὲν ἀπὸ ἀστείας γίνεται γνώμης, τὸ δὲ ψεύδεσθαι ἀπὸ πονηρᾶς.
133Fr. 133 Kaynak: Aphrodisiaslı Aleksandros, Aristoteles'in Metafizik'i Şerhi, s. 301, 17 Hayduck. Stoa'dan gelenlerin görüşü olan, birinin ötekinden daha çok yanılmadığı düşüncesi hem yanlıştır hem de görünenlere aykırıdır.
Alexander in Aristot. Metaphys. p. 258. 4 Bon. 301, 17 Hayd. τὸ δὴ μὴ ἡγεῖσθαι μᾶλλον ἄλλο ἄλλου διαψεύδεσθαι, ὃ δοκεῖ τοῖς ἀπὸ τῆς Στοᾶς, ψεῦδός τε καὶ παρὰ τὰ φαινόμενα.