Khrysippos · Khrysippos: Mantık ve Fizik Fragmanları
Kuşkuculara Karşı
118Fr. 118 Kaynak: Sextos Empeirikos, Matematikçilere Karşı VII 440–442. Dogmatikler karşı itiraz olarak, kuşkucunun hiçbir ölçüt bulunmadığını nasıl ileri sürebildiğini sormayı âdet edinmişlerdir: Ya bunu yargılamadan söyler ya da bir ölçütle. Yargılamadan söylüyorsa güvenilmez olur; bir ölçütle söylüyorsa sözü kendi aleyhine döner, hiçbir ölçüt bulunmadığını söylerken bunu göstermek için bir ölçüt kullandığını kabul etmiş olur. Biz de, bir ölçüt varsa ya yargılanmış ya da yargılanmamış olduğunu sorup iki sonuçtan birine, ya sonsuza gidişe ya da bir şeyin kendi kendisinin ölçütü olduğunu söylemek gibi bir saçmalığa vardığımızda, onlar karşı örnek getirerek bir şeyi kendi kendisinin ölçütü saymanın saçma olmadığını söylerler. Çünkü doğru çizgi hem kendini hem başka şeyleri sınar; terazi hem başka şeylerin eşitliğini hem de kendi eşitliğini tartar; ışık da yalnız başka şeyleri değil, kendini de ortaya çıkarır. Bu yüzden ölçüt de hem başka şeylerin hem kendisinin ölçütü olabilir.
Sextus adv. math. VII 440. ἀλλ’ εἰώθασιν ἀνθυποφέροντες οἱ δογματικοὶ ζητεῖν πῶς ποτε καὶ ὁ σκεπτικὸς τὸ μηδὲν εἶναι κριτήριον ἀποφαίνεται· ἤτοι γὰρ ἀκρίτως τοῦτο λέγει ἢ μετὰ κριτηρίου· καὶ εἰ μὲν ἀκρίτως, ἄπιστος γενήσεται, εἰ δὲ μετὰ κριτηρίου, περιτραπήσεται καὶ λέγων μηδὲν εἶναι κριτήριον ὁμολογήσει εἰς τὴν τούτου παράστασιν κριτήριον παραλαμβάνειν. πάλιν τε ἡμῶν συνερωτώντων εἰ ἔστι κριτήριον, ἤτοι κέκριται ἢ ἄκριτόν ἐστι καὶ δυοῖν θάτερον συναγόντων ἤτοι τὴν εἰς ἄπειρον ἔκπτωσιν ἢ τὸ ἀτόπως ἑαυτοῦ τι κριτήριον εἶναι λέγεσθαι, ἀντιπαρεξάγοντές φασι μὴ ἄτοπον ὑπάρχειν τὸ ἑαυτοῦ τι κριτήριον ἀπολείπειν. καὶ γὰρ ἑαυτοῦ τὸ εὐθὺ καὶ ἄλλων ἐστὶ δοκιμαστικόν, καὶ ὁ ζυγὸς τῆς τε τῶν ἄλλων ἰσότητος καὶ τῆς ἰδίας σταθμητικὸς ὑπῆρχεν, καὶ τὸ φῶς οὐ μόνον τῶν ἄλλων ἀλλὰ καὶ ἑαυτοῦ ἐκκαλυπτικὸν φαίνεται, διόπερ καὶ τὸ κριτήριον δύναται καὶ ἄλλων καὶ ἑαυτοῦ κριτήριον καθεστάναι.
119Fr. 119 Kaynak: Sextos Empeirikos, Matematikçilere Karşı XI 162. Bu yüzden kuşkucunun eylemsizliğe ya da tutarsızlığa mahkûm olduğunu düşünenleri hor görmek gerekir. Eylemsizliğe mahkûm olduğunu düşünürler, çünkü bütün hayat seçmekten ve kaçınmaktan ibaretken hiçbir şeyi ne seçen ne de ondan kaçınan kişi aslında hayatı reddeder ve bir bitki gibi kalır. Tutarsızlığa mahkûm olduğunu düşünürler, çünkü bir zorbanın eline düşüp ağza alınmaz işlerden birini yapmaya zorlanırsa, ya emredilene katlanmayıp isteyerek ölümü seçecek ya da işkenceden kaçmak için emredileni yapacaktır. Böylece, Timon'un dediği gibi, artık "kaçınmayan ve seçmeyen" biri olmayacak; birini seçip öbüründen uzak duracaktır. Bu da kaçınılacak ve seçilecek bir şey bulunduğunu inançla kavramış olanların işidir. Bunları söyleyenler anlamazlar ki …
Sextus adv. math. XI 162. ὅθεν καὶ καταφρονεῖν ἀναγκαῖον τῶν εἰς ἀνενεργησίαν αὐτὸν (scil. τὸν σκεπτικόν) περικλείεσθαι νομιζόντων ἢ εἰς ἀπέμφασιν· καὶ εἰς ἀνενεργησίαν μὲν ὅτι τοῦ βίου παντὸς ἐν αἱρέσεσι καὶ φυγαῖς ὄντος ὁ μήτε αἱρούμενός τι μήτε φεύγων δυνάμει τὸν βίον ἀρνεῖται καί τινος φυτοῦ τρόπον ἐπεῖχεν, εἰς ἀπέμφασιν δὲ ὅτι ὑπὸ τυράννῳ ποτὲ γενόμενος καὶ τῶν ἀῤῥήτων τι ποιεῖν ἀναγκαζόμενος ἢ οὐχ ὑπομενεῖ τὸ προσταττόμενον ἀλλ’ ἑκούσιον ἑλεῖται θάνατον, ἢ φεύγων τὰς βασάνους ποιήσει τὸ κελευόμενον, οὕτω τε οὐκέτι ἀφυγὴς καὶ ἀναίρετος ἔσται κατὰ τὸν Τίμωνα, ἀλλὰ τὸ μὲν ἑλεῖται, τοῦ δ’ ἀποστήσεται· ὅπερ ἦν τῶν μετὰ πείσματος κατειληφότων τὸ φευκτόν τι εἶναι καὶ αἱρετόν. ταῦτα δὴ λέγοντες οὐ συνιᾶσιν etc.
120Fr. 120 Kaynak: Galenos, Iulianos'a Karşı 5. Meğer ki biri, anlaşmazlığı bir öğretinin bilinmediğine yeterli tanık sayarak birdenbire Stoacı olmaktan çıkıp şüpheci kesilmiş olsun. Çünkü bütün filozofların anlaşamadığı hiçbir şeyin insan bilgisine ulaşamayacağını söyleyen bu söze inanmışsan …
Galenus adv. Iulianum 5. Vol. XVIII A p. 268 K. εἰ μή τις τὴν διαφωνίαν ἱκανὸν οἴεται μάρτυρα εἶναι τῆς ἀγνοίας τοῦ δόγματος, ἐξαίφνης ἀπορητικός τις ἀντὶ Στωϊκοῦ γεγονώς. εἰ γὰρ δὴ τούτῳ πέπεισαι τῷ λόγῳ, φάσκοντι μηδὲν τῶν διαπεφωνημένων πᾶσι τοῖς φιλοσόφοις εἰς γνῶσιν ἀνθρωπίνην ἀφικέσθαι δύνασθαι etc.
121Fr. 121 Kaynak: İskenderiyeli Clemens, Stromateis VIII 5. Pyrrhonculara karşı. Yargıyı askıya alma (epokhē) hiçbir şeyin kesin olmadığını söylüyorsa, kendinden başlayarak önce kendini geçersiz kılacağı açıktır. Ya bir şeyin doğru olduğunu ve her şey hakkında yargıyı askıya almamak gerektiğini kabul eder, ya da hiçbir şeyin doğru olmadığını söyleyerek direnir; o zaman kendisinin de doğruyu söylemeyeceği açıktır. Çünkü ya doğruyu söyler ya söylemez. Doğruyu söylüyorsa, istemeye istemeye bir şeyin doğru olduğunu kabul eder. Söylemiyorsa, ortadan kaldırmak istediği şeyleri doğru olarak bırakır. Çünkü her şeyi ortadan kaldıran askıya almanın yanlış olduğu gösterildiği ölçüde, ortadan kaldırılan şeylerin doğru olduğu gösterilmiş olur; bütün düşlerin yalan olduğunu söyleyen düş gibi. Kendini ortadan kaldırdığı için ötekileri onaylamış olur. Genel olarak, doğruysa işe kendinden başlayacak, başka bir şeyden önce kendi hakkında yargıyı askıya alacaktır. Sonra, biri insan olduğunu ya da yargıyı askıya aldığını kavrıyorsa, demek ki yargıyı askıya almıyordur. Her şey hakkında yargıyı askıya alan kişi tartışmaya baştan nasıl girebilirdi? Sorulana nasıl cevap verebilirdi? Çünkü tam bu konuda yargıyı askıya almadığı açıktır; üstelik yargıyı askıya aldığını da kesin olarak ileri sürer. Onlara inanıp her şey hakkında yargıyı askıya almak gerekiyorsa, önce askıya almanın kendisi hakkında, ona inanmalı mı inanmamalı mı diye yargımızı askıya alacağız. Ayrıca, doğru olan tam da doğruyu bilmemekse, onun tarafından baştan hiçbir doğru kabul edilmiş olmaz. Doğruyu bilmemenin de tartışmalı olduğunu söylerse, bu konudaki askıya almayı kesinleştirmediği görüldüğü ölçüde, tam bunda doğrunun bilinebilir olduğunu kabul etmiş olur. Bir okul (hairesis) öğretilere bir yönelişse, ya da bazılarının dediği gibi, birbiriyle ve görünenlerle tutarlı birçok öğretiye bağlanan ve iyi yaşamaya yönelen bir yönelişse; öğreti de mantıksal bir kavrayışsa; kavrayış da düşüncenin bir melekesi ve onayıysa, [yargıyı askıya alanların akımı bir okul olamaz. Oysa] yalnız yargıyı askıya alanlar değil, her dogmatik de bazı konularda, ya aklın zayıflığından, ya şeylerin belirsizliğinden ya da karşıt sözlerin eşit güçte olmasından dolayı yargıyı askıya almayı âdet edinmiştir.
Clemens Al. Stromat. VIII 5 (II p. 923 Pott.). Πρὸς τοὺς Πυῤῥωνείους. Εἰ ⟨μέν⟩ φησιν ἡ ἐποχὴ βέβαιον εἶναι μηδέν, δῆλον ὅτι ἀφ’ ἑαυτῆς ἀρξαμένη πρῶτον ἀκυρώσει ἑαυτήν. ἢ τοίνυν δίδωσιν ἀληθές τι εἶναι καὶ οὐ περὶ πάντων ἐφεκτέον, ἢ ἐνίσταται μηδὲν εἶναι ἀληθὲς λέγουσα καὶ δῆλον ὅτι οὐδ’ αὐτὴ πρότερον ἀληθεύσει. ἤτοι γὰρ αὐτὴ ἀληθεύει ἢ οὐκ ἀληθεύει. ἀλλ’ εἰ μὲν ἀληθεύει, δίδωσιν ἄκουσά τι εἶναι ἀληθές. εἰ δὲ μὴ ἀληθεύει, ἀληθῆ ἀπολείπει ἅπερ ἀνελεῖν ἐβούλετο. ἐν ᾧ γὰρ ψευδὴς δείκνυται ἡ ἀναιροῦσα ἐποχή, ἐν τούτῳ τὰ ἀναιρούμενα ἀληθῆ δείκνυται, ὡς ὁ ὄνειρος ὁ λέγων ψευδεῖς εἶναι πάντας τοὺς ὀνείρους. αὑτῆς γὰρ ἀναιρετικὴ οὖσα τῶν ἄλλων γίνεται κυρωτική. καὶ ὅλως εἰ ἔστιν ἀληθής, ἀφ’ ἑαυτῆς ποιήσεται τὴν ἀρχήν, οὐκ ἄλλου τινὸς οὖσα ἐποχή, ἀλλ’ ἑαυτῆς πρῶτον. ἔπειτα εἰ καταλαμβάνει τις ὅτι ἄνθρωπός ἐστιν ἢ ὅτι ἐπέχει, δῆλός ἐστι μὴ ἐπέχων. πῶς δ’ ἂν καὶ τὴν ἀρχὴν εἰς τὴν ἀμφισβήτησιν ἀφίκετο περὶ πάντων ἐπέχων· πῶς δ’ ἂν καὶ ἀπεκρίνετο πρὸς τὸ ἐρωτηθέν; περὶ γὰρ αὐτοῦ τούτου δῆλός ἐστιν οὐκ ἐπέχων· καὶ μὴν καὶ ἀποφαίνεται ὅτι ἐπέχει. ὃ καὶ εἰ δεῖ πειθόμενον αὐτοῖς περὶ πάντων ἐπέχειν, περὶ αὐτῆς πρότερον τῆς ἐποχῆς ἐφέξομεν, εἴτε πειστέον αὐτῇ εἴτε καὶ μή. ἔτι εἰ τοῦτο αὐτό ἐστι τὸ ἀληθὲς τὸ μὴ εἰδέναι τὸ ἀληθές, οὐδὲ τὴν ἀρχὴν ἀληθές τι παρ’ ἐκείνου δίδοται. εἰ δὲ καὶ τοῦτο ἀμισβητήσιμον ἐρεῖ, τὸ ἀγνοεῖν τἀληθές, ἐν αὐτῷ τούτῳ δίδωσιν εἶναι τὸ ἀληθὲς γνώριμον, ἐν ᾧ τὴν περὶ αὐτοῦ ἐποχὴν φαίνεται μὴ βεβαιῶν. εἰ δὲ αἵρεσίς ἐστι πρόσκλισις δογμάτων ἤ, ὥς τινες, πρόσκλισις δόγμασι πολλοῖς ἀκολουθίαν πρὸς ἄλληλα καὶ τὰ φαινόμενα περιέχουσι, πρὸς τὸ εὖ ζῆν συντείνουσα· καὶ τὸ μὲν δόγμα ἐστὶ κατάληψίς τις λογική· κατάληψις δὲ ἕξις καὶ συγκατάθεσις τῆς διανοίας ⟨οὐκ ἂν εἴη αἵρεσις ἡ τῶν ἐφεκτικῶν. καίτοι⟩ οὐ μόνον οἱ ἐφεκτικοί, ἀλλὰ καὶ πᾶς δογματικὸς ἔν τισιν ἐπέχειν εἴωθεν, ἤτοι παρὰ γνώμης ἀσθένειαν ἢ παρὰ πραγμάτων ἀσάφειαν ἢ παρὰ τὴν τῶν λόγων ἰσοσθένειαν.