İçeriğe geç
Khrysippos: Ahlak Fragmanları

Khrysippos · Khrysippos: Ahlak Fragmanları

VIII. Eylemler Üzerine

491§ 1. Orta uygun eylemler

Fr. 491 Kaynak: Plutarkhos, Ortak Kavramlar Üzerine 23, 1069e. "Öyleyse," der, "nereden başlayayım? Tabiatı ve tabiata uygun olanı bırakırsam, uygun eylemin ilkesini ve aretēnin malzemesini neyi alayım?" [Khrysippos'un Uygun Eylem Üzerine kitabından olup olmadığı belirsizdir.]

491

Πόθεν οὖν, φησίν, ἄρξωμαι; καὶ τίνα λάβω τοῦ καθήκοντος ἀρχὴν καὶ ὕλην τῆς ἀρετῆς, ἀφεὶς τὴν φύσιν καὶ τὸ κατὰ φύσιν; (Incertum an sit ex libro περὶ τοῦ Καθήκοντος Chrysippi.)

493Fr. 493 Kaynak: Diogenes Laertios VII 107. Ayrıca uygun eyleme, yapıldığında akla yatkın bir gerekçesi olan şey derler; hayatta tutarlı olan şey gibi. Bu, bitkilere ve hayvanlara kadar uzanır; çünkü onlarda da uygun eylemler görülür. Uygun eylem (kathēkon) adını ilk kez Zenon koymuştur; ad, "bazılarına gelmek, düşmek" (kata tinas hēkein) sözünden alınmıştır. Uygun eylem, tabiata uygun yapılara yakışan bir fiildir.

493

ἔτι δὲ καθῆκόν φασιν εἶναι ὃ πραχθὲν εὔλογον [τε] ἴσχει ἀπολογισμόν, οἷον τὸ ἀκόλουθον ἐν [τῇ] ζωῇ, ὅπερ καὶ ἐπὶ τὰ φυτὰ καὶ ζῷα διατείνει· ὁρᾶσθαι γὰρ κἀπὶ τούτων καθήκοντα. κατωνομάσθαι δὲ οὕτως ὑπὸ πρώτου Ζήνωνος τὸ καθῆκον, ἀπὸ τοῦ κατά τινας ἥκειν τῆς προσονομασίας εἰλημμένης. ἐνέργημα δὲ αὐτὸ εἶναι ταῖς κατὰ φύσιν κατασκευαῖς οἰκεῖον.

494Fr. 494 Kaynak: Stobaios, Seçmeler II 85, 13 W. Uygun eylem konusu, öne alınmış şeyler hakkındaki konunun ardından gelir. Uygun eylem şöyle tarif edilir: hayatta tutarlı olan ve yapıldığında akla yatkın bir savunması bulunan şey. Uygun eyleme aykırı olan da bunun zıddıdır. Bu, akılsız hayvanlara da uzanır; çünkü onlar da kendi tabiatlarıyla tutarlı bir şeyler yaparlar. Akıl sahibi canlılar içinse şöyle tarif edilir: yaşayışta tutarlı olan. Uygun eylemlerin bir kısmının yetkin olduğunu söylerler; bunlara doğru eylem de denir. Doğru eylemler aretēye uygun fiillerdir; phronēsis sahibi olmak, adil davranmak gibi. Böyle olmayanlar ise doğru eylem değildir; bunlara yetkin uygun eylem de demezler, orta uygun eylem derler: evlenmek, elçilik yapmak, sohbet etmek ve bunlara benzer şeyler gibi.

494

Ἀκόλουθος δ’ ἐστὶ τῷ λόγῳ τῷ περὶ τῶν προηγμένων ὁ περὶ τοῦ καθήκοντος τόπος. Ὁρίζεται δὲ τὸ καθῆκον· τὸ ἀκόλουθον ἐν ζωῇ, ὃ πραχθὲν εὔλογον ἀπολογίαν ἔχει· παρὰ τὸ καθῆκον δὲ τὸ ἐναντίως. Τοῦτο διατείνει καὶ εἰς τὰ ἄλογα τῶν ζῴων, ἐνεργεῖ γάρ τι κἀκεῖνα ἀκολούθως τῇ ἑαυτῶν φύσει· ἐπὶ ⟨δὲ⟩ τῶν λογικῶν ζῴων οὕτως ἀποδίδοται· τὸ ἀκόλουθον ἐν βίῳ. Τῶν δὲ καθηκόντων τὰ μὲν εἶναί φασι τέλεια, ἃ δὴ καὶ κατορθώματα λέγεσθαι. Κατορθώματα δ’ εἶναι τὰ κατ’ ἀρετὴν ἐνεργήματα, οἷον τὸ φρονεῖν, τὸ δικαιοπραγεῖν. οὐκ εἶναι δὲ κατορθώματα τὰ μὴ οὕτως ἔχοντα, ἃ δὴ οὐδὲ τέλεια καθήκοντα προσαγορεύουσιν, ἀλλὰ μέσα, οἷον τὸ γαμεῖν, τὸ πρεσβεύειν, τὸ διαλέγεσθαι, τὰ τούτοις ὅμοια.

495Fr. 495 Kaynak: Diogenes Laertios VII 108. Dürtüyle yapılan fiillerin bir kısmı uygun eylemdir, bir kısmı uygun eyleme aykırıdır, bir kısmı da ne uygun ne de uygun eyleme aykırıdır. Uygun eylemler logosun yapılmasını seçtiği şeylerdir: anne babaya, kardeşlere, vatana saygı göstermek, dostlarla iyi geçinmek gibi. Uygun eyleme aykırı olanlar logosun seçmediği şeylerdir; şunlar gibi: anne babayı ihmal etmek, kardeşleri umursamamak, dostlarla duygu birliği içinde olmamak, vatanı hor görmek ve benzerleri. Ne uygun ne de uygun eyleme aykırı olanlar ise logosun ne yapılmasını seçtiği ne de yasakladığı şeylerdir: bir çöp parçasını yerden almak, kalem ⟨ya da⟩ banyo kazıyıcısı tutmak ve bunlara benzer şeyler gibi.

495

τῶν γὰρ καθ’ ὁρμὴν ἐνεργουμένων τὰ μὲν καθήκοντα εἶναι, τὰ δὲ παρὰ τὸ καθῆκον, τὰ δὲ οὔτε καθήκοντα οὔτε παρὰ τὸ καθῆκον. καθήκοντα μὲν οὖν εἶναι ὅσα λόγος αἱρεῖ ποιεῖν, ὡς ἔχει γονεῖς τιμᾶν, ἀδελφούς, πατρίδα, συμπεριφέρεσθαι φίλοις· παρὰ τὸ καθῆκον δέ, ὅσα μὴ αἱρεῖ λόγος, ὡς ἔχει τὰ τοιαῦτα, γονέων ἀμελεῖν, ἀδελφῶν ἀφροντιστεῖν, φίλοις μὴ συνδιατίθεσθαι, πατρίδα ὑπερορᾶν καὶ τὰ παραπλήσια. οὔτε δὲ καθήκοντα οὔτε παρὰ τὸ καθῆκον, ὅσα οὔτε αἱρεῖ λόγος πράττειν οὔτε ἀπαγορεύει, οἷον κάρφος ἀνελέσθαι, γραφεῖον κρατεῖν ⟨ἢ⟩ στλεγγίδα καὶ τὰ ὅμοια τούτοις.

496Fr. 496 Kaynak: Diogenes Laertios VII 109. Uygun eylemlerin bir kısmı koşullardan bağımsız, bir kısmı koşullara bağlıdır. Koşullardan bağımsız olanlar şunlardır: sağlığına ve duyu organlarına özen göstermek ve benzerleri. Koşullara bağlı olanlar ise kendini sakatlamak ve malını mülkünü saçıp savurmaktır.

Uygun eyleme aykırı olanlar için de durum buna benzer.

Ayrıca uygun eylemlerin bir kısmı her zaman uygundur, bir kısmı her zaman değil. Aretēye uygun yaşamak her zaman uygundur; soru sormak, cevap vermek, gezinmek ve benzerleri ise her zaman değil. Aynı söz uygun eyleme aykırı olanlar için de geçerlidir. Orta olanlarda da bir uygun eylem vardır; çocukların lalalarına itaat etmesi gibi.

496

καὶ τὰ μὲν εἶναι καθήκοντα ἄνευ περιστάσεως, τὰ δὲ περιστατικά. καὶ ἄνευ μὲν περιστάσεως τάδε· ὑγιείας ἐπιμελεῖσθαι καὶ αἰσθητηρίων καὶ τὰ ὅμοια· κατὰ περίστασιν δὲ τὸ πηροῦν ἑαυτὸν καὶ τὴν κτῆσιν διαῤῥιπτεῖν.

ἀνὰ λόγον δὲ καὶ τῶν παρὰ τὸ καθῆκον.

ἔτι τῶν καθηκόντων τὰ μὲν ἀεὶ καθήκει, τὰ δὲ οὐκ ἀεί. καὶ ἀεὶ μὲν καθήκει τὸ κατ’ ἀρετὴν ζῆν, οὐκ ἀεὶ δὲ τὸ ἐρωτᾶν καὶ ἀποκρίνεσθαι καὶ περιπατεῖν καὶ τὰ ὅμοια. ὁ δ’ αὐτὸς λόγος καὶ ἐπὶ τῶν παρὰ τὸ καθῆκον. ἔστι δὲ καὶ ἐν τοῖς μέσοις τι καθῆκον, ὡς τὸ πείθεσθαι τοὺς παῖδας τοῖς παιδαγωγοῖς.

499Fr. 499 Kaynak: Stobaios, Seçmeler II 86 W. Akıl sahibi bir varlıkta uygun eyleme aykırı olarak meydana gelen her şey hatadır; uygun eylem tamamlanınca doğru eylem olur. Orta uygun eylem, tabiata aykırı ve tabiata uygun diye adlandırılan bazı farksız şeylerle ölçülür; bunlar öyle bir yatkınlık taşırlar ki onları gönül rahatlığıyla almasak ya da itmesek mesut olamazdık.

499

πᾶν δὲ τὸ παρὰ τὸ καθῆκον ἐν λογικῷ γινόμενον ἁμάρτημα εἶναι· τὸ δὲ καθῆκον τελειωθὲν κατόρθωμα γίνεσθαι. παραμετρεῖσθαι δὲ τὸ μέσον καθῆκον ἀδιαφόροις τισί, καλουμένοις δὲ παρὰ φύσιν καὶ κατὰ φύσιν, τοιαύτην δ’ εὐφυίαν προσφερομένοις, ὥστ’ εἰ μὴ λαμβάνοιμεν αὐτὰ ἢ διωθοίμεθα ἀπερισπάστως, μὴ ἂν εὐδαιμονεῖν.

500§ 2. Doğru eylemler orta uygun eylemlerden neyle ayrılır

Fr. 500 Kaynak: Stobaios, Seçmeler II 93, 14 W. Doğru eyleme, bütün ölçüleri taşıyan uygun eylem ya da — — yetkin uygun eylem derler. Hata ise doğru logosa aykırı olarak yapılan ya da akıl sahibi bir canlının bir uygun eylemi ihmal ettiği şeydir.

500

κατόρθωμα δ’ εἶναι λέγουσι καθῆκον πάντας ἐπέχον τοὺς ἀριθμούς, ἢ - - τέλειον καθῆκον· ἁμάρτημά τε τὸ παρὰ τὸν ὀρθὸν λόγον πραττόμενον ἢ ἐν ᾧ παραλέλειπταί τι καθῆκον ὑπὸ λογικοῦ ζῴου.

501Fr. 501 Kaynak: Stobaios, Seçmeler II 96, 18 W. Ayrıca fiillerin bir kısmının doğru eylem, bir kısmının hata, bir kısmının da hiçbiri olmadığını söylerler. Doğru eylemler şu türden şeylerdir: phronēsis sahibi olmak, itidalli olmak, adil davranmak, sevinmek, iyilik yapmak, neşelenmek, phronēsisle gezinmek; doğru logosa göre yapılan her şey. Hatalar ise akılsızlık etmek, ölçüsüzlük etmek, haksızlık etmek, acı çekmek, korkmak, çalmak ve genel olarak doğru logosa aykırı olarak yapılan her şeydir. Ne doğru eylem ne de hata olanlar şu türden şeylerdir: konuşmak, soru sormak, cevap vermek, gezinmek, yolculuğa çıkmak ve bunlara benzer şeyler.

501

ἔτι δὲ τῶν ἐνεργημάτων φασὶ τὰ μὲν εἶναι κατορθώματα, τὰ δὲ ἁμαρτήματα, τὰ δ’ οὐδέτερα· κατορθώματα μὲν τὰ τοιαῦτα· φρονεῖν, σωφρονεῖν, δικαιοπραγεῖν, χαίρειν, εὐεργετεῖν, εὐφραίνεσθαι, φρονίμως περιπατεῖν, πάνθ’ ὅσα κατὰ τὸν ὀρθὸν λόγον πράττεται· ἁμαρτήματα δ’ εἶναι τό τε ἀφραίνειν καὶ τὸ ἀκολασταίνειν καὶ τὸ ἀδικεῖν καὶ τὸ λυπεῖσθαι καὶ τὸ φοβεῖσθαι καὶ τὸ κλέπτειν καὶ καθόλου ὅσα παρὰ τὸν ὀρθὸν λόγον πράττεται· οὔτε δὲ κατορθώματα οὔτε ἁμαρτήματα τὰ τοιαῦτα· λέγειν, ἐρωτᾶν, ἀποκρίνεσθαι, περιπατεῖν, ἀποδημεῖν καὶ τὰ τούτοις παραπλήσια.

502Fr. 502 Kaynak: Stobaios, Seçmeler II 96 W. Bütün doğru eylemler adil işler, kanuna uygun işler, düzenli işler, yerinde uğraşlar, talihli işler, mesut işler, vaktinde yapılmış işler ve yakışık alır işlerdir. Ama hepsi artık phronēsisli işler değildir; yalnız phronēsisten çıkanlar öyledir. Öteki aretēler için de, adları konmamış olsa bile, durum aynıdır: itidalden çıkanlar itidalli işler, adaletten çıkanlar adil işlerdir. Hatalar ise zıt terimlerle adaletsiz işler, kanunsuz işler ve düzensiz işlerdir.

502

Πάντα δὲ τὰ κατορθώματα δικαιοπραγήματα εἶναι καὶ εὐνομήματα καὶ εὐτακτήματα καὶ εὐεπιτηδεύματα καὶ εὐτυχήματα καὶ εὐδαιμονήματα καὶ εὐκαιρήματα καὶ εὐσχημονήματα· οὐκ ἔτι μέντοιγε φρονιμεύματα, ἀλλὰ μόνα τὰ ἀπὸ φρονήσεως· καὶ ὁμοίως ἐπὶ τῶν ἄλλων ἀρετῶν, εἰ καὶ μὴ ὠνόμασται, οἷον σωφρονήματα μὲν τὰ ἀπὸ σωφροσύνης, δικαιώματα δὲ τὰ ἀπὸ δικαιοσύνης. Τὰ δὲ ἁμαρτήματα ἐκ τῶν ἀντικειμένων ἀδικοπραγήματα καὶ ἀνομήματα καὶ ἀτακτήματα.

503Fr. 503 Kaynak: Stobaios, Seçmeler II 97 W. Doğru eylemlerin bir kısmı gerekli olanlardandır, bir kısmı değil. Gerekli olanlar, faydalar diye yüklem olarak söylenenlerdir: phronēsis sahibi olmak, itidalli olmak gibi. Böyle olmayanlar ise gerekli olanlardan değildir. Uygun eyleme aykırı olanlar için de aynı tasnif yapılır.

503

τῶν δὲ κατορθωμάτων τὰ μὲν εἶναι ὧν χρή, τὰ δ’ οὔ. ὧν χρὴ μὲν εἶναι ⟨τὰ⟩ κατηγορούμενα ὠφελήματα, οἷον τὸ φρονεῖν, τὸ σωφρονεῖν· οὐκ εἶναι δὲ ὧν χρὴ τὰ μὴ οὕτως ἔχοντα. ὁμοίως δὲ καὶ τῶν παρὰ τὸ καθῆκον τὴν αὐτὴν γίνεσθαι τεχνολογίαν.

504Fr. 504 Kaynak: Cicero, İyilerin ve Kötülerin Sınırları Üzerine III 32. Öteki tekhnēlerde "ustaca" denince bu, bir bakıma sonradan gelen ve ardından ortaya çıkan bir şey sayılmalıdır; onlar buna epigennēmatikon derler. Ama bir şey için "bilgece" dediğimizde, bu en başından itibaren pek doğru olarak söylenir. Çünkü bilgeden çıkan her şey hemen bütün kısımlarıyla tamamlanmış olmalıdır; seçilmeye değer dediğimiz şey bundadır. Vatana ihanet etmek, anne babaya saldırmak, tapınakları soymak, sonuçları ortaya çıkan hatalar olduğu gibi, korkmak, yas tutmak, şehvet içinde olmak da sonuç doğurmasa bile hatadır. Bunlar nasıl sonradan gelen sonuçlarda değil de en başta, hemen hata oluyorsa, aretēden çıkan şeyler de tamamlanmalarına göre değil, ilk girişime göre doğru diye yargılanmalıdır.

504

Sed in ceteris artibus cum dicitur "artificiose" posterum quodam modo et consequens putandum est, quod illi ἐπιγεννηματικόν appellant; cum autem in quo sapienter dicimus, id a primo rectissime dicitur. Quicquid enim a sapiente proficiscitur, id continuo debet expletum esse omnibus suis partibus; in eo enim positum est id, quod dicimus esse expetendum. Nam ut peccatum est patriam prodere, parentes violare, fana depeculari, quae sunt in effectu, sic timere, sic maerere, sic in libidine esse peccatum est etiam sine effectu. Verum ut haec non in posteris et in consequentibus, sed in primis continuo peccata sunt, sic ea, quae proficiscuntur a virtute, susceptione prima, non perfectione recta sunt iudicanda.

505Fr. 505 Bunları aretēler için değil, orta tekhnēler ve bedene özen göstermekle ve dış şeylerin bolluğuyla uğraşan öteki zorunlu işler için söylüyorum. Çünkü yetkin iyiler ve güzel şeyler için harcanan emek, gayeye ulaşamasa bile, kendiliğinden ona girişenlere fayda sağlamaya yeter; aretē dışındaki şeyler ise sona ulaşılmazsa tamamen faydasızdır.

505

λέγω δὲ ταῦτα οὐ περὶ τῶν ἀρετῶν, ἀλλὰ περὶ τῶν μέσων τεχνῶν καὶ ὧν ἄλλων ἀναγκαίων περί τε σώματος ἐπιμέλειαν καὶ τὴν τῶν ἐκτὸς περιουσίαν πραγματεύονται. ἐπεὶ ὅγε περὶ ἀγαθῶν καὶ καλῶν τελείων πόνος κἂν ὑστερίζῃ τοῦ τέλους ἱκανὸς ἐξ αὑτοῦ προσωφελῆσαι τοὺς χρωμένους, τὰ δ’ ὅσα ἐκτὸς ἀρετῆς ἐὰν μὴ προσγένηται τὸ πέρας ἀνωφελῆ πάντα.

510Fr. 510 Kaynak: Stobaios, Antoloji (Khrysippos'tan). "En uç noktaya kadar ilerlemiş olan," der, "bütün uygun eylemleri her bakımdan yerine getirir ve hiçbirini ihmal etmez."

Ama böyle birinin hayatının henüz mesut olmadığını, bu orta eylemler sağlamlık ve meleke niteliği kazanıp kendine özgü bir kalıcılık edindiğinde saadetin ona sonradan katıldığını söyler.

510

Χρυσίππου. Ὁ δ’ ἐπ’ ἄκρον, φησί, προκόπτων ἅπαντα πάντως ἀποδίδωσι τὰ καθήκοντα καὶ οὐδὲν παραλείπει.

Τὸν δέ τούτου βίον οὐκ εἶναί πω φησὶν εὐδαίμονα, ἀλλ’ ἐπιγίγνεσθαι αὐτῷ τὴν εὐδαιμονίαν ὅταν αἱ μέσαι πράξεις αὗται προσλάβωσι τὸ βέβαιον καὶ ἑκτικὸν καὶ ἰδίαν πῆξιν τινὰ λάβωσι.

511Fr. 511 Kaynak: Clemens, Stromateis. Gerçi bilgi sahibi olmayanlar da bazı şeyleri doğru yaparlar, ama logosa göre değil. Mesela cesarette: bazıları tabiatça öfkeli yaratılıp sonra bunu logos olmaksızın besledikleri için çoğu şeye akıl dışı biçimde atılır ve cesur insanlara benzer şeyler yaparlar; öyle ki bazen aynı doğru eylemleri gerçekleştirirler, işkencelere kolayca katlanmak gibi. Ama bunu ne bilgi sahibiyle aynı sebepten yaparlar ne de aynı amacı gözeterek, bütün bedenlerini feda etseler bile. — — Demek ki bilgi sahibi kişinin her eylemi iyi iştir, bilgisiz kişinin her eylemi ise kötü iştir, bir tutarlılık korusa bile. Çünkü o kişi aklını kullanarak cesaret göstermez; eylemini aretēye yönelen ve aretēden çıkan şeylerin faydalı bir sonuca götüreceği bir şeye yöneltmez. Aynı söz öteki aretēler için de geçerlidir.

511

καίτοι πράσσεταί τινα καὶ πρὸς τῶν μὴ γνωστικῶν ὀρθῶς, ἀλλ’ οὐ κατὰ λόγον· οἷον ἐπὶ ἀνδρείας· ἔνιοι γὰρ ἐκ φύσεως θυμοειδεῖς γενόμενοι, εἶτα ἄνευ τοῦ λόγου τοῦτο θρέψαντες, ἀλόγως ἐπὶ τὰ πολλὰ ὁρμῶσι καὶ ὅμοια τοῖς ἀνδρείοις δρῶσιν, ὥστε ἐνίοτε τὰ αὐτὰ κατορθοῦν οἷον βασάνους ὑπομένειν εὐκόλως· ἀλλ’ οὔτε ἀπὸ τῆς αὐτῆς αἰτίας τῷ γνωστικῷ οὔτε καὶ τὸ αὐτὸ προθέμενοι, οὐδ’ ἂν τὸ σῶμα ἅπαν ἐπιδιδῶσιν. — — Πᾶσα οὖν ἡ διὰ τοῦ ἐπιστήμονος πρᾶξις εὐπραγία, ἡ δὲ διὰ τοῦ ἀπεπιστήμονος κακοπραγία, κἂν ἔνστασιν σῴζῃ. ἐπεὶ μὴ ἐκ λογισμοῦ ἀνδρίζεται μηδὲ ἐπί τι χρήσιμον τῶν ἐπὶ ἀρετὴν καὶ ἀπὸ ἀρετῆς καταστρεφόντων τὴν πρᾶξιν κατευθύνει. Ὁ δὲ αὐτὸς λόγος καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἀρετῶν.

512Fr. 512 Kaynak: Philon. Çünkü kötü insan da uygun eylemlerin bazılarını yapar, ama uygun bir melekeden yola çıkarak değil. Sarhoş ve deli de bazen ayık insanların söyleyeceği ve yapacağı şeyleri söyler ve yapar, ama ayık bir düşünceden yola çıkarak değil. Henüz pek küçük çocuklar da akla dayalı bir melekeden yola çıkmadan (çünkü tabiat onları henüz akıl sahibi olarak yetiştirmemiştir), akıl sahiplerinin yaptığı ve söylediği pek çok şeyi yapar ve söylerler. Kanun koyucu ise bilgenin geçici bir durumla, kolayca kaybedilecek şekilde ve sanki talih eseriymiş gibi değil, akla yatkın bir meleke ve durumdan dolayı akla yatkın görünmesini ister.

512

ἐπεὶ καὶ ὁ φαῦλος ἔνια δρᾷ τῶν καθηκόντων οὐκ ἀφ’ ἕξεως καθηκούσης· καὶ ὁ μεθύων μέντοι καὶ μεμηνὼς ἔστιν ὅτε νηφάλια φθέγγεταί τε καὶ ποιεῖ, ἀλλ’ οὐκ ἀπὸ νηφούσης διανοίας· καὶ οἱ ἔτι κομιδῇ νήπιοι παῖδες οὐκ ἀπὸ λογικῆς ἕξεως (οὔπω γὰρ αὐτοὺς ἡ φύσις λογικοὺς πεπαίδευκε) πολλὰ πράττουσι καὶ λέγουσι ὧν οἱ λογικοί. Βούλεται δὲ ὁ νομοθέτης τὸν σοφὸν μὴ σχετικῶς καὶ εὐαλώτως καὶ ὡς ἂν ἐκ τύχης εὐλόγιστον δοκεῖν εἶναι, ἀλλ’ ἀπὸ ἕξεως καὶ διαθέσεως εὐλογίστου.

513Fr. 513 Kaynak: Philon. Gereken şey çoğu zaman gerektiği gibi yapılmaz, uygun olmayan şey de bazen uygun bir şekilde yapılır. Mesela emanetin geri verilmesi, sağlam bir niyetten değil de ya alanın zararına ya da daha büyük bir güveni inkâr etmek için kurulan bir tuzak olarak yapılırsa, uygun bir iş gerektiği gibi yerine getirilmemiş olur. Öte yandan, hastanın faydası için ona müshil vermeye, onu kesmeye ya da dağlamaya karar veren hekim, hasta tehlikeleri önceden sezip tedaviden kaçmasın ya da gücü tükenip ondan vazgeçmesin diye ona doğruyu söylemezse; ya da bilge, doğruyu söylemekle düşmanların durumunu güçlendirmekten korkarak vatanın kurtuluşu için düşmanlara yalan söylerse, uygun olmayan bir iş gerektiği gibi yapılmış olur.

513

τὸ δέον πολλάκις δεόντως οὐκ ἐνεργεῖται καὶ τὸ μὴ καθῆκον ἔστιν ὅτε δρᾶται καθηκόντως. Οἷον ἡ μὲν τῆς παρακαταθήκης ἀπόδοσις, ὅταν μὴ ἀπὸ γνώμης ὑγιοῦς γίγνηται, ἀλλ’ ἢ ἐπὶ βλάβῃ τοῦ λαμβάνοντος ἢ ἐπ’ ἐνέδρᾳ τῆς περὶ μείζονα πίστιν ἀρνήσεως, καθῆκον ἔργον οὐ δεόντως ἐπιτελεῖται. Τὸ δὲ τῷ κάμνοντι μὴ ἀληθεῦσαι τὸν ἰατρόν, κενοῦν ἢ τέμνειν ἢ καίειν διεγνωκότα ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ νοσοῦντος, ἵνα μὴ προλαβὼν τὰ δεινὰ φύγῃ τὴν θεραπείαν, ἢ ἐξασθενήσας ἀπείπῃ πρὸς αὐτήν· ἢ πρὸς τοὺς πολεμίους τὸν σοφὸν ψεύσασθαι ἐπὶ τῇ τῆς πατρίδος σωτηρίᾳ, δείσαντα μὴ ἐκ τοῦ ἀληθεῦσαι ῥωσθῇ τὰ τῶν ἀντιπάλων, οὐ καθῆκον ἔργον δεόντως ἐνεργεῖται.

515Fr. 515 Kaynak: Clemens, Stromateis VI. Nasıl ki sadece kurtarmak orta şeylerdendir, doğru ve gerektiği gibi kurtarmak ise doğru eylemdir, aynı şekilde bilgi sahibi kişinin her eylemi doğru eylem, sadece inanan kişinin eylemi ise orta eylem denebilir; çünkü henüz logosa göre yerine getirilmemiş, bilgiye göre doğru olarak gerçekleştirilmemiştir. Buna karşılık her putperestin eylemi hatalıdır. Çünkü Yazılar uygun eylem olarak sadece iyi yapmayı değil, eylemleri belli bir hedefe göre yapmayı ve ⟨logosa göre⟩ etmeyi gösterir.

515

ὥσπερ οὖν τὸ μὲν ἁπλῶς σῴζειν τῶν μέσων ἐστίν· τὸ δ’ ὀρθῶς καὶ δεόντως κατόρθωμα· οὕτως καὶ πᾶσα πρᾶξις γνωστικοῦ μὲν κατόρθωμα, τοῦ δὲ ἁπλῶς πιστοῦ μέση πρᾶξις λέγοιτ’ ἄν, μηδέπω κατὰ λόγον ἐπιτελουμένη μηδὲ μὴν κατ’ ἐπίστασιν κατορθουμένη· παντὸς δὲ ἔμπαλιν τοῦ ἐθνικοῦ ἁμαρτητική· οὐ γὰρ ἁπλῶς τὸ εὖ πράττειν ἀλλὰ τὸ πρός τινα σκοπὸν τὰς πράξεις ποιεῖσθαι καὶ ⟨κατὰ⟩ λόγον ἐνεργεῖν καθῆκον αἱ γραφαὶ παριστᾶσιν.

516Fr. 516 Kaynak: Sextus Empiricus, Matematikçilere Karşı XI 200–201. [Sextus phronēsisin hayata dair, kendine özgü tekhnēye dayalı hiçbir işi olmayan bir tekhnē olmadığını ispatlamıştı.] Buna karşılık şöyle derler: bütün işler ortaktır ve herkesin işidir, ama tekhnēye dayalı bir durumdan mı yoksa tekhnēsiz bir durumdan mı çıktıklarına göre ayrılırlar. Çünkü anne babasına özen göstermek ve onlara başka şekillerde saygı duymak erdemli insanın işi değildir; erdemli insanın işi bunu phronēsisten çıkarak yapmaktır. İyileştirmek hem hekimin hem de sıradan insanın ortak işidir, ama hekimce iyileştirmek ustaya özgüdür; aynı şekilde anne babaya saygı duymak da erdemli insan ile erdemli olmayanın ortak işidir, ama phronēsisten çıkarak anne babaya saygı duymak bilgeye özgüdür. Dolayısıyla bilgenin hayata dair bir tekhnēsi de vardır; bu tekhnēnin kendine özgü işi, yapılan her şeyi en iyi durumdan çıkarak yapmaktır.

Bunları istikrarla ve düzenle ayırt etmek gerektiğini düşünenler de vardır. Orta tekhnēlerde bir şeyi düzenli yapmak ve ürünlerde istikrarlı olmak ustaya nasıl özgüyse (çünkü sıradan insan da bazen tekhnēye dayalı bir iş yapabilir, ama nadiren ve her zaman değil, aynı tarzda ve aynı şekilde de değil), phronēsis sahibinin işinin de doğru eylemlerde istikrarlı olmak, akılsızın işinin ise bunun tersi olduğunu söylerler.

516

(Sextus probaverat ὅτι ἡ φρόνησις οὐκ ἔστι τέχνη τις περὶ τὸν βίον, ἧς ἴδιον οὐδὲν τεχνικόν ἐστιν ἔργον). Ἀλλὰ πρὸς τοῦθ’ ὑπαντῶντές φασι πάντα μὲν κοινὰ εἶναι καὶ πάντων τὰ ἔργα, διορίζεσθαι δὲ τῷ ἀπὸ τεχνικῆς διαθέσεως ἢ ἀπὸ ἀτέχνου γίγνεσθαι. Οὐ γὰρ τὸ ἐπιμελεῖσθαι γονέων καὶ ἄλλως τιμᾶν γονεῖς τοῦ σπουδαίου ἐστὶν ἔργον, ἀλλὰ σπουδαίου τὸ ἀπὸ φρονήσεως τοῦτο ποιεῖν· καὶ ὡς τὸ μὲν ὑγιάζειν κοινόν ἐστι τοῦ τε ἰατροῦ καὶ ἰδιώτου, τὸ δὲ ἰατρικῶς ὑγιάζειν τοῦ τεχνίτου ἴδιον, ὧδε καὶ τὸ μὲν τιμᾶν τοὺς γονεῖς κοινὸν τοῦ τε σπουδαίου καὶ μὴ σπουδαίου, τὸ δὲ ἀπὸ φρονήσεως τιμᾶν τοὺς γονεῖς ἴδιον τοῦ σοφοῦ, ὥστε καὶ τέχνην αὐτὸν ἔχειν περὶ τὸν βίον, ἧς ἴδιόν ἐστιν ἔργον τὸ ἕκαστον τῶν πραττομένων ἀπὸ ἀρίστης διαθέσεως πράττειν.

Ἄλλοι δέ εἰσιν οἱ τῷ διομαλισμῷ καὶ τάξει ταῦτα διορίζεσθαι νομίζοντες. Καθὰ γὰρ ἐπὶ τῶν μέσων τεχνῶν ἴδιόν ἐστι τοῦ τεχνίτου τό τε τεταγμένως τι ποιεῖν καὶ τὸ ἐν τοῖς ἀποτελέσμασι διομαλίζειν (ποιήσαι γὰρ ἄν ποτε καὶ ἰδιώτης τὸ τεχνικὸν ἔργον, ἀλλὰ σπανίως καὶ οὐ πάντοτε, οὐδὲ κατὰ τὸ αὐτὸ καὶ ὡσαύτως) ὧδε καὶ τοῦ μὲν φρονίμου φασὶν ἔργον εἶναι τὸ ἐν τοῖς κατορθώμασι διομαλίζειν, τοῦ δὲ ἄφρονος τοὐναντίον.

518Fr. 518 Kaynak: Philon. Gereken başka bir şeyi onaylamayan bir niyetle, isteyerek yapıyormuş gibi görünüp kendi içlerindeki isteği zorlayanların da doğru eylemde bulunmadığını [söylerler].

518

καὶ τοὺς ἄλλο τι τῶν δεόντων ἀσυγκαταθέτῳ γνώμῃ πράττοντας ἐθελουσίως, βιαζομένους δὲ τὸ παρ’ αὑτοῖς ἑκούσιον, μὴ κατορθοῦν.

519Fr. 519 Kaynak: Philon, Kanunların Alegorisi I 93. Şu üçü birbirinden farklıdır: buyruk, yasak ve emirle öğüt. Yasak hatalarla ilgilidir ve kötü insana yöneltilir; buyruk doğru eylemlerle ilgilidir; öğüt ise ne kötü ne de erdemli olan ortadaki kişiye yöneliktir. Çünkü bu kişi ne kendisine bir şeyin yasaklanmasını gerektirecek kadar hata yapar ne de doğru logosun buyruğuna göre doğru eylemde bulunur; kötü şeylerden uzak durmayı öğreten, erdemli şeylere yönelmeye teşvik eden bir öğüde ihtiyacı vardır. Yetkin insana [bilgeye] — — buyurmak, yasaklamak ya da öğüt vermek gerekmez; çünkü yetkin insan bunların hiçbirine muhtaç değildir. Kötü insanın ise buyruğa ve yasağa ihtiyacı vardır, çocuğun da öğüde ve öğretime. Tıpkı yetkin bir dil bilgini ya da müzisyenin bu tekhnēlere dair hiçbir kurala ihtiyacı olmaması gibi; kuramlar konusunda yanılan ise buyruklar ve yasaklar içeren kanunlar gibi bazı şeylere muhtaçtır; yeni öğrenen de öğretime.

519

Διαφέρει δὲ τρία ταῦτα, πρόσταξις, ἀπαγόρευσις, ἐντολὴ καὶ παραίνεσις. ἡ μὲν γὰρ ἀπαγόρευσις περὶ ἁμαρτημάτων γίνεται καὶ πρὸς φαῦλον· ἡ δὲ πρόσταξις ⟨περὶ⟩ κατορθωμάτων· ἡ δὲ παραίνεσις πρὸς τὸν μέσον τὸν μήτε φαῦλον μήτε σπουδαῖον. οὔτε γὰρ ἁμαρτάνει ὡς ἀπαγορεύειν ἄν τινα αὐτῷ, οὔτε κατορθοῖ κατὰ τὴν τοῦ ὀρθοῦ λόγου πρόσταξιν, ἀλλὰ χρείαν ἔχει παραινέσεως, τῆς ἀνέχειν μὲν τῶν φαύλων διδασκούσης, προτρεπούσης δὲ ἐφίεσθαι τῶν ἀστείων. Τῷ μὲν οὖν τελείῳ (scil. σοφῷ) — — προστάττειν ἢ ἀπαγορεύειν ἢ παραινεῖν οὐχὶ δεῖ· οὐδενὸς γὰρ τούτων ὁ τέλειος δεῖται· τῷ δὲ φαύλῳ προστάξεως καὶ ἀπαγορεύσεως χρεία· τῷ δὲ νηπίῳ παραινέσεως καὶ διδασκαλίας. Ὥσπερ τῷ τελείῳ γραμματικῷ ἢ μουσικῷ οὐδενὸς δεῖ παραγγέλματος τῶν εἰς τὰς τέχνας· τῷ δὲ σφαλλομένῳ περὶ τὰ θεωρήματα ὡσανεί τινων νόμων, προστάξεις καὶ ἀπαγορεύσεις ἐχόντων· τῷ δ’ ἄρτι μανθάνοντι διδασκαλίας.

520Fr. 520 Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine 11, 1037c–d (Khrysippos'un Kanun Üzerine'sinden olabilir). Doğru eylemin kanunun bir buyruğu, hatanın da kanunun bir yasağı olduğunu söylerler. Bu yüzden kanun kötü insanlara pek çok şeyi yasaklar ama hiçbir şey buyurmaz; çünkü onlar doğru eylemde bulunamazlar.

520

(Ἐν τῷ περὶ Νόμου?) Τὸ κατόρθωμά φασι νόμου πρόσταγμα εἶναι· τὸ δ’ ἁμάρτημα νόμου ἀπαγόρευμα, διὸ τὸν νόμον πολλὰ τοῖς φαύλοις ἀπαγορεύειν, προστάττειν δὲ μηδέν· οὐ γὰρ δύνανται κατορθοῦν.

521Fr. 521 Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine 11, 1037e–f (Khrysippos'un Kanun Üzerine'sinden olabilir). Hekimin öğrencisine, "vaktinde ve ölçülü olarak" sözünü atlayarak, kesmesini ve dağlamasını buyurduğunu; müzisyenin de, "ahenkle ve uyumla" sözünü atlayarak lir çalmasını ve şarkı söylemesini buyurduğunu söylerler. Bu yüzden bunları tekhnēsizce ve kötü yapanları cezalandırırlar; çünkü buyruk doğru verilmiştir, onlar ise doğru yapmamıştır. O hâlde bilge de hizmetkârına bir şey söylemesini ve yapmasını buyurduğunda, hizmetkâr bunu vaktinde ve gerektiği gibi yapmazsa onu cezalandırdığına göre, açıktır ki orta bir şeyi değil, doğru bir eylemi buyurmaktadır. Bilgeler kötü insanlara orta şeyler buyuruyorsa, kanunun buyruklarının da böyle olmasına ne engel var?

521

(Χρύσιππος ἐν τῷ περὶ Νόμου?) Καὶ τὸν ἰατρὸν τῷ μαθητῇ προστάττειν λέγουσι τεμεῖν καὶ καῦσαι, κατὰ παράλειψεν τοῦ εὐκαίρως καὶ μετρίως· καὶ τὸν μουσικὸν λυρίσαι καὶ ᾆσαι, κατὰ παράλειψιν τοῦ ἐμμελῶς καὶ συμφώνως· διὸ τοὺς ταῦτα ποιήσαντας ἀτέχνως καὶ κακῶς κολάζουσιν· [ὡς] προσετάχθη γὰρ ὀρθῶς οἱ δ’ οὐκ ὀρθῶς ἐποίησαν. Οὐκοῦν καὶ ὁ σοφὸς τῷ θεράποντι προστάττων εἰπεῖν τι καὶ πρᾶξαι, κἂν μὴ εὐκαίρως τοῦτο πράξῃ μηδὲ ὡς δεῖ κολάζων, δῆλός ἐστι κατόρθωμα προστάττων, οὐ μέσον· εἰ δὲ μέσα προστάττουσιν οἱ σοφοὶ τοῖς φαύλοις, τί κωλύει καὶ τὰ τοῦ νόμου προστάγματα τοιαῦτα εἶναι.

522Fr. 522 Kaynak: Philon. Yetkin aretēler yalnız yetkin ve gerçek insanın mülküdür; orta uygun eylemler ise genel ön eğitime kadar gelmiş yetkin olmayanlara da uyar.

522

αἱ τέλειοι ἀρεταὶ μόνου τοῦ τελείου καὶ γνησίου κτήματα· τὰ δὲ μέσα τῶν καθηκόντων ἐφαρμόττει καὶ τοῖς ἀτελέσι μέχρι τῶν ἐγκυκλίων προπαιδευμάτων ἐλθοῦσιν.

523Fr. 523 Kaynak: Origenes, Kelsos'a Karşı. Tanrı'nın kanununa yakışan da kötülükten çıkan şeyleri yasaklamak ve aretēye uygun şeyleri buyurmaktır; kendi logosu bakımından farksız olan şeyleri ise yerinde bırakmaktır. Bunlar prohairesis ve içimizdeki logos sayesinde, hata edildiğinde kötü yapılabilir, doğru yapıldığında ise güzel olabilir.

523

καὶ πρέπον γέ ἐστι θεοῦ νόμῳ ἀπαγορεύειν τὰ ἀπὸ κακίας καὶ προστάσσειν τὰ κατ’ ἀρετήν· τὰ δὲ τῷ ἰδίῳ λόγῳ ἀδιάφορα ταῦτα ἐᾶν ἐπὶ χώρας, δυνάμενα διὰ τὴν προαίρεσιν καὶ τὸν ἐν ἡμῖν λόγον ἁμαρτανόμενα μὲν κακῶς πράττεσθαι, κατορθούμενα δὲ γίνεσθαι καλῶς.

524§ 3. Doğru eylemler de hatalar da eşittir; aretē ile kötülük arasında orta bir şey yoktur

Fr. 524 Kaynak: Cicero, İyilerin ve Kötülerin Sınırları Üzerine III 45. Yerindelik (eukairia'ya böyle diyelim) zamanın uzamasıyla daha büyük olmadığı gibi (çünkü yerinde denen şeylerin kendine özgü bir ölçüsü vardır), doğru yapış (katorthōsis'e böyle diyorum, çünkü doğru yapılmış şeye katorthōma deniyor), evet doğru yapış, aynı şekilde uyum ve nihayet tabiatla uyuşmakta yatan iyinin kendisi de hiçbir büyüme payı kabul etmez. O yerindelik gibi, söylediğim bu şeyler de zamanın uzamasıyla daha büyük olmazlar. Bu sebeple Stoacılara göre mesut hayat uzun olursa kısa olduğundan daha çok dilenecek ya da daha çok seçilecek bir şey değildir. Şöyle bir benzetme kullanırlar: Bir çizmenin övgüsü ayağa tam oturması olsaydı, çok çizme az çizmeye, büyük çizme de küçüğüne tercih edilmezdi; aynı şekilde bütün iyileri uyum ve yerindelikle sınırlanan kimseler de çok olanı aza, uzun süreni kısaya tercih etmezler.

524

Et quemadmodum opportunitas (sic enim appellemus εὐκαιρίαν) non fit maior productione temporis (habent enim suum modum quae opportuna dicuntur) sic recta effectio (κατόρθωσιν enim ita appello, quoniam recte factum κατόρθωμα) recta igitur effectio, item convenientia, denique ipsum bonum, quod in eo positum est, ut naturae consentiat, crescendi accessionem nullam habet. Ut enim opportunitas illa, sic haec de quibus dixi, non fiunt temporis productione maiora: ob eamque causam Stoicis non videtur optabilior nec magis expetenda beata vita, si sit longa, quam si brevis, utunturque simili: Ut si cothurni laus illa esset, ad pedem apte convenire, neque multi cothurni paucis anteponerentur nec maiores minoribus, sic quorum omne bonum convenientia atque opportunitate finitur, nec plura paucioribus nec longinquiora brevioribus anteponent.

525Fr. 525 Kaynak: Simplikios, Aristoteles'in Kategoriler'i Üzerine Şerh. Bazıları da bazı melekelerin ve onlara göre nitelenenlerin daha fazla ve daha azı kabul etmediğini düşünüyordu, ⟨aretēler ve⟩ onlara göre ⟨nitelenenler⟩ gibi; ⟨bazı melekelerin⟩ ve nitelenenlerin ise yoğunlaşmayı ve gevşemeyi kabul ettiğini, bütün ⟨orta⟩ tekhnēler, orta keyfiyetler ve onlara göre nitelenenler gibi. Stoa'dan gelenler bu görüştedir.

[Bir başka yerde:] Melekelerin yoğunlaşabildiğini ve gevşeyebildiğini, durumların ise yoğunlaşmayı ve gevşemeyi kabul etmediğini söylerler.

525

οἱ δὲ τινὰς μὲν ἕξεις καὶ τοὺς κατὰ ταύτας ποιοὺς ὑπελάμβανον μὴ ἐπιδέχεσθαι τὸ μᾶλλον καὶ τὸ ἧττον ὡς ⟨τὰς ἀρετὰς καὶ⟩ τοὺς κατὰ ταύτας ⟨ποιούς, τινὰς δὲ ἕξεις⟩ καὶ ποιοὺς ἐπιδέχεσθαι ἐπίτασιν καὶ ἄνεσιν, ὡς πάσας ⟨τὰς μέσας⟩ τέχνας καὶ τὰς μέσας ποιότητας καὶ τοὺς κατὰ ταύτας ποιούς. ἧς γεγόνασι δόξης οἱ ἀπὸ τῆς Στοᾶς.

: τὰς μὲν ἕξεις ἐπιτείνεσθαί φασι δύνασθαι καὶ ἀνίεσθαι· τὰς δὲ διαθέσεις ἀνεπιτάτους εἶναι καὶ ἀνανέτους.

526Fr. 526 Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine 13, 1038c. Khrysippos, tersi yönde pek çok şey yazmış olsa da, ne bir kötülüğün başka bir kötülükten ya da bir hatanın başka bir hatadan, ne de bir aretēnin başka bir aretēden ya da bir doğru eylemin başka bir doğru eylemden üstün olduğu görüşüne açıkça katılmaktadır. Nitekim Tabiat Üzerine'nin üçüncü kitabında şöyle der: "Zeus'a kendisiyle ve hayatıyla övünmek, büyük düşünmek ve, böyle söylemek gerekirse, başını dik tutmak, gururlanmak ve büyük konuşmak, büyük konuşmaya layık bir hayat sürdüğü için nasıl yakışırsa, bütün iyi insanlara da bunlar yakışır; çünkü hiçbir bakımdan Zeus onlardan üstün değildir."

526

Χρύσιππος, εἰ καὶ πολλὰ πρὸς τοὐναντίον γέγραφε, δῆλός ἐστι προστιθέμενος τῷ μήτε κακίαν κακίας ἢ ἁμαρτίαν ἁμαρτίας ὑπερέχουσαν εἶναι, μήτ’ ἀρετὴν ἀρετῆς ἢ κατόρθωσιν κατορθώσεως ὅς γε φησὶν ἐν τῷ τρίτῳ περὶ Φύσεως Ὥσπερ τῷ Διὶ προσήκει σεμνύνεσθαι ἐπ’ αὐτῷ τε καὶ τῷ βίῳ καὶ μέγα φρονεῖν, καί, εἰ δεῖ οὕτως εἰπεῖν, ὑψαυχεῖν καὶ κομᾶν καὶ μεγαληγορεῖν ἀξίως βιοῦντι μεγαληγορίας· οὕτω τοῖς ἀγαθοῖς πᾶσι ταῦτα προσήκει, κατ’ οὐθὲν προεχομένοις ὑπὸ τοῦ Διός.

527Fr. 527 Kaynak: Diogenes Laertios VII 120. Khrysippos'un Ahlak Soruşturmaları'nın dördüncü kitabında, Persaios'un ve Zenon'un söylediği gibi, hataları eşit saymak onların görüşüdür. Çünkü bir doğru başka bir doğrudan, bir yanlış da başka bir yanlıştan daha fazla değilse, bir aldanma da başka bir aldanmadan, bir hata da başka bir hatadan daha fazla değildir. Kanobos'tan yüz stadion uzaktaki de bir stadion uzaktaki de aynı ölçüde Kanobos'ta değildir; aynı şekilde daha çok hata eden de daha az hata eden de aynı ölçüde doğru eylemin içinde değildir.

527

ἀρέσκει τε αὐτοῖς ἴσα ἡγεῖσθαι τὰ ἁμαρτήματα, καθά φησι Χρύσιππος ἐν τῷ τετάρτῳ τῶν Ἠθικῶν Ζητημάτων καὶ Περσαῖος καὶ Ζήνων. εἰ γὰρ ἀληθὲς ἀληθοῦς μᾶλλον οὐκ ἔστιν οὐδὲ ψεῦδος ψεύδους· οὕτως οὐδὲ ἀπάτη ἀπάτης οὐδὲ ἁμάρτημα ἁμαρτήματος. Καὶ γὰρ ὁ ἑκατὸν σταδίους ἀπέχων Κανώβου καὶ ὁ ἕνα ἐπίσης οὐκ εἰσὶν ἐν Κανώβῳ· οὕτω καὶ ὁ πλεῖον καὶ ὁ ἔλαττον ἁμαρτάνων ἐπίσης οὐκ εἰσὶν ἐν τῷ κατορθοῦν.

528Fr. 528 Kaynak: Stobaios, Seçmeler II 106 W. Bütün hataların eşit olduğunu, ama artık benzer olmadıklarını söylerler. Çünkü hepsi tek bir kaynaktan, kötülükten akar; bütün hatalarda yargı aynıdır. Ama yargıların üzerinde gerçekleştiği orta şeyler dışarıdan gelen sebep yüzünden farklılaştığı için hatalar keyfiyet bakımından farklı olur. Söylenenin açık bir örneğini şuna dikkat ederek görebilirsin: her yanlış aynı ölçüde yanlıştır, biri ötekinden daha yanlış değildir. ⟨Her zaman⟩ gece olduğunu söylemek, at-kentaurosun yaşadığını söylemek kadar yanlıştır; birinin ötekinden daha yanlış olduğunu söylemek mümkün değildir. Yanlışın aynı ölçüde yanlış olup da yanılanların aynı ölçüde yanılmamış olması da mümkün değildir. Daha çok ve daha az hata etmek de mümkün değildir; çünkü her hata bir yanılgıyla yapılır. Ayrıca doğru eylem daha büyük ve daha küçük olmuyorken hatanın daha büyük ve daha küçük olması da mümkün değildir; çünkü hepsi yetkindir, bu yüzden birbirlerinden ne eksik ne de fazla olabilirler.

528

Ἶσά τε πάντα λέγουσιν εἶναι τὰ ἁμαρτήματα, οὐκέτι δ’ ὅμοια. Καθάπερ γὰρ ἀπὸ μιᾶς τινος πηγῆς τῆς κακίας φέρεσθαι πέφυκε, τῆς κρίσεως οὔσης ἐν πᾶσι τοῖς ἁμαρτήμασι τῆς αὐτῆς· παρὰ δὲ τὴν ἔξωθεν αἰτίαν τῶν ἐφ’ οἷς αἱ κρίσεις ἀποτελοῦνται μέσων διαλλαττόντων, διάφορα κατὰ ποιότητα γίνεσθαι τὰ ἁμαρτήματα. Λάβοις δ’ ἂν εἰκόνα σαφῆ τοῦ δηλουμένου τῷδ’ ἐπιστήσας· πᾶν γὰρ τὸ ψεῦδος ἐπ’ ἴσης ψεῦδος συμβέβηκεν, οὐ γὰρ εἶναι ἕτερον ἑτέρου μᾶλλον διεψευσμένον· τό [τε] γὰρ νύκτ’ ⟨ἀεὶ⟩ εἶναι ψεῦδός ἐστι, καθάπερ τὸ ἱπποκένταυρον ζῆν· καὶ οὐ μᾶλλον εἰπεῖν ἔστι ψεῦδος εἶναι θάτερον θατέρου· ἀλλ’ οὐχὶ τὸ ψεῦδος ἐπίσης ψεῦδός ἐστιν, οὐχὶ δὲ καὶ οἱ διεψευσμένοι ἐπίσης εἰσὶ διεψευσμένοι. Καὶ ἁμαρτάνειν δὲ μᾶλλον καὶ ἧττον οὐκ ἔστιν, πᾶσαν γὰρ ἁμαρτίαν κατὰ διάψευσιν πράττεσθαι. Ἔτι οὐχὶ κατόρθωμα μὲν μεῖζον καὶ ἔλαττον οὐ γίγνεσθαι, ἁμάρτημα δὲ μεῖζον καὶ ἔλαττον γίγνεσθαι· πάντα γάρ ἐστι τέλεια, διόπερ οὔτ’ ἐλλείπειν οὔτ’ ὑπερέχειν δύναιτ’ ἂν ἀλλήλων.

529Fr. 529 Kaynak: Stobaios, Seçmeler II 113 W. Bütün hatalar ve doğru eylemler eşit olduğundan bütün akılsızlar da aynı ölçüde akılsızdır; aynı ve eşit durumu taşırlar. Hatalar eşit olsa da aralarında bazı farklar vardır: bir kısmı katı ve tedavisi zor bir durumdan doğar, bir kısmı doğmaz.

Erdemli insanlardan da bazıları ötekilerden daha teşvik edici ve daha inandırıcı, ayrıca daha kavrayışlı olur; bu, içlerinde kuşatılan orta şeyler bakımından yoğunlaşmalar meydana geldiği içindir.

529

πάντων τε τῶν ἁμαρτημάτων ἴσων ὄντων καὶ τῶν κατορθωμάτων, καὶ τοὺς ἄφρονας ἐπίσης πάντας ἄφρονας εἶναι, τὴν αὐτὴν καὶ ἴσην ἔχοντας διάθεσιν. ἴσων δὲ ὄντων τῶν ἁμαρτημάτων εἶναί τινας ἐν αὐτοῖς διαφοράς, καθ’ ὅσον τὰ μὲν αὐτῶν ἀπὸ σκληρᾶς καὶ δυσιάτου διαθέσεως γίνεται, τὰ δ’ οὔ.

καὶ τῶν σπουδαίων δὲ ἄλλους ἄλλων προτρεπτικωτέρους γίγνεσθαι καὶ πειστικωτέρους, ἔτι δὲ καὶ ἀγχινουστέρους, κατὰ τὰ μέσα τὰ ἐμπεριλαμβανόμενα τῶν ἐπιτάσεων συμβαινουσῶν.

535Fr. 535 Kaynak: Plutarkhos, Aretēde İlerleme Üzerine 1, 75f–76a. Öğretilerini olgulara göre koymayan, tersine kendi varsayımlarıyla uyuşmaya yaratılıştan elverişli olmayan olguları zorla onlara uyduranlar, felsefeyi pek çok çıkmazla doldurdular. Bunların en büyüğü, tek yetkin insan dışında bütün insanları bir ve aynı kötülüğün içine koyan çıkmazdır. Onun yüzünden ilerleme denen şey bir bilmeceye dönmüştür: en uç akılsızlıktan pek az geride kalır, bütün duygulardan ve hastalıklardan aynı anda kurtulmamış olanları da en kötü şeylerin hiçbirinden kurtulmamış olanlar kadar mutsuz gösterir. Bu kimseler kendi kendilerini çürütürler: okullarında Aristeides'in adaletsizliğini Phalaris'inkine, Brasidas'ın korkaklığını Dolon'unkine eşit sayarlar, Zeus hakkı için Platon'un anlayışsızlığının Meletos'unkinden hiçbir farkı olmadığını söylerler; hayatta ve işlerde ise ötekilerden yatıştırılamaz kimselermiş gibi yüz çevirip kaçarlar, bunlara ise çok değerli insanlar olarak en önemli işlerde başvurur ve güvenirler.

535

οἱ δὲ μὴ τιθέμενοι τὰ δόγματα πρὸς τοῖς πράγμασιν ἀλλὰ τὰ πράγματα πρὸς τὰς ἑαυτῶν ὑποθέσεις ὁμολογεῖν μὴ πεφυκότα καταβιαζόμενοι πολλῶν ἀποριῶν ἐμπεπλήκασι τὴν φιλοσοφίαν, μεγίστης δὲ τῆς εἰς μίαν ὁμοῦ κακίαν πάντας ἀνθρώπους πλὴν ἑνὸς τοῦ τελείου τιθεμένης, ὑφ’ ἧς αἴνιγμα γέγονεν ἡ λεγομένη προκοπή, μικρὸν ἀπολείπουσα ἀφροσύνης ἐσχάτης, τοὺς δὲ μὴ πάντων ἅμα παθῶν καὶ νοσημάτων ἀφειμένους ὑπ’ αὐτῆς ἔτι τοῖς μηδενὸς ἀπηλλαγμένοις τῶν κακίστων ὁμοίως παρέχουσα κακοδαιμονοῦντας· οὗτοι μὲν οὖν ἑαυτοὺς ἐλέγχουσιν, ἐν μὲν ταῖς σχολαῖς ἴσην ἀδικίαν τὴν Ἀριστείδου τῇ Φαλάριδος τιθέμενοι, καὶ δειλίαν τὴν Βρασίδου τῇ Δόλωνος καὶ νὴ Δία τῆς Μελήτου μηδ’ ὁτιοῦν τὴν Πλάτωνος ἀγνωμοσύνην διαφέρουσαν, ἐν δὲ τῷ βίῳ καὶ τοῖς πράγμασιν ἐκείνους μὲν ἐκτρεπόμενοι καὶ φεύγοντες ὡς ἀμειλίκτους, τούτοις δ’ ὡς ἀξίοις πολλοῦ τὰ μέγιστα καὶ χρώμενοι καὶ πιστεύοντες.

536Fr. 536 Kaynak: Diogenes Laertios VII 127. Aretē ile kötülük arasında orta bir şey olmadığı görüşündedirler; Peripatetikler ise aretē ile kötülük arasında ilerlemenin bulunduğunu söylerler. Çünkü bir sopanın ya doğru ya da eğri olması gerektiği gibi, insanın da ya adil ya da adaletsiz olması gerektiğini, ne daha adil ne de daha adaletsiz olabileceğini söylerler; öteki aretēler için de durum aynıdır.

536

ἀρέσκει δὲ αὐτοῖς μηδὲν μέσον εἶναι ἀρετῆς καὶ κακίας, τῶν Περιπατητικῶν μεταξὺ ἀρετῆς καὶ κακίας εἶναι λεγόντων τὴν προκοπήν· ὡς γὰρ δεῖν φασιν ἢ ὀρθὸν εἶναι ξύλον ἢ στρεβλόν, οὕτως ἢ δίκαιον ἢ ἄδικον, οὔτε δὲ δικαιότερον οὔτε ἀδικώτερον, καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὁμοίως.

537Fr. 537 Adalet ile adaletsizlik ve genel olarak aretē ile kötülük arasında orta meleke dediğimiz bir meleke vardır. Eğer onlara göre adalet ve adaletsizlik birer durumsa, durumlar da kaybedilemezse, kimse adaletsiz iken adil, adil iken adaletsiz olamaz. — — Eğer kötülüklerin durum olmadığını ve kaybedilemez olmadığını, bazılarının adaletsizlikten adalete ve genel olarak kötülükten aretēye geçmesine hiçbir şeyin engel olmadığını söylerlerse, peki kötülüğe nereden geçerler?

Eğer küçük çocukların henüz akıl sahibi olmadığını, bu yüzden ne adil ne de adaletsiz olduklarını söylerlerse (çünkü bu melekeler akıl sahibi bir varlığa aittir; bunlar akıl sahibine aitse ortadaki de öyledir; bu yüzden akılsız olan çocuk, öteki akılsız varlıkların hiçbiri gibi, ne aretēdedir ne kötülükte ne de bunların arasında), akıl sahibi olmaya geçtiklerinde de kötü olmadıklarını, hemen kötü olduklarını söylerlerse, bununla şunu kabul etmiş olurlar ...

537

Ὅτι δικαιοσύνης τε καὶ ἀδικίας καὶ ὅλως ἀρετῆς τε καὶ κακίας ἔστι τις ἕξις μεταξὺ ἢν μέσην ἕξιν λέγομεν. εἰ ἡ δικαιοσύνη καὶ ἡ ἀδικία διαθέσεις κατ’ αὐτούς, αἱ δὲ διαθέσεις ἀναπόβλητοι, οὔτ’ ἂν ἐξ ἀδίκου γίνοιτό τις δίκαιος, οὔτε ἐκ δικαίου ἄδικος. - - εἰ δὲ λέγοιεν τὰς κακίας μὴ εἶναι διαθέσεις μηδ’ ἀναποβλήτους, ἀλλὰ μεταβάλλειν τινὰς μηδὲν κωλύειν ἐξ ἀδικίας εἰς δικαιοσύνην καὶ ὅλως ἐκ κακίας εἰς ἀρετήν, ἀλλ’ εἴς γε τὴν κακίαν πόθεν μεταβάλλουσιν;

εἰ δὲ λέγοιεν μηδέπω τοὺς παῖδας λογικοὺς εἶναι, διὸ μηδὲ δικαίους μηδὲ ἀδίκους (λογικοῦ γὰρ αἱ ἕξεις αὗται, εἰ δ’ αὗται λογικοῦ καὶ ἡ μέση, διὸ ὁ παῖς ἄλογος ὢν οὔτ’ ἐν ἀρετῇ ἐστιν οὔτ’ ἐν κακίᾳ οὔτ’ ἐν τῷ μεταξὺ τούτων, ὥσπερ οὐδ’ ἄλλο τι τῶν ἀλόγων) μεταβάλλοντας δ’ εἰς τὸ λογικὸν εὐθὺς εἶναι κακούς, ἀλλ’ οὐ γίνεσθαι, ὁμολογοῖεν ἂν διὰ τούτων etc.

538Fr. 538 Kaynak: Origenes. Üçüncü olarak, güzel şeyleri istemenin ve güzel şeylere koşmanın orta şeylerden olduğunu, ne erdemli ne de kötü olduğunu söyleyecekler. Buna şöyle cevap vermek gerekir: güzel şeyleri istemek ve güzel şeylere koşmak ortaysa, bunun zıddı da ortadır ...

538

τρίτον δὲ ἐροῦσιν ὅτι τῶν μέσων ἐστὶ τὸ θέλειν τὰ καλὰ καὶ τὸ τρέχειν ἐπὶ τὰ καλά, καὶ οὔτε ἀστεῖον οὔτε φαῦλον· λεκτέον δὲ πρὸς τοῦτο ὅτι εἰ τὸ θέλειν τὰ καλὰ καὶ τὸ τρέχειν ἐπὶ τὰ καλὰ μέσον ἐστί, καὶ τὸ ἐναντίον αὐτῷ μέσον ἐστί etc.

539Fr. 539 Kaynak: Plutarkhos, Ortak Kavramlar Üzerine 10, 1063a ve Aretēde İlerleme Üzerine 1, 75c–76a. "Evet," derler, "ama denizde yüzeyden bir arşın aşağıda olan, beş yüz kulaç dibe batmış olandan daha az boğulmuyorsa, aretēye yaklaşanlar da ondan uzakta olanlardan daha az kötülük içinde değildir. Körler biraz sonra görecek olsalar bile kör oldukları gibi, ilerleme yolundakiler de aretēyi edinene kadar akılsız ve sefil kalırlar." [Arnim'e göre muhtemelen Khrysippos'un bir ahlak kitabından alınmış belirsiz bir fragman.]

Böylece, psykhē hiçbir şeyi bırakmıyor ve budalalıktan hiç arınmıyor da, saf ve yetkin iyiyi edinene kadar saf kötülükle yaşıyorsa, felsefede ne bir ilerleme ne de ilerlemeye dair bir his bulunduğunu kabul etmek gerekir. Çünkü bilge, mümkün olan en büyük kötülükten aşılamayacak bir aretē durumuna bir an ve bir saat içinde geçerek, uzun zaman içinde bir kısmını bile atamadığı kötülüğün hepsinden birdenbire kaçıp kurtulmuş olur. Gerçi bunları söyleyenlerin, kendi bilge olduğunu henüz kavramamış, bunu bilmeyen ve bundan kuşku duyan "farkına varmadan bilge olmuş kişi" hakkında kendilerini yine büyük zahmetlere ve büyük çıkmazlara soktuklarını bilirsin herhalde; çünkü ilerleme, uzun zaman içinde azar azar bir şeyler eksiltip bir şeyler ekleyerek, bir yürüyüş gibi aretēye sessizce, fark edilmeden yaklaşır. Değişmenin hızı ve büyüklüğü öyle olsaydı ki sabahleyin en kötü olan akşam en iyi olsaydı, ya da değişme birine öyle denk gelseydi ki uyurken kötü olup bilge olarak uyansaydı ve dünkü budalalıklarını ve aldanmalarını psykhēsinden atıp "Yalan rüyalar, elveda; demek ki bir hiçmişsiniz!" deseydi, kim kendisinde meydana gelen böylesine büyük farkı ve bir anda parlayıveren phronēsisi fark etmezdi?

539

Ναί, φασίν, ἀλλὰ ὥσπερ ὁ πῆχυν ἀπέχων ἐν θαλάττῃ τῆς ἐπιφανείας, οὐδδὲν ἧττον πνίγεται τοῦ καταδεδυκότος ὀργυιὰς πεντακοσίας, οὕτως οὐδὲ οἱ πελάζοντες ἀρετῇ τῶν μακρὰν ὄντων ἧττόν εἰσιν ἐν κακίᾳ· καὶ καθάπερ οἱ τυφλοὶ τυφλοί εἰσι, κἂν ὀλίγον ὕστερον ἀναβλέπειν μέλλωσιν, οὕτως οἱ προκόπτοντες, ἄχρις οὗ τὴν ἀρετὴν ἀναλάβωσιν, ἀνόητοι καὶ μοχθηροὶ διαμένουσιν (fragmentum incertum, pulo, ex libro ethico Chrysippi).

οὕτως ἐν τῷ φιλοσοφεῖν οὔτε προκοπὴν οὔτε τινὰ προκοπῆς αἴσθησιν ὑποληπτέον, εἰ μηδὲν ἡ ψυχὴ μεθίησι μηδ’ ἀποκαθαίρεται τῆς ἀβελτερίας, ἄχρι δὲ τοῦ λαβεῖν ἄκρατον τὸ ἀγαθὸν καὶ τέλειον ἀκράτῳ τῷ κακῷ χρῆται. Καὶ γὰρ ἀκαρεῖ χρόνου καὶ ὥρας ἐκ τῆς ὡς ἔνι μάλιστα φαυλότητος εἰς οὐκ ἔχουσαν ὑπερβολὴν ἀρετῆς διάθεσιν μεταβαλὼν ὁ σοφός, ἧς οὐδ’ ἐν χρόνῳ πολλῷ μέρος ἀφεῖλε κακίας ἅμα πᾶσαν ἐξαίφνης ἐκπέφευγε. καίτοι ἤδη τοὺς ταῦτά γε λέγοντας οἶσθα δήπου πάλιν πολλὰ παρέχοντας αὑτοῖς πράγματα καὶ μεγάλας ἀπορίας περὶ τοῦ διαλεληθότος, ὃς αὐτὸς ἑαυτὸν οὐδέπω κατείληφε γεγονὼς σοφός, ἀλλ’ ἀγνοεῖ καὶ ἀμφιδοξεῖ τῷ κατὰ μικρὸν ἐν χρόνῳ πολλῷ τὰ μὲν ἀφαιροῦντι τὰ δὲ προστιθέντι γιγνομένην τὴν ἐπίδοσιν καθάπερ πορείαν τῇ ἀρετῇ λαθεῖν ἀτρέμα προσμίξασαν. εἰ δέ γε ἦν τάχος τοσοῦτον τῆς μεταβολῆς καὶ μέγεθος, ὥστε τὸν πρωῒ κάκιστον ἑσπέρας γεγονέναι κράτιστον, ἢ ἂν οὕτω τινὶ συντύχῃ τὰ τῆς μεταβολῆς, καταδαρθόντα φαῦλον ἀνεγρέσθαι σοφὸν καὶ προσειπεῖν ἐκ τῆς ψυχῆς μεθεικότα τὰς χθιζὰς ἀβελτερίας καὶ ἀπάτας ψευδεῖς ὄνειροι, χαίρετ’· οὐδὲν ἦτ’ ἄρα, τίς ἂν ἀγνοήσειεν αὑτοῦ διαφορὰν ἐν αὑτῷ τοσαύτην γενομένην καὶ φρόνησιν ἀθρόον ἐκλάμψασαν;

540Fr. 540 Kaynak: Stobaios, Seçmeler II 113 W. İlk zamanlarda bazılarının farkına varmadan bilge olduğunu da düşünürler; böyle biri bir şey istemez ve genel olarak dileme alanına ait türlerden hiçbirinin içinde bulunmaz, çünkü kendisi yargıda bulunmadığı için gerekli olanlara sahip değildir. Bu tür ayrımların yalnız phronēsis için değil, öteki tekhnēler için de geçerli olacağını söylerler.

540

Γίνεσθαι δὲ καὶ διαλεληθότα τινὰ σοφὸν νομίζουσι κατὰ τοὺς πρώτους χρόνους, οὔτε ὀρεγόμενόν τινος οὔθ’ ὅλως γινόμενον ἔν τινι τῶν ἐν τῷ βούλεσθαι εἰδικῶν ὄντων, διὰ τὸ μὴ κρίνοντι αὐτῷ παρεῖναι ὧν χρή. Οὐ μόνον δ’ ἐπὶ τῆς φρονήσεως ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων τεχνῶν τὰς τοιαύτας ἔσεσθαι διαλήψεις.

541Fr. 541 Kaynak: Philon, Tarım Üzerine 161. Bunlara [sürekli çalışmaya ve talimlere] ulaşamayanlara filozoflar "farkına varmadan bilge olanlar" derler. Bilgeliğin doruğuna kadar ulaşıp onun sınırlarına ilk kez daha yeni dokunanların kendi yetkinleşmelerini bilmelerinin imkânsız olduğunu söylerler. Çünkü sınıra varmak ile varıldığını kavramak aynı zamanda oluşmaz; arada bir sınır bilgisizliği vardır, epistēmēden çok uzaklaşmış bir bilgisizlik değil, ona yakın ve kapı komşusu olan bir bilgisizlik.

541

Οἱ δὲ μὴ τούτων (scil. μελέτης συνεχοῦς καὶ γυμνασμάτων) τυγχάνοντες παρὰ τοῖς φιλοσόφοις διαλεληθότες λέγονται εἶναι σοφοί. Τοὺς γὰρ ἄχρι σοφίας ἄκρας ἐληλακότας καὶ τῶν ὅρων αὐτῆς ἄρτι πρῶτον ἁψαμένους, ἀμήχανον εἰδέναι φασὶ τὴν ἑαυτῶν τελείωσιν. Μὴ γὰρ κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον ἄμφω συνίστασθαι, τήν τε πρὸς τὸ πέρας ἄφιξιν καὶ τὴν τῆς ἀφίξεως κατάληψιν· ἀλλ’ εἶναι μεθόριον ἄγνοιαν, οὐ τὴν μακρὰν ἀπεληλαμένην ἐπιστήμης, ἀλλὰ τὴν ἐγγὺς καὶ ἀγχίθυρον αὐτῇ.

542Fr. 542 Kaynak: Plutarkhos, Ortak Kavramlar Üzerine 9, 1062b. Ayrıca iyilerin en büyüğünün yargılardaki değişmezlik ve sağlamlık olduğunu söyleyip, en uç noktaya kadar ilerlemiş olanın buna ihtiyaç duymadığını ve o geldiğinde umursamadığını öne sürmek ortak kavrama aykırıdır; hatta onların yetkin ve büyük bir iyi saydığı bu güvenlik ve sağlamlık için çoğu zaman parmağını bile kıpırdatmadığını söylemek.

542

ἔτι παρὰ τὴν ἔννοιάν ἐστιν ἀγαθῶν μὲν εἶναι μέγιστον τὸ ἀμετάπτωτον ἐν ταῖς κρίσεσι καὶ βέβαιον, μὴ δεῖσθαι δὲ τούτου τὸν ἐπ’ ἄκρον προκόπτοντα μηδὲ φροντίζειν παραγενομένου· πολλάκις δὲ μηδὲ τὸν δάκτυλον προτεῖναι ταύτης γ’ ἕνεκα τῆς ἀσφαλείας καὶ βεβαιότητος, ἣν τέλειον ἀγαθὸν καὶ μέγα νομίζουσιν.

543Fr. 543 Kaynak: Simplikios, Epiktetos'un El Kitabı Üzerine Şerh 5. Stoa'dan gelenler haklı olarak şunu söylemeyi severler: eğitimsiz kişi kendi mutsuzluğu için kendisini değil başkalarını suçlar; ilerleme yolundaki kişi kötü yaptığı ya da söylediği her şeyin sebebini kendine bağlar; eğitimli kişi ise kendi kusurları için ne kendini ne başkalarını suçlar. Çünkü kendisi gerekenlerden hiçbirini gözden kaçırmaz; uygun eylemi bulmanın önderi odur.

543

Ὀρθῶς οἱ ἀπὸ τῆς Στοᾶς λέγειν εἰώθασιν, ὡς ὁ μὲν ἀπαίδευτος ἄλλους αἰτιᾶται καὶ οὐχ ἑαυτὸν τῆς αὐτοῦ κακοδαιμονίας· ὁ δὲ προκόπτων εἰς αὑτὸν ἀναφέρει τὴν αἰτίαν ὧν ποιεῖ πάντων ἢ λέγει κακῶς· ὁ δὲ πεπαιδευμένος οὔτε ἑαυτὸν οὔτε ἄλλους αἰτιᾶται τῶν οἰκείων παροραμάτων. Οὐδὲ γὰρ αὐτὸς παρορᾷ τῶν δεόντων οὐδὲν ἀλλ’ ἔστιν αὐτὸς τῆς τοῦ καθήκοντος εὑρέσεως ἀρχηγός.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…