Khrysippos · Khrysippos: Ahlak Fragmanları
III. Kayıtsızlar Üzerine
117§ 1. Kayıtsız kavramı
Fr. 117 Kaynak: Diogenes Laertios VII 102–103. Var olanlardan bazılarının iyi, bazılarının kötü, bazılarının da ikisi de olmadığını söylerler. … İkisi de olmayanlar ne fayda ne zarar verenlerdir: hayat, sağlık, haz, güzellik, güç, zenginlik, iyi şöhret, soyluluk gibi; bunların zıtları da: ölüm, hastalık, zahmet, çirkinlik, zayıflık, yoksulluk, şöhretsizlik, soysuzluk ve bunlara benzerleri. Hekaton Gaye Üzerine'nin yedinci kitabında, Apollodoros Ahlak'ında ve Khrysippos böyle der. Çünkü bunlar iyi değil, kayıtsızdır; türleri bakımından öne çıkarılmış kayıtsızlardır. Nasıl ısıtmak sıcağa özgüyse, soğutmak değil, fayda sağlamak da iyiye özgüdür, zarar vermek değil. Zenginlik ve sağlık ise fayda sağladığı kadar zarar da verir; öyleyse ne zenginlik ne sağlık iyidir. Ayrıca derler ki: İyi de kötü de kullanılabilen şey iyi değildir; zenginlik ve sağlık iyi de kötü de kullanılabilir; öyleyse zenginlik ve sağlık iyi değildir. Fayda sağlamak, aretēye göre harekete geçirmek ya da bir durumda tutmaktır; zarar vermek de kötülüğe göre harekete geçirmek ya da bir durumda tutmaktır.
τῶν δὲ ὄντων φασὶ τὰ μὲν ἀγαθὰ εἶναι, τὰ δὲ κακά, τὰ δὲ οὐδέτερα - - - οὐδέτερα δὲ ὅσα μήτε ὠφελεῖ μήτε βλάπτει· οἷον ζωή, ὑγίεια, ἡδονή, κάλλος, ἰσχύς, πλοῦτος, εὐδοξία, εὐγένεια· καὶ τὰ τούτοις ἐναντία, θάνατος, νόσος, πόνος, αἶσχος, ἀσθένεια, πενία, ἀδοξία, δυσγένεια καὶ τὰ τούτοις παραπλήσια· καθά φησιν Ἑκάτων ἐν ἑβδόμῳ περὶ τέλους καὶ Ἀπολλόδωρος ἐν τῇ ἠθικῇ καὶ Χρύσιππος. μὴ γὰρ εἶναι ταῦτα ἀγαθά, ἀλλ’ ἀδιάφορα, κατ’ εἶδος προηγμένα· ὡς γὰρ ἴδιον θερμοῦ τὸ θερμαίνειν, οὐ τὸ ψύχειν, οὕτω καὶ ἀγαθοῦ τὸ ὠφελεῖν, οὐ τὸ βλάπτειν. οὐ μᾶλλον δὲ ὠφελεῖ ἢ βλάπτει ὁ πλοῦτος καὶ ἡ ὑγίεια· οὐκ ἄρα ἀγαθὸν οὔτε πλοῦτος οὔτε ὑγίεια· ἔτι τέ φασιν· ᾧ ἔστιν εὖ καὶ κακῶς χρῆσθαι, τοῦτο οὐκ ἔστιν ἀγαθόν· πλούτῳ δὲ καὶ ὑγιείᾳ ἔστιν εὖ καὶ κακῶς χρῆσθαι· οὐκ ἄρα ἀγαθὸν πλοῦτος καὶ ὑγίεια. ὠφελεῖν δέ ἐστι κινεῖν ἢ ἴσχειν κατ’ ἀρετήν· βλάπτειν δὲ κινεῖν ἢ ἴσχειν κατὰ κακίαν.
118Fr. 118 Kaynak: Stobaios, Seçmeler II 79, 1 W. İyilerle kötülerin arasında olanlara kayıtsız derler ve kayıtsızın iki anlamda düşünüldüğünü söylerler. Bir anlamda ne iyi ne kötü, ne seçilmeye değer ne kaçınılacak olan; başka bir anlamda ne dürtüyü ne de uzaklaşmayı harekete geçiren. Bu ikinci anlamda bazı şeylerin kesinlikle kayıtsız olduğu söylenir; mesela ⟨başta çift ya da tek sayıda saç bulunması, ya da⟩ parmağı şöyle ya da böyle uzatmak, ya da ayak altındaki bir çöpü ya da yaprağı yerden almak. Aretē ile kötülük arasındakilere de birinci anlamda kayıtsız denir…, ama seçip almak ya da geri çevirmek bakımından değil. Bu yüzden bazılarının seçip almaya, bazılarının geri çevirmeye yönelten bir değeri ya da değersizliği vardır, ama mesut hayata hiçbir katkıları yoktur.
ἀδιάφορα δ’ εἶναι λέγουσι τὰ μεταξὺ τῶν ἀγαθῶν καὶ τῶν κακῶν, διχῶς τὸ ἀδιάφορον νοεῖσθαι φάμενοι· καθ’ ἕνα μὲν τρόπον τὸ μήτε ἀγαθὸν μήτε κακὸν καὶ τὸ μήτε αἱρετὸν μήτε φευκτόν· καθ’ ἕτερον δὲ τὸ μήτε ὁρμῆς μήτε ἀφορμῆς κινητικόν· καθ’ ὃ καὶ λέγεσθαί τινα καθάπαξ ἀδιάφορα εἶναι, οἷον τὸ ⟨ἀρτίας ἔχειν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς τρίχας ἢ περιττάς, ἢ τὸ⟩ προτεῖναι τὸν δάκτυλον ὡδὶ ἢ ὡδί, ἢ τὸ ἀνελέσθαι τι τῶν ἐμποδών, κάρφος ἢ φύλλον. κατὰ τὸ πρότερον δὴ λεκτέον τὰ μεταξὺ ἀρετῆς καὶ κακίας ἀδιάφορα λέγεσθαι - -, οὐ μὴν πρὸς ἐκλογὴν καὶ ἀπεκλογήν· δι’ ὃ καὶ τὰ μὲν ἀξίαν ἐκλεκτικὴν ἔχειν, τὰ δ’ ἀπαξίαν ἀπεκλεκτικήν, συμβλητικὴν δ’ οὐδαμῶς πρὸς τὸν εὐδαίμονα βίον.
119Fr. 119 Kaynak: Diogenes Laertios VII 104–105. Kayıtsız iki anlamda söylenir. Bir anlamda ne saadete ne bedbahtlığa katkıda bulunan şeylere denir; zenginlik, şöhret, sağlık, güç ve benzerleri böyledir. Çünkü bunlar olmadan da mesut olmak mümkündür; onlardan nasıl yararlanıldığıdır ki saadete ya da bedbahtlığa götürür. Başka bir anlamda da ne dürtüyü ne uzaklaşmayı harekete geçiren şeylere kayıtsız denir; başta çift ya da tek sayıda saç bulunması, parmağı uzatmak ya da bükmek böyledir. Önceki anlamdaki kayıtsızlara artık bu anlamda kayıtsız denmez; çünkü onlar dürtüyü ve uzaklaşmayı harekete geçirir; bu yüzden bazıları seçilip alınır, ⟨bazıları geri çevrilir⟩. Öbürleri ise seçilmek ve kaçınılmak karşısında tam bir eşitlik içindedir.
διχῶς δὲ λέγεσθαι ἀδιάφορα· ἅπαξ μὲν τὰ μήτε πρὸς εὐδαιμονίαν μήτε πρὸς κακοδαιμονίαν συνεργοῦντα, ὡς ἔχει πλοῦτος, δόξα, ὑγίεια, ἰσχύς καὶ τὰ ὅμοια· ἐνδέχεται γὰρ καὶ χωρὶς τούτων εὐδαιμονεῖν, τῆς ποιᾶς αὐτῶν χρήσεως εὐδαιμονικῆς οὔσης ἢ κακοδαιμονικῆς. ἄλλως δὲ λέγεται ἀδιάφορα τὰ μήτε ὁρμῆς μήτε ἀφορμῆς κινητικά, ὡς ἔχει τὸ ἀρτίας ἔχειν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς τρίχας ἢ περιττὰς ἢ ἐκτεῖναι τὸν δάκτυλον ἢ συστεῖλαι, τῶν προτέρων ἀδιαφόρων οὐκέθ’ οὕτως λεγομένων· ὁρμῆς γάρ ἐστιν ἐκεῖνα καὶ ἀφορμῆς κινητικά, διὸ τὰ μὲν αὐτῶν ἐκλέγεται, ⟨τὰ δὲ ἀπεκλέγεται⟩, τῶν ἑτέρων ἐπίσης ἐχόντων πρὸς αἵρεσιν καὶ φυγήν.
121Fr. 121 Kaynak: Stobaios, Seçmeler II 82, 5 W. Ayrıca kayıtsızlardan bazılarının dürtüyü, bazılarının uzaklaşmayı harekete geçirdiğini, bazılarının da ne dürtüyü ne uzaklaşmayı harekete geçirdiğini söylerler. Dürtüyü harekete geçirenler tabiata göre olduğunu söylediğimiz şeylerdir; uzaklaşmayı harekete geçirenler tabiata aykırı olanlar; ne dürtüyü ne uzaklaşmayı harekete geçirenler de hiçbir yöne meyletmeyenlerdir, mesela tek ya da çift sayıda saça sahip olmak.
Ἔτι δὲ τῶν ἀδιαφόρων φασὶ τὰ μὲν εἶναι ὁρμῆς κινητικά, τὰ δὲ ἀφορμῆς, τὰ δὲ οὔτε ὁρμῆς οὔτε ἀφορμῆς. Ὁρμῆς μὲν οὖν κινητικά, ἅπερ ἐλέγομεν εἶναι κατὰ φύσιν· ἀφορμῆς δὲ ὅσα παρὰ φύσιν· οὔτε δὲ ὁρμῆς οὔτε ἀφορμῆς τὰ μηδετέρως ἔχοντα, οἷά ἐστι τὸ περιττὰς ἢ ἀρτίας ἔχειν τὰς τρίχας.
122Fr. 122 Kaynak: Sextos Empeirikos, Matematikçilere Karşı XI 59–61. Stoa'dan gelenler sağlığın iyi değil, kayıtsız olduğunu söylediler. Kayıtsızın üç anlamda söylendiğini düşünürler. Bir anlamda, kendisine karşı ne dürtü ne uzaklaşma doğan şey; mesela yıldızların ya da baştaki saçların tek ya da çift sayıda olması. Başka bir anlamda, kendisine karşı dürtü ve uzaklaşma doğan, ama şuna bundan daha çok doğmayan şey; mesela damgası ve parlaklığı bakımından birbirinden hiç farkı olmayan iki drahmiden birini seçmek gerektiğinde, birine yönelik bir dürtü doğar, ama şuna bundan daha çok değil. Üçüncü ve son anlamda ise ne saadete ne bedbahtlığa katkıda bulunana kayıtsız derler. Bu anlamda sağlığın, hastalığın, bütün bedensel şeylerin ve dışarıdaki şeylerin çoğunun kayıtsız olduğunu söylerler, çünkü ne saadete ne bedbahtlığa götürürler. Çünkü iyi de kötü de kullanılabilen şey kayıtsız olsa gerektir; aretē her zaman güzelce, kötülük her zaman kötü kullanılır; sağlık ve bedenle ilgili şeyler ise kimi zaman iyi, kimi zaman kötü kullanılabilir; bu yüzden bunlar kayıtsız olsa gerektir. Kayıtsızlardan da bazılarının öne çıkarılmış, bazılarının geri bırakılmış, bazılarının ise ne öne çıkarılmış ne geri bırakılmış olduğunu söylerler. Öne çıkarılmışlar yeterince değeri olanlar, geri bırakılmışlar yeterince değersizliği olanlardır; parmağı uzatmak ya da bükmek ve buna benzer her şey ise ne öne çıkarılmış ne geri bırakılmıştır. Öne çıkarılmışlar arasına sağlık, güç, güzellik, zenginlik, şöhret ve benzerleri; geri bırakılmışlar arasına da hastalık, yoksulluk, ağrı ve bunlara karşılık gelenler konur. Stoa'dan gelenler böyle der.
οὐκ ἀγαθὸν δ’ οἱ ἀπὸ τῆς Στοᾶς ἔλεξαν αὐτὴν (scil. τὴν ὑγείαν) ἀλλ’ ἀδιάφορον. Τὸ ἀδιάφορον δ’ οἴονται λέγεσθαι τριχῶς, καθ’ ἕνα μὲν τρόπον πρὸς ὃ μήτε ὁρμὴ μήτε ἀφορμὴ γίγνεται, οἷόν ἐστι τὸ περιττοὺς ἢ ἀρτίους εἶναι τοὺς ἀστέρας ἢ τὰς ἐπὶ τῇ κεφαλῇ τρίχας, καθ’ ἕτερον δὲ πρὸς ὃ ὁρμὴ μὲν καὶ ἀφορμὴ γίγνεται, οὐ μᾶλλον δὲ πρὸς τόδε ἢ τόδε, οἷον ἐπὶ δυοῖν δραχμῶν ἀπαραλλάκτων τῷ τε χαρακτῆρι καὶ τῇ λαμπρότητι, ὅταν δέῃ τὴν ἑτέραν αὐτῶν αἱρεῖσθαι· ὁρμὴ μὲν γὰρ γίγνεται πρὸς τὸ ἕτερον αὐτῶν, οὐ μᾶλλον δὲ πρὸς τόδε ἢ τόδε, κατὰ δὲ τρίτον καὶ τελευταῖον τρόπον φασὶν ἀδιάφορον τὸ μήτε πρὸς εὐδαιμονίαν μήτε πρὸς κακοδαιμονίαν συλλαμβανόμενον. Καθ’ ὃ σημαινόμενόν φασι τήν τε ὑγείαν καὶ νόσον καὶ πάντα τὰ σωματικὰ καὶ τὰ πλεῖστα τῶν ἐκτὸς ἀδιάφορα τυγχάνειν διὰ τὸ μήτε πρὸς εὐδαιμονίαν μήτε πρὸς κακοδαιμονίαν συντείνειν. Ὧι γὰρ ἔστιν εὖ καὶ κακῶς χρῆσθαι τοῦτ’ ἂν εἴη ἀδιάφορον· διὰ παντὸς δ’ ἀρετῇ μὲν καλῶς, κακίᾳ δὲ κακῶς, ὑγείᾳ δὲ καὶ τοῖς περὶ σώματι ποτὲ μὲν εὖ ποτὲ δὲ κακῶς ἔστι χρῆσθαι, διὸ ταῦτ’ ἂν εἴη ἀδιάφορα. Ἤδη δὲ τῶν ἀδιαφόρων φασὶ τὰ μὲν εἶναι προηγμένα τὰ δ’ ἀποπροηγμένα τὰ δὲ μήτε προηγμένα μήτε ἀποπροηγμένα· καὶ προηγμένα μὲν εἶναι τὰ ἱκανὴν ἀξίαν ἔχοντα, ἀποπροηγμένα δὲ τὰ ἱκανὴν ἀπαξίαν ἔχοντα, μήτε δὲ προῆχθαι μήτε ἀποπροῆχθαι οἷον τὸ ἐκτεῖναι ἢ συγκάμψαι τὸν δάκτυλον καὶ πᾶν ὃ τούτῳ παραπλήσιόν ἐστιν. Τάττεσθαι δ’ ἐν μὲν τοῖς προηγμένοις τήν τε ὑγείαν καὶ τὴν ἰσχὺν καὶ τὸ κάλλος πλοῦτόν τε καὶ δόξαν καὶ τὰ ἐοικότα, ἐν δὲ τοῖς ἀποπροηγμένοις νόσον καὶ πενίαν καὶ ἀλγηδόνα καὶ τὰ ἀνάλογα. ὧδε μὲν καὶ οἱ ἀπὸ τῆς Στοᾶς. Cf. Pyrrh. Hypot. III 191.
123Fr. 123 Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine 31, 1048c. İspatlarıyla çelişkiyi daha da belirgin hâle getirirler. İyi de kötü de kullanılabilen şeyin ne iyi ne kötü olduğunu söylerler; bütün akılsızlar zenginliği, sağlığı ve beden gücünü kötü kullanır; bu yüzden bunların hiçbiri iyi değildir. Aynı şeylere alınmaya değer ama seçilmeye değer olmayan, bize uygun ama iyi olmayan, faydasız ama işe yarar, bizim için hiçbir şey ifade etmeyen ama uygun eylemlerin başlangıçları olan şeyler diye ad verirler.
Ἔτι δὲ μᾶλλον τῇ ἀποδείξει τὸ ἐναντίωμα ποιοῦσι φανερώτερον. Ὧι γὰρ ἔστιν εὖ χρήσασθαι καὶ κακῶς, τοῦτό φασι μήτ’ ἀγαθὸν εἶναι, μήτε κακόν. Πλούτῳ δὲ καὶ ὑγιείᾳ καὶ ῥώμῃ σώματος κακῶς χρῶνται πάντες οἱ ἀνόητοι. Διόπερ οὐδέν ἐστι τούτων ἀγαθόν. Τὰ αὐτὰ πράγματα ληπτὰ καὶ οὐχ αἱρετά, καὶ οἰκεῖα καὶ οὐκ ἀγαθά, καὶ ἀνωφελῆ μέν, εὔχρηστα δέ, καὶ οὐδὲν μὲν πρὸς ἡμᾶς, ἀρχὰς δὲ τῶν καθηκόντων ὀνομάζοντες.
124§ 2. Değer, değersizlik ve takdir
Fr. 124 Kaynak: Stobaios, Seçmeler II 83, 10 W. Tabiata göre olan her şeyin değeri, tabiata aykırı olan her şeyin değersizliği vardır. Değer üç anlamda söylenir: bir şeyin kendi başına takdiri (dosis) ve itibarı; değerlendiricinin biçtiği karşılık; üçüncüsü de Antipatros'un "seçip almaya yönelten değer" dediği, şartlar elverdiğinde bazı şeyleri başkalarının yerine tercih etmemizi sağlayan değer; mesela hastalık yerine sağlığı, ölüm yerine hayatı, yoksulluk yerine zenginliği. Değersizliğin de buna karşılık üç anlamda söylendiğini belirtirler; bu anlamlar, birinci değerle ilgili söylenenlerin karşıtı olarak konur.
πάντα δὲ τὰ κατὰ φύσιν ἀξίαν ἔχειν καὶ πάντα τὰ παρὰ φύσιν ἀπαξίαν. τὴν δὲ ἀξίαν λέγεσθαι τριχῶς, τήν τε δόσιν καὶ τιμὴν καθ’ αὑτὸ καὶ τὴν ἀμοιβὴν τοῦ δοκιμαστοῦ· καὶ τὴν τρίτην, ἣν ὁ Ἀντίπατρος ἐκλεκτικὴν προσαγορεύει, καθ’ ἣν διδόντων τῶν πραγμάτων τάδε τινὰ μᾶλλον ἀντὶ τῶνδε αἱρούμεθα, οἷον ὑγίειαν ἀντὶ νόσου καὶ ζωὴν ἀντὶ θανάτου καὶ πλοῦτον ἀντὶ πενίας. κατὰ τὸ ἀνάλογον δὲ καὶ τὴν ἀπαξίαν τριχῶς φασι λέγεσθαι, ἀντιτιθεμένων τῶν σημαινομένων τοῖς ἐπὶ τῆς πρώτης ἀξίας εἰρημένοις.
125Fr. 125 Kaynak: Stobaios, Seçmeler II 84, 4 W. Diogenes takdirin (dosis), bir şeyin ne ölçüde tabiata uygun olduğuna ya da tabiata ne ölçüde fayda sağladığına dair bir yargı olduğunu söyler. "Değerlendiricinin" sözü ise, şeylerin değerlendirilir olarak alındığı anlamda değil, şeyleri değerlendirene değerlendirici dediğimiz anlamda söylenir; Diogenes böyle birinin karşılığın değerlendiricisi olduğunu söyler. Bunlar, bir şeyin değer bakımından öne çıkarıldığını söylediğimiz iki değerdir. Üçüncüsü ise birinin itibarı ve değeri olduğunu söylediğimiz değerdir; bu değer kayıtsız şeylerle ilgili olarak doğmaz, yalnız erdemli olanlarla ilgilidir. Değer adını bazen "payına düşen" yerine kullandığımızı da söyler; adaletin tarifinde, herkese değerine göre olanı dağıtan meleke denirken bu anlamda alınmıştır; çünkü bu, herkesin payına düşeni demektir.
Τὴν δὲ δόσιν φησὶν ὁ Διογένης κρίσιν εἶναι, ἐφ’ ὅσον κατὰ φύσιν ἐστὶν ἢ ἐφ’ ὅσον χρείαν τῇ φύσει παρέχεται. Τὸ δὲ δοκιμαστοῦ, οὐχ ὡς λέγεται τὰ πράγματα δοκιμαστὰ παραλαμβάνεσθαι, ἀλλ’ ὡς δοκιμαστήν φαμεν εἶναι τὸν τὰ πράγματα δοκιμάζοντα· τῆς οὖν ἀμοιβῆς τὸν τοιοῦτόν φησι δοκιμαστὴν εἶναι. Καὶ ταύτας μὲν τὰς δύο ἀξίας καθ’ ἃς λέγομέν τινα τῇ ἀξίᾳ προῆχθαι, τρίτην δέ φησιν εἶναι, καθ’ ἥν φαμεν ἀξίωμά τινα ἔχειν καὶ ἀξίαν, ἥπερ περὶ ἀδιάφορα οὐ γίνεται, ἀλλὰ περὶ μόνα τὰ σπουδαῖα. Χρῆσθαι δ’ ἡμᾶς φησιν ἐνίοτε τῷ ὀνόματι τῆς ἀξίας ἀντὶ τοῦ ἐπιβάλλοντος· ὡς ἐν τῷ τῆς δικαιοσύνης ὅρῳ παρείληπται, ὅταν λέγηται εἶναι ἕξις ἀπονεμητικὴ τοῦ κατ’ ἀξίαν ἑκάστῳ· ἔστι γὰρ οἷον τοῦ ἐπιβάλλοντος ἑκάστῳ.
126Fr. 126 Kaynak: Diogenes Laertios VII 105. Kayıtsızlardan bazılarına öne çıkarılmış, bazılarına geri bırakılmış derler: öne çıkarılmışlar değeri olanlar, geri bırakılmışlar değersizliği olanlardır. Değerin bir türü, uyumlu hayata yapılan katkıdır ve her iyi için söz konusudur; bir başka türü, tabiata göre hayata katkıda bulunan orta türden bir yeti ya da faydadır, mesela zenginliğin ya da sağlığın tabiata göre hayata sağladığı katkı; bir başkası da işleri tecrübeyle bilen birinin biçeceği karşılık olan değerdir, mesela buğdayı, katırıyla birlikte arpaya değişmek gibi.
τῶν ἀδιαφόρων τὰ μὲν λέγουσι προηγμένα, τὰ δὲ ἀποπροηγμένα· προηγμένα μὲν τὰ ἔχοντα ἀξίαν, ἀποπροηγμένα δὲ τὰ ἀπαξίαν ἔχοντα. ἀξίαν δὲ τὴν μέν τινα λέγουσι σύμβλησιν πρὸς τὸν ὁμολογούμενον βίον, ἥτις ἐστὶ περὶ πᾶν ἀγαθόν, τὴν δὲ εἶναι μέσην τινα δύναμιν ἢ χρείαν συμβαλλομένην πρὸς τὸν κατὰ φύσιν βίον, ὅμοιον εἰπεῖν ἥν τινα προσφέρεται πρὸς τὸν κατὰ φύσιν βίον πλοῦτος ἢ ὑγίεια· τὴν δ’ εἶναι ἀξίαν ἀμοιβὴν δοκιμαστοῦ, ἣν ἂν ὁ ἔμπειρος τῶν πραγμάτων τάξῃ, ὅμοιον εἰπεῖν ἀμείβεσθαι πυροὺς πρὸς τὰς σὺν ἡμιόνῳ κριθάς.
127§ 3. Öne çıkarılanlar ve geri bırakılanlar
Fr. 127 Kaynak: Diogenes Laertios VII 106. Öne çıkarılmış olanlar değeri de olanlardır: psykhēyle ilgili olanlardan iyi yaradılış, tekhnē, ilerleme ve benzerleri; bedenle ilgili olanlardan hayat, sağlık, güç, iyi bünye, organların tamlığı, güzellik; dışarıdakilerden zenginlik, şöhret, soyluluk ve benzerleri. Geri bırakılmış olanlar ise psykhēyle ilgili olanlardan kötü yaradılış, tekhnēsizlik ve benzerleri; bedenle ilgili olanlardan ölüm, hastalık, zayıflık, kötü bünye, sakatlık, çirkinlik ve benzerleri; dışarıdakilerden yoksulluk, şöhretsizlik, soysuzluk ve benzerleridir. Hiçbir yöne meyletmeyenler ise ne öne çıkarılmış ne de geri bırakılmıştır.
προηγμένα μὲν οὖν εἶναι ἃ καὶ ἀξίαν ἔχει, οἷον ἐπὶ μὲν τῶν ψυχικῶν εὐφυΐαν, τέχνην, προκοπὴν καὶ τὰ ὅμοια· ἐπὶ δὲ τῶν σωματικῶν ζωήν, ὑγίειαν, ῥώμην, εὐεξίαν, ἀρτιότητα, κάλλος· ἐπὶ δὲ τῶν ἐκτὸς πλοῦτον, δόξαν, εὐγένειαν καὶ τὰ ὅμοια. ἀποπροηγμένα δὲ ἐπὶ μὲν τῶν ψυχικῶν ἀφυΐαν, ἀτεχνίαν καὶ τὰ ὅμοια· ἐπὶ δὲ τῶν σωματικῶν θάνατον, νόσον, ἀσθένειαν, καχεξίαν, πήρωσιν, αἶσχος καὶ τὰ ὅμοια· ἐπὶ δὲ τῶν ἐκτὸς πενίαν, ἀδοξίαν, δυσγένειαν καὶ τὰ παραπλήσια. οὔτε δὲ προήχθη οὔτε ἀποπροήχθη τὰ οὐδετέρως ἔχοντα.
128Fr. 128 Kaynak: Stobaios, Seçmeler II 84, 18 W. Değeri olanlardan bazılarının çok, bazılarının az değeri vardır; aynı şekilde değersizliği olanlardan bazılarının çok, bazılarının az değersizliği vardır. Çok değeri olanlara öne çıkarılmış, çok değersizliği olanlara geri bırakılmış denir; bu adları şeylere ilk koyan Zenon'dur. Öne çıkarılmış dedikleri, kayıtsız olduğu hâlde öncelikli bir gerekçeyle seçip aldığımız şeydir. Geri bırakılmış için de benzer bir açıklama geçerlidir, örnekler de buna karşılık olarak aynıdır. İyilerden hiçbiri öne çıkarılmış değildir, çünkü onlar en büyük değere sahiptir. Öne çıkarılmış olan ise ikinci sırayı ve ikinci değeri taşıdığından bir bakıma iyilerin tabiatına yaklaşır; nitekim sarayda da kral "öne çıkarılmışlar" arasında sayılmaz, öne çıkarılmışlar ondan sonra gelecek şekilde sıralananlardır. Bunlara öne çıkarılmış denmesi saadete bir katkıda bulunup ona yardım etmelerinden değil, bunları geri bırakılmışlara tercih edip seçmenin zorunlu olmasındandır.
Τῶν δ’ ἀξίαν ἐχόντων τὰ μὲν ἔχειν πολλὴν ἀξίαν, τὰ δὲ βραχεῖαν. Ὁμοίως δὲ καὶ τῶν ἀπαξίαν ἐχόντων ἃ μὲν ἔχειν πολλὴν ἀπαξίαν, ἃ δὲ βραχεῖαν. Τὰ μὲν ⟨οὖν⟩ πολλὴν ἔχοντα ἀξίαν προηγμένα λέγεσθαι, τὰ δὲ πολλὴν ἀπαξίαν ἀποπροηγμένα, Ζήνωνος ταύτας τὰς ὀνομασίας θεμένου πρώτου τοῖς πράγμασι. Προηγμένον δ’ εἶναι λέγουσιν, ὃ ἀδιάφορον ⟨ὂν⟩ ἐκλεγόμεθα κατὰ προηγούμενον λόγον. Τὸν δ’ ὅμοιον λόγον ἐπὶ τῷ ἀποπροηγμένῳ εἶναι, καὶ τὰ παραδείγματα κατὰ τὴν ἀναλογίαν ταὐτά. Οὐδὲν δὲ τῶν ἀγαθῶν εἶναι προηγμένον διὰ τὸ τὴν μεγίστην ἀξίαν αὐτὰ ἔχειν. Τὸ δὲ προηγμένον, τὴν δευτέραν χώραν καὶ ἀξίαν ἔχον, συνεγγίζειν πως τῇ τῶν ἀγαθῶν φύσει· οὐδὲ γὰρ ἐν αὐλῇ τῶν προηγμένων εἶναι τὸν βασιλέα, ἀλλὰ τοὺς μετ’ αὐτὸν τεταγμένους. Προηγμένα δὲ λέγεσθαι, οὐ τῷ πρὸς εὐδαιμονίαν τινὰ συμβάλλεσθαι συνεργεῖν τε πρὸς αὐτήν, ἀλλὰ τῷ ἀναγκαῖον εἶναι τούτων τὴν ἐκλογὴν ποιεῖσθαι παρὰ τὰ ἀποπροηγμένα. Cf. Vol. I n. 192 (Zeno).
131Fr. 131 Kaynak: Stobaios, Seçmeler II 75, 1 W. Seçilmeye değer olanla alınmaya değer olanı ayırırlar. Seçilmeye değer olan, kendi başına tam bir dürtüyü harekete geçirendir; ⟨alınmaya değer olan ise makul bir hesapla seçip aldığımız şeydir⟩. Seçilmeye değer olan alınmaya değer olandan ne kadar farklıysa, kendi başına seçilmeye değer olan da kendi başına alınmaya değer olandan, genel olarak iyi de değeri olandan o kadar farklıdır.
Διαφέρειν δὲ λέγουσιν αἱρετὸν καὶ ληπτόν. Αἱρετὸν μὲν γὰρ εἶναι τὸ ὁρμῆς αὐτοτελοῦς κινητικόν, ⟨ληπτὸν δὲ ὃ εὐλογίστως ἐκλεγόμεθα⟩. Ὅσῳ δὲ διαφέρει τὸ αἱρετὸν τοῦ ληπτοῦ, τοσούτῳ καὶ τὸ ⟨καθ’⟩ αὕθ’ αἱρετὸν τοῦ καθ’ αὑτὸ ληπτοῦ, καὶ καθόλου τὸ ἀγαθὸν τοῦ ἀξίαν ἔχοντος.
133Fr. 133 Kaynak: Stobaios, Seçmeler II 80, 14 W. Ayrıca kayıtsızlardan bazılarının daha çok, bazılarının daha az değeri vardır; bazıları kendi başlarına değerlidir, bazıları meydana getirici olarak; bazıları öne çıkarılmış, bazıları geri bırakılmış, bazıları da hiçbiri değildir. Öne çıkarılmış olanlar, kayıtsız oldukları hâlde, kayıtsızlar arasında olabileceği ölçüde çok değeri olanlardır; geri bırakılmış olanlar aynı şekilde çok değersizliği olanlardır; ne öne çıkarılmış ne geri bırakılmış olanlar da ne çok ⟨değeri ne de çok⟩ değersizliği olanlardır.
Ἔτι δὲ τῶν ἀδιαφόρων τὰ μὲν πλείω ἀξίαν ἔχειν, τὰ δ’ ἐλάττω· καὶ τὰ μὲν καθ’ αὑτά, τὰ δὲ ποιητικά· καὶ τὰ μὲν προηγμένα, τὰ δ’ ἀποπροηγμένα, τὰ δ’ οὐδετέρως ἔχοντα. Προηγμένα μέν, ὅσα ἀδιάφορα ὄντα πολλὴν ἔχει ἀξίαν, ὡς ἐν ἀδιαφόροις· ἀποπροηγμένα δέ, ὅσα πολλὴν ἔχει ἀπαξίαν ὁμοίως· οὔτε δὲ προηγμένα οὔτε ἀποπροηγμένα, ὅσα μήτε πολλὴν ἔχει ⟨ἀξίαν μήτε⟩ ἀπαξίαν.
135Fr. 135 Kaynak: Diogenes Laertios VII 107. Ayrıca öne çıkarılmışlardan bazıları kendileri için, bazıları başka şeyler için, bazıları da hem kendileri hem başka şeyler için öne çıkarılmıştır. Kendileri için olanlar iyi yaradılış, ilerleme ve benzerleri; başka şeyler için olanlar zenginlik, soyluluk ve benzerleri; hem kendileri hem başka şeyler için olanlar güç, hislerin keskinliği, organların tamlığıdır. Kendileri için öne çıkarılmışlardır, çünkü tabiata uygundurlar; başka şeyler için, çünkü az olmayan faydalar sağlarlar. Geri bırakılmış olan da zıt gerekçeyle aynı durumdadır.
ἔτι τῶν προηγμένων τὰ μὲν δι’ αὑτὰ προῆκται, τὰ δὲ δι’ ἕτερα, τὰ δὲ καὶ δι’ αὑτὰ καὶ δι’ ἕτερα. δι’ αὑτὰ μὲν εὐφυΐα, προκοπὴ καὶ τὰ ὅμοια, δι’ ἕτερα δὲ πλοῦτος, εὐγένεια καὶ τὰ ὅμοια, δι’ αὑτὰ δὲ καὶ δι’ ἕτερα ἰσχύς, εὐαισθησία, ἀρτιότης· δι’ αὑτὰ μέν, ὅτι κατὰ φύσιν ἐστί, δι’ ἕτερα δέ, ὅτι περιποιεῖ χρείας οὐκ ὀλίγας. ὁμοίως δὲ ἔχει καὶ τὸ ἀποπροηγμένον κατὰ τὸν ἐναντίον λόγον.
136Fr. 136 Kaynak: Stobaios, Seçmeler II 80, 22 W. Öne çıkarılmışlardan bazıları psykhēyle, bazıları bedenle ilgilidir, bazıları da dışarıdadır. Psykhēyle ilgili olanlar şunlardır: iyi yaradılış, ilerleme, hafıza, zihin keskinliği, insanın uygun eylemlerde sebat etmesini sağlayan meleke ve tabiata göre hayata büyük ölçüde katkıda bulunabilen tekhnēler. Bedenle ilgili öne çıkarılmışlar sağlık, hislerin keskinliği ve bunlara benzerleri; dışarıdakilerden de anne baba, çocuklar, ölçülü bir mülk ve insanlar arasında kabul görmektir. Geri bırakılmışlardan psykhēyle ilgili olanlar söylenenlerin zıtlarıdır; bedenle ilgili ve dışarıda olanlar da, bedenle ilgili ve dışarıdaki öne çıkarılmışlar için söylenenlerin aynı şekilde karşıtlarıdır. Psykhēyle ilgili olanlardan tasavvur, onay ve bu türden şeyler ne öne çıkarılmış ne geri bırakılmıştır; bedenle ilgili olanlardan beyazlık, siyahlık, gözlerin açık renkli olması, her türlü haz ve zahmet ve buna benzer başka şeyler de öyledir. Dışarıdakilerden ne öne çıkarılmış ⟨ne geri bırakılmış⟩ olanlar, değersiz olup hiçbir yarar getirmedikleri için kendilerinden elde edilen faydası pek az olan şeylerdir. Psykhē bedenden daha üstün olduğundan, tabiata göre yaşamak bakımından da psykhēyle ilgili, tabiata uygun ve öne çıkarılmış olanların bedenle ilgili olanlardan ve dışarıdakilerden daha çok değeri olduğunu söylerler; mesela psykhēnin aretēye yatkın iyi yaradılışı bedenin iyi yaradılışından üstündür; öbürlerinde de durum böyledir.
τῶν δὲ προηγμένων τὰ μὲν εἶναι περὶ ψυχήν, τὰ δὲ περὶ σῶμα, τὰ δ’ ἐκτός. περὶ ψυχὴν μὲν εἶναι τὰ τοιαῦτα· εὐφυΐαν, προκοπήν, μνήμην, ὀξύτητα διανοίας, ἕξιν καθ’ ἥν ἐπίμονοί εἰσιν ἐπὶ τῶν καθηκόντων καὶ τέχνας ὅσαι δύνανται συνεργεῖν ἐπὶ πλεῖον πρὸς τὸν κατὰ φύσιν βίον· περὶ σῶμα δ’ εἶναι προηγμένα ὑγίειαν, εὐαισθησίαν καὶ τὰ παραπλήσια τούτοις· τῶν δ’ ἐκτὸς γονεῖς, τέκνα, κτῆσιν σύμμετρον, ἀποδοχὴν παρὰ ἀνθρώπων. τῶν δ’ ἀποπροηγμένων περὶ ψυχὴν μὲν εἶναι τὰ ἐναντία τοῖς εἰρημένοις· περὶ σῶμα δὲ καὶ ἐκτὸς τὰ ὁμοίως ἀντιτιθέμενα τοῖς εἰρημένοις περί τε σῶμα καὶ τοῖς ἐκτὸς προηγμένοις. οὔτε δὲ προηγμένα οὔτ’ ἀποπροηγμένα περὶ ψυχὴν ⟨μὲν⟩ φαντασίαν καὶ συγκατάθεσιν καὶ ὅσα τοιαῦτα· περὶ δὲ σῶμα λευκότητα καὶ μελανότητα καὶ χαροπότητα καὶ ἡδονὴν πᾶσαν καὶ πόνον καὶ εἴ τι ἄλλο τοιοῦτο. τῶν δ’ ἐκτὸς οὔτε προηγμένα ⟨οὔτε ἀποπροηγμένα⟩ εἶναι τὰ τοιαῦτα, ὅσα εὐτελῆ ὄντα καὶ μηδὲν χρήσιμον προσφερόμενα μικρὰν παντελῶς ἔχει τὴν ἀφ’ αὑτῶν χρείαν. τῆς δὲ ψυχῆς οὔσης κυριωτέρας τοῦ σώματος καὶ πρὸς τὸ κατὰ φύσιν ζῆν φασὶ τὰ περὶ τὴν ψυχὴν κατὰ φύσιν ὄντα καὶ προηγμένα πλείονα τὴν ἀξίαν ἔχειν τῶν περὶ σῶμα καὶ τῶν ἐκτός, οἷον εὐφυΐαν ψυχῆς πρὸς ἀρετὴν ὑπεράγειν τῆς τοῦ σώματος εὐφυΐας καὶ ὁμοίως ἐπὶ τῶν ἄλλων ἔχειν.
137Fr. 137 Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine 30, 1048a. İyiler Üzerine'nin birinci kitabında ise öne çıkarılmışlara iyi, zıtlarına kötü demek isteyenlere bir bakıma göz yumar ve izin verir; şu sözlerle: "Biri bu tür farklılıklara bakarak kayıtsızlardan birine iyi, öbürüne kötü demek isterse, bu şeyleri kastetmek ve başka bir yere sapmamak şartıyla … [buna izin verilebilir;] çünkü kastedilen anlamlarda yanılmıyordur, geri kalanında da adlandırmalardaki alışkanlığı gözetiyordur."
Ἐν δὲ τῷ πρώτῳ περὶ Ἀγαθῶν τρόπον τινὰ συγχωρεῖ καὶ δίδωσι τοῖς βουλομένοις τὰ προηγμένα καλεῖν ἀγαθά, καὶ κακὰ τἀναντία, ταύταις ταῖς λέξεσιν· Εἴ τις βούλεται κατὰ τὰς τοιαύτας παραλλαγὰς τὸ μὲν ἀγαθὸν αὐτῶν λέγειν (sc. τῶν ἀδιαφόρων), τὸ δὲ κακόν, ἐπὶ ταῦτα φερόμενος τὰ πράγματα καὶ μὴ ἄλλως ἀποπλανώμενος * ἐν μὲν τοῖς σημαινομένοις οὐ διαπίπτοντος αὐτοῦ, τὰ δ’ ἄλλα στοχαζομένου τῆς κατὰ τὰς ὀνομασίας συνηθείας.
138Fr. 138 Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine 30, 1047e. Ama Khrysippos işi daha da içinden çıkılmaz hâle getirmiştir. Kimi zaman zenginliği, sağlığı, acısızlığı ve bedenin bütünlüğünü hiçe sayan, bunlara hiç sarılmayan kimselerin deli olduğunu söyler; kimi zaman da Hesiodos'un "Çalış, Perses, tanrısal soy" (İşler ve Günler 299) dizesini aktardıktan sonra, tersini öğütlemenin, yani "Çalışma, Perses, tanrısal soy" demenin delilik olduğunu ekler.
Ἀλλ’ ὁ Χρύσιππος ἔτι μᾶλλον τὸ πρᾶγμα δυσδιάθετον πεποίηκεν· ὁτὲ μὲν γάρ φησι μαίνεσθαι τοὺς τὸν πλοῦτον καὶ τὴν ὑγίειαν καὶ τὴν ἀπονίαν καὶ τὴν ὁλοκληρίαν τοῦ σώματος ἐν μηδενὶ ποιουμένους, μηδ’ ἀντεχομένους τῶν τοιούτων ὁτὲ δὲ παραθέμενος τὰ τοῦ Ἡσιόδου () Ἐργάζευ, Πέρση, δῖον γένος ἐπιπεφώνηκεν ὅτι τἀναντία παραινεῖν μανικόν ἐστι, τὸ Μὴ ἐργάζευ, Πέρση, δῖον γένος.
139Fr. 139 Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine 17, 1041e–1042a. Teşvikler'in birinci kitabında ise bu öğretinin insanı başka her şeyden uzaklaştırdığını söyler, çünkü onlar bizim için hiçbir şey değildir ve saadete hiçbir katkıda bulunmazlar. Böylece öne çıkarılmışı burada iyiye yaklaştırıp onunla karıştırdıktan sonra, başka yerlerde bunların hiçbirinin bizim için hiçbir şey olmadığını, logosun bizi bütün bu tür şeylerden koparıp uzaklaştırdığını söyler. Bunları Teşvik Üzerine'nin birinci kitabında yazmıştır. — Eğer Khrysippos'un Teşvik Üzerine'nin birinci kitabında yazdığı gibi mesut yaşamak yalnızca aretēye göre yaşamaktaysa ve öbür şeyler, onun deyişiyle, bizim için hiçbir şey değilse ve buna hiçbir katkıda bulunmuyorsa…
Ἐν δὲ τῷ πρώτῳ (scil. τῶν Προτρεπτικῶν) τοῦτον τὸν λόγον φησὶν ἀπὸ τῶν ἄλλων ἁπάντων ἀφέλκειν τὸν ἄνθρωπον, ὡς οὐδὲν ὄντων πρὸς ἡμᾶς οὐδὲ συνεργούντων πρὸς εὐδαιμονίαν οὐδέν. Οὕτω δὲ τὸ προηγμένον τῷ ἀγαθῷ συναγαγὼν ἐγγὺς ἐνταῦθα καὶ συμμίξας ἐν ἑτέροις πάλιν οὐδὲν εἶναί φησι τούτων καθόλου πρὸς ἡμᾶς, ἀλλ’ ἀποσπᾶν τὸν λόγον ἡμᾶς καὶ ἀποστρέφειν ἁπάντων τῶν τοιούτων. ταῦτα γὰρ ἐν τῷ πρώτῳ περὶ τοῦ Προτρέπεσθαι γέγραφεν. Εἰ δὲ ὡς Χρύσιππος ἐν τῷ πρώτῳ περὶ τοῦ Προτρέπεσθαι γέγραφεν, ἐν τῷ κατ’ ἀρετὴν βιοῦν μόνον ἐστὶ τὸ εὐδαιμόνως, τῶν ἄλλων, φησίν, οὐδὲν ὄντων πρὸς ἡμᾶς οὐδ’ εἰς τοῦτο συνεργούντων etc.
140§ 4. Tabiata uygun olanlar ve tabiata aykırı olanlar
Fr. 140 Kaynak: Stobaios, Seçmeler II 79, 18 W. Bazı şeyler tabiata göredir, bazıları tabiata aykırıdır, bazıları da ne tabiata aykırı ne tabiata göredir. Tabiata göre olanlar şunlardır: sağlık, güç, his organlarının tamlığı ve bunlara benzerleri; tabiata aykırı olanlar: hastalık, zayıflık, sakatlık ve benzerleri; ne tabiata aykırı ne tabiata göre olanlar da psykhēnin ve bedenin, psykhēnin yanlış tasavvurları, bedenin de yaraları ve sakatlıkları kabul edebilmesini sağlayan yapısı ve bunlara benzer şeylerdir. Bunlar hakkındaki açıklamayı tabiata göre ve tabiata aykırı ilk şeylerden hareketle yaptıklarını söylerler. Çünkü fark gösteren de kayıtsız olan da bir şeye göre söylenen şeylerdendir. Bu yüzden, diyorlar, bedensel şeylere ve dışarıdakilere kayıtsız desek bile, bunların yakışık biçimde yaşamak bakımından —ki mesut yaşamak buradadır— kayıtsız olduğunu söyleriz; Zeus aşkına, tabiata göre olmak bakımından ya da dürtü ve uzaklaşma bakımından değil.
καὶ τὰ μὲν εἶναι κατὰ φύσιν, τὰ δὲ παρὰ φύσιν, τὰ δὲ οὔτε παρὰ φύσιν οὔτε κατὰ φύσιν. κατὰ φύσιν μὲν οὖν τὰ τοιαῦτα· ὑγίειαν, ἰσχύν, αἰσθητηρίων ἀρτιότητα, καὶ τὰ παραπλήσια τούτοις· παρὰ φύσιν δὲ τὰ τοιαῦτα· νόσον, ἀσθένειαν, πήρωσιν καὶ τὰ τοιαῦτα· οὔτε δὲ παρὰ φύσιν οὔτε κατὰ φύσιν· ψυχῆς κατάστασιν καὶ σώματος, καθ’ ἣν ἡ μέν ἐστι φαντασιῶν ψευδῶν δεκτική, τὸ δὲ τραυμάτων καὶ πηρώσεων δεκτικόν, καὶ τὰ τούτοις ὅμοια. Ποιεῖσθαι δὲ λέγουσι τὸν περὶ τούτων λόγον ⟨ἀπὸ⟩ τῶν πρώτων κατὰ φύσιν καὶ παρὰ φύσιν. Τὸ γὰρ διαφέρον καὶ τὸ ἀδιάφορον τῶν πρός τι λεγομένων εἶναι. Διότι κἄν, φασί, λέγωμεν ἀδιάφορα τὰ σωματικὰ καὶ τὰ ἐκτός, πρὸς τὸ εὐσχημόνως ζῆν (ἐν ᾧπέρ ἐστι τὸ εὐδαιμόνως) ἀδιάφορά φαμεν αὐτὰ εἶναι, οὐ μὰ Δία πρὸς τὸ κατὰ φύσιν ἔχειν οὐδὲ πρὸς ὁρμὴν καὶ ἀφορμήν.
141Fr. 141 Kaynak: Stobaios, Seçmeler II 82, 11 W. Kayıtsız olan tabiata göre şeylerden bazıları ilk olarak tabiata göredir, bazıları pay alma yoluyla. İlk olarak tabiata göre olan, tohumsal logoslara göre meydana gelen hareket ya da durumdur; mesela ⟨organların tamlığı,⟩ sağlık, his (bununla kavrayışı kastediyorum) ve güç. Pay alma yoluyla tabiata göre olanlar, tohumsal logoslara göre olan hareketten ve durumdan pay alanlardır; mesela tam bir el, sağlıklı bir beden ve sakatlanmamış hisler. Tabiata aykırı olanlarda da durum buna karşılık gelecek biçimdedir.
Τῶν δὲ κατὰ φύσιν ἀδιαφόρων ὄντων τὰ μέν ἐστι πρῶτα κατὰ φύσιν, τὰ δὲ κατὰ μετοχήν. Πρῶτα μέν ἐστι κατὰ φύσιν κίνησις ἢ σχέσις κατὰ τοὺς σπερματικοὺς λόγους γινομένη, οἷον ⟨ἀρτιότης καὶ⟩ ὑγίεια καὶ αἴσθησις (λέγω δὲ τὴν κατάληψιν) καὶ ἰσχύς. Κατὰ μετοχὴν δέ, ὅσα μετέχει κινήσεως καὶ σχέσεως κατὰ τοὺς σπερματικοὺς λόγους, οἷον χεὶρ ἀρτία καὶ σῶμα ὑγιεινὸν καὶ αἰσθήσεις μὴ πεπηρωμέναι. Ὁμοίως δὲ καὶ τῶν παρὰ φύσιν κατὰ τὸ ἀνάλογον.
142Fr. 142 Kaynak: Stobaios, Seçmeler II 82, 20 W. Tabiata göre olan her şey alınmaya değerdir, tabiata aykırı olan her şey alınmaya değmez. Tabiata göre olanlardan bazıları kendi başlarına, bazıları başka şeyler için alınmaya değerdir. Kendi başlarına alınmaya değer olanlar, dürtüyü doğrudan kendilerine ya da kendilerine sarılmaya yönelterek harekete geçirenlerdir; mesela sağlık, hislerin keskinliği, acısızlık ve bedenin güzelliği. Meydana getirici olanlar ise dürtüyü doğrudan kendilerine değil, başka şeylere aktararak harekete geçirenlerdir; mesela zenginlik, şöhret ve bunlara benzerleri. Buna benzer biçimde tabiata aykırı olanlardan da bazıları kendi başlarına alınmaya değmez, bazıları da kendi başlarına alınmaya değmeyen şeyleri meydana getirdikleri için alınmaya değmez.
πάντα δὲ ⟨τὰ⟩ κατὰ φύσιν ληπτὰ εἶναι καὶ πάντα τὰ παρὰ φύσιν ἄληπτα. τῶν δὲ κατὰ φύσιν τὰ μὲν καθ’ αὑτὰ ληπτὰ εἶναι, τὰ δὲ δι’ ἕτερα. καθ’ αὑτὰ μέν, ὅσα ἐστὶν ὁρμῆς κινητικὰ κατατρεπτικῶς ἐφ’ ἑαυτὰ ἢ ἐπὶ τὸ ἀντέχεσθαι αὐτῶν, οἷον ὑγίειαν, εὐαισθησίαν, ἀπονίαν καὶ κάλλος σώματος. ποιητικὰ ⟨δὲ⟩ ὅσα ἐστὶν ὁρμῆς κινητικὰ ἀν⟨εν⟩εκτικῶς ἐφ’ ἕτερα καὶ μὴ κατατρεπτικῶς, οἷον πλοῦτον, δόξαν καὶ τὰ τούτοις ὅμοια. παραπλησίως δὲ καὶ τῶν παρὰ φύσιν τὰ μὲν εἶναι καθ’ αὑτὰ ἄληπτα, τὰ δὲ τῷ ποιητικὰ εἶναι τῶν καθ’ αὑτὰ ἀλήπτων.
144Fr. 144 Kaynak: Arrianos, Epiktetos'un Söylevleri I 4, 27–28. Prohairesise bağlı olmayan dışarıdaki şeylerin hiçbirinin bizim için bir şey olmadığını biri ancak kandırılarak öğrenecek olsaydı, ben bu kandırılmayı, sayesinde rahat akan ve sarsılmayan bir hayat yaşayacağım bu aldatmacayı isterdim. … Peki Khrysippos bize ne sunuyor? "Hayatın iyi akışının ve duygulardan arınmışlığın kaynağı olan şeylerin yanlış olmadığını bilmek istiyorsan," diyor, "bütün kitaplarımı al; beni duygulardan arındıran şeylerin ⟨doğru⟩ ve tabiatla uyumlu olduğunu öğreneceksin."
εἰ γὰρ ἐξαπατηθέντα τινὰ ἔδει μαθεῖν, ὅτι τῶν ἐκτὸς ἀπροαιρέτων οὐδέν ἐστι πρὸς ἡμᾶς, ἐγὼ μὲν ἤθελον τὴν ἀπάτην ταύτην, ἐξ ἧς ἤμελλον εὐρόως καὶ ἀταράχως βιώσεσθαι. - - τί οὖν ἡμῖν παρέχει Χρύσιππος; ἵνα γνῷς, φησίν, ὅτι οὐ ψευδῆ ταῦτά ἐστιν, ἐξ ὧν ἡ εὔροιά ἐστι καὶ ἀπάθεια, ἅπαντα λάβε μου τὰ βιβλία καὶ γνώσῃ ὡς ⟨ἀληθῆ⟩ τε καὶ σύμφωνά ἐστι τῇ φύσει τὰ ἀπαθῆ με ποιοῦντα.
145Fr. 145 Kaynak: Aphrodisiaslı Aleksandros, Mantissa, s. 167, 13 Bruns. Ayrıca bize uygun, öne çıkarılmış, işe yarar ve değeri olan şeyler, saadete hiçbir katkıda bulunmuyorlarsa, bu adları neye göre taşırlar? Çünkü öne çıkarılmış her şey bir şeye göre öne çıkarılmıştır; önümüzdeki hedefe başka bir şeyden daha elverişli olduğu için gayeye doğru öne çıkarıldığı söylenir; demek ki öne çıkarılmaları saadete katkıda bulunur. Eğer buna değil de tabiata göre hayata katkıda bulunuyorlarsa, onlara tabiata göre hayat hakkında şunu sormak yerinde olur: Bu hayat iyi midir; yoksa iyi değil de kendisi de bize uygun ve öne çıkarılmış bir şey midir; yoksa yabancı ve geri bırakılmış mıdır; yoksa hiçbir yöne meyletmeyen bir şey mi? Çünkü bunların dışında bir cevap vermek mümkün değildir; ona kötü demeyecekleri de açıktır. Eğer iyiyse …, yalnız güzel iyi olmayacaktır; çünkü tabiata göre hayat da iyi olacaktır.
ἔτι τὰ οἰκεῖα ⟨καὶ⟩ προηγμένα καὶ εὔχρηστα καὶ ἀξίαν ἔχοντα πρὸς τί ποτε ταύτας ἔχει τὰς ὀνομασίας, εἰ μηδὲν συνεργεῖ πρὸς εὐδαιμονίαν; πᾶν γὰρ τὸ προηγμένον πρός τι προῆκται καὶ τῷ φορὸν εἶναι πρὸς τὸ προκείμενον μᾶλλον ἄλλου, διὰ τοῦτο λέγεται καὶ προῆχθαι πρὸς τὸ τέλος καὶ ἡ προαγωγὴ αὐτῶν δῆλον ὡς συνεργεῖ πρὸς εὐδαιμονίαν. εἰ δὲ μὴ πρὸς τοῦτο συνεργεῖ, πρὸς δὲ τὸν κατὰ φύσιν βίον, ἄξιον ἐρέσθαι περὶ τοῦ κατὰ φύσιν αὐτοὺς βίου, πότερον οὗτος ἀγαθόν ἐστιν, ἢ οὐκ ἀγαθὸν μέν, οἰκεῖον δὲ καὶ αὐτὸ καὶ προηγμένον, ἢ ἀλλότριον καὶ ἀποπροηγμένον, ἢ ἀῤῥεπὲς ὅλως. παρὰ γὰρ ταῦτα οὐδὲν οἷόν τε ἀποκρίνασθαι. οὐ γὰρ δὴ κακόν γε ἐροῦσιν αὐτόν. εἰ μὲν οὖν ἀγαθὸν - - οὐ μόνον ἔσται τὸ καλὸν ἀγαθόν· καὶ γὰρ ὁ κατὰ φύσιν βίος.
146Fr. 146 Kaynak: Plutarkhos, Ortak Kavramlar Üzerine 4, 1060e. [Plutarkhos Stoacılar için der ki:] Bunlar tabiata göre olanları kayıtsız sayan, ne sağlığın, ne iyi bünyenin, ne güzelliğin, ne de gücün seçilmeye değer, faydalı, kârlı ya da tabiata göre yetkinliği tamamlayıcı olduğunu, ne de bunların zıtlarının —sakatlıkların, ağrıların, çirkinliklerin, hastalıkların— kaçınılacak ve zararlı olduğunu düşünen adamlardır; oysa kendileri, tabiatın bizi bunların bir kısmına yabancılaştırdığını, bir kısmına da yakınlaştırdığını söylerler … ve, daha önemlisi, bunu öyle bir ölçüde yaptığını söylerler ki, birincilere ulaşamayan ya da ikincilere düşen insanların makul olarak kendilerini hayattan çıkarıp hayata veda ettiklerini kabul ederler.
Stoicos dicit: τοὺς τὰ κατὰ φύσιν ἀδιάφορα νομίζοντας καὶ μήθ’ ὑγίειαν μήτ’ εὐεξίαν μήτε κάλλος μήτ’ ἰσχὺν ἡγουμένους αἱρετὰ μηδ’ ὠφέλιμα μηδὲ λυσιτελῆ μηδὲ συμπληρωτικὰ τῆς κατὰ φύσιν τελειότητος· μήτε τἀναντία φευκτὰ καὶ βλαβερά, πηρώσεις ἀλγηδόνας αἴσχη νόσους· ὧν αὐτοὶ λέγουσι πρὸς ἃ μὲν ἀλλοτριοῦν πρὸς ἃ δ’ οἰκειοῦν ἡμᾶς τὴν φύσιν - - καὶ ὃ μεῖζόν ἐστιν, οἰκειοῦν ἐπὶ τοσοῦτο καὶ ἀλλοτριοῦν, ὥστε τῶν μὲν μὴ τυγχάνοντας τοῖς δὲ περιπίπτοντας εὐλόγως ἐξάγειν τοῦ ζῆν ἑαυτοὺς καὶ τὸν βίον ἀπολέγεσθαι.
147§ 5. Tek tek kayıtsızların doğru değerlendirilmesi
Fr. 147 Kaynak: Aphrodisiaslı Aleksandros, Aristoteles'in Topika'sına Şerh, s. 79, 5 Wallies. … ve, Khrysippos'un dediği gibi, sağlığın iyi olup olmadığı.
καὶ πότερον ἡ ὑγίεια ἀγαθὸν ἢ οὔ, ὡς Χρύσιππος λέγει.
148Fr. 148 Kaynak: [Plutarkhos], Soyluluk Üzerine 17. Ama Khrysippos'u bir yana bırakalım; o kendisiyle bir kez değil, defalarca çelişir: İyiler Üzerine'nin birinci kitabında ve Retorik Üzerine'de biri sağlığı iyiler arasında sayarsa buna karşı çıkmaz; Kendileri İçin Seçilmeye Değer Olanlar Üzerine'de ise bunları hor görenleri deli saymaktan bile geri durmaz.
Ἀλλὰ τὸν Χρύσιππον ἀφῶμεν, οὐχ ἅπαξ ἐναντιούμενον ἑαυτῷ, ὥσπερ ἐν τῷ πρώτῳ περὶ Ἀγαθῶν καὶ ἐν τῷ περὶ Ῥητορικῆς, ὑγίειαν ἐάν τις τοῖς ἀγαθοῖς ἐναριθμῇ οὐκ ἀντιμάχεσθαι, καὶ ἐν τῷ περὶ Τῶν Καθ’ Αὑτὰ Αἱρετῶν οὐδὲ μανίας ἀποστερεῖ τοὺς τούτων καταφρονοῦντας].
149Fr. 149 Kaynak: Theodoretos, Yunan Hastalıklarının Tedavisi, s. 153, 45. Stoacılar ise bunlara tam aykırı hüküm verdiler. Tabiata uyarak yaşamayı gaye diye tarif ettiler ve psykhēnin bedenden ne fayda ne zarar gördüğünü söylediler: sağlık istemeyen psykhēyi aretēye zorlamaz, hastalık da onu kendi kararına rağmen kötülüğe sürüklemez; çünkü bunların kayıtsız olduğunu söylüyorlardı. Ama şu sözleri gerçekten pek cüretkârdır: insanın ve tanrının aretēsinin aynı olduğunu söylüyorlardı.
οἱ δὲ Στωϊκοὶ ἐναντία τούτοις ἄντικρυς ἐψηφίσαντο. Τὸ γὰρ ἀκολούθως τῇ φύσει ζῆν ὡρίσαντο τέλος, καὶ τὴν ψυχὴν ἔφασαν μηδὲν ὑπὸ τοῦ σώματος ἢ ὠφελεῖσθαι ἢ βλάπτεσθαι· οὔτε γὰρ εἰς ἀρετὴν αὐτὴν ἡ ὑγεία μὴ βουλομένην βιάζεται, οὔτε εἰς κακίαν παρὰ γνώμην ἡ νόσος καθέλκει· ἀδιάφορα γὰρ ταῦτα ἔλεγον εἶναι. Ἐκεῖνο δέ γε αὐτῶν κομιδῇ τολμηρόν· ἀνθρώπου γὰρ καὶ θεοῦ τὴν αὐτὴν ἔλεγον ἀρετήν.
150Fr. 150 Kaynak: İskenderiyeli Clemens, Stromateis IV 5, s. 572 Potter. Psykhēnin bedenden hiçbir etki almadığını, ne hastalıkla kötülüğe ne sağlıkla aretēye yöneldiğini söyleyen Stoacılara da şaşmak gerekir; onlar bu ikisinin de kayıtsız olduğunu söylerler.
Θαυμάζειν δὲ ἄξιον καὶ τῶν Στωϊκῶν οἵ τινες φασί, μηδὲν τὴν ψυχὴν ὑπὸ τοῦ σώματος διατίθεσθαι μήτε πρὸς κακίαν ὑπὸ τῆς νόσου, μήτε πρὸς ἀρετὴν ὑπὸ τῆς ὑγιείας. ἀλλ’ ἀμφότερα ταῦτα λέγουσιν ἀδιάφορα εἶναι.
152Fr. 152 Kaynak: Aphrodisiaslı Aleksandros, Aristoteles'in Topika'sına Şerh II, s. 107 Aldina. Eğer böyleyse, Stoa'dan gelenlerin şu sözü doğru görünecektir: Kötü bir şey aracılığıyla meydana gelen şey iyi değildir; zenginlik ise kötü bir şey olan pezevenklik aracılığıyla da meydana gelir; öyleyse zenginlik iyi değildir.
εἰ γὰρ τοῦτο, δόξει καλῶς ὑπὸ τῶν ἀπὸ τῆς Στοᾶς λέγεσθαι· τὸ διὰ κακοῦ γινόμενον οὐκ ἔστιν ἀγαθόν· πλοῦτος δὲ καὶ διὰ πορνοβοσκίας κακοῦ ὄντος γίνεται· οὐκ ἄρα ὁ πλοῦτος ἀγαθόν.
153Fr. 153 Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine 20, 1043e; Ortak Kavramlar Üzerine. Oysa birçok yerde şunları överek insanın canını sıkar:
Ölümlülere iki şeyden başka ne gerek:
Demeter'in başağı ve su dolu bir içki. (Euripides)
Tabiat Üzerine adlı eserinde de bilgenin, en büyük servetini kaybetse, tek bir drahmi kaybetmiş gibi göreceğini söyler. Tabiat Üzerine'nin üçüncü kitabında ise kral olan ve zengin olan bazı kimselerin bahtiyar sayılmasının, altın lazımlık ve altın saçaklar kullandıkları için bahtiyar sayılmalarına benzediğini söyler; iyi insan için servetini kaybetmek bir drahmi kaybetmek, hastalanmak da ayağını bir yere çarpmak gibidir. — … işe yaramaz ve kayıtsız şeyler; tabiata göre olanlar böyledir, dışarıdakiler ise daha da çok; nitekim en büyük serveti saçaklara, altın lazımlıklara ve, Zeus aşkına, eline geçen yağ şişelerine benzetirler.
Καίτοι πολλαχοῦ μὲν ἀποκναίει ταῦτ’ ἐπαινῶν· () Ἐπεὶ τί δεῖ βροτοῖσι πλὴν δυοῖν μόνων, Δήμητρος ἀκτῆς πώματος θ’ ὑδρηχόου; ἐν δὲ τοῖς περὶ Φύσεως λέγει τὸν σοφὸν εἰ τὴν μεγίστην οὐσίαν ἀποβάλοι, δραχμὴν μίαν ἐκβεβληκέναι δόξειν. Ἐν δὲ τῷ τρίτῳ περὶ Φύσεως μακαρίζεσθαί φησιν ἐνίους βασιλεύοντας καὶ πλουτοῦντας, ὅμοιον εἰ χρυσαῖς ἀμίσι χρώμενοι καὶ χρυσοῖς κρασπέδοις ἐμακαρίζοντο· τῷ δ’ ἀγαθῷ τὸ τὴν οὐσίαν ἀποβαλεῖν οἱονεὶ δραχμὴν ἀποβαλεῖν καὶ τὸ νοσῆσαι οἷον προσκόψαι. ἀνωφελῶν πραγμάτων καὶ ἀδιαφόρων· τοιαῦτα γὰρ τὰ κατὰ φύσιν, καὶ τὰ ἐκτὸς ἔτι μᾶλλον· εἴγε κρασπέδοις καὶ ἀμίσι χρυσαῖς, καὶ νὴ Δία ληκύθοις, ὅταν τύχωσι, παραβάλλουσι τὸν μέγιστον πλοῦτον.
155Fr. 155 Kaynak: Sextos Empeirikos, Matematikçilere Karşı XI 73. Mesela hazza Epikuros iyi der; "Haz duymaktansa delirmeyi yeğlerim" diyen kişi kötü der; Stoa'dan gelenler ise kayıtsız ve öne çıkarılmamış der. Ama Kleanthes onun ne tabiata göre olduğunu ne de hayatta bir değeri olduğunu, tıpkı süpürgenin tabiata göre olmaması gibi olduğunu söyler; Arkhedemos onun koltuk altındaki kıllar gibi tabiata göre olduğunu, ama değeri olmadığını söyler; Panaitios ise hazların bir kısmının tabiata göre, bir kısmının tabiata aykırı olduğunu söyler.
οἷον τὴν ἡδονὴν ὁ μὲν Ἐπίκουρος ἀγαθὸν εἶναί φησιν, ὁ δὲ εἰπὼν μανείην μᾶλλον ἢ ἡσθείην κακόν, οἱ δὲ ἀπὸ τῆς Στοᾶς ἀδιάφορον καὶ οὐ προηγμένον, ἀλλὰ Κλεάνθης μὲν μήτε κατὰ φύσιν αὐτὴν εἶναι μήτε ἀξίαν ἔχειν ἐν τῷ βίῳ, καθάπερ δὲ τὸ κάλλυντρον κατὰ φύσιν μὴ εἶναι, ὁ δὲ Ἀρχέδημος κατὰ φύσιν μὲν εἶναι ὡς τὰς ἐν μασχάλῃ τρίχας, οὐχὶ δὲ καὶ ἀξίαν ἔχειν, Παναίτιος δὲ τινὰ μὲν κατὰ φύσιν ὑπάρχειν, τινὰ δὲ παρὰ φύσιν.
156Fr. 156 Kaynak: Diogenes Laertios VII 103. Hekaton İyiler Üzerine'nin dokuzuncu kitabında, Khrysippos da Haz Üzerine adlı eserinde hazzın da iyi olmadığını söylerler; çünkü çirkin hazlar da vardır, çirkin olan hiçbir şey ise iyi değildir.
ἀλλ’ οὐδὲ τὴν ἡδονὴν ἀγαθόν φασιν Ἑκάτων τε ἐν τῷ θʹ περὶ ἀγαθῶν καὶ Χρύσιππος ἐν τοῖς περὶ Ἡδονῆς· εἶναι γὰρ καὶ αἰσχρὰς ἡδονάς· μηδὲν δὲ αἰσχρὸν εἶναι ἀγαθόν.
157Fr. 157 Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine 15, 1040d. Platon'a Karşı yazılarında (yani Adalet Üzerine'de), sağlığı bir iyi olarak bırakır göründüğü için Platon'u suçlarken şunu söyler: Hazzı ya da sağlığı ya da güzel olmayan başka herhangi bir şeyi iyi olarak bırakırsak, yalnız adalet değil, yüce gönüllülük, itidal ve öbür bütün aretēler de ortadan kalkar.
Ἐν δὲ τοῖς πρὸς Πλάτωνα (scil. περὶ Δικαιοσύνης) κατηγορῶν αὐτοῦ δοκοῦντος ἀγαθὸν ἀπολιπεῖν τὴν ὑγίειαν οὐ μόνον τὴν δικαιοσύνην, φησίν, ἀλλὰ καὶ τὴν μεγαλοψυχίαν ἀναιρεῖσθαι καὶ τὴν σωφροσύνην καὶ τὰς ἄλλας ἀρετὰς ἁπάσας, ἂν ἢ τὴν ἡδονὴν ἢ τὴν ὑγίειαν ἤ τι τῶν ἄλλων, ὃ μὴ καλόν ἐστιν, ἀγαθὸν ἀπολίπωμεν.
161Fr. 161 Kaynak: Platon'un Kanunlar'ına scholion, 625a. Stoacılar da Platon'u izleyerek erdemli insanlar hakkında oluşan haklı kanaate "ün" (kleos), erdemli olmayanlar hakkındaki sanıya ise "şan" (doxa) derler.
καὶ οἱ Στωϊκοὶ πλατωνίζοντες κλέος φασὶ τὸ ἐπὶ τῶν σπουδαίων γενόμενον δίκαιον, δόξαν δὲ τὴν ἐπὶ τῶν ἀσπούδων δόκησιν.
163Fr. 163 Kaynak: İskenderiyeli Clemens, Stromateis II, s. 503 Potter. Ayrıca Stoa'dan gelenlere göre evlilik de çocuk yetiştirmek de kayıtsızdır.
ἔτι κατὰ μὲν τοὺς ἀπὸ τῆς Στοᾶς ἀδιάφορον ὅ τε γάμος ἥ τε παιδοτροφία.
164Fr. 164 Kaynak: Theodoretos, Yunan Hastalıklarının Tedavisi, s. 176, 21. Poikilē'den gelenler ise orta bir yol tuttular: evliliği ve çocuk yapmayı kayıtsızlarla bir arada saydılar.
οἱ δὲ ⟨ἀπὸ⟩ τῆς Ποικίλης μέσην τινὰ ὁδὸν ὥδευσαν· τοῖς γὰρ ἀδιαφόροις τὸν γάμον καὶ τὴν παιδογονίαν συνέζευξαν.
165Fr. 165 Kaynak: Aphrodisiaslı Aleksandros, Sorular IV 1, s. 119, 23 Bruns. Bir yandan tabiatın bizi buna (yaşamaya) yakınlaştırdığını ve her şeyi kendi korunmamız için yaptığımızı söyleyip, öte yandan tabiatın bizi buna bir iyiye yakınlaştırır gibi yakınlaştırmadığını söylemek nasıl tutarsız olmaz? — "İyi bir deniz yolculuğu iyi, kötüsü kötüyse, deniz yolculuğu ne iyidir ne kötü; iyi yaşamak iyi, kötü yaşamak kötüyse, yaşamak ne iyidir ne kötü." (Aleksandros ekler: Yoksa karşıt şeylere yönelebilen yetilerin kayıtsız ve orta olduğu doğru değil mi?)
πῶς γὰρ οὐκ ἀπεμφαῖνον τὸ ὁμοῦ μὲν λέγειν ἡμᾶς ὑπὸ τῆς φύσεως πρὸς τοῦτο (scil. τὸ ζῆν) οἰκειοῦσθαι καὶ τῆς ἑαυτῶν σωτηρίας χάριν ποιεῖν πάντα, ὁμοῦ δὲ μὴ λέγειν [ἡμᾶς] ὡς πρὸς ἀγαθὸν αὐτὸ τὴν φύσιν ἡμᾶς οἰκειοῦν. εἰ τὸ εὖ πλεῖν ἀγαθόν, τὸ δὲ κακῶς κακόν, τὸ πλεῖν οὔτε ἀγαθὸν οὔτε κακόν· καὶ εἰ τὸ εὖ ζῆν ἀγαθόν, τὸ δὲ κακῶς κακόν, τὸ ζῆν οὔτ’ ἀγαθὸν οὔτε κακόν (Addit ipse Alexander: ἢ οὐκ ἀληθὲς τὸ τὰς δυνάμεις τῶν ἀντικειμένων ἀδιαφόρους εἶναι καὶ μέσας;).
167Fr. 167 Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine 14, 1039e–f; Ortak Kavramlar Üzerine. Aynı eserlerde (Teşvik Üzerine'de) kimi zaman Antisthenes'in "İnsan ya akıl edinmeli ya da ip" sözünü ve Tyrtaios'un "Ya aretēnin sınırlarına varmadan önce ya da ölümün" dizesini övdüğü görülür…; kimi zaman da Theognis'i düzelterek şöyle der: "'Yoksulluktan kaçan…' dememeliydi, daha çok şöyle demeliydi:
Kötülükten kaçan, Kyrnos, kendini dibi derin denize
ve yüksek kayalardan aşağı atmalı."
— Oysa Theognis'i, yoksulluk kayıtsız olduğu hâlde ondan böyle ürküp şunu söylediği için büsbütün soysuz ve küçük ruhlu sayarlar:
Yoksulluktan kaçan, Kyrnos, kendini dibi derin denize
ve yüksek kayalardan aşağı atmalı.
ἐν αὐτοῖς τούτοις (scil. ἐν τοῖς περὶ τοῦ Προτρέπεσθαι) ποτὲ μὲν τοῦ Ἀντισθένους ἐπαινῶν φαίνεται τὸ Δεῖν κτᾶσθαι νοῦν ἢ βρόχον· καὶ τοῦ Τυρταίου τὸ (B. P. L. II p. 20) Πρὶν ἀρετῆς πελάσαι τέρμασιν ἢ θανάτου· - - - ποτὲ δὲ τὸν Θέογνιν ἐπανορθούμενος, Οὐκ ἔδει, φησίν, εἰπεῖν· Χρὴ πενίην φεύγοντα () μᾶλλον δὲ· Χρὴ κακίαν φεύγοντα καὶ ἐς βαθυκήτεα πόντον ῥιπτεῖν καὶ πετρῶν, Κύρνε, κατ’ ἠλιβάτων. Τὸν τοίνυν Θέογνιν αὐτοὶ παντελῶς ἀγεννῆ καὶ μικρὸν ἡγοῦνται λέγοντα () Χρὴ πενίην φεύγοντα καὶ ἐς μεγακήτεα πόντον, ῥιπτεῖν καὶ πετρῶν, Κύρνε, κατ’ ἠλιβάτων· οὕτως ἀποδειλιῶντα πρὸς τὴν πενίαν ἀδιάφορον οὖσαν.