İçeriğe geç
Khrysippos: Ahlak Fragmanları

Khrysippos · Khrysippos: Ahlak Fragmanları

II. İyiler ve Kötüler Üzerine

68Fr. 68 Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine 9, 1035c–d. Yine Fizik Tezleri'nde şöyle der: "İyiler ve kötüler konusuna, aretēlere ya da saadete, ortak tabiattan ve dünyanın yönetiminden başlamaktan başka ve daha uygun bir yoldan girmek mümkün değildir." Biraz ilerleyince de: "İyiler ve kötüler hakkındaki öğretiyi bunlara bağlamak gerekir; çünkü onların bundan daha iyi bir ilkesi, bağlanacakları daha iyi bir nokta yoktur. Fizik araştırması da iyileri ve kötüleri birbirinden ayırmaktan başka bir şey için ele alınmaya değmez."

68

Πάλιν ἐν ταῖς Φυσικαῖς Θέσεσιν Οὐ γὰρ ἔστιν ἄλλως οὐδ’ οἰκειότερον ἐπελθεῖν ἐπὶ τὸν τῶν ἀγαθῶν καὶ κακῶν λόγον, οὐδ’ ἐπὶ τὰς ἀρετάς, οὐδ’ ἐπὶ εὐδαιμονίαν, ἀλλ’ ἢ ἀπὸ τῆς κοινῆς φύσεως καὶ ἀπὸ τῆς τοῦ κόσμου διοικήσεως προελθὼν δ’ αὖθις· δεῖ γὰρ τούτοις συνάψαι τὸν περὶ ἀγαθῶν καὶ κακῶν λόγον, οὐκ οὔσης ἄλλης ἀρχῆς αὐτῶν ἀμείνονος οὐδ’ ἀναφορᾶς, οὐδ’ ἄλλου τινὸς ἕνεκεν τῆς φυσικῆς θεωρίας παραληπτῆς οὔσης, ἢ πρὸς τὴν περὶ ἀγαθῶν ἢ κακῶν διάστασιν.

69Fr. 69 Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine 17, 1041e. Kendisinin ortaya koyup benimsediği iyiler ve kötüler öğretisinin hayatla en uyumlu öğreti olduğunu ve doğuştan gelen ön kavrayışlara en çok dokunduğunu söyler. Bunu Teşvikler'in üçüncü kitabında söylemiştir.

69

Τὸν περὶ ἀγαθῶν καὶ κακῶν λόγον ὃν αὐτὸς εἰσάγει καὶ δοκιμάζει συμφωνότατον εἶναί φησι τῷ βίῳ καὶ μάλιστα τῶν ἐμφύτων ἅπτεσθαι προλήψεων. Ταυτὶ γὰρ ἐν τῷ τρίτῳ τῶν Προτρεπτικῶν εἴρηκεν.

70Fr. 70 Kaynak: Stobaios, Seçmeler II 57, 19 W. Var olanlardan bazıları iyidir, bazıları kötü, bazıları kayıtsız. İyiler şunlardır: phronēsis, itidal, adalet, cesaret ve aretē olan ya da aretēden pay alan her şey. Kötüler şunlardır: akılsızlık, ölçüsüzlük, adaletsizlik, korkaklık ve kötülük olan ya da kötülükten pay alan her şey. Kayıtsızlar ise şunlardır: hayat ve ölüm, şöhret ve şöhretsizlik, haz ve zahmet, zenginlik ve yoksulluk, sağlık ve hastalık ve bunlara benzerleri.

70

Τῶν δ’ ὄντων τὰ μὲν ἀγαθά, τὰ δὲ κακά, τὰ δὲ ἀδιάφορα. Ἀγαθὰ μὲν τὰ τοιαῦτα· φρόνησιν, σωφροσύνην, δικαιοσύνην, ἀνδρείαν καὶ πᾶν ὅ ἐστιν ἀρετὴ ἢ μετέχον ἀρετῆς· κακὰ δὲ τὰ τοιαῦτα· ἀφροσύνην, ἀκολασίαν, ἀδικίαν, δειλίαν καὶ πᾶν ὅ ἐστι κακία ἢ μετέχον κακίας· ἀδιάφορα δὲ τὰ τοιαῦτα· ζωὴν θάνατον, δόξαν ἀδοξίαν, ἡδονὴν πόνον, πλοῦτον πενίαν, ὑγίειαν νόσον, καὶ τὰ τούτοις ὅμοια.

71Fr. 71 Kaynak: Sextos Empeirikos, Matematikçilere Karşı XI 8. Eski Akademi'den, Peripatos'tan ve ayrıca Stoa'dan gelenler, var olanları ayırırken bazılarının iyi, bazılarının kötü, bazılarının da bunların arasında olduğunu söylemeyi âdet edinmişlerdir; bu sonunculara kayıtsız da derler.

71

οἵ τε ἀπὸ τῆς ἀρχαίας Ἀκαδημίας καὶ οἱ ἀπὸ τοῦ Περιπάτου ἔτι δὲ τῆς Στοᾶς εἰώθασι διαιρούμενοι λέγειν τῶν ὄντων τὰ μὲν εἶναι ἀγαθὰ τὰ δὲ κακὰ τὰ δὲ μεταξὺ τούτων, ἅπερ καὶ ἀδιάφορα λέγουσι.

73§ 1. İyi kavramı

Fr. 73 Kaynak: Sextos Empeirikos, Matematikçilere Karşı XI 30. Kimileri iyinin kendisi için seçilmeye değer olan şey olduğunu söylüyordu. Kimileri ise şöyle diyordu: İyi saadete katkıda bulunandır; bazıları da: saadeti tamamlayandır. Saadet ise, Zenon, Kleanthes ve Khrysippos çevresinin tarif ettiği gibi, hayatın iyi akışıdır.

73

ἦσαν δὲ οἱ φάσκοντες ἀγαθὸν ὑπάρχειν τὸ δι’ αὑτὸ αἱρετόν. οἱ δ’ οὕτως ἀγαθόν ἐστι τὸ συλλαμβανόμενον πρὸς εὐδαιμονίαν, τινὲς δὲ τὸ συμπληρωτικὸν εὐδαιμονίας εὐδαιμονία δέ ἐστιν, ὡς οἵ τε περὶ τὸν Ζήνωνα καὶ Κλεάνθην καὶ Χρύσιππον ἀπέδοσαν, εὔροια βίου. Cf. Pyrrh. Hypot. III 172.

74Fr. 74 Kaynak: Stobaios, Seçmeler II 69, 17 W. İyinin birçok anlamda söylendiğini belirtirler. Birincisi adeta bir kaynak yerini tutar ve şöyle tarif edilir: kendisinden ya da kendisi tarafından fayda sağlanan şey (bu, ilk sebeptir). İkincisi, kendisine göre fayda sağlanan şeydir. Daha genel olan ve öncekileri de kapsayan anlamı ise fayda sağlayabilecek şeydir. Kötü de iyiye benzer biçimde tarif edilir: kendisinden ya da kendisi tarafından zarar görülen şey; kendisine göre zarar görülen şey; bunlardan daha genel olarak da zarar verebilecek şey.

74

τὸ δ’ ἀγαθὸν λέγεσθαί φασι πλεοναχῶς, τὸ μὲν πρῶτον οἷον πηγῆς ἔχον χώραν, ὅπερ οὕτως ἀποδίδοσθαι· ἀφ’ οὗ συμβαίνει ὠφελεῖσθαι (τὸ δὲ πρώτως εἶναι αἴτιον) ἢ ὑφ’ οὗ· τὸ ⟨δὲ⟩ δεύτερον, καθ’ ὃ συμβαίνει ὠφελεῖσθαι· κοινότερον δὲ καὶ διατεῖνον καὶ ἐπὶ τὰ προειρημένα, τὸ οἷον ὠφελεῖν. Ὁμοίως δὲ καὶ τὸ κακὸν κατὰ τὴν τοῦ ἀγαθοῦ ἀναλογίαν ὑπογράφεσθαι. Τὸ μὲν οὖν ἀφ’ οὗ συμβαίνει βλάπτεσθαι ἢ ὑφ’ οὗ· τὸ δὲ καθ’ ὃ συμβαίνει βλάπτεσθαι· κοινότερον δὲ τούτων τὸ οἷον βλάπτειν.

75Fr. 75 Kaynak: Sextos Empeirikos, Matematikçilere Karşı XI 22–28. Stoacılar, deyim yerindeyse ortak kavramlara bağlı kalarak iyiyi şöyle tarif ederler: İyi faydadır ya da faydadan başka değildir. Fayda dedikleri aretē ve erdemli eylemdir; faydadan başka olmayan dedikleri ise erdemli insan ve dosttur. Çünkü aretē belirli bir durumda bulunan yönetici kısımdır, erdemli eylem de aretēye göre bir etkinliktir; bu ikisi doğrudan faydadır. Erdemli insan ve dost ise, kendileri de iyiler arasında yer aldıkları hâlde, şu sebeple ne fayda ne de faydadan başka sayılabilir: Stoacıların öğrencilerinin dediğine göre parçalar ne bütünlerle aynıdır ne de bütünlerden başkadır. Mesela el ne bütün insanla aynıdır —çünkü el bütün insan değildir— ne de bütünden başkadır —çünkü bütün insan elle birlikte insan olarak düşünülür—. Aretē de erdemli insanın ve dostun bir parçası olduğuna, parçalar da ne bütünlerle aynı ne de bütünlerden başka olduğuna göre, erdemli insanla dosta faydadan başka olmayan denmiştir. Böylece her iyi tarifin kapsamına girer: ister doğrudan fayda olsun, ister faydadan başka olmasın. — Bundan hareketle iyinin üç anlamda söylendiğini belirtir ve her anlamı yine kendine özgü bir yaklaşımla tarif ederler. Diyorlar ki: Bir anlamda iyi, kendisi tarafından ya da kendisinden fayda sağlanabilen şeydir; en başta gelen iyi budur, yani aretē; çünkü bütün fayda, bir kaynaktan fışkırır gibi ondan doğar. Başka bir anlamda iyi, kendisine göre fayda sağlanan şeydir; bu anlamda yalnız aretēlere değil, onlara göre yapılan eylemlere de iyi denecektir, çünkü onlara göre de fayda sağlanır. Üçüncü ve son anlamda ise fayda sağlayabilecek şeye iyi denir; bu tarif aretēleri, aretēli eylemleri, dostları, erdemli insanları, tanrıları ve erdemli daimōnları kapsar. Stoa'dan gelenler, "iyi" adı söz konusu olduğunda, ikinci anlamın birinciyi, üçüncünün de öbür ikisini kapsamasını isterler. — [Sextos'un itirazı:] Gerçekten iyi, kendisinden fayda sağlanabilen şeyse, yalnız cins olarak aretēnin iyi olduğunu söylemek gerekir … tür olarak aretēlerin her biri ise tarifin dışında kalır. Bu itiraza karşı çıkanlar şöyle derler: "İyi, kendisinden fayda sağlanan şeydir" dediğimizde, "İyi, hayattaki şeylerden birinde kendisinden fayda sağlanan şeydir" demiş oluruz. Böylece tür olarak aretēlerin her biri de iyi olacaktır: genel olarak fayda sağlamayı getirmese de, hayattaki şeylerden birinde fayda sağlar; mesela biri phronēsisle davranmayı sağlar, phronēsis gibi; öbürü itidalli davranmayı, itidal gibi.

75

οἱ μὲν οὖν Στωϊκοὶ τῶν κοινῶν ὡς εἰπεῖν ἐννοιῶν ἐχόμενοι ὁρίζονται τἀγαθὸν τρόπῳ τῷδε ἀγαθόν ἐστιν ὠφέλεια ἢ οὐχ ἕτερον ὠφελείας ὠφέλειαν μὲν λέγοντες τὴν ἀρετὴν καὶ τὴν σπουδαίαν πρᾶξιν, οὐχ ἕτερον δὲ ὠφελείας τὸν σπουδαῖον ἄνθρωπον καὶ τὸν φίλον. Ἡ μὲν γὰρ ἀρετή πως ἔχον ἡγεμονικὸν καθεστηκυῖα καὶ ἡ σπουδαία πρᾶξις ἐνέργειά τις οὖσα κατ’ ἀρετήν, ἄντικρύς ἐστιν ὠφέλεια· ὁ δὲ σπουδαῖος ἄνθρωπος καὶ ὁ φίλος, πάλιν τῶν ἀγαθῶν ὄντες καὶ αὐτοί, οὔτε ὠφέλεια λεχθεῖεν ἂν ὑπάρχειν οὔθ’ ἕτεροι ὠφελείας δι’ αἰτίαν τοιαύτην. Τὰ γὰρ μέρη, Στωϊκῶν φασι παῖδες, οὔτε τὰ αὐτὰ τοῖς ὅλοις ἐστὶν οὔτε ἑτεροῖα τῶν ὅλων, οἷον ἡ χεὶρ οὔτε ἡ αὐτή ἐστιν ὅλῳ ἀνθρώπῳ, οὐ γὰρ ὅλος ἄνθρωπός ἐστιν ἡ χείρ, οὔτε ἑτέρα τοῦ ὅλου, σὺν γὰρ τῇ [ὅλῃ] χειρὶ ὅλος ὁ ἄνθρωπος νοεῖται ἄνθρωπος. Ἐπεὶ οὖν καὶ τοῦ σπουδαίου ἀνθρώπου καὶ τοῦ φίλου μέρος ἐστὶν ἡ ἀρετή, τὰ δὲ μέρη οὔτε ταὐτὰ τοῖς ὅλοις ἐστὶν οὔτε ἕτερα τῶν ὅλων, εἴρηται ὁ σπουδαῖος ἄνθρωπος καὶ ὁ φίλος οὐχ ἕτερος ὠφελείας. Ὥστε πᾶν ἀγαθὸν τῷ ὅρῳ ἐμπεριειλῆφθαι, ἐάν τε ἐξ εὐθείας ὠφέλεια τυγχάνῃ ἐάν τε μὴ ᾖ ἕτερον ὠφελείας. Ἔνθεν καὶ κατ’ ἀκολουθίαν τριχῶς εἰπόντες ἀγαθὸν προσαγορεύεσθαι, ἕκαστον τῶν σημαινομένων κατ’ ἰδίαν πάλιν ἐπιβολὴν ὑπογράφουσιν. Λέγεται γὰρ ἀγαθόν, φασί, καθ’ ἕνα μὲν τρόπον τὸ ὑφ’ οὗ ἢ ἀφ’ οὗ ἔστιν ὠφελεῖσθαι, ὃ δὴ ἀρχικώτατον ὑπῆρχε καὶ ἀρετή· ἀπὸ γὰρ ταύτης ὥσπερ τινὸς πηγῆς πᾶσα πέφυκεν ἀνίσχειν ὠφέλεια. Καθ’ ἕτερον δὲ τὸ καθ’ ὃ συμβαίνει ὠφελεῖσθαι· οὕτως οὐ μόνον αἱ ἀρεταὶ λεχθήσονται ἀγαθὰ ἀλλὰ καὶ αἱ κατ’ αὐτὰς πράξεις, εἴπερ καὶ κατὰ ταύτας συμβαίνει ὠφελεῖσθαι. Κατὰ δὲ τὸν τρίτον καὶ τελευταῖον τρόπον λέγεται ἀγαθὸν τὸ οἷόν τε ὠφελεῖν, ἐμπεριλαμβανούσης τῆς ἀποδόσεως ταύτης τάς τε ἀρετὰς καὶ τὰς ἐναρέτους πράξεις καὶ τοὺς φίλους καὶ τοὺς σπουδαίους ἀνθρώπους θεούς τε καὶ σπουδαίους δαίμονας. οἱ δ’ ἀπὸ τῆς Στοᾶς θέλουσιν ἐπὶ τῆς τοῦ ἀγαθοῦ προσηγορίας τὸ δεύτερον σημαινόμενον ἐμπεριληπτικὸν εἶναι τοῦ πρώτου καὶ τὸ τρίτον περιληπτικὸν τῶν δυοῖν. : ὡς εἰ ταῖς ἀληθείαις ἀγαθόν ἐστι τὸ ἀφ’ οὗ ἔστιν ὠφελεῖσθαι, μόνην ῥητέον τὴν γενικὴν ἀρετὴν ἀγαθὸν ὑπάρχειν - - ἐκπίπτειν δὲ τοῦ ὅρου ἑκάστην τῶν εἰδικῶν) οἱ δ’ ἀντικαθιστάμενοι πρὸς τοῦτο τὸ ἔγκλημα τοῦτό φασιν. Ὅταν λέγωμεν ἀγαθόν ἐστιν ἀφ’ οὗ συμβαίνει τὸ ὠφελεῖσθαι ἐν ἴσῳ τοῦτο λέγομεν 〈τῷ〉 ἀγαθόν ἐστιν ἀφ’ οὗ συμβαίνει τι τῶν ἐν τῷ βίῳ ὠφελεῖσθαι. οὕτω γὰρ καὶ ἑκάστη τῶν ἐπ’ εἴδους ἀρετῶν ἀγαθὸν γενήσεται, κοινῶς μὲν τὸ ὠφελεῖν μὴ ἐπιφέρουσα, τὶ δὲ τῶν ἐν τῷ 〈βίῳ〉 ὠφελεῖσθαι παρεχομένη, οἷον ἡ μὲν φρονεῖν, καθάπερ ἡ φρόνησις, ἡ δὲ σωφρονεῖν, ὡς ἡ σωφροσύνη. Cf. Pyrr. Hypot. III 169 sq.

76Fr. 76 Kaynak: Diogenes Laertios VII 94–95. İyi, genel anlamda bir faydası olan şeydir; özel anlamda ise ya faydayla aynı olan ya da faydadan başka olmayandır. Bu yüzden aretēnin kendisine ve ondan pay alana üç şekilde iyi denir: kendisinden fayda sağlanan şey olarak iyi [aretē]; kendisine göre fayda sağlanan şey olarak iyi, mesela aretēye göre eylem; kendisi tarafından fayda sağlanan şey olarak iyi, mesela aretēden pay alan erdemli insan. (Özel olarak iyiyi başka bir şekilde de tarif ederler: logos sahibinin, logos sahibi olarak, tabiatına göre yetkinliği. Aretē de böyle bir şeydir.) Buna göre aretēye göre eylemler ve erdemli insanlar ondan pay alanlardır; sevinç, neşe ve benzerleri de onun ardından doğanlardır (epigennēmata). Aynı şekilde kötülerin bir kısmı akılsızlık, korkaklık, adaletsizlik ve benzerleridir; kötülükten pay alanlar kötülüğe göre eylemler ve kötü insanlardır; ardından doğanlar da karamsarlık, gamlılık ve benzerleridir.

76

ἀγαθὸν δὲ κοινῶς μὲν τὸ τὶ ὄφελος, ἰδίως δὲ ἤτοι ταὐτὸν ἢ οὐχ ἕτερον ὠφελείας. ὅθεν αὐτήν τε τὴν ἀρετὴν καὶ τὸ μετέχον αὐτῆς ἀγαθὸν τριχῶς οὕτως λέγεσθαι· οἷον τὸ 〈μὲν〉 ἀγαθὸν ἀφ’ οὗ συμβαίνει 〈ὠφελεῖσθαι, τὸ δὲ καθ’ ὃ συμβαίνει〉, ὡς τὴν πρᾶξιν τὴν κατ’ ἀρετήν· ὑφ’ οὗ δέ, ὡς τὸν σπουδαῖον τὸν μετέχοντα τῆς ἀρετῆς· (ἄλλως δὲ οὕτως ἰδίως ὁρίζονται τὸ ἀγαθὸν τὸ τέλειον κατὰ φύσιν λογικοῦ ὡς λογικοῦ. τοιοῦτον δ’ εἶναι τὴν ἀρετήν) ὥσ〈τε〉 μετέχοντα τάς τε πράξεις τὰς κατ’ ἀρετὴν καὶ τοὺς σπουδαίους εἶναι, ἐπιγεννήματα δὲ τήν τε χαρὰν καὶ τὴν εὐφροσύνην καὶ τὰ παραπλήσια. ὡσαύτως δὲ τῶν κακῶν τὸ μὲν εἶναι ἀφροσύνην, δειλίαν, ἀδικίαν καὶ τὰ παραπλήσια· μετέχοντα δὲ κακίας τάς τε πράξεις τὰς κατὰ κακίαν καὶ τοὺς φαύλους· ἐπιγεννήματα δὲ τήν τε δυσθυμίαν καὶ τὴν δυσφροσύνην καὶ τὰ ὅμοια.

77Fr. 77 Kaynak: Sextos Empeirikos, Matematikçilere Karşı XI 40. Kötü iyinin zıddıdır, yani zarardır ya da zarardan başka değildir. Kötülük ve kötü eylem zarardır; kötü insan ve düşman ise zarardan başka değildir.

77

κακὸν γάρ ἐστι τὸ ἐναντίον τῷ ἀγαθῷ· ὅπερ βλάβη ἐστὶν ἢ, οὐχ ἕτερον βλάβης, καὶ βλάβη μὲν ὥσπερ κακία καὶ ἡ φαύλη πρᾶξις, οὐχ ἕτερον δὲ βλάβης καθάπερ ὁ φαῦλος ἄνθρωπος καὶ ὁ ἐχθρός.

78Fr. 78 Kaynak: Origenes, Kelsos'a Karşı VIII. Zarar derken kötülüğe göre hareketi ya da durumu kastediyorsa, bilgelerin başına hiçbir zarar gelmediği açıktır…

78

. εἰ δὲ βλάβην τὴν κίνησιν ἢ σχέσιν λέγοι κατὰ κακίαν, δῆλον ὅτι οὐδεμιᾶς γινομένης βλάβης περὶ τοὺς σοφούς etc.

79Fr. 79 Kaynak: Sextos Empeirikos, Matematikçilere Karşı XI 90. … Stoa'dan gelenlerin tek kötü olduğunu söylediği akılsızlık…

79

τῆς ἀφροσύνης, ἣν μόνην φασὶν εἶναι κακὸν οἱ ἀπὸ τῆς Στοᾶς.

80§ 2. İyinin niteliği

Fr. 80 Kaynak: Simplikios, Aristoteles'in Fizik'ine Şerh, s. 1167, 21 Diels. Baştakini talep etmek, kendiliğinden açık olmayanı kendisiyle göstermektir. Bu da, ortaya konan şeyi doğrudan ve açıkça kabul ettirmek istediklerinde olur. Mesela biz bazı iyilerin hemen iyi kılmadığını söylediğimizde —iyi de kötü de kullanılabilen yetiler gibi; çünkü her iki yöne dönebilen yeti iyidir, ama onu iyi kullanan dışında kimseyi iyi kılmaz—, Stoacılar bunu ortadan kaldırmak için "her iyi iyi kılar" derler ve böylece baştakini varsayarlar.

80

ἔστι μὲν γὰρ τὸ ἐν ἀρχῇ αἰτεῖσθαι τὸ δι’ αὑτοῦ δεικνύναι τὸ μὴ δι’ αὑτοῦ δῆλον· τοῦτο δὲ γίνεται ἢ ἄντικρυς καὶ φανερῶς ἀξιούντων τὸ προκείμενον, ὥσπερ ἡμῶν λεγόντων τινὰ ἀγαθὰ μὴ εὐθὺς ἀγαθοὺς ποιεῖν, οἷον τὰς δυνάμεις, αἷς ἔστιν εὖ καὶ κακῶς χρῆσθαι (ἀγαθὴ μὲν γὰρ ἡ ἐφ’ ἑκάτερα δύναμις, ἀγαθὸν δὲ οὐ ποιεῖ, εἰ μὴ τὸ εὖ χρώμενον αὐτῇ) οἱ Στωϊκοὶ τοῦτο ἀναιροῦντες πᾶν, φασί, τὸ ἀγαθὸν ἀγαθοὺς ποιεῖ, τὸ ἐν ἀρχῇ λαμβάνοντες.

82Fr. 82 Kaynak: Origenes, Kelsos'a Karşı VIII 62. Kelsos yararlı kavramını titizlikle incelemiş ve asıl anlamda yararlı olanın aretē ve aretēye göre eylem olduğunu görmüş olsaydı…

82

εἰ δ’ ἠκριβώκει Κέλσος τὴν τοῦ συμφέροντος ἔννοιαν καὶ ἑωράκει ὅτι τὸ κυρίως συμφέρον ἀρετή ἐστι καὶ ἡ κατ’ ἀρετὴν πρᾶξις etc.

83Fr. 83 Kaynak: Diogenes Laertios VII 100. Güzel dedikleri şey, tabiatın aradığı bütün ölçüleri taşıdığı için yetkin olan iyidir, ya da tam bir orantılılıktır. Güzelin dört türü vardır: adil, cesur, düzenli ve epistēmēye dayanan; çünkü güzel eylemler bunlarda tamamlanır. Buna karşılık çirkinin de dört türü vardır: adaletsiz, korkak, düzensiz ve akılsız. "Güzel" bir anlamda sahiplerini övülmeye değer kılan şeye, ya da övgüye değer iyiye denir; başka bir anlamda kendine özgü işine tabiatça elverişli olana; bir başka anlamda da süsleyene, mesela yalnız bilgenin iyi ve güzel olduğunu söylediğimizde.

83

καλὸν δὲ λέγουσι τὸ τέλειον ἀγαθὸν παρὰ τὸ πάντας ἀπέχειν τοὺς ἐπιζητουμένους ἀριθμοὺς ὑπὸ τῆς φύσεως ἢ τὸ τελείως σύμμετρον. εἴδη δὲ εἶναι τοῦ καλοῦ τέτταρα, δίκαιον, ἀνδρεῖον, κόσμιον, ἐπιστημονικόν· ἐν γὰρ τοῖσδε τὰς καλὰς πράξεις συντελεῖσθαι. ἀνὰ λόγον δὲ καὶ τοῦ αἰσχροῦ εἴδη εἶναι τέτταρα, τό τε ἄδικον καὶ τὸ δειλὸν καὶ ἄκοσμον καὶ ἄφρον. λέγεσθαι δὲ τὸ καλὸν μοναχῶς μὲν τὸ ἐπαινετοὺς παρεχόμενον τοὺς ἔχοντας 〈ἢ〉 ἀγαθὸν ἐπαίνου ἄξιον· ἑτέρως δὲ τὸ εὖ πεφυκὸς πρὸς τὸ ἴδιον ἔργον· ἄλλως δὲ τὸ ἐπικοσμοῦν, ὅταν λέγωμεν μόνον τὸν σοφὸν ἀγαθὸν καὶ καλὸν εἶναι.

85Fr. 85 Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine 19, 1042e–f. Khrysippos iyilerin kötülerden tamamen farklı olduğunu kabul eder; bu da zorunludur… — İyilerin ve kötülerin hissedilebilir olduğunu söyler; Gaye Üzerine'nin birinci kitabında şunları yazar: "İyilerin ve kötülerin hissedilebilir olduğunu söylemek için şunlar da yeter: Yalnız duygular türleriyle birlikte, mesela acı, korku ve benzerleri hissedilebilir değildir; hırsızlık, zina ve benzerleri de hissedilebilir; genel olarak akılsızlık, korkaklık ve başka pek çok kötülük de. Yalnız sevinç, iyilikler ve başka pek çok doğru eylem değil, phronēsis, cesaret ve öbür aretēler de hissedilebilir." — Çünkü onlara göre tabiatça hissedilemeyen bir şey yoktur; Khrysippos Gaye Üzerine'de iyinin hissedilebilir olduğunu açıkça söyler ve, kendi sandığına göre, bunu ispat da eder.

85

Τἀγαθὰ πρὸς τὰ κακὰ τὴν πᾶσαν ἔχειν διαφορὰν ὁμολογεῖ Χρύσιππος· καὶ ἀναγκαῖόν ἐστιν etc. - - Αἰσθητὰ δ’ εἶναι τἀγαθὰ καὶ τὰ κακὰ φησίν, ἐν τῷ προτέρῳ περὶ Τέλους ταῦτα γράφων· Ὅτι μὲν γὰρ αἰσθητά ἐστι τἀγαθὰ καὶ τὰ κακά, καὶ τούτοις ἐκποιεῖ λέγειν· οὐ γὰρ μόνον τὰ πάθη ἐστὶν αἰσθητὰ σὺν τοῖς εἴδεσιν, οἷον λύπη καὶ φόβος καὶ τὰ παραπλήσια, ἀλλὰ καὶ κλοπῆς καὶ μοιχείας καὶ τῶν ὁμοίων ἔστιν αἰσθέσθαι· καὶ καθόλου ἀφροσύνης καὶ δειλίας καὶ ἄλλων οὐκ ὀλίγων κακιῶν· οὐδὲ μόνον χαρᾶς καὶ εὐεργεσιῶν καὶ ἄλλων πολλῶν κατορθώσεων, ἀλλὰ καὶ φρονήσεως καὶ ἀνδρείας καὶ τῶν λοιπῶν ἀρετῶν. Φύσει γὰρ ἀνεπαίσθητον οὐκ ἔστι κατ’ αὐτούς· ἀλλὰ καὶ λέγει διαῤῥήδην Χρύσιππος ἐν τοῖς περὶ Τέλους, αἰσθητὸν εἶναι τὸ ἀγαθὸν· ὡς δ’ οἴεται, καὶ ἀποδείκνυσι.

86Fr. 86 Kaynak: Stobaios, Seçmeler II 69, 11 W. Bütün iyiler faydalı, işe yarar, yararlı, kârlı, değerli, yakışık, güzel ve bize uygundur; kötüler ise tam tersine, hepsi zararlı, işe yaramaz, yararsız, kârsız, değersiz, yakışıksız, çirkin ve bize yabancıdır.

86

πάντα δὲ τἀγαθὰ ὠφέλιμα εἶναι καὶ εὔχρηστα καὶ συμφέροντα καὶ λυσιτελῆ καὶ σπουδαῖα καὶ πρέποντα καὶ καλὰ καὶ οἰκεῖα. τὰ δὲ κακὰ ἐκ τῶν ἐναντίων πάντα βλαβερὰ καὶ δύσχρηστα καὶ ἀσύμφορα καὶ ἀλυσιτελῆ καὶ φαῦλα καὶ ἀπρεπῆ καὶ αἰσχρὰ καὶ ἀνοίκεια.

87Fr. 87 Kaynak: Diogenes Laertios VII 98–99. Her iyi yararlıdır, gereklidir, kârlıdır, kullanışlıdır, işe yarardır, güzeldir, faydalıdır, seçilmeye değerdir ve adildir. Yararlıdır, çünkü başımıza geldiğinde fayda gördüğümüz şeyler getirir; gereklidir, çünkü gereken yerde bir arada tutar; kârlıdır, çünkü ona harcananı fazlasıyla öder, öyle ki alışverişte verilen karşılığı faydasıyla aşar; kullanışlıdır, çünkü faydanın kullanımını sağlar; işe yarardır, çünkü kullanımı övgüye değer kılar; güzeldir, çünkü kendi kullanımıyla orantılıdır; faydalıdır, çünkü fayda sağlayacak niteliktedir; seçilmeye değerdir, çünkü makul olarak seçilecek niteliktedir; adildir, çünkü kanunla uyumludur ve topluluk meydana getirir.

87

πᾶν δὲ ἀγαθὸν συμφέρον εἶναι καὶ δέον καὶ λυσιτελὲς καὶ χρήσιμον καὶ εὔχρηστον καὶ καλὸν καὶ ὠφέλιμον καὶ αἱρετὸν καὶ δίκαιον. συμφέρον μὲν ὅτι φέρει τοιαῦτα ὧν συμβαινόντων ὠφελούμεθα· δέον δὲ ὅτι συνέχει ἐν οἷς χρή· λυσιτελὲς δὲ ὅτι λύει τὰ τελούμενα εἰς αὐτό, ὥστε τὴν ἀντικατάλλαξιν τὴν ἐκ τῆς πραγματείας ὑπεραίρειν τῇ ὠφελείᾳ· χρήσιμον δὲ ὅτι χρείαν ὠφελείας παρέχεται· εὔχρηστον δὲ ὅτι τὴν χρείαν ἐπαινετὴν ἀπεργάζεται· καλὸν δὲ ὅτι συμμέτρως ἔχει πρὸς τὴν ἑαυτοῦ χρείαν· ὠφέλιμον δὲ ὅτι τοιοῦτόν ἐστιν ὥστε ὠφελεῖν· αἱρετὸν δὲ ὅτι· τοιοῦτόν ἐστιν ὥστε εὐλόγως αὐτὸ αἱρεῖσθαι· δίκαιον δὲ ὅτι νόμῳ ἐστὶ σύμφωνον καὶ κοινωνίας ποιητικόν.

88Fr. 88 Kaynak: Stobaios, Seçmeler II 72, 19 W. Her iyi seçilmeye değerdir, çünkü beğenilir, onaylanır ve övülmeye değerdir; her kötü de kaçınılacak şeydir. Çünkü iyi, makul bir seçimi harekete geçirdiği ölçüde seçilmeye değerdir; hiçbir kuşku uyandırmadan seçilmeye geldiği ölçüde beğenilir; ⟨… ölçüde onaylanır⟩; biri onun makul olarak aretēden gelen şeylerden olduğunu düşünebileceği ölçüde de ⟨övülmeye değerdir⟩.

88

Καὶ πᾶν μὲν ἀγαθὸν αἱρετὸν εἶναι· ἀρεστὸν γὰρ καὶ δοκιμαστὸν καὶ ἐπαινετὸν ὑπάρχειν· πᾶν δὲ κακὸν φευκτόν. Τὸ γὰρ ἀγαθὸν καθ’ ὃ μὲν αἵρεσιν εὔλογον κινεῖ, αἱρετόν ἐστι· καθ’ ὃ δὲ ἀνυπόπτως εἰς αἵρεσιν ἔρχεται, ἀρεστόν· ⟨καθ’ ὃ δὲ . . . ., δοκιμαστόν⟩· καθ’ ὃ δὲ πάλιν εὐλόγως ἄν τις περὶ αὐτοῦ καθυπολαμβάνοι τῶν ἀπ’ ἀρετῆς εἶναι, ⟨ἐπαινετόν⟩.

89Fr. 89 Kaynak: Stobaios, Seçmeler II 78, 7 W. Seçilmeye değer olanla seçilmesi gerekeni birbirinden ayırırlar. Her ⟨iyi⟩ seçilmeye değerdir; seçilmesi gereken ise iyiye sahip olmakta görülen her faydadır. Bu yüzden seçilmesi gerekeni seçeriz, mesela phronēsise sahip olmakta görülen phronēsisle davranmayı; seçilmeye değer olanı ise seçmeyiz, olsa olsa ona sahip olmayı seçeriz. Aynı şekilde bütün iyiler katlanılmaya değer ve sebat edilmeye değerdir; adı konmamış olsa da öbür aretēler için de buna karşılık gelen şeyler vardır; bütün faydalar ise katlanılması ve sebat edilmesi gereken şeylerdir. Kötülüklere göre olan öbür şeyler için de aynı açıklama geçerlidir.

89

διαφέρειν δὲ λέγουσι τὸ αἱρετὸν καὶ τὸ αἱρετέον. αἱρετὸν μὲν εἶναι ⟨ἀγαθὸν⟩ πᾶν, αἱρετέον δὲ ὠφέλημα πᾶν, ὃ θεωρεῖται παρὰ τὸ ἔχειν τὸ ἀγαθόν. δι’ ὃ αἱρούμεθα μὲν τὸ αἱρετέον, οἷον τὸ φρονεῖν, ὃ θεωρεῖται παρὰ τὸ ἔχειν φρόνησιν· τὸ δὲ αἱρετὸν οὐχ αἱρούμεθα, ἀλλ’ εἰ ἄρα, ἔχειν αὐτὸ αἱρούμεθα. ὁμοίως δὲ καὶ τὰ μὲν ἀγαθὰ πάντα ἐστὶν ὑπομενετὰ καὶ ἐμμενετὰ καὶ ἀνάλογον ἐπὶ τῶν ἄλλων ἀρετῶν ἐστιν, εἰ καὶ μὴ κατωνόμασται· τὰ δὲ ὠφελήματα πάντα ὑπομενετέα καὶ ἐμμενετέα. καὶ κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον ἐπὶ τῶν ἄλλων τῶν κατὰ τὰς κακίας.

90Fr. 90 Kaynak: Stobaios, Seçmeler II 98, 7 W. Aynı şekilde bütün iyilerin katlanılmaya değer ve sebat edilmeye değer olduğunu, adı konmamış olsa da öbür aretēler için de buna karşılık gelen şeyler bulunduğunu, bütün faydaların ise katlanılması ve sebat edilmesi gereken şeyler olduğunu ve benzerlerini söylerler. Sakınılmaya değer olanla sakınılması gerekenin, katlanılmaz olanla katlanılmaması gerekenin de aynı şekilde farklı olduğunu kabul ederler. Kötülüklere göre olan öbür şeyler için de açıklama aynıdır.

90

Λέγουσι δὲ ὁμοίως καὶ τἀγαθὰ πάντα εἶναι ὑπομενετὰ καὶ ἐμμενετὰ καὶ ἀνάλογον ἐπὶ τῶν ἄλλων ἀρετῶν, εἰ καὶ μὴ κατωνόμασται· τὰ δὲ ὠφελήματα πάντα ὑπομενετέα καὶ ἐμμενετέα καὶ τὰ ὅμοια. Ὡσαύτως δὲ διαφέρειν ὑπολαμβάνουσι καὶ τὰ εὐλαβητὰ καὶ τὰ εὐλαβητέα καὶ ἀνυπομενετὰ καὶ ἀνυπομενετέα. Τῶν δ’ ἄλλων τῶν κατὰ τὰς κακίας ὁ αὐτὸς λόγος.

91Fr. 91 Kaynak: Stobaios, Seçmeler II 97, 15 W. Seçilmeye değer olanla seçilmesi gereken nasıl farklıysa, istenmeye değer olanla istenmesi gereken, dilenmeye değer olanla dilenmesi gereken, kabul edilmeye değer olanla kabul edilmesi gereken de öyle farklıdır derler. İyiler seçilmeye, dilenmeye, istenmeye ⟨ve kabul edilmeye değerdir; faydalar ise seçilmesi, dilenmesi, istenmesi⟩ ve kabul edilmesi gereken şeylerdir; bunlar yüklemdir ve iyilere eşlik ederler. Biz seçilmesi gerekenleri seçeriz, dilenmesi gerekenleri dileriz, istenmesi gerekenleri isteriz; çünkü seçimler, istekler ve dilemeler, tıpkı dürtüler gibi, yüklemlere yöneliktir. Ama iyilere sahip olmayı seçer, diler ve aynı şekilde isteriz; bu yüzden iyiler seçilmeye, dilenmeye ve istenmeye değerdir. Çünkü phronēsise ve itidale sahip olmayı seçeriz; Zeus aşkına, cisimsiz ve yüklem olan "phronēsisle davranmak"ı ve "itidalli davranmak"ı değil.

91

Διαφέρειν δὲ λέγουσιν, ὥσπερ αἱρετὸν καὶ αἱρετέον, οὕτω καὶ ὀρεκτὸν καὶ ὀρεκτέον καὶ βουλητὸν καὶ βουλητέον καὶ ἀποδεκτὸν καὶ ἀποδεκτέον. Αἱρετὰ μὲν γὰρ εἶναι καὶ βουλητὰ καὶ ὀρεκτὰ ⟨καὶ ἀποδεκτὰ τἀγαθά· τὰ δ’ ὠφελήματα αἱρετέα καὶ βουλητέα καὶ ὀρεκτέα⟩ καὶ ἀποδεκτέα, κατηγορήματα ὄντα, παρακείμενα δ’ ἀγαθοῖς. Αἱρεῖσθαι μὲν γὰρ ἡμᾶς τὰ αἱρετέα καὶ βούλεσθαι τὰ βουλητέα καὶ ὀρέγεσθαι τὰ ὀρεκτέα. Κατηγορημάτων γὰρ αἵ τε αἱρέσεις καὶ ὀρέξεις καὶ βουλήσεις γίνονται, ὥσπερ καὶ αἱ ὁρμαί· ἔχειν μέντοι αἱρούμεθα καὶ βουλόμεθα καὶ ὁμοίως ὀρεγόμεθα τἀγαθά, διὸ καὶ αἱρετὰ καὶ βουλητὰ καὶ ὀρεκτὰ τἀγαθά ἐστι. Τὴν γὰρ φρόνησιν αἱρούμεθα ἔχειν καὶ τὴν σωφροσύνην, οὐ μὰ Δία τὸ φρονεῖν καὶ σωφρονεῖν, ἀσώματα ὄντα καὶ κατηγορήματα.

92Fr. 92 Kaynak: Diogenes Laertios VII 101. Bütün iyilerin eşit olduğu, her iyinin en yüksek derecede seçilmeye değer olduğu, ne gevşeme ne de gerilme kabul ettiği kanaatindedirler.

92

δοκεῖ δὲ πάντα τὰ ἀγαθὰ ἴσα εἶναι καὶ πᾶν ἀγαθὸν ἐπ’ ἄκρον εἶναι αἱρετὸν καὶ μήτε ἄνεσιν μήτε ἐπίτασιν δέχεσθαι.

94Fr. 94 Kaynak: Stobaios, Seçmeler II 95, 8 W. İyiler başka bir bakımdan da ortaktır. Çünkü herhangi birine fayda sağlayan herkesin, tam da bu yüzden, eşit bir fayda edindiğini, hiçbir kötü insanın ise ne fayda gördüğünü ne de fayda sağladığını düşünürler. Çünkü fayda sağlamak aretēye göre bir durumda bulunmak, fayda görmek de aretēye göre harekete geçirilmektir.

94

Εἶναι δὲ καὶ θάτερον τρόπον κοινὰ τὰ ἀγαθά. Πάντα γὰρ τὸν ὁντινοῦν ὠφελοῦντα ἴσην ὠφέλειαν ἀπολαμβάνειν νομίζουσι παρ’ αὐτὸ τοῦτο, μηδένα δὲ φαῦλον μήτε ὠφελεῖσθαι μήτε ὠφελεῖν. Εἶναι γὰρ τὸ ὠφελεῖν ἴσχειν κατ’ ἀρετὴν καὶ τὸ ὠφελεῖσθαι κινεῖσθαι κατ’ ἀρετήν.

95§ 3. İyilerin cinsleri

Fr. 95 Kaynak: Stobaios, Seçmeler II 58, 5 W. İyilerden bazıları aretēdir, bazıları değildir. Phronēsis, itidal, ⟨adalet⟩, cesaret, ⟨yüce gönüllülük, dinçlik ve psykhē gücü⟩ aretēdir; sevinç, neşe, yüreklilik, dileme ve benzerleri ise aretē değildir. Aretēlerden bazıları belirli şeylerin epistēmēleri ve tekhnēleridir, bazıları değildir. Phronēsis, itidal, adalet ve cesaret belirli şeylerin epistēmēleri ve tekhnēleridir; yüce gönüllülük, dinçlik ve psykhē gücü ise ne belirli şeylerin epistēmēleri ne de tekhnēleridir. Buna karşılık kötülerden de bazıları kötülüktür, bazıları değildir. Akılsızlık, adaletsizlik, korkaklık, küçük gönüllülük ve güçsüzlük kötülüktür; acı, korku ve benzerleri kötülük değildir. Kötülüklerden bazıları belirli şeylerin bilgisizlikleri ve tekhnēsizlikleridir, bazıları değildir. Akılsızlık, ölçüsüzlük, adaletsizlik ve korkaklık belirli şeylerin bilgisizlikleri ve tekhnēsizlikleridir; küçük gönüllülük, güçsüzlük ⟨ve zayıflık⟩ ise ne belirli şeylerin bilgisizlikleri ne de tekhnēsizlikleridir.

95

Τῶν δὲ ἀγαθῶν τὰ μὲν εἶναι ἀρετάς, τὰ δ’ οὔ. Φρόνησιν μὲν οὖν καὶ σωφροσύνην ⟨καὶ δικαιοσύνην⟩ καὶ ἀνδρείαν ⟨καὶ μεγαλοψυχίαν καὶ ῥώμην καὶ ἰσχὺν ψυχῆς⟩ ἀρετάς· χαρὰν δὲ καὶ εὐφροσύνην καὶ θάρρος καὶ βούλησιν καὶ τὰ παραπλήσια οὐκ εἶναι ἀρετάς. Τῶν δὲ ἀρετῶν τὰς μὲν ἐπιστήμας τινῶν καὶ τέχνας, τὰς δ’ οὔ. Φρόνησιν μὲν οὖν καὶ σωφροσύνην καὶ δικαιοσύνην καὶ ἀνδρείαν ἐπιστήμας εἶναι τινῶν καὶ τέχνας· μεγαλοψυχίαν δὲ καὶ ῥώμην καὶ ἰσχὺν ψυχῆς οὔτ’ ἐπιστήμας τινῶν εἶναι οὔτε τέχνας. Ἀνάλογον δὲ καὶ τῶν κακῶν τὰ μὲν εἶναι κακίας, τὰ δ’ οὔ. Ἀφροσύνην μὲν οὖν καὶ ἀδικίαν καὶ δειλίαν καὶ μικροψυχίαν καὶ ἀδυναμίαν κακίας εἶναι· λύπην δὲ καὶ φόβον καὶ τὰ παραπλήσια οὐκ εἶναι κακίας. Τῶν δὲ κακιῶν τὰς μὲν εἶναι ἀγνοίας τινῶν καὶ ἀτεχνίας, τὰς δ’ οὔ. Ἀφροσύνην μὲν οὖν καὶ ἀκολασίαν καὶ ἀδικίαν καὶ δειλίαν ἀγνοίας εἶναι τινῶν καὶ ἀτεχνίας· μικροψυχίαν δὲ καὶ ἀδυναμίαν ⟨καὶ ἀσθένειαν⟩ οὔτε ἀγνοίας τινῶν οὔτε ἀτεχνίας.

96Fr. 96 Kaynak: Sextos Empeirikos, Matematikçilere Karşı XI 46. Stoa'dan gelenler de iyilerin üç cinsi olduğunu söylediler, ama aynı biçimde değil: onlara göre bunlardan bazıları psykhēyle ilgilidir, bazıları dışarıdadır, bazıları da ne psykhēyle ilgilidir ne dışarıdadır; bedenle ilgili iyiler cinsini ise iyi olmadıkları gerekçesiyle dışarıda bırakırlar. Psykhēyle ilgili iyilerin aretēler ve erdemli eylemler olduğunu söylerler; dışarıdakilerin dost, erdemli insan, erdemli çocuklar, anne baba ve benzerleri; ne psykhēyle ilgili ne dışarıda olan iyi ise, kendine göre ele alındığında, erdemli insanın kendisidir. Çünkü insan ne kendi dışında olabilir ne de yalnızca psykhēyle ilgili; çünkü psykhēden ve bedenden oluşmuştur.

96

οἱ δὲ ἀπὸ τῆς Στοᾶς τρία μὲν γένη τῶν ἀγαθῶν καὶ αὐτοὶ τυγχάνειν ἔλεξαν, οὐχ ὡσαύτως δέ· τούτων γὰρ τὰ μὲν περὶ ψυχὴν τὰ δ’ ἐκτὸς τὰ δὲ οὔτε περὶ ψυχὴν οὔτε ἐκτός, ἐξαιροῦντες τὸ γένος τῶν περὶ τὸ σῶμα ἀγαθῶν ὡς μὴ ἀγαθῶν. Καὶ δὴ περὶ μὲν ψυχὴν εἶναί φασι τὰς ἀρετὰς καὶ ⟨τὰς⟩ σπουδαίας πράξεις, ἐκτὸς δὲ εἶναι τόν τε φίλον καὶ τὸν σπουδαῖον ἄνθρωπον καὶ τὰ σπουδαῖα τέκνα καὶ γονεῖς καὶ τὰ ὅμοια, οὔτε δὲ περὶ ψυχὴν οὔτε ἐκτὸς αὐτὸν τὸν σπουδαῖον ἄνθρωπον ὡς πρὸς ἑαυτόν. οὔτε γὰρ ἐκτὸς ἑαυτοῦ δυνατὸν εἶναι αὐτὸν οὔτε περὶ ψυχήν· ἐκ γὰρ ψυχῆς καὶ σώματος συνέστηκεν.

97Fr. 97 Kaynak: Stobaios, Seçmeler II 70, 8 W. İyilerden bazıları psykhēyle ilgilidir, bazıları dışarıdadır, bazıları da ne psykhēyle ilgilidir ne dışarıdadır. Psykhēyle ilgili olanlar aretēler, erdemli melekeler ve genel olarak övülmeye değer etkinliklerdir; dışarıdakiler dostlar, tanıdıklar ve benzerleri; ne psykhēyle ilgili ne dışarıda olanlar da erdemli insanlar ve genel olarak aretēlere sahip olanlardır. Aynı şekilde kötülerden bazıları psykhēyle ilgilidir, bazıları dışarıdadır, bazıları da ne psykhēyle ilgilidir ne dışarıdadır. Psykhēyle ilgili olanlar kötülükler, kötü melekeler ve genel olarak kınanacak etkinliklerdir; dışarıdakiler türleriyle birlikte düşmanlar; ne psykhēyle ilgili ne dışarıda olanlar da kötü insanlar ve kötülüklere sahip olan herkestir.

97

Τῶν δ’ ἀγαθῶν τὰ μὲν εἶναι περὶ ψυχήν, τὰ δ’ ἐκτός, τὰ δ’ οὔτε περὶ ψυχὴν οὔτ’ ἐκτός. Περὶ ψυχὴν μὲν τὰς ἀρετὰς καὶ ⟨τὰς⟩ σπουδαίας ἕξεις καὶ καθόλου τὰς ἐπαινετὰς ἐνεργείας· ἐκτὸς δὲ τούς τε φίλους καὶ τοὺς γνωρίμους καὶ τὰ παραπλήσια· οὔτε δὲ περὶ ψυχὴν οὔτ’ ἐκτός, τοὺς σπουδαίους καὶ καθόλου ⟨τοὺς⟩ τὰς ἀρετὰς ἔχοντας. Ὁμοίως δὲ καὶ τῶν κακῶν τὰ μὲν περὶ ψυχήν, τὰ δ’ ἐκτός, τὰ δ’ οὔτε περὶ ψυχὴν οὔτ’ ἐκτός· περὶ ψυχὴν μὲν τάς τε κακίας σὺν ταῖς μοχθηραῖς ἕξεσι καὶ καθόλου τὰς ψεκτὰς ἐνεργείας· ἐκτὸς δὲ τοὺς ἐχθροὺς σὺν τοῖς εἴδεσιν· οὔτε ⟨δὲ⟩ περὶ ψυχὴν οὔτ’ ἐκτὸς τοὺς φαύλους καὶ πάντας τοὺς τὰς κακίας ἔχοντας.

97aFr. 97a Kaynak: Diogenes Laertios VII 95. Ayrıca iyilerden bazıları psykhēyle ilgilidir, bazıları dışarıdadır, bazıları da ne psykhēyle ilgilidir ne dışarıdadır. Psykhēyle ilgili olanlar aretēler ve onlara göre eylemlerdir; dışarıdakiler erdemli bir vatana ve erdemli bir dosta sahip olmak ve bunların saadetidir; ne dışarıda ne psykhēyle ilgili olan da insanın kendisi için erdemli ve mesut olmasıdır. Buna karşılık kötülerden bazıları psykhēyle ilgilidir: kötülükler ve onlara göre eylemler; bazıları dışarıdadır: akılsız bir vatana ve akılsız bir dosta sahip olmak ve bunların bedbahtlığı; bazıları da ne dışarıda ne psykhēyle ilgilidir: insanın kendisi için kötü ve bedbaht olması.

97a

ἔτι τῶν ἀγαθῶν τὰ μὲν εἶναι περὶ ψυχήν, τὰ δὲ ἐκτός, τὰ δ’ οὔτε περὶ ψυχὴν οὔτε ἐκτός. τὰ μὲν περὶ ψυχὴν ἀρετὰς καὶ τὰς κατὰ ταύτας πράξεις, τὰ δ’ ἐκτὸς τό τε σπουδαίαν ἔχειν πατρίδα καὶ σπουδαῖον φίλον καὶ τὴν τούτων εὐδαιμονίαν, τὰ δ’ οὔτε ἐκτὸς οὔτε περὶ ψυχὴν τὸ αὐτὸν ἑαυτῷ εἶναι σπουδαῖον καὶ εὐδαίμονα. Ἀνάπαλιν δὲ καὶ τῶν κακῶν τὰ μὲν περὶ ψυχὴν εἶναι, τὰς κακίας καὶ τὰς κατ’ αὐτὰς πράξεις, τὰ δὲ ἐκτός, τὸ ἄφρονα πατρίδα ἔχειν καὶ ἄφρονα φίλον καὶ τὴν τούτων κακοδαιμονίαν, τὰ δὲ οὔτε ἐκτὸς οὔτε περὶ ψυχήν, τὸ αὐτὸν ἑαυτῷ εἶναι φαῦλον καὶ κακοδαίμονα.

98Fr. 98 Kaynak: Stobaios, Seçmeler II 94, 21 W. Dostluk üç anlamda söylenir. Birinci anlamda dostluk ortak fayda için kurulan ilişkidir ve insanlara bu anlamda dost denir; bunu iyilerden saymazlar, çünkü onlara göre birbirinden ayrı duran şeylerden hiçbir iyi oluşmaz. İkinci anlamda söylenen dostluğu, yani yakınlarına dostça bağlı olmayı, dışarıdaki iyilerden sayarlar. İnsanın kendinde taşıdığı dostluğu, yani onun sayesinde yakınlarına dost olduğu hâli ise psykhēyle ilgili iyilerden sayarlar.

98

Τριχῶς δὲ λεγομένης τῆς φιλίας, καθ’ ἕνα μὲν τρόπον τῆς κοινῆς ἕνεκ’ ὠφελείας, καθ’ ἣν φίλοι εἶναι λέγονται, ταύτην μὲν οὔ φασι τῶν ἀγαθῶν εἶναι, διὰ τὸ μηδὲν ἐκ διεστηκότων ἀγαθὸν εἶναι κατ’ αὐτούς· τὴν δὲ κατὰ τὸ δεύτερον σημαινόμενον λεγομένην φιλίαν, κατάσχεσιν οὖσαν φιλικὴν πρὸς τῶν πέλας, τῶν ἐκτὸς λέγουσιν ἀγαθῶν· τὴν δὲ περὶ αὐτὸν φιλίαν, καθ’ ἣν φίλος ἐστὶ τῶν πέλας, τῶν περὶ ψυχὴν ἀποφαίνουσιν ἀγαθῶν.

101Fr. 101 Kaynak: Stobaios, Seçmeler II 74, 15 W. Ayrıca iyilerden bazıları karışık değildir, mesela epistēmē; bazıları ise karışıktır, mesela evlat bahtiyarlığı, mutlu yaşlılık, iyi hayat. Evlat bahtiyarlığı, tabiata uygun durumdaki çocuklarla erdemli bir ilişkidir; mutlu yaşlılık, tabiata uygun durumdaki yaşlılıkla erdemli bir ilişkidir; iyi hayat da aynı şekilde.

101

ἔτι δὲ τῶν ἀγαθῶν τὰ μὲν εἶναι ἄμικτα οἷον ἐπιστήμην, τὰ δὲ μεμιγμένα, οἷον εὐτεκνίαν, εὐγηρίαν, εὐζωΐαν. ἔστι δ’ ἡ μὲν εὐτεκνία χρῆσις τέκνοις κατὰ φύσιν ἔχουσι σπουδαία, ἡ δὲ εὐγηρία χρῆσις σπουδαία γήρᾳ κατὰ φύσιν ἔχοντι, καὶ ὁμοίως ἡ εὐζωΐα.

102Fr. 102 Kaynak: Diogenes Laertios VII 98. Genel olarak iyilerden evlat bahtiyarlığı ve mutlu yaşlılık karışıktır, epistēmē ise yalın bir iyidir. Aretēler her zaman mevcuttur; sevinç ve gezinme gibi bazı iyiler ise her zaman mevcut değildir.

102

κοινῶς δὲ τῶν ἀγαθῶν μικτὰ μέν ἐστιν εὐτεκνία καὶ εὐγηρία, ἁπλοῦν δ’ ἐστὶν ἀγαθὸν ἐπιστήμη. καὶ ἀεὶ μὲν παρόντα αἱ ἀρεταί, οὐκ ἀεὶ δέ, οἷον χαρά, περιπάτησις.

103Fr. 103 Kaynak: Stobaios, Seçmeler II 68, 24 W. Ayrıca iyilerden bazıları bütün phronēsis sahiplerinde ve her zaman bulunur, bazıları değil. Aretē, phronēsisli his, phronēsisli dürtü ve benzerleri bütün phronēsis sahiplerinde ve her an bulunur; sevinç, neşe ve phronēsisli gezinme ise ne bütün phronēsis sahiplerinde ne de her zaman bulunur. Buna karşılık kötülerden de bazıları bütün akılsızlarda ve her zaman bulunur, bazıları değil. Her kötülük, akılsız his, akılsız dürtü ve benzerleri bütün akılsızlarda ve her zaman bulunur; acı, korku ve akılsız cevap ise ne bütün akılsızlarda ne de her an bulunur.

103

ἔτι δὲ τῶν ἀγαθῶν τὰ μὲν πᾶσι τοῖς φρονίμοις ὑπάρχειν καὶ ἀεί, τὰ δὲ οὔ, ἀρετὴν μὲν καὶ φρονίμην αἴσθησιν καὶ φρονίμην ὁρμὴν καὶ τὰ ὅμοια πᾶσι τοῖς φρονίμοις ὑπάρχειν καὶ ἐν παντὶ καιρῷ· χαρὰν δὲ καὶ εὐφροσύνην καὶ φρονίμην περιπάτησιν οὔτε πᾶσι τοῖς φρονίμοις ὑπάρχειν οὔτε αἰεί. ἀνάλογον δὲ καὶ τῶν κακῶν τὰ μὲν πᾶσι τοῖς ἄφροσιν ὑπάρχειν καὶ αἰεί, τὰ δ’ οὔ. κακίαν μὲν οὖν πᾶσαν καὶ ἄφρονα αἴσθησιν καὶ ἄφρονα ὁρμὴν καὶ τὰ παραπλήσια πᾶσι τοῖς ἄφροσιν ὑπάρχειν ⟨καὶ⟩ αἰεί. λύπην δὲ καὶ φόβον καὶ ἄφρονα ἀπόκρισιν οὔτε πᾶσι τοῖς ἄφροσιν ὑπάρχειν οὔτ’ ἐν παντὶ καιρῷ.

104Fr. 104 Kaynak: Stobaios, Seçmeler II 70, 21 W. Psykhēyle ilgili iyilerden bazıları yatkınlıktır; bazıları meleke olup yatkınlık değildir; bazıları da ne meleke ne yatkınlıktır. Bütün aretēler yatkınlıktır; kâhinlik ve benzerleri gibi uğraşlar yalnız melekedir, yatkınlık değildir; aretēlere göre etkinlikler, mesela phronēsisle davranmak, itidal edinmek ve benzerleri ise ne meleke ne yatkınlıktır. Aynı şekilde psykhēyle ilgili kötülerden bazıları yatkınlıktır; bazıları meleke olup yatkınlık değildir; bazıları da ne meleke ne yatkınlıktır. Bütün kötülükler yatkınlıktır; kıskançlık, kolay kederlenme ve benzerleri gibi bir şeye kolayca kapılma eğilimleri, ayrıca para hırsı, ayyaşlık ve benzerleri gibi hastalıklar ve zaaflar yalnız melekedir; kötülüklere göre etkinlikler, mesela akılsızca ve adaletsizce davranmak ve bunlara benzerleri ise ne meleke ne yatkınlıktır.

104

τῶν δὲ περὶ ψυχὴν ἀγαθῶν τὰ μὲν εἶναι διαθέσεις, τὰ δὲ ἕξεις μέν, διαθέσεις δ’ οὔ, τὰ δ’ οὔτε ἕξεις οὔτε διαθέσεις. διαθέσεις μὲν τὰς ἀρετὰς πάσας, ἕξεις δὲ μόνον καὶ οὐ διαθέσεις τὰ ἐπιτηδεύματα ὡς τὴν μαντικὴν καὶ τὰ παραπλήσια· οὔτε δὲ ἕξεις οὔτε διαθέσεις τὰς κατ’ ἀρετὰς ἐνεργείας, οἷον φρονίμευσιν καὶ τὴν τῆς σωφροσύνης κτῆσιν καὶ τὰ παραπλήσια. ὁμοίως δὲ καὶ τῶν περὶ ψυχὴν κακῶν τὰ μὲν εἶναι διαθέσεις, τὰ δ’ ἕξεις μέν, διαθέσεις δ’ οὔ, τὰ δὲ οὔτε ἕξεις οὔτε διαθέσεις. διαθέσεις μὲν τὰς κακίας πάσας, ἕξεις δὲ μόνον τὰς εὐκαταφορίας, οἷον τὴν φθονερίαν, τὴν ἐπιλυπίαν καὶ τὰ ὅμοια καὶ ἔτι τὰ νοσήματα καὶ ἀῤῥωστήματα, οἷον φιλαργυρίαν, οἰνοφλυγίαν καὶ τὰ παραπλήσια. οὔτε ⟨δ’⟩ ἕξεις οὔτε διαθέσεις τὰς κατὰ κακίας ἐνεργείας, οἷον ἀφρόνευσιν, ἀδίκευσιν καὶ τὰ ταύταις παραπλήσια.

105Fr. 105 Kaynak: Diogenes Laertios VII 98. Ayrıca psykhēyle ilgili iyilerden bazıları melekedir, bazıları yatkınlık, bazıları da ne meleke ne yatkınlık: aretēler yatkınlık, uğraşlar meleke, etkinlikler ise ne meleke ne yatkınlıktır.

105

ἔτι τῶν περὶ ψυχὴν ἀγαθῶν τὰ μέν εἰσιν ἕξεις, τὰ δὲ διαθέσεις, τὰ δ’ οὔτε ἕξεις οὔτε διαθέσεις· διαθέσεις μὲν αἱ ἀρεταί, ἕξεις δὲ τὰ ἐπιτηδεύματα, οὔτε δὲ ἕξεις οὔτε διαθέσεις αἱ ἐνέργειαι.

106Fr. 106 Kaynak: Stobaios, Seçmeler II 71, 15 W. İyilerden bazıları nihaidir, bazıları meydana getiricidir, bazıları da her ikisidir. Phronēsis sahibi insan ve dost yalnız meydana getirici iyilerdir; sevinç, neşe, yüreklilik ve phronēsisli gezinme yalnız nihai iyilerdir; bütün aretēler ise hem meydana getirici hem nihai iyilerdir, çünkü saadeti hem doğurur hem de onun parçaları olarak onu tamamlarlar. Buna karşılık kötülerden de bazıları bedbahtlığı meydana getirir, bazıları nihaidir, bazıları her ikisidir. Akılsız insan ve düşman yalnız meydana getirici kötülerdir; acı, korku, hırsızlık, akılsızca soru ve benzerleri ⟨yalnız⟩ nihai ⟨kötülerdir⟩; kötülükler ise hem meydana getirici hem nihai kötülerdir, çünkü bedbahtlığı hem doğurur hem de onun parçaları olarak onu tamamlarlar.

106

τῶν τε ἀγαθῶν τὰ μὲν εἶναι τελικά, τὰ δὲ ποιητικά, τὰ δὲ ἀμφοτέρως ἔχοντα· ὁ μὲν οὖν φρόνιμος ἄνθρωπος καὶ ὁ φίλος ποιητικὰ μόνον ἐστὶν ἀγαθά· χαρὰ δὲ καὶ εὐφροσύνη καὶ θάρρος καὶ φρονίμη περιπάτησις τελικὰ μόνον ἐστὶν ἀγαθά· αἱ δ’ ἀρεταὶ πᾶσαι καὶ ποιητικά ἐστιν ἀγαθὰ καὶ τελικά, καὶ γὰρ ἀπογεννῶσι τὴν εὐδαιμονίαν καὶ συμπληροῦσι, μέρη αὐτῆς γινόμεναι. Ἀνάλογον δὲ καὶ τῶν κακῶν τὰ μέν ἐστι ποιητικὰ τῆς κακοδαιμονίας, τὰ δὲ τελικά, τὰ δὲ ἀμφοτέρως ἔχοντα. Ὁ μὲν οὖν ἄφρων ἄνθρωπος καὶ ὁ ἐχθρὸς ποιητικὰ μόνον ἐστὶ κακά· λύπη δὲ καὶ φόβος καὶ κλοπὴ καὶ ἄφρων ἐρώτησις καὶ τὰ ὅμοια τελικά ⟨μόνον ἐστὶ κακά⟩· αἱ δὲ κακίαι καὶ ποιητικὰ καὶ τελικά ἐστι κακά· ἀπογεννῶσι γὰρ τὴν κακοδαιμονίαν καὶ συμπληροῦσι, μέρη αὐτῆς γινόμεναι.

107Fr. 107 Kaynak: Diogenes Laertios VII 96–97. Ayrıca iyilerden bazıları nihaidir, bazıları meydana getiricidir, bazıları hem nihai hem meydana getiricidir. Dost ve ondan gelen faydalar meydana getirici iyilerdir; yüreklilik, gönül yüceliği, özgürlük, zevk, neşe, kedersizlik ve aretēye göre her eylem nihaidir. ⟨Aretēler⟩ ise hem meydana getirici hem nihai iyilerdir: saadeti gerçekleştirdikleri ölçüde meydana getirici, onu tamamlayıp parçaları oldukları ölçüde nihai. Aynı şekilde kötülerden bazıları nihai, bazıları meydana getirici, bazıları her ikisidir. Düşman ve ondan gelen zararlar meydana getiricidir; dehşet, düşkünlük, kölelik, zevksizlik, karamsarlık, derin keder ve kötülüğe göre her eylem nihaidir; ⟨kötülükler⟩ ise her ikisidir: bedbahtlığı gerçekleştirdikleri ölçüde meydana getirici, onu tamamlayıp parçaları oldukları ölçüde nihai.

107

ἔτι τῶν ἀγαθῶν τὰ μὲν εἶναι τελικά, τὰ δὲ ποιητικά, τὰ δὲ τελικὰ καὶ ποιητικά. Τὸν μὲν οὖν φίλον καὶ τὰς ἀπ’ αὐτοῦ γινομένας ὠφελείας ποιητικὰ εἶναι ἀγαθά· θάρσος δὲ καὶ φρόνημα καὶ ἐλευθερίαν καὶ τέρψιν καὶ εὐφροσύνην καὶ ἀλυπίαν καὶ πᾶσαν τὴν κατ’ ἀρετὴν πρᾶξιν τελικά. ποιητικὰ δὲ καὶ τελικὰ ⟨τὰς ἀρετὰς⟩ εἶναι ἀγαθά· καθὸ μὲν γὰρ ἀποτελοῦσι τὴν εὐδαιμονίαν, ποιητικά ἐστιν ἀγαθά· καθὸ δὲ συμπληροῦσιν αὐτήν, ὥστε μέρη αὐτῆς γίνεσθαι, τελικά. ὁμοίως δὲ καὶ τῶν κακῶν τὰ μὲν εἶναι τελικά, τὰ δὲ ποιητικά, τὰ δὲ ἀμφοτέρως ἔχοντα· τὸν μὲν ἐχθρὸν καὶ τὰς ἀπ’ αὐτοῦ γινομένας βλάβας ποιητικὰ εἶναι· κατάπληξιν δὲ καὶ ταπεινότητα καὶ δουλείαν καὶ ἀτερπίαν καὶ δυσθυμίαν καὶ περιλυπίαν καὶ πᾶσαν τὴν κατὰ κακίαν πρᾶξιν τελικά· ἀμφοτέρως δὲ ἔχοντα ⟨τὰς κακίας⟩· ἐπεὶ καθὸ μὲν ἀποτελοῦσι τὴν κακοδαιμονίαν, ποιητικά ἐστι· καθὸ δὲ συμπληροῦσιν αὐτήν, ὥστε μέρη αὐτῆς γίνεσθαι, τελικά.

109Fr. 109 Kaynak: Stobaios, Seçmeler II 72, 14 W. Ayrıca iyilerden bazıları kendileri için seçilmeye değerdir, bazıları meydana getiricidir. Başka hiçbir şey için değil de kendileri için makul bir seçime konu olanlar kendileri için seçilmeye değerdir; başka bazı şeyleri hazırladıkları için seçilenlere ise meydana getirici anlamında iyi denir.

109

Ἔτι δὲ τῶν ἀγαθῶν τὰ μὲν εἶναι δι’ αὑτὰ αἱρετά, τὰ δὲ ποιητικά. Ὁπόσα μὲν οὖν οὐδενὸς ἄλλου ἕνεκεν εἰς εὔλογον αἵρεσιν ἔρχεται, δι’ αὑτὰ αἱρετά· ὁπόσα δὲ τῷ ἑτέρων τινῶν παρασκευαστικὰ γίνεσθαι, κατὰ τὸ ποιητικὸν λέγεσθαι.

110Fr. 110 Kaynak: İskenderiyeli Clemens, Stromateis VI 12, s. 789 Potter. Mesela kötü insan, kötülük yüzünden tabiatça hata yapmaya yatkın hâle gelerek kötü olmuştur ve isteyerek seçtiği kötülüğe sahiptir. Hata yapmaya yatkın olduğundan eylemlerinde de yanılır; erdemli insan ise tersine doğru davranır. Bu yüzden yalnız aretēlere değil, güzel eylemlere de iyi deriz. İyilerden bazılarının kendileri için seçilmeye değer olduğunu biliriz, mesela bilgi; çünkü bilgi mevcut olduğunda ondan başka hiçbir şeyin peşine düşmeyiz, yalnız onun mevcut olmasını isteriz…; bazıları ise başka şeyler için seçilir…

110

αὐτίκα ὁ μὲν κακὸς φύσει ἁμαρτητικὸς διὰ κακίαν γενόμενος φαῦλος καθέστηκεν, ἔχων ἣν ἑκὼν εἵλετο· ἁμαρτητικὸς δὲ ὢν καὶ κατὰ ⟨τὰς⟩ πράξεις διαμαρτάνει· ἔμπαλιν δὲ ὁ σπουδαῖος κατορθοῖ. Διὸ οὐ μόνον τὰς ἀρετὰς ἀλλὰ καὶ τὰς πράξεις τὰς καλὰς ἀγαθὰ καλοῦμεν· τῶν δὲ ἀγαθῶν ἴσμεν τὰ μὲν αὐτὰ δι’ αὑτὰ αἱρετά, ὡς τὴν γνῶσιν· οὐ γὰρ ἄλλο τι ἐξ αὐτῆς θηρῶμεν, ἐπειδὰν παρῇ ἢ μόνον τὸ παρεῖναι αὐτήν - - τὰ δὲ δι’ ἕτερα etc.

111Fr. 111 Kaynak: Stobaios, Seçmeler II 73, 1 W. Ayrıca iyilerden bazıları hareket hâlindedir, bazıları durum hâlinde. Hareket hâlinde olanlar şunlardır: sevinç, neşe, itidalli sohbet; durum hâlinde olanlar şunlardır: düzenli sükûnet, sarsılmaz kararlılık, yiğitçe dikkat. Durum hâlinde olanlardan bazıları aynı zamanda meleke hâlindedir, mesela aretēler; bazıları ise yalnız durum hâlindedir, mesela az önce sayılanlar. Meleke hâlinde olan yalnız aretēler değildir; erdemli insanda aretē sayesinde değişmiş ve sarsılmaz hâle gelmiş tekhnēler de öyledir, çünkü bunlar adeta aretē olurlar. Uğraş denen şeylerin, mesela müziğe, edebiyata, geometriye düşkünlüğün ve benzerlerinin de meleke hâlindeki iyilerden olduğunu söylerler; çünkü bunlar, bu tekhnēlerde aretēye yakın düşen şeyleri seçip ayıran ve onları hayatın gayesine bağlayan bir yoldur.

111

ἔτι δὲ τῶν ἀγαθῶν τὰ μὲν εἶναι ἐν κινήσει, τὰ δὲ ἐν σχέσει, ἐν κινήσει μὲν τὰ τοιαῦτα, χαράν, εὐφροσύνην, σώφρονα ὁμιλίαν· ἐν σχέσει δὲ τὰ τοιαῦτα, εὔτακτον ἡσυχίαν, μονὴν ἀτάραχον, προσοχὴν ἔπανδρον. τῶν δὲ ἐν σχέσει τὰς μὲν καὶ ἐν ἕξει εἶναι, οἷον τὰς ἀρετάς· τὰ δ’ ἐν σχέσει μόνον, ὡς τὰ ῥηθέντα. ἐν ἕξει δὲ οὐ μόνας εἶναι τὰς ἀρετάς, ἀλλὰ καὶ τὰς τέχνας τὰς ἐν τῷ σπουδαίῳ ἀνδρὶ ἀλλοιωθείσας ὑπὸ τῆς ἀρετῆς καὶ γενομένας ἀμεταπτώτους· οἱονεὶ γὰρ ἀρετὰς γίνεσθαι. φασὶ δὲ καὶ τῶν ἐν ἕξει ἀγαθῶν εἶναι καὶ τὰ ἐπιτηδεύματα καλούμενα, οἷον φιλομουσίαν, φιλογραμματίαν, φιλογεωμετρίαν καὶ τὰ παραπλήσια. εἶναι γὰρ ὁδόν τινα ἐκλεκτικὴν τῶν ἐν ταύταις ταῖς τέχναις οἰκείων πρὸς ἀρετήν, ἀναφέρουσαν αὐτὰ ἐπὶ τὸ τοῦ βίου τέλος.

112Fr. 112 Kaynak: Stobaios, Seçmeler II 73 W. Ayrıca iyilerden bazıları kendi başlarınadır, bazıları bir şeye göre belirli bir durumdadır. Kendi başlarına olanlar epistēmē, adil davranış ve benzerleridir; bir şeye göre olanlar ise saygı, iyi niyet, dostluk ve ⟨uyum⟩dur. Epistēmē, logos tarafından sarsılamayan güvenli bir kavrayıştır. Başka bir anlamda epistēmē, bu türden epistēmēlerden oluşan bir sistemdir; mesela erdemli insanda bulunan, tek tek şeylerle ilgili mantık bilgisi. Bir başka anlamda, sağlamlığını kendinden alan ve tekhnēye dayanan epistēmēlerden oluşan bir sistemdir; aretēler böyledir. Bir başka anlamda da tasavvurları kabul eden ve logos tarafından sarsılamayan bir melekedir; bunun gerilimde ve kuvvette bulunduğunu söylerler. Dostluk hayat ortaklığıdır; uyum ise hayatla ilgili konularda aynı görüşte olmaktır. Dostluğun türleri şunlardır: tanışıklık, birbirini tanıyanlar arasındaki dostluk; ülfet, birbirine alışmış olanlar arasındaki dostluk; arkadaşlık, yaşıtlar arasında olduğu gibi seçerek kurulan dostluk; konukluk, yabancılarla kurulan dostluk. Akrabalar arasında bir akrabalık dostluğu, aşktan doğan bir aşk dostluğu da vardır. Kedersizlik ve düzenlilik itidalle, nous ve sağduyu phronēsisle, paylaşımcılık ve cömertlik iyilikseverlikle aynı şeydir; ama bu adları bir şeye göre belirli bir durumda oldukları için almışlardır. Öbür aretēlerde de buna dikkat etmek gerekir.

112

Ἔτι δὲ τῶν ἀγαθῶν τὰ μὲν εἶναι καθ’ ἑαυτά, τὰ δὲ πρός τί πως ἔχειν. Καθ’ ἑαυτὰ μὲν ἐπιστήμην, δικαιοπραγίαν καὶ τὰ ὅμοια· πρός τι δὲ τιμήν, εὔνοιαν, φιλίαν, ⟨συμφωνίαν⟩. Εἶναι δὲ τὴν ἐπιστήμην κατάληψιν ἀσφαλῆ καὶ ἀμετάπτωτον ὑπὸ λόγου· ἑτέραν δὲ ἐπιστήμην σύστημα ἐξ ἐπιστημῶν τοιούτων, οἷον ἡ τῶν κατὰ μέρος λογικὴ ἐν τῷ σπουδαίῳ ὑπάρχουσα· ἄλλην δὲ σύστημα ἐξ ἐπιστημῶν τεχνικῶν ἐξ αὑτοῦ ἔχον τὸ βέβαιον, ὡς ἔχουσιν αἱ ἀρεταί· ἄλλην δὲ ἕξιν φαντασιῶν δεκτικὴν ἀμετάπτωτον ὑπὸ λόγου, ἥν τινά φασιν ἐν τόνῳ καὶ δυνάμει κεῖσθαι. Φιλίαν δ’ εἶναι κοινωνίαν βίου· συμφωνίαν δὲ ὁμοδογματίαν περὶ τῶν κατὰ τὸν βίον. Τῆς δὲ φιλίας εἶναι γνωριμότητα μὲν φιλίαν ἐγνωσμένων· συνήθειαν δὲ φιλίαν συνειθισμένων· ἑταιρίαν δὲ φιλίαν καθ’ αἵρεσιν, ὡς ἂν ὁμηλίκων· ξενίαν δὲ φιλίαν ἀλλοδαπῶν. Εἶναι δὲ καὶ συγγενικήν τινα φιλίαν ἐκ συγγενῶν· καὶ ἐρωτικὴν ἐξ ἔρωτος. Ἀλυπίαν δὲ καὶ εὐταξίαν τὰς αὐτὰς εἶναι τῇ σωφροσύνῃ, νοῦν δὲ καὶ φρένας φρονήσει, μεταδοτικὴν δὲ καὶ ἐπιδοτικὴν χρηστότητι· τῷ μέντοι γε πρός τί πως ἔχειν ὠνομάσθησαν· ὅπερ καθήκει καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἀρετῶν παρατηρεῖν.

113Fr. 113 Kaynak: Stobaios, Seçmeler II 77, 6 W. İyilerden bazıları saadet için zorunludur, bazıları değildir. Bütün aretēler ve onları işe koşan etkinlikler zorunludur; sevinç, neşe ve uğraşlar ise zorunlu değildir. Buna benzer biçimde kötülerden de bazıları, kötü olarak, bedbahtlık için zorunludur, bazıları değildir: bütün kötülükler ve onlardan gelen etkinlikler zorunludur; bütün duygular, zaaflar ve bunlara benzerleri ise zorunlu değildir.

113

Καὶ τῶν ἀγαθῶν τὰ μὲν ἀναγκαῖα εἶναι πρὸς εὐδαιμονίαν, τὰ δὲ μή. Καὶ ἀναγκαῖα μὲν τάς τε ἀρετὰς πάσας καὶ τὰς ἐνεργείας τὰς χρηστικὰς αὐτῶν· οὐκ ἀναγκαῖα δὲ χαράν τε καὶ εὐφροσύνην καὶ τὰ ἐπιτηδεύματα. Παραπλησίως δὲ καὶ τῶν κακῶν τὰ μὲν ἀναγκαῖα ὡς ἂν κακὰ πρὸς κακοδαιμονίαν εἶναι, τὰ δ’ οὐκ ἀναγκαῖα· ἀναγκαῖα μὲν τάς τε κακίας πάσας καὶ τὰς ἐνεργείας τὰς ἀπ’ αὐτῶν· οὐκ ἀναγκαῖα δὲ τά τε πάθη πάντα καὶ τὰ ἀρρωστήματα καὶ τὰ τούτοις παραπλήσια.

114Fr. 114 Kaynak: İskenderiyeli Clemens, Stromateis IV 6, s. 581 Potter. Nitekim iyilerin bazıları kendi başlarına iyidir, bazıları iyilerden pay alır; güzel eylemler dediklerimiz gibi. Ama arada olanlar olmadan —ki bunlar madde yerini tutar— ne iyi ne de kötü eylemler meydana gelir; hayatı, sağlığı ve öbür zorunlu ya da koşullara bağlı şeyleri kastediyorum.

114

ἀγαθὰ γοῦν τὰ μὲν αὐτὰ καθ’ ἑαυτά· τὰ δὲ μετέχοντα τῶν ἀγαθῶν, ὡς τὰς καλὰς πράξεις φαμέν· ἄνευ δὲ τῶν μεταξύ, ἃ δὴ ὕλης ἐπέχει τάξιν, οὔθ’ αἱ ἀγαθαὶ οὐθ’ αἱ κακαὶ συνίστανται πράξεις· οἷον ζωῆς λέγω καὶ ὑγιείας τῶν τε ἄλλων τῶν ἀναγκαίων ἢ περιστατικῶν.

116Fr. 116 Kaynak: Philon, Yasaların Alegorisi III § 177. Musa'ya göre birinci derecedeki iyileri Var Olan bizzat kendisi verir; ikinci derecedekileri ise melekleri ve logosları verir. İkinci derecedekiler, kötülüklerden kurtuluşu içeren şeylerdir.

116

Ἀρέσκει γὰρ αὐτῷ (scil. Moysi) τὰ μὲν προηγούμενα ἀγαθὰ αὐτοπροσώπως αὐτὸν τὸν Ὄντα διδόναι, τὰ δεύτερα δὲ τοὺς ἀγγέλους καὶ λόγους αὐτοῦ· δεύτερα δ’ ἐστίν, ὅσα περιέχει κακῶν ἀπαλλαγήν.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…