Iamblikhos · Pythagorasçı Yaşam Üzerine
8. Bölüm
8.35xAma yaptıklarını ve söylediklerini tek tek anmak gerekirse şunu söylemeliyiz: İtalya'ya, Khalkisli Eryksias'ın stadion koşusunu kazandığı altmış ikinci olimpiyatta geldi. Gelir gelmez herkesin gözünü üstüne çekti ve etrafı kalabalıklarla sarıldı; tıpkı daha önce Delos'a gemiyle vardığında olduğu gibi. Orada yalnız Ata Apollon'un sunağında, kansız olan tek sunakta dua etmiş ve adalıların hayranlığını kazanmıştı.
Εἰ δὲ δεῖ καὶ τὰ καθ’ ἕκαστον ἀπομνημονεῦσαι ὧν ἔπραξε καὶ εἶπε, ῥητέον ὡς παρεγένετο μὲν εἰς Ἰταλίαν κατὰ τὴν ὀλυμπιάδα τὴν δευτέραν ἐπὶ ταῖς ἐξήκοντα, καθ’ ἣν Ἐρυξίας ὁ Χαλκιδεὺς στάδιον ἐνίκησεν, εὐθὺς δὲ περίβλεπτος καὶ περίστατος ἐγένετο, καθάπερ καὶ πρότερον ὅτε εἰς Δῆλον κατέπλευσεν. ἐκεῖ τε γὰρ πρὸς μόνον τὸν βωμὸν τὸν τοῦ Γενέτορος Ἀπόλλωνος προσευξάμενος, ὃς μόνος ἀναίμακτός ἐστιν, ἐθαυμάσθη παρὰ τοῖς ἐν τῇ νήσῳ·
8.36O sıralarda Sybaris'ten Kroton'a giderken kıyıda ağ çeken balıkçıların yanında durdu; dolu ağ henüz derinden çekiliyordu. Ne kadar balık çıkaracaklarını söyleyip sayısını belirtti. Adamlar, dediği çıkarsa ne buyurursa yapacaklarını kabul edince, balıkları önce tam olarak saymalarını, sonra da diri diri suya geri bırakmalarını buyurdu. Daha da şaşırtıcısı, sayım o kadar uzun sürdüğü ve balıklar o süre boyunca sudan dışarıda kaldığı hâlde, o başlarında durduğu için hiçbiri ölmedi. Balıkların parasını da balıkçılara ödeyip Kroton'a gitti. Balıkçılar olanı anlattılar, adını da çocuklardan öğrenip herkese yaydılar. Duyanlar bu yabancıyı görmek istedi; bu da kolayca gerçekleşti. Çünkü görünüşü, gören herkesi hayrete düşürecek türdendi ve insana onun gerçekte nasıl biri olduğunu sezdiriyordu.
καὶ κατ’ ἐκεῖνον τὸν καιρὸν πορευόμενος ἐκ Συβάριδος εἰς Κρότωνα παρὰ τὸν αἰγιαλὸν δικτυουλκοῖς ἐπέστη, ἔτι τῆς σαγήνης κατὰ βυθοῦ ἐμφόρτου ἐπισυρομένης, ὅσον τε πλῆθος ἐπισπῶνται εἶπεν ἰχθύων ὁρίσας ἀριθμόν. καὶ τῶν ἀνδρῶν ὑπομεινάντων ὅ τι ἂν κελεύσῃ πράξειν, εἰ τοῦθ’ οὕτως ἀποβαίη, ζῶντας ἀφεῖναι πάλιν ἐκέλευσε τοὺς ἰχθὺς, πρότερόν γε ἀκριβῶς διαριθμήσαντας. καὶ τὸ θαυμασιώτερον, οὐδεὶς ἐν τοσούτῳ τῆς ἀριθμήσεως τῷ χρόνῳ τῶν ἰχθύων ἐκτὸς ὕδατος μεινάντων ἀπέπνευσεν, ἐφεστῶτός γε αὐτοῦ. δοὺς δὲ καὶ τὴν τῶν ἰχθύων τιμὴν τοῖς ἁλιεῦσιν ἀπῄει εἰς Κρότωνα. οἳ δὲ τὸ πεπραγμένον διήγγειλαν καὶ τοὒνομα μαθόντες παρὰ τῶν παίδων εἰς ἅπαντας ἐξήνεγκαν. οἱ δὲ ἀκούσαντες ἐπεθύμουν ἰδεῖν τὸν ξένον, ὅπερ ἐν ἑτοίμῳ κατέστη. τὴν τε γὰρ ὄψιν ἦν οἷον ἐξεπλάγη τις ἂν ἰδὼν καὶ καθυπενόει εἶναι τοιοῦτον οἷος ὡς ἀληθῶς ἦν.
8.37Birkaç gün sonra gymnasiona girdi. Gençler etrafını sarınca, rivayete göre onlarla bazı konuşmalar yaptı. Bu konuşmalarda onları yaşlılara gereken özeni göstermeye çağırıyordu: Evrende de, hayatta da, şehirlerde de, tabiatta da zamanca önce gelenin sonra gelenden daha değerli tutulduğunu gösteriyordu; doğunun batıdan, sabahın akşamdan, başlangıcın sondan, oluşun yok oluştan daha değerli sayılması gibi. Aynı şekilde yerlilerin dışarıdan gelenlerden, kolonilerde önderlerin ve şehir kurucularının öbürlerinden; genel olarak da tanrıların daimōnlardan, daimōnların yarı tanrılardan, kahramanların insanlardan, insanlar arasında da gençlerin doğumuna sebep olanların daha değerli olduğunu gösteriyordu.
καὶ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας εἰσῆλθεν εἰς τὸ γυμνάσιον. περιχυθέντων δὲ τῶν νεανίσκων παραδέδοται λόγους τινὰς διαλεχθῆναι πρὸς αὐτούς, ἐξ ὧν εἰς τὴν σπουδὴν παρεκάλει τὴν περὶ τοὺς πρεσβυτέρους, ἀποφαίνων ἔν τε τῷ κόσμῳ καὶ τῷ βίῳ καὶ ταῖς πόλεσι καὶ τῇ φύσει μᾶλλον τιμώμενον τὸ προηγούμενον ἢ τὸ τῷ χρόνῳ ἑπόμενον, οἷον τὴν ἀνατολὴν τῆς δύσεως, τὴν ἔω τῆς ἑσπέρας, τὴν ἀρχὴν τῆς τελευτῆς, τὴν γένεσιν τῆς φθορᾶς, παραπλησίως δὲ καὶ τοὺς αὐτόχθονας τῶν ἐπηλύδων, ὁμσίως δὲ αὖ τῶν ἐν ταῖς ἀποικίαις τοὺς ἡγεμόνας καὶ τοὺς οἰκιστὰς τῶν πόλεων, καὶ καθόλου τοὺς μὲν θεοὺς τῶν δαιμόνων, ἐκείνους δὲ τῶν ἡμιθέων, τοὺς ἥρωας δὲ τῶν ἀνθρώπων, ἐκ τούτων δὲ τοὺς αἰτίους τῆς γενέσεως τῶν νεωτέρων.
8.38Bunları istikra yoluyla, gençleri anne babalarına daha çok değer vermeye yöneltmek için söylüyordu. Onlara, ölmüş birinin kendisini yeniden ışığa çıkarabilecek kişiye borçlu olacağı kadar büyük bir minnet borçlu olduklarını söylerdi. Sonra, ilk sırada gelenleri ve en büyük iyiliği yapmış olanları herkesten çok sevmenin ve onları asla incitmemenin adil olduğunu söylerdi. Doğumumuzdan önce bize iyilik etmiş olanlar yalnız anne babalardır; torunların başardığı her şeyin sebebi de atalardır. Karşılarında kusur işlemenin düşünülemeyeceği bu kişilere iyilik eden, kendine de hiçbir şeyden aşağı kalmayan bir iyilik etmiş olur. Babalarına tanrılardan aşağı kalmayan bir saygı gösterenleri tanrıların da hoş görmesi beklenir;
ἐπαγωγῆς δὲ ἕνεκα ταῦτα ἔλεγε πρὸς τὸ περὶ πλείονος ποιεῖσθαι τοὺς γονεῖς ἑαυτῶν, οἷς ἔφη τηλικαύτην ὀφείλειν αὐτοὺς χάριν ἡλίκην ἂν ὁ τετελευτηκὼς ἀποδοίη τῷ δυνηθέντι πάλιν αὐτὸν εἰς τὸ φῶς ἀγαγεῖν. ἔπειτα δίκαιον μὲν εἶναι τοὺς πρώτους καὶ τοὺς τὰ μέγιστα εὐηργετηκότας ὑπὲρ ἅπαντας ἀγαπᾶν καὶ μηδέποτε λυπεῖν· μόνους δὲ τοὺς γονεῖς προτερεῖν τῆς γενέσεως ταῖς εὐεργεσίαις, καὶ πάντων τῶν κατορθωθέντων ὑπὸ τῶν ἐγγόνων αἰτίους εἶναι τοὺς προγόνους, ἐν οἷς οὐδενὸς ἔλαττον ἑαυτοὺς εὐεργετεῖν ἀποδεικνύντες εἰς οὓς οὐχ οἷόν τέ ἐστιν ἐξαμαρτάνειν. καὶ γὰρ τοὺς θεοὺς εἰκός ἐστι συγγνώμην ἂν ἔχειν τοῖς μηδενὸς ἧττον τιμῶσι τοὺς πατέρας·
8.39çünkü tanrısal olana saygı göstermeyi de onlardan öğrendik. Homeros'un tanrıların kralını aynı adla yüceltip ona "tanrıların ve ölümlülerin babası" demesi de bundandır. Başka birçok masal yazarı da tanrıların krallarının, çocukların anne baba çiftine bölüştürdüğü sevgiyi kendilerinde toplamaya can attıklarını anlatmıştır. Bu yüzden her biri hem babanın hem ananın rolünü üstlenmiş; Zeus Athena'yı, Hera da Hephaistos'u tek başına doğurmuştur. Doğurdukları çocuklar kendi tabiatlarına zıt bir tabiata sahiptir; böylece kendilerinden daha uzak düşen sevgiden de pay alabilsinler.
καὶ γὰρ τὸ θεῖον παρ’ αὐτῶν μεμαθήκαμεν τιμᾶν. ὅθεν καὶ τὸν Ὅμηρον τῇ αὐτῇ προσηγορίᾳ τὸν βασιλέα τῶν θεῶν αὔξειν, ὀνομάζοντα πατέρα τῶν θεῶν καὶ τῶν θνητῶν, πολλοὺς δὲ καὶ τῶν ἄλλων μυθοποιῶν παραδεδωκέναι τοὺς βασιλεύοντας τῶν θεῶν τὴν μεριζομένην φιλοστοργίαν παρὰ τῶν τέκνων πρὸς τὴν ὑπάρχουσαν συζυγίαν τῶν γονέων καθ’ αὑτοὺς περιποιήσασθαι πεφιλοτετιμημένους, καὶ διὰ ταύτην τὴν αἰτίαν ἅμα τὴν τοῦ πατρὸς καὶ τῆς μητρὸς ὑπόθεσιν λαβόντας τὸν μὲν τὴν Ἀθηνᾶν, τὴν δὲ τὸν Ἥφαιστον γεννῆσαι ἐναντίαν φύσιν ἔχοντας τῆς ἰδίας, ἕνεκα τοῦ καὶ τῆς πλεῖον ἀφεστώσης φιλίας μετασχεῖν.
8.40Orada bulunan herkes ölümsüzlerin yargısının en güçlü yargı olduğunu kabul edince, Krotonlulara —Herakles yerleşimcilerin yakın tanrısı olduğu için— anne babaların buyruklarına isteyerek boyun eğmek gerektiğini gösterdi; çünkü tanrının kendisinin de kendisinden yaşlı birine itaat ederek emeklerini yerine getirdiğini, başardıklarının zafer ödülü olarak da babası için Olympia yarışmasını kurduğunu biliyorlardı. Birbirleriyle ilişkilerinde de şöyle davranırlarsa başarılı olacaklarını söylerdi: Dostlarına asla düşman olmamaya, düşmanlarıyla da bir an önce dost olmaya çalışmalıydılar. Yaşlılara karşı terbiyeli davranarak babalarına duydukları sevgiyi, birbirlerine karşı insanca davranarak da kardeşlerle ortaklığı alıştırmalıydılar.
ἁπάντων δὲ τῶν παρόντων τὴν τῶν ἀθανάτων κρίσιν ἰσχυροτάτην εἶναι συγχωρησάντων, ἀπέδειξε τοῖς Κροτωνιάταις, διὰ τὸ τὸν Ἡρακλέα τοῖς κατῳκισμένοις οἰκεῖον ὑπάρχειν, διότι δεῖ τὸ προσταττόμενον ἑκουσίως τοῖς γονεῦσιν ὑπακούειν, παρειληφότας αὐτὸν τὸν θεὸν ἑτέρῳ πρεσβυτέρῳ πειθόμενον διαθλῆσαι τοὺς πόνους καὶ τῷ πατρὶ θεῖναι τῶν κατειργασμένων ἐπινίκιον τὸν ἀγῶνα τὸν Ὀλύμπιον. ἀπεφαίνετο δὲ καὶ ταῖς πρὸς ἀλλήλους ὁμιλίαις οὕτως ἂν χρωμένους ἐπιτυγχάνειν, ὡς μέλλουσι τοῖς μὲν φίλοις μηδέποτε ἐχθροὶ μεταστῆναι, τοῖς δὲ ἐχθροῖς ὡς τάχιστα φίλοι γίνεσθαι, καὶ μελετᾶν ἐν μὲν τῇ πρὸς τοὺς πρεσβυτέρους εὐκοσμίᾳ τὴν πρὸς τοὺς πατέρας εὔνοιαν, ἐν δὲ τῇ πρὸς ἀλλήλους φιλανθρωπίᾳ τὴν πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς κοινωνίαν.
8.41Ardından itidal üzerine konuşur, gençlik çağının, arzuların doruğunda bulunduğu çağ olduğu için tabiatın sınandığı çağ olduğunu söylerdi. Sonra onları şunu görmeye teşvik ederdi: Aretēler arasında yalnız itidale hem çocuğun hem genç kızın, hem kadının hem de yaşlılar sınıfının sahip çıkması yaraşır; en çok da gençlerin. Ayrıca bedenin ve psykhēnin iyiliklerini kendi içinde toplayan tek aretēnin itidal olduğunu gösterirdi, çünkü itidal hem sağlığı hem de en iyi uğraşlara duyulan arzuyu korur.
ἐφεξῆς δὲ ἔλεγε περὶ σωφροσύνης, φάσκων τὴν τῶν νεανίσκων ἡλικίαν πεῖραν τῆς φύσεως λαμβάνειν, καθ’ ὃν καιρὸν ἀκμαζούσας ἔχουσι τὰς ἐπιθυμίας. εἶτα προετρέπετο θεωρεῖν ὅτι μόνης τῶν ἀρετῶν ταύτης καὶ παιδὶ καὶ παρθένῳ καὶ γυναικὶ καὶ τῇ τῶν πρεσβυτέρων τάξει ἀντιποιεῖσθαι προσήκει, καὶ μάλιστα τοῖς νεωτέροις. ἔτι δὲ μόνην αὐτὴν ἀπέφαινε περιειληφέναι καὶ τὰ τοῦ σώματος ἀγαθὰ καὶ τὰ τῆς ψυχῆς, διατηροῦσαν τὴν ὑγείαν καὶ τὴν τῶν βελτίστων ἐπιτηδευμάτων ἐπιθυμίαν.
8.42Bu, karşıt durumdan da belli olur, derdi. Truva önünde barbarlar ile Yunanlar karşı karşıya geldiğinde, her iki taraf da tek bir kişinin nefsine hâkim olamaması yüzünden en korkunç felaketlere uğradı: biri savaşta, öbürü dönüş yolculuğunda. Tanrı yalnızca bu adaletsizliğin cezasını on yıl ve bin yıl olarak belirledi; Truva'nın düşeceğini ve Lokrislilerin İlion'daki Athena tapınağına genç kızlar göndereceğini kehanetle bildirdi. Gençleri terbiyeye de çağırır, şunu düşünmelerini isterdi: Düşünme gücünü her şeyin en değerlisi sayıp öbür her şey hakkında onunla karar verdiğimiz hâlde, onu geliştirmeye hiç zaman ve emek harcamamak saçma olurdu. Hele bedenin bakımı dostların kötüleri gibi çabucak bizi bırakıp giderken, terbiye soylu ve iyi insanlar gibi ölünceye dek yanımızda kalır, bazılarına da ölümden sonra ölümsüz bir ün kazandırır.
φανερὸν δὲ εἶναι καὶ διὰ τῆς ἀντικειμένης διαθέσεως· τῶν γὰρ βαρβάρων καὶ τῶν Ἑλλήνων περὶ τὴν Τροίαν ἀντιταξαμένων ἑκατέρους δι’ ἑνὸς ἀκρασίαν ταῖς δεινοτάταις περιπεσεῖν συμφοραῖς, τοὺς μὲν ἐν τῷ πολέμῳ, τοὺς δὲ κατὰ τὸν ἀπόπλουν, καὶ μόνης τῆς ἀδικίας τὸν θεὸν δεκετῆ καὶ χιλιετῆ τάξαι τὴν τιμωρίαν, χρησμῳδήσαντα τήν τε τῆς Τροίας ἅλωσιν καὶ τὴν τῶν παρθένων ἀποστολὴν παρὰ τῶν Λοκρῶν εἰς τὸ τῆς Ἀθηνᾶς τῆς Ἰλιάδος ἱερόν. παρεκάλει δὲ τοὺς νεανίσκους καὶ πρὸς τὴν παιδείαν, ἐνθυμεῖσθαι κελεύων ὡς ἄτοπον [ἂν] εἴη πάντων μὲν σπουδαιότατον κρίνειν τὴν διάνοιαν καὶ ταύτῃ βουλεύεσθαι περὶ τῶν ἄλλων, εἰς δὲ τὴν ἄσκησιν τὴν ταύτης μηδένα χρόνον μηδὲ πόνον ἀνηλωκέναι, καὶ ταῦτα τῆς μὲν τῶν σωμάτων ἐπιμελείας τοῖς φαύλοις τῶν φίλων ὁμοιουμένης καὶ ταχέως ἀπολειπούσης, τῆς δὲ παιδείας, καθάπερ οἱ καλοὶ κἀγαθοὶ τῶν ἀνδρῶν, μέχρι θανάτου παραμενούσης, ἐνίοις δὲ καὶ μετὰ τὴν τελευτὴν ἀθάνατον δόξαν περιποιούσης.
8.43Bunlara benzer başka şeyleri de kimini tarihten, kimini öğretilerden alarak ortaya koydu ve terbiyenin, her alanda birinci olmuş kişilerin yetenekli tabiatlarının ortak bir mirası olduğunu gösterdi; çünkü onların buluşları ötekiler için terbiye olmuştur. Terbiye tabiatça öyle değerli bir şeydir ki, övülen öbür şeylerin kimini başkasından almak mümkün değildir, örneğin güç, güzellik, sağlık ve cesaret; kimini ise veren artık kendisi elinde tutamaz, örneğin zenginlik, makamlar ve bunlara eşlik eden başka birçok şey. Terbiyeyi ise hem başkasından almak mümkündür, hem de veren ondan hiçbir şey yitirmez.
καὶ τοιαῦθ’ ἕτερα τὰ μὲν ἐξ ἱστοριῶν, τὰ δὲ καὶ ἀπὸ δογμάτων κατεσκεύασε, τὴν παιδείαν ἐπιδεικνύων κοινὴν οὖσαν εὐφυΐαν τῶν ἐν ἑκάστῳ τῷ γένει πεπρωτευκότων· τὰ γὰρ ἐκείνων εὑρήματα ταῦτα τοῖς ἄλλοις γεγονέναι παιδείαν. οὕτω δ’ εἶναι τῇ φύσει σπουδαῖον τοῦτο, ὥστε τῶν μὲν ἄλλων τῶν ἐπαινουμένων τὰ μὲν οὐχ οἷόν τε εἶναι παρ’ ἑτέρου μεταλαβεῖν, οἷον τὴν ῥώμην, τὸ κάλλος, τὴν ὑγείαν, τὴν ἀνδρείαν· τὰ δὲ τὸν προέμενον οὐκ ἔχειν αὐτόν, οἷον τὸν πλοῦτον, τὰς ἀρχάς, ἕτερα πολλὰ τῶν παρεπομένων, τὴν δὲ δυνατὸν εἶναι καὶ παρ’ ἑτέρου μεταλαβεῖν καὶ τὸν δόντα μηδὲν ἧττον αὐτὸν ἔχειν.
8.44Aynı şekilde bazı şeyleri edinmek insanın elinde değildir; ama terbiye görmek kişinin kendi prohairesisine bağlıdır. Böyle yetişen biri sonra yurdunun işlerine el atar; bunu yüzsüzlükten değil, terbiyeden ötürü yapar. Çünkü insanları hayvanlardan, Yunanları barbarlardan, hürleri kölelerden, filozofları sıradan insanlardan ayıran hemen hemen yetiştirilme tarzıdır. Genel olarak terbiye görenlerin üstünlüğü o kadar büyüktür ki, Olympia'da öbürlerinden hızlı koşan yedi kişi dinleyicilerinin tek bir şehrinden çıkmıştır; bilgelikte öne çıkan yedi kişi ise bütün dünyadan ancak toplanabilmiştir. Kendisinin yaşadığı sonraki zamanlarda ise felsefede herkesten üstün olan tek bir kişi vardı; çünkü kendine "bilge" yerine "filozof" adını veren oydu.
παραπλησίως δὲ τὰ μὲν οὐκ ἐπὶ τοῖς ἀνθρώποις εἶναι κτήσασθαι, παιδευθῆναι δὲ ἐνδέχεσθαι κατὰ τὴν ἰδίαν προαίρεσιν, εἶθ’ οὕτως προσιόντα φανῆναι πρὸς τὰς τῆς πατρίδος πράξεις, οὐκ ἐξ ἀναιδείας, ἀλλ’ ἐκ παιδείας. σχεδὸν γὰρ ταῖς ἀγωγαῖς διαφέρειν τοὺς μὲν ἀνθρώπους τῶν θηρίων, τοὺς δὲ Ἕλληνας τῶν βαρβάρων, τοὺς δὲ ἐλευθέρους τῶν οἰκετῶν, τοὺς δὲ φιλοσόφους τῶν τυχόντων, ὅλως δὲ τηλικαύτην ἔχοντας ὑπεροχήν, ὥστε τοὺς μὲν θᾶττον τρέχοντας τῶν ἄλλων ἐκ μιᾶς πόλεως τῆς ἐκείνων ἑπτὰ κατὰ τὴν Ὀλυμπίαν εὑρεθῆναι, τοὺς δὲ τῇ σοφίᾳ προέχοντας ἐξ ἁπάσης τῆς οἰκουμένης ἑπτὰ συναριθμηθῆναι. ἐν δὲ τοῖς ἑξῆς χρόνοις, ἐν οἷς ἦν αὐτός, ἕνα φιλοσοφίᾳ προέχειν τῶν πάντων· καὶ γὰρ τοῦτο τὸ ὄνομα ἀντὶ τοῦ σοφοῦ ἑαυτὸν ἐπωνόμασε.