Iamblikhos · Pythagorasçı Yaşam Üzerine
5. Bölüm
5.20Bazı yaşlılar onu tanıdı ve ona eskisinden az hayranlık duymadılar, çünkü onlara daha güzel, daha bilge ve tanrıya daha yaraşır göründü. Yurdu resmen ondan herkese yararlı olmasını ve düşüncelerini paylaşmasını isteyince karşı çıkmadı; öğretimini sembollerle, eğitim gördüğü Mısır derslerine her bakımdan benzer biçimde yapmaya girişti. Ama Samoslular bu tarzı pek benimsemediler, ona gerektiği gibi uyum içinde bağlanmadılar.
Ἀναγνωρισθεὶς δὲ ὑπό τινων πρεσβυτέρων καὶ οὐκ ἔλαττον ἢ πρόσθεν θαυμασθείς, καλλίων τε γὰρ καὶ σοφώτερος καὶ θεοπρεπέστερος αὐτοῖς ἐφάνη, παρακαλούσης αὐτὸν δημοσίᾳ τῆς πατρίδος ὠφελεῖν ἅπαντας καὶ μεταδιδόναι τῶν ἐνθυμίων, οὐκ ἀντιτείνων τὸν τῆς διδασκαλίας τρόπον συμβολικὸν ποιεῖν ἐπεχείρει καὶ πάντῃ ὅμοιον τοῖς ἐν Αἰγύπτῳ διδάγμασι, καθ’ ἃ ἐπαιδεύθη, εἰ καὶ μὴ σφόδρα προσίεντο τὸν τοιοῦτον τρόπον οἱ Σάμιοι μηδὲ ἁρμονίως καὶ ὡς ἐχρῆν προσεφύησαν αὐτῷ.
5.21Kimse ona kulak vermiyor, Yunanlara her yoldan yerleştirmeye çalıştığı bilgileri kimse gerçekten istemiyordu. Samos'u yurdu olduğu için küçümsemiyor, ihmal etmiyordu; hemşerilerine, istekli olmasalar bile bir buluş ve yöntemle, bu bilgilerin güzelliğini mutlaka tattırmak istiyordu. Gymnasionda yetenekli ve çevik bir biçimde top oynayan bir genci gözüne kestirdi: Spor yapmayı ve bedenini çalıştırmayı seven, ama yoksul ve oldukça darlık içindeki biriydi. Biri ona geçim kaygısı duymayacağı kadar bol bol gereken her şeyi sağlarsa onu kolayca ikna edebileceğini hesapladı. Yıkandıktan sonra genci yanına çağırdı ve bedenini çalıştırmaya devam edebilmesi ve bakımı için ona sürekli yeterli geçimlik vereceğine söz verdi. Buna karşılık genç, birden yüklenip bunalmamak için azar azar, zahmetsizce ama aralıksız, ondan bazı dersler alacaktı. Pythagoras bu dersleri gençken barbarlardan öğrenmişti; ama şimdi, dedi, yaşlılık ve yaşlılığın getirdiği unutkanlık yüzünden onları kaybediyordu.
μηδενὸς οὖν αὐτῷ προσέχοντος μηδὲ γνησίως ὀρεγομένου τῶν μαθημάτων. ἃ τοῖς Ἕλλησιν ἐνοικίζειν παντὶ τρόπῳ ἐπειρᾶτο, μὴ περιφρονῶν μηδὲ ὀλιγωρῶν τῆς Σάμου διὰ τὸ πατρίδα εἶναι, γεῦσαί τε πάντως βουλόμενος τῆς τῶν μαθημάτων καλλονῆς τοὺς πατριώτας, εἰ καὶ μὴ ἑκόντας, ἀλλ’ οὖν ἐπινοίᾳ καὶ μεθόδῳ, παρατηρήσας εὐφυῶς τινα καὶ εὐκινήτως ἐν τῷ γυμνασίῳ σφαιρίζοντα τῶν φιλογυμναστούντων μὲν καὶ σωμασκούντων, πενήτων δ’ ἄλλως καὶ ἀπορωτέρων, λογισάμενος ὅτι εὐπειθῆ ἕξει, εἰ τὰ ἐπιτήδεια ἔκπλεά τις αὐτῷ ἀμεριμνοῦντι παρέχοι, προσκαλεσάμενος μετὰ τὸ λουτρὸν τὸν νεανίαν ἐπηγγείλατο αὐτάρκη αὐτῷ ἐφόδια εἰς τὴν τῆς σωμασκίας ὑποτροφὴν καὶ ἐπιμέλειαν διηνεκῶς παρέξειν, εἰ διαδέξαιτο αὐτοῦ κατὰ βραχύ τε καὶ ἀπόνως ἐνδελεχῶς τε, ὥστε μὴ ἀθρόως φορτισθῆναι, μαθήματά τινα, ἃ παρὰ βαρβάρων μὲν ἐξέμαθεν αὐτὸς νέος ὤν, ἀπολείπει δ’ αὐτὸν ταῦτα ἤδη διὰ τὸ γῆρας καὶ τὴν τούτου ἀμνημοσύνην.
5.22Genç söz verip geçim umuduyla buna katlanınca Pythagoras onu aritmetik ve geometri bilgisine yöneltmeye çalıştı. Her birinin ispatlarını bir hesap tahtası üzerinde gösteriyor, öğrettiği her şekil için gence ücret ve emeğinin karşılığı olarak üç obol veriyordu. Bunu uzun süre, büyük bir hevesle ve ciddiyetle sürdürdü: Onu en iyi düzen içinde bu bilgilerin seyrine sokuyor, öğrendiği her şekil için üç obol ödüyordu.
ὑποσχομένου δὲ τοῦ νεανίου καὶ τῇ τῶν ἐπιτηδείων ἐλπίδι ὑπομείναντος, τὴν δι’ ἀριθμῶν [μάθησιν] καὶ γεωμετρίας ἐνάγειν αὐτὸν ἐπειρᾶτο, ἐπ’ ἄβακος τὰς ἑκάστου ἀποδείξεις ποιούμενος, καὶ [διδάσκων] παντὸς σχήματος [ὅ ἐστι διαγράμματος] μισθὸν καὶ ἀντίπονον παρεῖχε τῷ νεανίᾳ τριώβολον. καὶ τοῦτο μέχρι πολλοῦ χρόνου διετέλεσε ποιῶν, φιλοτιμότατα μὲν καὶ σπουδαίως, τάξει τε βελτίστη ἐμβιβάζων εἰς τὴν θεωρίαν, καθ’ ἑκάστου δὲ σχήματος παράληψιν τριώβολον ἐπιδιδούς.
5.23Genç uyumlu bir yolla yönlendirilerek bu bilgilerin seçkinliğini, hazzını ve tutarlılığını artık kavramaya başlayınca, bilge adam onun, başına ne gelirse gelsin, artık kendi isteğiyle öğrenmekten vazgeçmeyeceğini anladı; o zaman yoksulluğunu ve üç obolları verecek parası kalmadığını bahane etti.
ἐπεὶ δὲ ὁ νεανίας ὁδῷ τινι ἐμμελεῖ ἀγόμενος τῆς ἐκπρεπείας ἤδη ἀντελαμβάνετο καὶ τῆς ἡδονῆς καὶ ἀκολουθίας τῆς ἐν τοῖς μαθήμασι, συνιδὼν [τὸ γινόμενον] ὁ σοφὸς [καὶ] ὅτι οὐκ ἂν ἑκὼν ἔτι ἀποσταίη [οὐδὲ ἀπόσχοιτο] τῆς μαθήσεως, οὐδ’ εἰ πάντα πάθοι, πενίαν ὑπετιμήσατο καὶ ἀπορίαν τῶν τριωβόλων.
5.24Genç "Bunlar olmadan da öğrenebilir, derslerini alabilirim" deyince Pythagoras şunu ekledi: "Ama artık kendime bile yetecek yiyeceğim kalmadı. Her günün zorunlu ihtiyaçlarını ve günlük yiyeceğimi kazanmaya vakit ayırmam gerekirken kendimi hesap tahtasıyla ve hiçbir işe yaramayan boş uğraşlarla oyalamam doğru olmaz." Bunun üzerine bu seyri sürdürmekten kopamayan genç şöyle dedi: "Bundan sonra ben sana sağlarım; leylek yavrusunun anasına baktığı gibi bir bakıma ben sana bakarım. Her şekil için üç obolu bu sefer ben sana vereceğim."
ἐκείνου δὲ εἰπόντος ἀλλὰ καὶ χωρὶς τούτων οἷός τέ εἶμι μανθάνειν καὶ διαδέχεσθαί σου τὰ μαθήματα», ἐπήνεγκεν ἀλλ’ οὐδ’ αὐτὸς τὰ πρὸς τροφὴν ἐπιτήδεια ἔχω ἔτι οὐδ’ εἰς ἐμαυτόν· δέον οὖν σχολάζειν εἰς πορισμὸν τῶν καθ’ ἡμέραν ἀναγκαίων καὶ τῆς ἐφημέρου τροφῆς, οὐ καλῶς ἔχει ἄβακι καὶ ἀνονήτοις ματαιοπονήμασιν ἑαυτὸν ἀντιπερισπᾶν. ὥστε τὸν νεανίαν δυσαποσπάστως τοῦ συνείρειν τὴν θεωρίαν ἔχοντα καὶ ταῦτ’ εἰπεῖν ἐγώ σοι λοιπὸν ποριῶ καὶ ἀντιπελαργήσω τρόπον τινά· κατὰ γὰρ ἕκαστον σχῆμα τριώβολον αὐτός σοι ἀντιπαρέξω.
5.25O andan itibaren kendini derslere öyle kaptırdı ki Samoslular arasından Pythagoras'la birlikte yola çıkan tek kişi o oldu; Pythagoras'ın adaşıydı, Eratokles'in oğluydu. Atlet eğitimi üzerine yazılar da, o zamanki atletlere kuru incir yerine et ağırlıklı bir beslenme düzeninin öngörülmesi de onun adıyla anılır; bunların Mnesarkhos oğlu Pythagoras'a mal edilmesi yanlıştır. Anlatıldığına göre aynı sıralarda Pythagoras Delos'ta da hayranlık uyandırmıştı: Ata Apollon'un kansız sunak denen sunağına gidip ona hizmet etmişti. Oradan bütün kehanet yerlerini dolaştı. Kanunları öğrenmek için Girit'te ve Sparta'da da kaldı. Bütün bunların dinleyicisi ve öğrencisi olduktan sonra yurduna döndü ve eksik kalanları araştırmaya koyuldu.
καὶ τὸ ἀπὸ τοῦδε οὕτως ἑάλω ὑπὸ τῶν μαθημάτων, ὥστε μόνος Σαμίων συναπῇρε Πυθαγόρᾳ, ὁμώνυμος μὲν ὢν αὐτῷ, Ἐρατοκλέους δὲ υἱός. τούτου δὴ καὶ τὰ ἀλειπτικὰ συγγράμματα φέρεται καὶ ἡ ἀντὶ ἰσχάδων τοῖς τότε ἀθληταῖς κρεώδους τροφῆς διάταξις, οὐ καλῶς εἰς Πυθαγόραν τὸν Μνησάρχου τούτων ἀναφερομένων. λέγεται δὲ περὶ τὸν αὐτὸν χρόνον θαυμασθῆναι αὐτὸν περὶ τὴν Δῆλον, προσελθόντα αὐτὸν πρὸς τὸν ἀναίμακτον λεγόμενον [καὶ] τοῦ Γενέτορος Ἀπόλλωνος βωμὸν καὶ τοῦτον θεραπεύσαντα. ὅθεν εἰς ἅπαντα τὰ μαντεῖα παρέβαλε. καὶ ἐν Κρήτη δὲ καὶ ἐν Σπάρτῃ τῶν νόμων ἕνεκα διέτριψε. καὶ τούτων ἀπάντων ἀκροατής τε καὶ μαθητὴς γενόμενος, εἰς οἶκον ἐπανελθὼν ὥρμησεν ἐπὶ τὴν τῶν παραλελειμμένων ζήτησιν.
5.26İlk olarak şehirde bir okul kurdu: Bugün hâlâ Pythagoras'ın yarım dairesi diye anılan yer. Samoslular şimdi ortak işlerini orada görüşürler; çünkü güzel, adil ve yararlı olan üzerine araştırmayı, bütün bunlarla ilgilenmiş olan adamın kurduğu bu yerde yapmak gerektiğini düşünürler.
καὶ πρῶτον μὲν διατριβὴν ἐν τῇ πόλει κατεσκεύασε τὸ Πυθαγόρου καλούμενον ἔτι καὶ νῦν ἡμικύκλιον, ἐν ᾧ νῦν Σάμιοι περὶ τῶν κοινῶν βουλεύονται, νομίζοντες δεῖν περὶ τῶν καλῶν καὶ τῶν δικαίων καὶ τῶν συμφερόντων ἐν τούτῳ τῷ τόπῳ ποιεῖσθαι τὴν ζήτησιν, ἐν ᾧ κατεσκεύασεν ὁ πάντων τούτων ποιησάμενος τὴν ἐπιμέλειαν.
5.27Şehrin dışında da felsefesine uygun bir mağarayı kendine yer edindi; gecenin ve gündüzün çoğunu orada geçirir, derslerde yararlı olan şeyleri orada araştırırdı. Bunu Zeus'un oğlu Minos'un yaptığı gibi tasarlamıştı. Sonradan onun bilgilerini kullananlardan o kadar üstündü ki, onlar küçük teoremlerle büyük övünç duyarken Pythagoras gök cisimlerine dair epistēmēyi tamamladı ve onu bütün aritmetik ve geometrik ispatlarıyla kuşattı.
ἔξω τε τῆς πόλεως οἰκεῖον τῆς αὑτοῦ φιλοσοφίας ἄντρον ποιησάμενος, ἐν τούτῳ τὰ πολλὰ τῆς νυκτὸς καὶ τῆς ἡμέρας διέτριβε, καὶ τὴν ζήτησιν ἐποιεῖτο τῶν ἐν τοῖς μαθήμασι χρησίμων, τὸν αὐτὸν τρόπον Μίνῳ τῷ τοῦ Διὸς υἱῷ διανοηθείς. καὶ τοσοῦτον διήνεγκε τῶν ὕστερον τοῖς ἐκείνου μαθήμασι χρησαμένων, ὥστε ἐκεῖνοι μὲν ἐπὶ σμικροῖς θεωρήμασι μέγιστον ἐφρόνησαν, Πυθαγόρας δὲ συνετέλεσε τὴν περὶ τῶν οὐρανίων ἐπιστήμην καὶ ταῖς ἀποδείξεσιν αὐτῆς ὅλαις ταῖς ἀριθμητικαῖς καὶ ταῖς γεωμετρικαῖς διέλαβεν.
5.28Ama sonradan yaptıkları yüzünden ona daha da çok hayran olmak gerekir. Felsefe artık büyük bir ilerleme kaydetmişti; bütün Yunanistan ona hayranlık duymayı seçmişti; en seçkin ve felsefeye en çok gönül vermiş kişiler onun yüzünden Samos'a geliyor, onun verdiği terbiyeden pay almak istiyordu. Ama hemşerileri onu bütün elçiliklere sürüklüyor, aynı kamu hizmetlerine katılmaya zorluyordu. Yurdunun kanunlarına uyarak orada kalırsa felsefeyle uğraşmanın zor olacağını anladı; daha önce felsefeyle uğraşanların hepsinin de hayatlarını yabancı ellerde geçirdiğini gördü.
οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ διὰ τῶν ὕστερον ὑπ’ αὐτοῦ πραχθέντων ἔτι μᾶλλον αὐτὸν θαυμαστέον. ἤδη γὰρ μεγάλην ἐπίδοσιν τῆς φιλοσοφίας ἐχούσης καὶ τῆς Ἑλλάδος ἀπάσης θαυμάζειν αὐτὸν προαιρουμένης καὶ τῶν ἀρίστων καὶ τῶν φιλοσοφωτάτων εἰς τὴν Σάμον δι’ ἐκεῖνον παραγεγονότων καὶ βουλομένων κοινωνεῖν τῆς παρ’ ἐκείνῳ παιδείας, ὑπὸ τῶν αὐτοῦ πολιτῶν εἰς τὰς πρεσβείας πάσας ἑλκόμενος καὶ μετέχειν ἀναγκαζόμενος τῶν αὐτῶν λειτουργιῶν, καὶ συνιδὼν ὅτι τοῖς τῆς πατρίδος νόμοις πειθόμενον χαλεπὸν αὐτοῦ μένοντα φιλοσοφεῖν, καὶ διότι πάντες οἱ πρότερον φιλοσοφήσαντες ἐπὶ ξένης τὸν βίον διετέλεσαν,