Iamblikhos · Pythagorasçı Yaşam Üzerine
2. Bölüm
2.3Anlatıldığına göre Kephallenia'daki Same'de oturan Ankaios Zeus'tan doğmuştu; bu ünü ister aretēsi ister psykhēsinin büyüklüğü yüzünden kazanmış olsun, phronēsiste ve şöhrette öbür Kephallenialılardan üstündü. Pythia ona bir kehanet vermişti: Kephallenia'dan, Arkadia'dan ve Thessalia'dan bir göçmen topluluğu toplamasını, Atinalılardan, Epidauroslulardan ve Khalkislilerden de yeni yerleşimciler almasını, bunların hepsinin başına geçerek, toprağının verimliliği yüzünden Melamphyllos denen adaya yerleşmesini ve şehre Kephallenia'daki Same'nin yerine Samos adını vermesini buyurmuştu.
Λέγεται δὴ οὖν Ἀγκαῖον τὸν κατοικήσαντα Σάμην τὴν ἐν τῇ Κεφαληνίᾳ γεγενῆσθαι μὲν ἀπὸ Διός, εἴτε δι’ ἀρετὴν εἴτε διὰ ψυχῆς τι μέγεθος ταύτην τὴν φήμην αὐτοῦ ἀπενεγκαμένου, φρονήσει δὲ καὶ δόξῃ τῶν ἄλλων Κεφαλήνων διαφέρειν. τούτῳ δὲ γενέσθαι χρησμὸν παρὰ τῆς Πυθίας, συναγαγεῖν ἀποικίαν ἐκ τῆς Κεφαληνίας καὶ ἐκ τῆς Ἀρκαδίας καὶ ἐκ τῆς Θετταλίας, καὶ προσλαβεῖν ἐποίκους παρά τε τῶν Ἀθηναίων καὶ παρὰ τῶν Ἐπιδαυρίων καὶ παρὰ τῶν Χαλκιδέων, καὶ τούτων ἁπάντων ἡγούμενον οἰκίσαι νῆσον τὴν δι’ ἀρετὴν τοῦ ἐδάφους [καὶ τῆς γῆς] Μελάμφυλλον καλουμένην, προσαγορεῦσαί τε τὴν πόλιν Σάμον ἀντὶ τῆς Σάμης τῆς ἐν Κεφαληνίᾳ.
2.4Kehanet şöyleydi:
Ankaios, Same yerine deniz adası Samos'a
yerleşmeni buyuruyorum; adı Phyllas'tır.
Göçmenlerin yukarıda sayılan yerlerden geldiğinin kanıtı yalnız tanrılara gösterilen saygılar ve sunulan kurbanlar değildir —bunlar adamların kalabalıklar hâlinde geldiği yerlerden taşınmıştır—; Samosluların sürdürdüğü akrabalık bağları ve birbirleriyle yaptıkları toplantılar da bunu kanıtlar. Pythagoras'ın anası babası Mnesarkhos ile Pythais'in de, göçmenleri yola çıkaran Ankaios'tan gelen bu aileden ve soydan olduğu söylenir.
τὸν μὲν οὖν χρησμὸν συνέβη γενέσθαι τοιοῦτον· Ἀγκαῖ’, εἰναλίαν νῆσον Σάμον ἀντὶ Σάμης σε οἰκίζειν κέλομαι· Φυλλὰς δ’ ὀνομάζεται αὕτη. τοῦ δὲ τὰς ἀποικίας ἐκ τῶν τόπων τῶν προειρημένων συνελθεῖν σημεῖόν ἐστιν οὐ μόνον αἱ τῶν θεῶν τιμαὶ καὶ θυσίαι, διότι μετενηνεγμέναι τυγχάνουσιν ἐκ τῶν τόπων ὅθεν τὰ πλήθη τῶν ἀνδρῶν συνῆλθεν, ἀλλὰ καὶ τῶν συγγενειῶν καὶ τῶν μετ’ ἀλλήλων συνόδων, ἃς ποιούμενοι οἱ Σάμιοι τυγχάνουσι. φασὶ τοίνυν Μνήσαρχον καὶ Πυθαΐδα τοὺς Πυθαγόραν γεννήσαντας ἐκ ταύτης εἶναι τῆς οἰκίας καὶ τῆς συγγενείας τῆς ἀπ’ Ἀγκαίου γεγενημένης τοῦ τὴν ἀποικίαν στείλαντος.
2.5Vatandaşlar arasında bu soyluluktan söz edildiği için, Samos'ta yetişmiş bir şair onun Apollon'un oğlu olduğunu söyler:
Ve Pythagoras, ki onu Zeus'un sevgilisi Apollon'a
Samosluların en güzeli Pythais doğurdu.
Bu sözün nereden yayıldığını anlatmaya değer. Samoslu Mnesarkhos ticaret için karısıyla birlikte Delphoi'ye gitmişti; karısı gebeydi ama bu henüz belli değildi. Mnesarkhos Suriye'ye yapacağı deniz yolculuğunu sorduğunda Pythia ona yolculuğun çok hoşuna gideceğini ve kazançlı olacağını, karısının ise zaten gebe olduğunu ve güzellikte de bilgelikte de gelmiş geçmiş herkesten üstün olacak, bütün hayatı boyunca insan soyuna en büyük yararı sağlayacak bir çocuk doğuracağını önceden bildirdi.
ταύτης δὲ τῆς εὐγενείας λεγομένης παρὰ τοῖς πολίταις ποιητής τις τῶν παρὰ τοῖς Σαμίοις γεγενημένων Ἀπόλλωνος αὐτὸν εἶναι φησὶ λέγων οὕτως· Πυθαγόραν θ’ ὃν τίκτε Διὶ φίλῳ Ἀπόλλωνι Πυθαΐς, ἢ κάλλος πλεῖστον ἔχεν Σαμίων. ὁπόθεν δὲ ὁ λόγος οὗτος ἐπεκράτησεν, ἄξιον διελθεῖν. Μνησάρχῳ τούτῳ τῷ Σαμίῳ κατ’ ἐμπορίαν ἐν Δελφοῖς γενομένῳ μετὰ τῆς γυναικὸς ἀδήλως ἔτι κυούσης προεῖπεν ἡ Πυθία χρωμένῳ περὶ τοῦ εἰς Συρίαν πλοῦ, τὸν μὲν θυμηρέστατον ἔσεσθαι καὶ ἐπικερδῆ, τὴν δὲ γυναῖκα κύειν τε ἤδη καὶ τέξεσθαι παῖδα τῶν πώποτε κάλλει καὶ σοφίᾳ διοίσοντα καὶ τῷ ἀνθρωπίνῳ γένει μέγιστον ὄφελος εἰς σύμπαντα τὸν βίον ἐσόμενον.
2.6Mnesarkhos, kendisi sormadığı hâlde tanrının ona çocuk hakkında bir kehanet vermesini, çocukta gerçekten seçkin ve tanrı vergisi bir üstünlük bulunacağına yordu. Bu yüzden hemen o anda karısının adını Parthenis'ten Pythais'e çevirdi; bu adı doğacak çocuktan ve kâhin kadından aldı.
ὁ δὲ Μνήσαρχος συλλογισάμενος ὅτι οὐκ ἂν μὴ πυθομένῳ αὐτῷ ἔχρησέ τι περὶ τέκνου ὁ θεός, εἰ μὴ ἐξαίρετον προτέρημα ἔμελλε περὶ αὐτὸν καὶ θεοδώρητον ὡς ἀληθῶς ἔσεσθαι, τότε μὲν εὐθὺς ἀντὶ Παρθενίδος τὴν γυναῖκα Πυθαΐδα μετωνόμασεν ἀπὸ τοῦ γόνου καὶ τῆς προφήτιδος,
2.7Karısı Fenike'deki Sidon'da doğurunca oğluna Pythagoras adını verdi, çünkü çocuğu ona Pythios önceden haber vermişti. Burada Epimenides'i, Eudoksos'u ve Ksenokrates'i bir kenara bırakmak gerekir; bunlar Apollon'un o sırada Parthenis'le birleştiğini, gebe olmayan kadını gebe bıraktığını ve bunu kâhin kadın aracılığıyla önceden duyurduğunu sanırlar.
ἐν δὲ Σιδόνι τῆς Φοινίκης ἀποτεκούσης αὐτῆς τὸν γενόμενον υἱὸν Πυθαγόραν προσηγόρευσεν, ὅτι ἄρα ὑπὸ τοῦ Πυθίου προηγορεύθη αὐτῷ. παραιτητέοι γὰρ ἐνταῦθα Ἐπιμενίδης καὶ Εὔδοξος καὶ Ξενοκράτης, ὑπονοοῦντες τῇ Παρθενίδι τότε μιγῆναι τὸν Ἀπόλλωνα καὶ κύουσαν αὐτὴν ἐκ μὴ οὕτως ἐχούσης καταστῆσαί τε καὶ προαγγεῖλαι διὰ τῆς προφήτιδος.
2.8Bu hiçbir şekilde kabul edilmemelidir. Ama Pythagoras'ın psykhēsinin Apollon'un idaresinde bulunduğunu, ister onun yoldaşı olarak ister başka bir yoldan bu tanrıya daha da yakın bir yere yerleştirilmiş olarak insanların arasına gönderildiğini, hem bu doğuma hem de psykhēsinin çok yönlü bilgeliğine bakan hiç kimse tartışmaz. Doğumu hakkında bu kadarı yeter.
τοῦτο μὲν οὖν οὐδαμῶς δεῖ προσίεσθαι. τὸ μέντοι τὴν Πυθαγόρου ψυχὴν ἀπὸ τῆς Ἀπόλλωνος ἡγεμονίας οὖσαν εἴτε συνοπαδὸν εἴτε καὶ ἄλλως οἰκειότερον ἔτι πρὸς τὸν θεὸν τοῦτον συντεταγμένην καταπεπέμφθαι εἰς ἀνθρώπους, οὐδεὶς ἂν ἀμφισβητήσειε τεκμαιρόμενος αὐτῇ τε τῇ γενέσει ταύτῃ καὶ τῇ σοφίᾳ τῆς ψυχῆς αὐτοῦ τῇ παντοδαπῇ. καὶ περὶ μὲν τῆς γενέσεως τοσαῦτα.
2.9Mnesarkhos Suriye'den büyük bir kazanç ve bol bir servetle Samos'a dönünce Apollon'a bir tapınak yaptırıp üstüne Pythios'un adını yazdırdı. Oğlunu da çeşitli ve çok değerli derslerle yetiştirdi: Onu kâh Kreophylos'a, kâh Syroslu Pherekydes'e, kâh hemen hemen bütün tapınak başkanlarına götürüp emanet etti ki tanrısal konuları da elinden geldiğince yeterli ölçüde öğrensin. Pythagoras da tarihte anlatılan herkesin en güzeli ve tanrıya en çok yakışanı olarak büyüdü; böyle bir talihe erişmişti.
ἐπεὶ δὲ ἀνεκομίσθη εἰς τὴν Σάμον ἀπὸ τῆς Συρίας ὁ Μνήσαρχος μετὰ παμπόλλου κέρδους καὶ βαθείας περιουσίας, ἱερὸν ἐδείματο τῷ Ἀπόλλωνι, Πυθίου ἐπιγράψας, τόν τε παῖδα ποικίλοις παιδεύμασι καὶ ἀξιολογωτάτοις ἐνέτρεφε, νῦν μὲν Κρεοφύλῳ, νῦν δὲ Φερεκύδῃ τῷ Συρίῳ, νῦν δὲ σχεδὸν ἅπασι τοῖς τῶν ἱερῶν προϊστα μένοις παραβάλλων αὐτὸν καὶ ἐγχειρίζων, ὡς ἂν καὶ τὰ θεῖα κατὰ δύναμιν αὐτάρκως ἐκδιδαχθείη. ὃ δὲ ἀνετρέφετο εὐμορφότατός τε τῶν πώποτε ἱστορηθέντων καὶ θεοπρεπέστατος εὐτυχηθείς,
2.10Babası öldükten sonra son derece ağırbaşlı ve itidalli biri olarak gelişti. Daha pek gençken en yaşlıların bile her türlü saygısını ve hürmetini görüyordu; görünüşüyle ve konuşmasıyla herkesi kendine çekiyor, kime baksa ona hayranlık uyandırıyordu. Bu yüzden çoğunluk onun bir tanrı oğlu olduğuna haklı olarak inanıyordu. O da bu kanaatlerden, bebekliğinden beri gördüğü terbiyeden ve tabiatındaki tanrısal görünüşten güç alarak kendini daha da sıkı bir düzene sokuyor, sahip olduğu üstünlüklere layık olduğunu gösteriyordu. Kendini dinî törenlerle, derslerle ve seçkin bir yaşam düzeniyle, psykhēsinin dinginliği ve bedeninin ölçülülüğüyle, söylediği ya da yaptığı her şeydeki duru ve dalgasız bir sükûnetle süslüyordu. Ne öfkeye ne kahkahaya ne kıskançlığa ne çekişmeye ne de başka bir karışıklığa ya da düşüncesizliğe kapılırdı; Samos'a konuk olmuş iyi bir daimōn gibiydi.
ἀποθανόντος τε τοῦ πατρὸς σεμνότατος σωφρονέστατός τε ηὐξάνετο, κομιδῇ τε νέος ἔτι ὑπάρχων ἐντροπῆς πάσης καὶ αἰδοῦς ἠξιοῦτο ἤδη καὶ ὑπὸ τῶν πρεσβυτάτων, ὀφθείς τε καὶ φθεγξάμενος ἐπέστρεφε πάντας, καὶ ᾧτινι οὖν προσβλέψας θαυμαστὸς ἐφαίνετο, ὥστε ὑπὸ τῶν πολλῶν εἰκότως βεβαιοῦσθαι τὸ θεοῦ παῖδα αὐτὸν εἶναι. ὃ δὲ ἐπιρρωννύμενος καὶ ὑπὸ τῶν τοιούτων δοξῶν καὶ ὑπὸ τῆς ἐκ βρέφους παιδείας καὶ ὑπὸ τῆς φυσικῆς θεοειδείας, ἔτι μᾶλλον ἑαυτὸν κατέτασσεν ἄξιον τῶν παρόντων προτερημάτων ἀποφαίνων, καὶ διεκόσμει θρησκείαις τε καὶ μαθήμασι καὶ διαίταις ἐξαιρέτοις, εὐσταθείᾳ τε ψυχῆς καὶ καταστολῇ σώματος, ὧν τε ἐλάλει ἢ ἔπραττεν, εὐδίᾳ καὶ ἀκυμάντῳ τινὶ γαλήνῃ, μήτε ὀργῇ ποτε μήτε γέλωτι μήτε ζήλῳ μήτε φιλονεικίᾳ μήτε ἄλλῃ ταραχῇ ἢ προπετείᾳ ἁλισκόμενος, ὡς δὲ δαίμων τις ἀγαθὸς ἐπιδημῶν τῇ Σάμῳ.
2.11Bu yüzden daha delikanlıyken büyük bir ünü Milet'e Thales'e, Priene'ye Bias'a, yani bilgelere, komşu şehirlere kadar yayıldı. Birçok kişi her yerde bu genci "Samoslu uzun saçlı" diye övüyor, onu tanrılaştırıp dilden dile dolaştırıyordu. Polykrates'in tiranlığı yeni filizlenirken on sekiz yaşlarındaydı; bu tiranlığın nereye varacağını ve kendi amacına, her şeyden çok önem verdiği öğrenme sevgisine nasıl engel olacağını önceden gördü. Bir gece kimseye görünmeden Hermodamas adında, ama Kreophyleios diye anılan biriyle birlikte yola çıktı; bu adamın, şair Homeros'un ev sahibi, dostu ve her konuda öğretmeni olmuş Kreophylos'un soyundan geldiği söylenirdi. Onunla birlikte Pherekydes'e, doğa filozofu Anaksimandros'a ve Milet'te Thales'e gitmek için denizi geçti.
διόπερ ἔτι ἐφήβου αὐτοῦ ὄντος πολλὴ δόξα εἴς τε Μίλητον πρὸς Θαλῆν καὶ εἰς Πριήνην πρὸς Βίαντα τοὺς σοφοὺς καὶ (εἰς) τὰς ἀστυγείτονας πόλεις ἐξεφοίτησε, καὶ τὸν ἐν Σάμῳ κομήτην ἤδη [ἐν παροιμίᾳ] πολλοὶ πολλαχοῦ τὸν νεανίαν ἐπευφημοῦντες ἐξεθείαζον καὶ διεθρύλουν. ὑποφυομένης δὲ ἄρτι τῆς Πολυκράτους τυραννίδος περὶ ὀκτωκαιδέκατον μάλιστα ἔτος γεγονὼς προορώμενός τε οἷ χωρήσει καὶ ὡς ἐμπόδιος ἔσται τῇ αὐτοῦ προθέσει καὶ τῇ ἀντὶ πάντων αὐτῷ σπουδαζομένῃ φιλομαθείᾳ, νύκτωρ λαθὼν πάντας μετὰ τοῦ Ἑρμοδάμαντος μὲν τὸ ὄνομα, Κρεοφυλείου δὲ ἐπικαλουμένου, ὃς ἐλέγετο Κρεοφύλου ἀπόγονος εἶναι, Ὁμήρου ξένου τοῦ ποιητοῦ γενέσθαι φίλος καὶ διδάσκαλος τῶν ἀπάντων, μετὰ τούτου πρὸς τὸν Φερεκύδην διεπόρθμευσε καὶ πρὸς Ἀναξίμανδρον τὸν φυσικὸν καὶ πρὸς Θαλῆν εἰς Μίλητον,
2.12Her birinin yanına sırayla vardı ve onlarla öyle sohbet etti ki hepsi onu sevdi, tabiatına hayran kaldı ve onu sözlerine ortak etti. Thales de onu memnuniyetle kabul etti; onun öbür gençlerden ne kadar farklı olduğuna, bu farkın kendisinden önce yayılmış ünü bile aştığına hayran kaldı. Verebildiği kadar bilgiyi ona aktardıktan sonra, kendi yaşlılığını ve güçsüzlüğünü gerekçe göstererek onu Mısır'a gitmeye, özellikle Memphis'teki ve Diospolis'teki rahiplerle görüşmeye teşvik etti. Çünkü halkın gözünde kendisini bilge yapan şeyleri o da onlardan edinmişti; ama ne tabiatça ne de çalışarak Pythagoras'ta gördüğü kadar üstünlüğe ulaşamadığını söylüyordu. Bu yüzden, adı geçen rahiplerle görüşürse bütün insanlardan daha tanrısal ve daha bilge olacağını ona kesin bir dille müjdeliyordu.
καὶ παραγενόμενος πρὸς ἕκαστον αὐτῶν ἀνὰ μέρος οὕτως ὡμίλησεν, ὥστε πάντας αὐτὸν ἀγαπᾶν καὶ τὴν φύσιν αὐτοῦ θαυμάζειν καὶ ποιεῖσθαι τῶν λόγων κοινωνόν. καὶ δὴ καὶ ὁ Θαλῆς ἄσμενος αὐτὸν προσήκατο, καὶ θαυμάσας τὴν πρὸς τοὺς ἄλλους νέους παραλλαγήν, ὅτι μείζων τε καὶ ὑπερβεβηκυῖα ἦν τὴν προφοιτήσασαν ἤδη δόξαν, μεταδούς τε ὅσων ἠδύνατο μαθημάτων, τὸ γῆράς τε τὸ ἑαυτοῦ αἰτιασάμενος καὶ τὴν ἑαυτοῦ ἀσθένειαν, προετρέψατο εἰς Αἴγυπτον διαπλεῦσαι καὶ τοῖς ἐν Μέμφει καὶ Διὸς (πόλει) μάλιστα συμβαλεῖν ἱερεῦσι. παρὰ γὰρ ἐκείνων καὶ ἑαυτὸν ἐφωδιάσθαι ταῦτα, δι’ ἃ σοφὸς παρὰ τοῖς πολλοῖς νομίζεται· οὐ μὴν τοσούτων γε προτερημάτων οὔτε φυσικῶς οὔτε ὑπ’ ἀσκήσεως ἐπιτετευχέναι ἑαυτὸν ἔλεγεν ὅσων τὸν Πυθαγόραν καθορᾶν. ὥστε ἐκ παντὸς εὐηγγελίζετο, εἰ τοῖς δηλουμένοις ἱερεῦσι συγγένοιτο, θειότατον αὐτὸν καὶ σοφώτατον ὑπὲρ ἅπαντας ἔσεσθαι ἀνθρώπους.