Iamblikhos · Pythagorasçı Yaşam Üzerine
24. Bölüm
24.106Beslenme de güzel ve düzenli olursa en iyi terbiyeye büyük katkı sağladığına göre, bu konuda neler koyduğuna da bakalım. Yiyeceklerden genel olarak gaz yapan ve karışıklığa yol açanları reddeder; tersine, bedenin yapısını yatıştırıp toparlayanları onaylar ve yenmelerini buyururdu. Bu yüzden darıyı da beslenmeye elverişli sayardı. Genel olarak tanrılara yabancı düşen yiyecekleri de bizi tanrılarla yakınlıktan uzaklaştırdıkları için reddederdi. Öte yandan kutsal sayılan yiyeceklerden de kesinlikle uzak durulmasını öğütlerdi; çünkü bunlar ortak ve insanî kullanıma değil, saygıya layıktır. Kehanete, psykhēnin saflığına ve aydınlığına ya da itidal ve aretē melekesine engel olan her şeyden de sakınmayı tavsiye ederdi.
Ἐπεὶ δὲ καὶ ἡ τροφὴ μεγάλα συμβάλλεται πρὸς τὴν ἀρίστην παιδείαν, ὅταν καλῶς καὶ τεταγμένως γίγνηται, σκεψώμεθα τίνα καὶ περὶ ταύτην ἐνομοθέτησε. τῶν δὴ βρωμάτων καθόλου τὰ τοιαῦτα ἀπεδοκίμαζεν ὅσα πνευματώδη καὶ ταραχῆς αἴτια, τὰ δ’ ἐναντία ἐδοκίμαζέ τε καὶ χρῆσθαι ἐκέλευεν, ὅσα τὴν τοῦ σώματος ἕξιν καθίστησί τε καὶ συστέλλει. ὅθεν ἐνόμιζεν εἶναι καὶ τὴν κέγχρον ἐπιτηδείαν εἰς τροφήν. καθόλου δὲ ἀπεδοκίμαζε καὶ τὰ τοῖς θεσῖς ἀλλότρια ὡς ἀπάγοντα ἡμᾶς τῆς πρὸς τοὺς θεοὺς οἰκειώσεως. κατ’ ἄλλον δὲ αὖ τρόπον καὶ τῶν νομιζομένων εἶναι ἱερῶν σφόδρα ἀπέχεσθαι παρήγγελλεν ὡς τιμῆς ἀξίων ὄντων, ἀλλ’ οὐχὶ τῆς κοινῆς καὶ ἀνθρωπίνης χρήσεως, καὶ ὅσα δὲ εἰς μαντικὴν ἐνεπόδιζεν ἢ πρὸς καθαρότητα τῆς ψυχῆς καὶ εὐαύγειαν ἢ πρὸς σωφροσύνης καὶ ἀρετῆς ἕξιν, παρῄνει φυλάττεσθαι.
24.107Aydınlığa ters düşen, psykhēnin öbür saflıklarını ve uykuda görülen görüntüleri bulandıran şeyleri de yasaklardı. Beslenme hakkında herkes için koyduğu kurallar bunlardı. Ama filozofların nazara en çok dalmış olanlarından, en ileri gitmiş olanlarından gereksiz ve adaletsiz yiyecekleri büsbütün kaldırırdı: Onlara hiçbir zaman canlı hiçbir şey yememelerini, hiç şarap içmemelerini, tanrılara hayvan kurban etmemelerini, hayvanlara hiçbir şekilde zarar vermemelerini, onlara karşı adaleti de en büyük özenle korumalarını öğretirdi.
καὶ τὰ πρὸς εὐαύγειαν δὲ ἐναντίως ἔχοντα καὶ ἐπιθολοῦντα τῆς ψυχῆς τάς τε ἄλλας καθαρότητας καὶ τὰ ἐν τοῖς ὕπνοις φαντάσματα, παρῃτεῖτο. κοινῶς μὲν οὖν ταῦτα ἐνομοθέτησε περὶ τροφῆς· ἰδίᾳ δὲ τοῖς θεωρητικωτάτοις τῶν φιλοσόφων καὶ ὅτι μάλιστα ἀκροτάτοις καθάπαξ περιῄρει τὰ περιττὰ καὶ ἄδικα τῶν ἐδεσμάτων, μήτε ἔμψυχον μηδὲν μηδέποτε ἐσθίειν εἰσηγούμενος μήτε οἶνον ὅλως πίνειν μήτε θύειν ζῷα θεοῖς μήτε καταβλάπτειν μηδ’ ὁτιοῦν αὐτά, διασῴζειν δὲ καὶ τὴν πρὸς αὐτὰ δικαιοσύνην ἐπιμελέστατα.
24.108Kendisi de böyle yaşadı: Hayvanlardan elde edilen besinden uzak durur, üzerinde kan dökülmeyen sunakların önünde eğilirdi. Başkalarının da bizimle aynı soydan olan hayvanları öldürmemesi için gayret ederdi; vahşi hayvanları bile cezalandırıp zarar vererek değil, sözle ve işle uslandırıp terbiye ederdi. Siyasetçiler arasındaki kanun koyuculara da canlıları yemekten uzak durmalarını buyurdu; çünkü en yüksek derecede adil davranmak isteyenlerin, elbette, akraba hayvanlara hiçbir haksızlık etmemesi gerekirdi. Hayvanları yiyerek akrabalarına karşı açgözlülük ederken yakalanan kişiler, başkalarını adil davranmaya nasıl ikna edebilirdi? Oysa hayvanlar, hayatın, aynı unsurların ve bunlardan oluşan karışımın ortaklığı sayesinde bize adeta bir kardeşlik bağıyla bağlıdır.
καὶ αὐτὸς οὕτως ἔζησεν, ἀπεχόμενος τῆς ἀπὸ τῶν ζῴων τροφῆς καὶ τοὺς ἀναιμάκτους βωμοὺς προσκυνῶν, καὶ ὅπως μηδὲ ἄλλοι ἀναιρήσουσι τὰ ὁμοφυῆ πρὸς ἡμᾶς ζῷα προθυμούμενος, τά τε ἄγρια ζῷα σωφρονίζων μᾶλλον καὶ παιδεύων διὰ λόγων καὶ ἔργων, ἀλλ’ οὐχὶ διὰ κολάσεως καταβλάπτων. ἤδη δὲ καὶ τῶν πολιτικῶν τοῖς νομοθέταις προσέταξεν ἀπέχεσθαι τῶν ἐμψύχων ἅτε γὰρ βουλομένους ἄκρως δικαιοπραγεῖν ἔδει δήπου μηδὲν ἀδικεῖν τῶν συγγενῶν ζῴων. ἐπεὶ πῶς ἂν ἔπεισαν δίκαια πράττειν τοὺς ἄλλους αὐτοὶ ἁλισκόμενοι ἐν πλεονεξίᾳ συγγενικῇ τῇ τῶν ζῴων μετοχῇ, ἅπερ διὰ τὴν τῆς ζωῆς καὶ τῶν στοιχείων τῶν αὐτῶν κοινωνίαν καὶ τῆς ἀπὸ τούτων συνισταμένης συγκράσεως ὡσανεὶ ἀδελφότητι πρὸς ἡμᾶς συνέζευκται;
24.109Ama hayatı tamamen arınmış, kutsal ve filozofça olmayan öbürlerine bazı hayvanların etine dokunma izni verirdi; bunlara da belli bir perhiz süresi koyardı. Yine bunlara yürek yememeyi, beyin yememeyi buyurdu; bütün Pythagorasçıları da bunlardan alıkoydu; çünkü bunlar düşünmenin ve yaşamanın yönetim merkezleri, adeta basamakları ve tahtlarıdır. Tanrısal logosun tabiatı gereği bunlardan dinî bir çekingenlikle uzak dururdu. Aynı şekilde ebegümecinden de uzak durmayı buyururdu, çünkü gökteki şeylerin yeryüzündekilerle duygudaşlığını ilk haber veren ve gösteren odur. Kara kuyruk balığından da uzak durmayı öğütlerdi, çünkü o yeraltı tanrılarına aittir; kırmızı balığı da buna benzer başka sebeplerle yememeyi; baklalardan da birçok kutsal, tabiî ve psykhēyle ilgili sebeple uzak durmayı öğütlerdi. Bunlara benzer başka kurallar da koydu; insanları beslenmeden başlayarak aretēye yöneltirdi.
τοῖς μέντοι ἄλλοις ἐπέτρεπέ τινων ζῴων ἅπτεσθαι, ὅσοις ὁ βίος μὴ πάνυ ἦν ἐκκεκαθαρμένος καὶ ἱερὸς καὶ φιλόσοφος· καὶ τούτοις (δὲ) χρόνον τινὰ ὥριζε τῆς ἀποχῆς ὡρισμένον. ἐνομοθέτησε δὲ τοῖς αὐτοῖς καρδίαν μὴ τρώγειν, ἐγκέφαλον μὴ ἐσθίειν, καὶ τούτων εἴργεσθαι πάντας τοὺς Πυθαγορικούς· ἡγεμονίαι γάρ εἰσι καὶ ὡσανεὶ ἐπιβάθραι καὶ ἕδραι τινὲς τοῦ φρονεῖν καὶ τοῦ ζῆν. ἀφωσιοῦτο δὲ αὐτὰ διὰ τὴν τοῦ θείου λόγου φύσιν. οὕτως καὶ μαλάχης εἴργεσθαι ἐκέλευεν, ὅτι πρώτη ἄγγελος καὶ σημάντρια συμπαθείας οὐρανίων πρὸς ἐπίγεια. καὶ μελανούρου δὲ ἀπέχεσθαι παρήγγελλε· χθονίων γάρ ἐστι θεῶν· καὶ ἐρυθρῖνον μὴ προσλαμβάνειν δι’ ἕτερα τοιαῦτα αἴτια, καὶ κυάμων ἀπέχεσθαι διὰ πολλὰς ἱεράς τε καὶ φυσικὰς καὶ εἰς τὴν ψυχὴν ἀνηκούσας αἰτίας. καὶ ἄλλα τοιαῦτα διεθεσμοθέτησε τούτοις ὅμοια, καὶ διὰ τῆς τροφῆς ἀρχόμενος εἰς ἀρετὴν ὁδηγεῖν τοὺς ἀνθρώπους.