Iamblikhos · Pythagorasçı Yaşam Üzerine
20. Bölüm
20.94XBir adayı sınava alırken önce ağzını sıkı tutup tutamadığına bakardı —bu deyimi kullanırdı—; öğrendikleri sırada duydukları şeyleri susarak saklayabiliyorlar mı diye gözlerdi. Sonra utanma duyguları olup olmadığına bakardı; susmaya konuşmaktan daha çok önem verirdi. Başka her şeyi de incelerdi: Bir hâlin ya da arzunun etkisine kendilerine hâkim olamadan kapılıyorlar mı? Bu gibi şeyleri her zaman titizlikle gözetirdi: öfke karşısında nasıl olduklarını, arzu karşısında nasıl olduklarını, kavgacı mı yoksa şöhret düşkünü mü olduklarını, çekişmeye ve dostluğa nasıl yaklaştıklarını. Her şeyi dikkatle gözden geçirdiğinde iyi huylarla donanmış görünürlerse, bu kez öğrenme yatkınlıklarına ve hafızalarına bakardı: Önce söylenenleri çabuk ve açık bir biçimde izleyebiliyorlar mı; sonra öğretilen şeylere karşı içlerinde bir sevgi ve bir itidal var mı?
Πρῶτον μὲν οὖν ἐν τῷ λαμβάνειν τὴν διάπειραν ἐσκόπει εἰ δύνανται ἐχεμυθεῖν· τούτῳ γὰρ δὴ καὶ ἐχρῆτο τῷ ὀνόματι· καὶ καθεώρα εἰ μανθάνοντες ὅσα ἂν ἀκούσωσιν οἷοί τέ εἰσι σιωπᾶν καὶ διαφυλάττειν· ἔπειτα εἰ εἰσὶν αἰδήμονες, ἐποιεῖτό τε πλείονα σπουδὴν τοῦ σιωπᾶν ἤπερ τοῦ λαλεῖν. ἐσκόπει δὲ καὶ τὰ ἄλλα πάντα, μὴ ἄρα πρὸς πάθος ἢ ἐπιθυμίαν ἀκρατήτως ἐπτόηνται, οὐ παρέργως τὰ τοιαῦτα ἀεὶ ἐπιβλέπων, οἷον πῶς πρὸς ὀργὴν ἔχουσιν ἢ πῶς πρὸς ἐπιθυμίαν, ἢ εἰ φιλόνεικοί εἰσιν ἢ φιλότιμοι, ἢ πῶς πρὸς φιλονεικίαν ἔχουσιν ἢ πῶς πρὸς φιλίαν. εἰ δὲ πάντα ἀκριβῶς αὐτῷ ἐπιβλέποντι ἐξηρτυμένοι ἐφαίνοντο τοῖς ἀγαθοῖς ἤθεσι, τότε περὶ εὐμαθείας καὶ μνήμης ἐσκόπει· πρῶτον μὲν εἰ δύνανται ταχέως καὶ σαφῶς παρακολουθεῖν τοῖς λεγομένοις· ἔπειτα εἰ παρέπεταί τις αὐτοῖς ἀγάπησις καὶ σωφροσύνη πρὸς τὰ διδασκόμενα.
20.95Çünkü tabiatlarının uysallaşmaya ne kadar yatkın olduğunu araştırırdı; buna "düzene koyma" (katartysis) derdi. Yabanîliği böyle bir yaşayışın düşmanı sayardı; çünkü yabanîliğin peşinden utanmazlık, arsızlık, ölçüsüzlük, yersiz davranış, öğrenme güçlüğü, başıbozukluk, onursuzluk ve bunlara bağlı başka şeyler gelir; yumuşaklığın ve uysallığın peşinden ise bunların zıtları gelir. Sınama sırasında bu gibi şeyleri gözetir ve öğrencilerini bunlara alıştırırdı. Kendi bilgeliğinin nimetlerine uyanları kabul eder ve onları böylece epistēmēlere yükseltmeye çalışırdı; uyumsuz birini görürse onu yabancı, el biri gibi kovardı.
ἐπεσκόπει γὰρ πῶς ἔχουσι φύσεως πρὸς ἡμέρωσιν, ἐκάλει δὲ τοῦτο κατάρτυσιν. πολέμιον δὲ ἡγεῖτο τὴν ἀγριότητα πρὸς τοιαύτην διαγωγήν· ἀκολουθεῖν γὰρ ἀγριότητι ἀναίδειαν, ἀναισχυντίαν, ἀκολασίαν, ἀκαιρίαν, δυσμάθειαν, ἀναρχίαν, ἀτιμίαν καὶ τὰ ἀκόλουθα· πραότητι δὲ καὶ ἡμερότητι τὰ ἐναντία. ἐν μὲν οὖν τῇ διαπείρᾳ τοιαῦτα ἐπεσκόπει καὶ πρὸς ταῦτα ἤσκει τοὺς μανθάνοντας, τούς τε ἁρμόζοντας τοῖς ἀγαθοῖς τῆς παρ’ ἑαυτῷ σοφίας ἐνέκρινε καὶ οὕτως ἐπὶ τὰς ἐπιστήμας ἀνάγειν ἐπειρᾶτο· εἰ δὲ ἀνάρμοστον κατίδοι τινά, ὥσπερ ἀλλόφυλόν τινα καὶ ὀθνεῖον ἀπήλαυνε.