Iamblikhos · Pythagorasçı Yaşam Üzerine
15. Bölüm
15.64İnsanlara gösterilecek ilk özenin his yoluyla yapılan özen olduğunu düşünüyordu: İnsan güzel şekiller ve biçimler görmeli, güzel ritimler ve ezgiler duymalıdır. Bu yüzden müzikle terbiyeyi ilk sıraya koydu ve bunu bazı ezgiler ve ritimlerle yaptı. Bunlarla insanların karakterleri ve duyguları iyileşiyor, psykhē güçlerinin ahengi başlangıçta olduğu gibi yeniden kuruluyordu; beden ve psykhē hastalıklarını yatıştırmanın ve iyileştirmenin yollarını da o buldu. Zeus hakkı için, bütün bunlardan daha çok anılmaya değer olanı şudur: Öğrencileri için "düzenlemeler", "uyumlar" ve "dokunuşlar" denen şeyleri tertip eder, bunun için diatonik, kromatik ve enarmonik bazı ezgilerin karışımlarını tanrısal bir ustalıkla hazırlardı. Psykhēde yeni yeni ve akılsızca oluşup filizlenen duyguları —acıları, öfkeleri, merhametleri, yersiz kıskançlıkları ve korkuları, her türlü arzuyu, thymos kabarmalarını, istekleri, gevşeklikleri, uyuşuklukları ve taşkınlıkları— bu karışımlarla kolayca zıtlarına çevirir; her birini, kurtarıcı karışık ilaçlar gibi uygun ezgilerle aretēye doğru düzeltirdi.
Ἡγούμενος δὲ πρώτην εἶναι τοῖς ἀνθρώποις τὴν δι’ αἰσθήσεως προσφερομένην ἐπιμέλειαν, εἴ τις καλὰ μὲν ὁρῴη καὶ σχήματα καὶ εἴδη, καλῶν δὲ ἀκούοι ῥυθμῶν καὶ μελῶν, τὴν διὰ μουσικῆς παίδευσιν πρώτην κατεστήσατο διά τε μελῶν τινῶν καὶ ῥυθμῶν, ἀφ’ ὧν τρόπων τε καὶ παθῶν ἀνθρωπίνων ἰάσεις ἐγίγνοντο ἁρμονίαι τε τῶν τῆς ψυχῆς δυνάμεων, ὥσπερ εἶχον ἐξ ἀρχῆς, συνήγοντο, σωματικῶν τε καὶ ψυχικῶν νοσημάτων καταστολαὶ καὶ ἀφυγιασμοὶ ὑπ’ αὐτοῦ ἐπενοοῦντο. καὶ νὴ Δία τὸ ὑπὲρ πάντα ταῦτα λόγου ἄξιον, ὅτι τοῖς μὲν γνωρίμοις τὰς λεγομένας ἐξαρτύσεις τε (καὶ συναρμογὰς) καὶ ἐπαφὰς συνέταττε καὶ συνηρμόζετο, δαιμονίως μηχανώμενος κεράσματά τινων μελῶν διατονικῶν τε καὶ χρωματικῶν καὶ ἐναρμονίων, δι’ ὧν ῥᾳδίως εἰς τὰ ἐναντία περιέτρεπον καὶ περιῆγον τὰ τῆς ψυχῆς πάθη νέον ἐν αὐτοῖς ἀλόγως συνιστάμενα καὶ ὑποφυόμενα, λύπας καὶ ὀργὰς καὶ ἐλέους καὶ ζήλους ἀτόπους καὶ φόβους, ἐπιθυμίας τε παντοίας καὶ θυμοὺς καὶ ὀρέξεις καὶ χαυνώσεις καὶ ὑπτιότητας καὶ σφοδρότητας, ἐπανορθούμενος πρὸς ἀρετὴν τούτων ἕκαστον διὰ τῶν προσηκόντων μελῶν ὡς διά τινων σωτηρίων συγκεκραμένων φαρμάκων.
15.65Öğrencileri akşam uykuya çekilirken onları günün karışıklıklarından ve kulaklarında çınlayan gürültülerden kurtarır, çalkalanmış düşünme güçlerini arındırır, uykularını sakin, güzel düşlü, hatta kehanet dolu kılardı. Yataktan kalktıklarında da onları gecenin ağırlığından, gevşekliğinden ve uyuşukluğundan, yalnız lirle ya da yalnız sesle, sade bir karışımla icra edilen kendine özgü bazı şarkılar ve nağmelerle kurtarırdı. Kendisi için ise bunu çalgılarla ya da gırtlağıyla düzenleyip sağlamazdı. Söze gelmez ve kavranması zor bir tanrısallıktan yararlanarak kulaklarını dikkatle evrenin yücelerdeki uyumlarına verir, nousunu onlara dayardı. Gösterdiğine göre, kürelerin ve onlarla birlikte dönen yıldızların bütün evreni kuşatan ahengini ve uyumlu ezgisini yalnız kendisi duyar ve anlardı. Bu ahenk ölümlülerin ezgilerinden daha dolgun ve daha yoğun bir ezgi çıkarır; çünkü birbirine benzemeyen, çeşit çeşit farklı uğultulardan, hızlardan, büyüklüklerden ve konumlardan doğar. Bunlar birbirlerine son derece müzikal bir oranla düzenlendiği için, hem çok ahenkli hem de çeşitliliği içinde son derece güzel bir hareket ve dönüş ortaya çıkar.
ἐπί τε ὕπνον ἑσπέρας τρεπομένων τῶν ὁμιλητῶν ἀπήλλαττε μὲν αὐτοὺς τῶν ἡμερινῶν ταραχῶν καὶ περιηχημάτων, διεκάθαιρέ τε συγκεκλυδασμένον τὸ νοητικόν, ἡσύχους τε καὶ εὐονείρους, ἔτι δὲ μαντικοὺς τοὺς ὕπνους αὐτοῖς ἀπειργάζετο· ἀπό τε τῆς εὐνῆς πάλιν ἀνισταμένων τοῦ νυκτερινοῦ κάρου καὶ τῆς ἐκλύσεως καὶ τῆς νωχελίας αὐτοὺς ἀπήλλασσε διά τινων ἰδιοτρόπων ᾀσμάτων καὶ μελισμάτων ψιλῇ τῇ κράσει διὰ λύρας ἢ καὶ φωνῆς συντελουμένων. ἑαυτῷ δὲ οὐκέθ’ ὁμοίως δι’ ὀργάνων ἢ καὶ ἀρτηρίας τὸ τοιοῦτον ὁ ἀνὴρ συνέταττε καὶ ἐπόριζεν, ἀλλὰ ἀρρήτῳ τινὶ καὶ δυσεπινοήτῳ θειότητι χρώμενος ἐνητένιζε τὰς ἀκοὰς καὶ τὸν νοῦν ἐνήρειδε ταῖς μεταρσίαις τοῦ κόσμου συμφωνίαις, ἐπακούων, ὡς ἐνέφαινε, μόνος αὐτὸς καὶ συνιεὶς τῆς καθολικῆς τῶν σφαιρῶν καὶ τῶν κατ’ αὐτὰς κινουμένων ἀστέρων ἁρμονίας τε καὶ συνῳδίας, πληρέστερόν τι τῶν θνητῶν καὶ κατακορέστερον μέλος φθεγγομένης διὰ τὴν ἐξ ἀνομοίων μὲν καὶ ποικίλως διαφερόντων ῥοιζημάτων, ταχῶν δὲ καὶ μεγεθῶν καὶ ἐποχήσεων ἐν λόγῳ δή τινι πρὸς ἄλληλα μουσικωτάτῳ διατεταγμένων, κίνησιν καὶ περιπόλησιν εὐμελεστάτην ἅμα καὶ ποικίλως περικαλλεστάτην ἀποτελουμένην.
15.66Bu ezgiyle beslenerek nousunun logosunu düzene sokar ve deyim yerindeyse onu çalıştırırdı; öğrencilerine de bunların bazı suretlerini, çalgılarla ve yalnız gırtlağıyla elden geldiğince taklit ederek sunmayı tasarladı. Çünkü yeryüzündeki herkes arasında evrenin seslerini anlayıp duyabilenin yalnız kendisi olduğunu düşünüyordu; tabiatın kaynağından ve kökünden bir şey öğrenmeye, kavramaya ve gökteki varlıklara özlem ve taklit yoluyla benzemeye kendini layık görüyordu, çünkü kendisini dünyaya getiren daimōn yalnız onu bu kadar başarılı bir donanımla yaratmıştı. Öbür insanlar içinse ona bakmalarının, onun armağanı olan suretlerden ve örneklerden yararlanıp düzelmelerinin yeterli olduğunu düşünüyordu; çünkü onlar ilk ve saf ilk örnekleri
ἀφ’ ἧς ἀρδόμενος ὥσπερ καὶ τὸν τοῦ νοῦ λόγον εὐτακτούμενος καὶ ὡς εἰπεῖν σωμασκούμενος εἰκόνας τινὰς τούτων ἐπενόει παρέχειν τοῖς ὁμιληταῖς ὡς δυνατὸν μάλιστα διά τε ὀργάνων καὶ διὰ ψιλῆς τῆς ἀρτηρίας ἐκμιμούμενος. ἑαυτῷ μὲν γὰρ μόνῳ τῶν ἐπὶ γῆς ἁπάντων συνετὰ καὶ ἐπήκοα τὰ κοσμικὰ φθέγματα ἐνόμιζε καὶ ἀπ’ αὐτῆς τῆς φυσικῆς πηγῆς τε καὶ ῥίζης ἄξιον ἑαυτὸν ἡγεῖτο διδάσκεσθαί τι καὶ ἐκμανθάνειν καὶ ἐξομοιοῦσθαι κατ’ ἔφεσιν καὶ ἀπομίμησιν τοῖς οὐρανίοις, ὡς ἂν οὕτως ἐπιτυχῶς πρὸς τοῦ φύσαντος αὐτὸν δαιμονίου μόνον διωργανωμένον· ἀγαπητὸν δὲ τοῖς ἄλλοις ἀνθρώποις ὑπελάμβανεν εἰς αὐτὸν ἀφορῶσι καὶ τὰ παρ’ αὐτοῦ χαριστήρια δι’ εἰκόνων τε καὶ ὑποδειγμάτων ὠφελεῖσθαι καὶ διορθοῦσθαι, μὴ δυναμένοις τῶν πρώτων καὶ εἰλικρινῶν ἀρχετύπων
15.67gerçekten kavrayamazlardı. Tıpkı ışınlarının aşırı parlaklığı yüzünden güneşe dikkatle bakamayanlara güneş tutulmalarını derin bir su birikintisinde, erimiş ziftte ya da kara parlak bir aynada göstermeyi düşündüğümüz gibi: Gözlerinin zayıflığını esirgeriz ve daha zayıf da olsa onlar için ona denk düşen bir kavrayış yolu buluruz; onlar da bununla yetinirler. Empedokles de onu ve onun, öbürlerinden üstün, seçkin ve tanrı vergisi donanımını şu dizelerle ima ediyor görünür:
Onların arasında olağanüstü bilgili bir adam vardı,
zihin hazinelerinin en büyüğünü edinmişti,
her türlü bilge işte en usta olan oydu;
çünkü bütün zihnini germeye koyuldu mu
var olan her şeyin her birini kolayca görürdü,
on, hatta yirmi insan ömrü boyunca olanları.
"Olağanüstü", "var olan her şeyin her birini görürdü", "zihin hazinesi" ve benzeri sözler, onun görmede, işitmede ve düşünmede öbürlerinden ayrılan seçkin ve daha keskin donanımını en iyi anlatan sözlerdir.
ὡς ἀληθῶς ἀντιλαμβάνεσθαι· καθάπερ ἀμέλει καὶ τοῖς οὐχ οἵοις τε ἀτενὲς ἐνορᾶν τῷ ἡλίῳ διὰ τὴν τῶν ἀκτίνων ὑπερφέγγειαν ἐν βαθείᾳ συστάσει ὕδατος ἢ καὶ διὰ τετηκυίας πίσσης ἢ κατόπτρου τινὸς μελαναυγοῦς δεικνύειν ἐπινοοῦμεν τὰς ἐκλείψεις, φειδόμενοι τῆς τῶν ὄψεων ἀσθενείας αὐτῶν καὶ ἀντίρροπόν τινα κατάληψιν αὐτοῖς τὸ τοιοῦτον ἀγαπῶσιν, εἰ καὶ ἀνειμενωτέραν μηχανώμενοι. τοῦτο φαίνεται καὶ Ἐμπεδοκλῆς περὶ αὐτοῦ αἰνίττεσθαι καὶ τῆς ἐξαιρέτου καὶ θεοδωρήτου περὶ αὐτὸν ὑπὲρ τοὺς ἄλλους διοργανώσεως, ἐν οἷς φησίν· ἦν δέ τις ἐν κείνοισιν ἀνὴρ περιώσια εἰδώς, ὃς δὴ μήκιστον πραπίδων ἐκτήσατο πλοῦτον, παντοίων τε μάλιστα σοφῶν ἐπιήρανος ἔργων· ὁππότε γὰρ πάσῃσιν ὀρέξαιτο πραπίδεσσι, ῥεῖά γε τῶν ὄντων πάντων λεύσσεσκεν ἕκαστα, καί τε δέκ’ ἀνθρώπων καί τ’ εἴκοσιν αἰώνεσσι. τὸ γὰρ περιώσια καὶ τῶν ὄντων πάντων λεύσσεσκεν ἕκαστα καὶ πραπίδων πλοῦτον καὶ τὰ ἐοικότα ἐμφαντικὰ μάλιστα τῆς ἐξαιρέτου καὶ ἀκριβεστέρας παρὰ τοὺς ἄλλους διοργανώσεως [ἦν] ἔν τε τῷ ὁρᾶν καὶ τῷ ἀκούειν καὶ τῷ νοεῖν.