2. Bölüm
2Şimdi bize göre ilk olan şeylerden başlayalım. Bunlar herkesin açıkça gördüğü şeylerdir; aretēnin özünü henüz önceden kavramamış olsalar da, onun hakkındaki ortak kavramlar doğrultusunda, çoğunluğun bildiği ve var olan şeylerin apaçık örneklerine benzetilmiş bazı özdeyişlerle şevkimizi uyandırırlar. Bunlar aşağı yukarı şöyledir:
Gözlerle görenlerin gözlerin aretēsi sayesinde iyi gördüğünü söylediğimiz gibi, psykhēyle yaşayan bizlerin de psykhēnin aretēsi sayesinde iyi yaşadığımızı söylemeliyiz. Altına pas işlemeyeceğine nasıl inanıyorsak, aretēye de ayıbın dokunmayacağına inanmalıyız. Psykhēnin hiçbir alçakça küstahlığına teslim olmamak için, dokunulmaz bir sığınak tapınağına sığınır gibi aretēye koşmalıyız. [Hayatı paylaşmak ve kalıcılık üzerine.] Aretēye itidalli bir eşe güvenir gibi güvenmeli, talihe ise kararsız bir sevgiliye güvenir gibi güvenmeliyiz. Yoksullukla birlikte aretēyi kötülükle birlikte zenginlikten, sağlıkla birlikte az yemeyi hastalıkla birlikte çok yemekten daha iyi saymalıyız. Bedeni kötü durumda olana yiyecek bolluğu, psykhēsi kötü durumda olana mal bolluğu en zararlı şeydir. Deliye kılıç vermek de kötü bir adama güç vermek de aynı ölçüde tehlikelidir. İçi irinle dolu birinin dağlanması olduğu gibi kalmasından nasıl daha iyiyse, kötü adamın ölmesi de yaşamasından daha iyidir. Bilgeliğe dair teorik bilgilerin tadını, ambrosianın ve nektarın tadı gibi elden geldiğince çıkarmalıyız; çünkü onlardan gelen haz saftır ve tanrısal olan, bizi yüce gönüllü kılmaya güç yetirir; bizi ölümsüz kılmasa bile ölümsüz şeyleri bilen kimseler kılar. Hislerin keskinliği arzu edilecek bir şeyse, phronēsis daha da çok çaba gösterilecek bir şeydir; çünkü o, içimizdeki pratik nousun bir tür his keskinliği gibidir. Birincisi sayesinde başımıza gelenlerde yanlış algılamayız, ikincisi sayesinde yaptığımız işlerde yanlış hesap yapmayız. İçimizdeki nousu her türlü kötülükten bir lekeden arındırır gibi arındırırsak tanrıya da gerektiği gibi saygı göstermiş oluruz. Tapınağı adaklarla, psykhēyi derslerle süslemeliyiz. Büyük gizemlerden önce küçükleri nasıl aktarmak gerekiyorsa, felsefeden önce de terbiyeyi aktarmak gerekir. Toprağın ürünü yılda bir kez, felsefenin ürünü ise mevsimin her anında verilir. En iyi toprağa sahip olan kişinin toprağına özellikle özen göstermesi gerektiği gibi, psykhēye de, tabiatına layık ürünü versin diye özen gösterilmelidir.
Apaçık şeylerden alınmış bu türden özdeyiş biçiminde benzetmeler sunan biri, herkesi ortaklaşa felsefeye teşvik edebilir.
II. Ἀρξώμεθα δὲ τὸ λοιπὸν ἀπὸ τῶν ὡς πρὸς ἡμᾶς πρώτων. ἔστι δὴ τὰ ἐναργῆ ταῦτα καὶ φαινόμενα πᾶσι καὶ μηδέπω προειληφότα τὴν οὐσίαν τῆς ἀρετῆς, κατὰ δὲ τὰς κοινὰς ἐννοίας περὶ αὐτῆς ἀνεγείροντα ἡμῶν τὴν προθυμίαν κατά τινας γνωρίμους τοῖς πολλοῖς γνώμας, ἀπεικαζομένας πρὸς τὰ ἐναργῆ δείγματα τῶν ὄντων. ἔχουσι δὲ αὗται ὧδέ πως· Ψυχῇ ζῶντας ἡμᾶς τῇ ταύτης ἀρετῇ ῥητέον εὖ ζῆν, ὡς ὀφθαλμοῖς ὁρῶντας τῇ τούτων ἀρετῇ καλῶς ὁρᾶν. οὔτε χρυσοῦ νομιστέον ἰόν, οὔτʼ ἀρετῆς αἶσχος ἅπτεσθαι. καθάπερ εἰς ἄσυλον τέμενος τὴν ἀρετὴν ὁρμητέον, ὅπως πρὸς μηδεμίαν ἀγεννῆ ψυχῆς ὕβριν ὦμεν ἔκδοτοι. [περὶ κοινωνίας βίου καὶ παραμονῆς.] ἀρετῇ μὲν θαρσητέον ὡς σώφρονι γαμετῇ, τύχῃ δʼ ὡς ἀστάτῳ πιστευτέον ἑταίρᾳ. κρεῖττον μετὰ πενίας ἀρετὴν ὑποληπτέον ἢ πλοῦτον μετὰ κακίας, ὀλιγοσιτίαν μετὰ ὑγείας ἢ πολυφαγίαν μετὰ νόσου. βλαβερὰ μάλιστα τροφῆς μὲν ἀφθονία τῷ τὸ σῶμα, κτήσεως δὲ τῷ τὴν ψυχὴν διακειμένῳ κακῶς. καὶ ἐπισφαλὲς καὶ ὅμοιον μαινομένῳ δοῦναι μάχαιραν καὶ μοχηρῷ δύναμιν. καθάπερ τῷ ἐμπύῳ βέλτιον τὸ καίεσθαι τοῦ διαμένειν, καὶ τῷ μοχθηρῷ τὸ τεθνάναι τοῦ ζῆν. τῶν κατὰ σοφίαν θεωρημάτων ἀπολαυστέον ἐφόσον οἷόν τε, καθάπερ ἀμβροσίας καὶ νέκταρος· ἀκήρατόν τε γὰρ τὸ ἀπʼ αὐτῶν ἡδὺ καὶ τὸ θεῖον τὸ μεγαλόψυχον δύναται [τε] ποιεῖν, καὶ εἰ μὴ ἀδίους, ἀιδίων γε ἐπιστήμονας. εἰ εὐκτὸν ἡ εὐαισθησία, μᾶλλον σπουδαστὸν ἡ φρόνησις· ἔστι γὰρ τοῦ ἐν ἡμῖν πρακτικοῦ νοῦ οἱονεί τις εὐαισθησία· διʼ ἣν μὲν γὰρ ἐν οἷς πάσχομεν οὐ παραισθανόμεθα, διʼ ἣν δὲ ἐν οἷς πράττομεν οὐ παραλογιζόμεθα. καὶ τὸν θεὸν σεβόμεθα κατὰ τρόπον, εἰ τὸν ἐν ἡμῖν νοῦν παρασκευάσαιμεν πάσης κακίας ὥσπερ τινὸς κηλῖδος καθαρόν. κοσμητέον ἱερὸν μὲν ἀναθήμασι, τὴν δὲ ψυχὴν μαθήμασιν. ὡς πρὸ τῶν μεγάλων μυστηρίων τὸ μικρὰ παραδοτέον, καὶ πρὸ φιλοσοφίας παιδείαν. ὁ μὲν τῆς γῆς καρπὸς διʼ ἐνιαυτοῦ, καθʼ ἕκαστον δὲ ὥρας μόριον ὁ ⟨τῆς⟩ φιλοσοφίας ἀποδίδοται. καθάπερ χώρας μάλιστα ἐπιμελητέον τῷ τῆς ἀρίστης ἐπιτυχόντι, καὶ ψυχῆς, ὅπως τῆς φύσεως ἄξιον ἐνέγκηται τὸν καρπόν. Τοιαῦτα ἄν τις ἀπὸ τῶν ἐναργῶν γνωμικὰ ὁμοιώματα παρατιθέμενος κοινῶς ἂν εἰς φιλοσοφίαν προτρέψειεν.