İçeriğe geç
Felsefeye Teşvik

Iamblikhos · Felsefeye Teşvik

18. Bölüm

18Buna yakın bir başka yaklaşım da, bedende açıkça görülen şeylerden kıyas yoluyla psykhēnin kötülüklerine ve iyiliklerine geçer. Bu yaklaşım bizi kötülüklerden ayırır, prohairesimizi çirkin şeylere yabancılaştırır; iyiliklere bütün gücümüzle sarılmamızı öğütler, düşüncemizi her bakımdan güzel şeylere yakınlaştırır. Örneğin bedenin hâlleri ve hastalıkları kaçınılacak şeylerse, psykhēninkiler elbette çok daha önce kaçınılacak şeylerdir. Bedenin hastalığı hayatımızı yaşanmaz kılıyorsa, psykhēnin hastalığı olan adaletsizlik de ona sahip olan için elbette çok daha önce dayanılmaz bir şeydir. Ölçüsüz bir hâlde bulunan beden psykhēmizin yetkinliğini mahvediyorsa, onunla yaşadığımız şey uyumsuz olduğunda ve kendisiyle çatıştığında doğru biçimde yaşamak mümkün değildir.

Aynı yolla öteki tarafa da geçelim. Bedenlerimiz düzene ve tertibe kavuştuğunda iyi, düzensizliğe düştüğünde kötü olduğu gibi, psykhē de düzensizliğe düşerse kötü, bir düzene ve tertibe kavuşursa iyi olacaktır. Bedende düzen ve tertipten doğan şeyin adı sağlık ve güçtür. Psykhēde düzen ve tertipten doğan şeye ise kanuna uygunluk ve kanun adı verilir. Bedenin düzenlerine, bedende sağlığı ve bedenin öteki aretēsini doğurdukları için "sağlıklı" adını verdiğimiz gibi, psykhēnin tertiplerine de kanun denir; insanlar kanuna uygun ve düzenli kimseler de bunlardan olur. Bunlar da adalet ve itidaldir. O hâlde kendi psykhēlerine önem verenler bunlara bakarak psykhēlere söyleyecekleri sözleri ve bütün eylemlerini yöneltecekler; bir şey bağışlayacaklarsa bağışlayacak, bir şeyi alıkoyacaklarsa alıkoyacaklar; aklı hep şunda olacak: psykhēlerinde adalet doğsun, adaletsizlik gitsin; itidal yerleşsin, ölçüsüzlük gitsin; öteki aretē yerleşsin, kötülük çıkıp gitsin.

Hasta ve kötü durumdaki bir bedene, ona hiçbir faydası olmayacak, hatta doğru hesapla bakılırsa tersine daha az faydası olacak bol ve en lezzetli yiyecekler, içecekler ya da başka herhangi bir şey vermenin ne yararı var? — Öyledir. — Çünkü sanırım insanın kötü bir bedenle yaşaması kârlı değildir; zira böylece zorunlu olarak kötü de yaşar. O hâlde hekimler sağlıklı birinin arzularını doyurmasına, örneğin acıkınca dilediği kadar yemesine ya da susayınca içmesine çoğu zaman izin verirler; hasta birinin ise arzuladığı şeylerle dolmasına neredeyse hiçbir zaman izin vermezler. Psykhē konusunda da durum aynıdır. Psykhē akılsız, ölçüsüz, adaletsiz ve dinsiz olduğu için kötü olduğu sürece, onu arzularından alıkoymak ve onlara izin vermemek, ancak onu daha iyi yapacak şeyleri yapmasına izin vermek gerekir. Çünkü psykhēnin kendisi için daha iyi olan budur. Arzuladığı şeylerden alıkoymak da onu dizginlemektir. Demek ki dizginlenmek psykhē için, çoğunluğun sandığı gibi ölçüsüzlükten daha iyidir; ölçülü ve düzenli olmak da ölçüsüz ve düzensiz olmaktan üstündür. Dolayısıyla adaleti ve itidali, zıttı olan melekelere tercih ederek her ne pahasına olursa olsun uygulamalıyız. Bu konu bizim için böyle olsun.

18

ΧVIII. Ταύτῃ δʼ ἐστὶ συγγενὴς καὶ ἄλλη ἔφοδος ἡ κατʼ ἀναλογίαν ἀπὸ τῶν ἐν τῷ σώματι φαινομένων ἐναργῶν ἐπὶ τὰ τῆς ψυχῆς μεταβαίνουσα κακά τε καὶ ἀγαθά, καὶ τῶν μὲν κακῶν χωρίζουσα καὶ πρὸς τὰ αἰσχρὰ ἀλλοτριοῦσα τὴν προαίρεσιν ἡμῶν, τῶν δὲ ἀγαθῶν ἀντιλαμβάνεσθαι παντὶ σθένει παρακελευομένη, καὶ πρὸς τὰ καλὰ οἰκειοῦσα ἡμῶν τὴν διάνοιαν ἐξ ἅπαντος τρόπου. οἷον εἰ τὰ πάθη τοῦ σώματος φευκτὰ καὶ τὰ νοσήματα, πολὺ δήπου πρότερον τὰ τῆς ψυχῆς, καὶ εἰ ἡ νόσος τοῦ σώματος οὐ βιωτὸν ἡμῖν τὸν βίοτον ἀπεργάζεται, πολὺ δήπου πρότερον ἡ ἀδικία νόσος οὖσα τῆς ψυχῆς ἀφόρητόν ἐστι τῷ ἔχοντι, καὶ εἰ τὸ σῶμα ἀσυμμέτρως διακείμενον ἀπόλλυσιν ἡμῶν τὴν τελειότητα τῆς ψυχῆς, ὅταν ἐκεῖνο, ᾧ ζῶμεν, πλημμελῶς ἔχῃ καὶ στασιάζῃ πρὸς ἑαυτό, οὐκ ἔνεστιν ὀρθῶς διαβιῶναι. μετίωμεν δὴ καὶ ἐπὶ θάτερα κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον. ὥσπερ γὰρ τάξεως καὶ κόσμου τὰ ἡμέτερα σώματα τυχόντα χρηστὰ ἂν εἴη, ἀταξίας δὲ μοχθηρά, οὕτως καὶ ἡ ψυχὴ ἀταξίας μὲν τυχοῦσα ἔσται πονηρά, χρηστὴ δὲ ἡ τάξεώς τινος καὶ κόσμου ἐπιλαβοῦσα. ἐπὶ μὲν οὖν τῷ σώματι ὄνομά ἐστι τῷ ἐκ τῆς τάξεώς τε καὶ τοῦ κόσμου γιγνομένῳ ὑγεία, ἰσχύς· ἐπὶ δὲ αὖ τῷ ἐν τῇ ψυχῇ ἐγγιγνομένῳ ἐκ τῆς τάξεως καὶ τοῦ κόσμου νόμιμόν τε καὶ νόμος ὄνομα κεῖται. ὥσπερ γὰρ ἐπὶ ταῖς τοῦ σώματος τάξεσι τὸ ὑγιεινὸν ἀποδίδομεν, ἐξ οὗ ἐν αὐτῷ ὑγίεια γίγνεται καὶ ἄλλη ἀρετὴ τοῦ σώματος, οὕτως ἐπὶ ταῖς τῆς ψυχῆς κοσμήσεσιν ὁ νόμος λέγεται, ὅθεν καὶ νόμιμοι γίγνονται καὶ κόσμιοι· ταῦτα δʼ ἐστὶ δικαιοσύνη τε καὶ σωφροσύνη. οὐκοῦν ἐκεῖνοι οἷς τι μέλει τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς πρὸς ταῦτα βλέποντες καὶ τοὺς λόγους προσοίσουσι ταῖς ψυχαῖς, οὓς ἂν λέγωσι, καὶ τὰς πράξεις ἁπάσας, καὶ δῶρον ἐάν τι διδῶσι, δώσουσι, καὶ ἐάν τι ἀφαιρῶνται, ἀφαιρήσονται, πρὸς τοῦτο ἀεὶ τὸν νοῦν ἔχοντες, ὅπως ἂν αὐτῶν δικαιοσύνη μὲν ἐν ταῖς ψυχαῖς γίγνηται, ἀδικία δὲ ἀπαλλάττηται, καὶ σωφροσύνη μὲν ἐγγίγνηται, ἀκολασία δὲ ἀπαλλάττηται, καὶ ἡ ἄλλη ἀρετὴ ἐγγίγνηται, κακία δὲ ἀπίῃ. τί γὰρ ὄφελος σώματί γε κάμνοντι καὶ μοχθηρῶς διακειμένῳ ἢ σιτία πολλὰ διδόναι καὶ τὰ ἥδιστα ἢ ποτὰ ἢ ἄλλο ὁτιοῦν, ὅ μὴ ὀνήσει αὐτὸν ἔσθʼ ὅ τι πλέον ἢ τοὐναντίον, κατά γε τὸν δίκαιον λόγον, καὶ ἔλαττον; ἔστι ταῦτα. οὐ γὰρ οἶμαι λυσιτελεῖν μετὰ μοχθηρίας σώματος ζῆν ἀνθρώπῳ· ἀνάγκη γὰρ οὕτως καὶ ζῆν μοχθηρῶς. οὐκοῦν καὶ τὰς ἐπιθυμίας ἀποπιμπλάναι, οἷον πεινῶντα φαγεῖν ὅσον βούλεται ἢ διψῶντα πιεῖν, ὑγιαίνοντα μὲν ἐῶσιν οἱ ἰατροὶ ὡς τὰ πολλά, κάμνοντα δὲ ὡς ἔπος εἰπεῖν οὐδέποτε ἐῶσιν ἐμπίπλασθαι ὧν ἐπιθυμεῖ. ἀλλὰ μὴν καὶ περὶ ψυχὴν ὁ αὐτὸς τρόπος· ἕως μὲν ἂν πονηρὰ ᾖ, ἀνόητός τε οὖσα καὶ ἀκόλαστος καὶ ἄδικος καὶ ἀνόσιος, εἴργειν αὐτὴν δεῖ τῶν ἐπιθυμιῶν καὶ μὴ ἐπιτρέπειν, ἀλλʼ αὐτὰ ποιεῖν ἃ ἂν ποιῶν βελτίων ἔσται. οὐ γάρ που αὐτῇ ἄμεινον τῇ ψυχῇ. οὐκοῦν τὸ εἴργειν ἐστὶν ἀφʼ ὧν ἐπιθυμεῖ κολάζειν. τὸ κολάζεσθαι ἄρα τῇ ψυχῇ ἄμεινόν ἐστιν ἢ ἀκολασία, ὥσπερ οἱ πολλοὶ οἴονται, καὶ τὸ κόσμιον εἶναι καὶ τεταγμένον προέχει τοῦ ἀκοσμήτου τε καὶ ἀτάκτου, ὥστʼ ἐξ ἅπαντος τρόπου τὴν δικαιοσύνην καὶ σωφροσύνην ἀσκητέον πρὸ τῶν ἐναντίων ἕξεων. καὶ τοῦτο μὲν ἡμῖν οὕτως ἐχέτω.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…