İçeriğe geç
Felsefeye Teşvik

Iamblikhos · Felsefeye Teşvik

16. Bölüm

16Ayrıca bunlar doğruysa, bunlar hakkında şöyle bir şey düşünmek gerekir: terbiye, onu meslek edinen bazı kimselerin söylediği gibi bir şey değildir. Onlar, kör gözlere görme yerleştirir gibi, psykhēde bulunmayan epistēmēyi oraya yerleştirdiklerini söylerler. Oysa şimdiki söz gösteriyor ki herkesin psykhēsinde bu yeti ve herkesin onunla öğrendiği alet zaten vardır. Göz karanlıktan aydınlığa ancak bütün bedenle birlikte çevrilebiliyorsa, bu alet de bütün psykhēyle birlikte oluş âleminden çevrilmelidir; ta ki psykhē var olana ve var olanın en parlak kısmına bakmaya dayanabilir hâle gelinceye kadar. Bunun da iyi olduğunu söylüyoruz. O hâlde tam da bunun, yani bu çevirmenin, onun en kolay ve en etkili biçimde nasıl döndürüleceğinin bir tekhnēsi olabilir. Bu tekhnē ona görmeyi yerleştirmenin değildir; görmeye zaten sahip olan, ama doğru yöne dönmemiş ve bakması gereken yere bakmayan bir şey olarak, onun döndürülmesini sağlamak gerekir.

Psykhēnin aretēleri denen öteki aretēler bedeninkilere oldukça yakın görünüyor (çünkü gerçekte önceden içinde bulunmazlar, sonradan alışkanlık ve alıştırmayla kazandırılırlar). Phronēsisle düşünme aretēsi ise, görünüşe göre, her şeyden çok daha tanrısal bir şeye aittir. Bu şey gücünü hiçbir zaman yitirmez; çevrildiği yöne göre yararlı ve faydalı ya da yararsız ve zararlı olur. Kötü ama bilge denen kimselerde, o küçük psykhēnin ne kadar keskin baktığını, yöneldiği şeyleri ne kadar iyi seçtiğini hiç fark etmedin mi? Görüşü kötü değildir, ama kötülüğe hizmet etmeye zorlanmıştır; öyle ki ne kadar keskin görürse o kadar çok kötülük yapar. Ama böyle bir tabiatın bu kısmı çocukluğundan itibaren budanıp, oluşa akraba olan ve oburluk, bu tür hazlar ve açgözlülükle ona yapışıp psykhēnin bakışını aşağıya çeviren kurşun ağırlıklar gibi şeylerden arındırılsaydı, bunlardan kurtulup hakiki şeylere çevrilseydi, aynı insanların aynı kısmı onları da, şimdi yöneldiği şeyleri gördüğü gibi en keskin biçimde görürdü.

Şimdi buraya geldiğimize göre, felsefenin işinin nasıl bir şey olduğu da görünüyor, ne kadar değerli olduğu da buradan apaçık anlaşılıyor. Çünkü oluşu psykhēden sıyırmak ve psykhēnin akıl yürütebilen fiilini arındırmak en çok ona yaraşır. O hâlde en iyi hayat tarzı, adaleti ve öteki aretēyi uygulayarak hem yaşamak hem ölmektir. Gerçekten mesut olmak istiyorsak bunun ardından gidelim.

16

XVI. Ἔτι τοίνυν, εἰ ταῦτα ἀληθῆ, δεῖ νοῆσαι περὶ αὐτῶν τοιόνδε τι, τὴν παιδείαν οὐχ οἷόν τινες ἐπαγγελλόμενοί φασιν εἶναι, τοιαύτην καὶ εἶναι. φασὶ δέ που οὐκ ἐνούσης ἐν τῇ ψυχῇ ἐπιστήμης ἐντιθέναι, οἷον τυφλοῖς ὀφθαλμοῖς ὄψιν ἐντιθέντες. ὁ δέ γε νῦν λόγος σημαίνει ταύτην τὴν ἐνοῦσαν ἑκάστῳ δύναμιν ἐν τῇ ψυχῇ καὶ τὸ ὄργανον ᾧ καταμανθάνει ἕκαστος, οἷον εἰ ὄμμα μὴ δυνατὸν ἦν ἄλλως ἢ ξὺν ὅλῳ τῷ σώματι στρέφειν πρὸς τὸ φανὸν ἐκ τοῦ σκοτώδους, οὕτως ξὺν ὅλῃ τῇ ψυχῇ ἐκ τοῦ γιγνομένου περιακτέον εἶναι, ἕως ἂν εἰς τὸ ὄν καὶ τοῦ ὄντος τὸ φανότατον δυνατὴ γένηται ἀνασχέσθαι θεωμένη· τοῦτο δʼ εἶναί φαμεν τἀγαθόν. τούτου τοίνυν αὐτοῦ τέχνη ἂν εἴη, τῆς περιαγωγῆς, τίνα τρόπον ὡς ῥᾷστά τε καὶ ἀνυσιμώτατα μεταστραφήσεται, οὐ τοῦ ἐμποιῆσαι αὐτῷ ⟨τὸ⟩ ὁρᾶν, ἀλλʼ ὡς ἔχοντι μὲν αὐτό, οὐκ ὀρθῶς δὲ τετραμμένῳ οὐδὲ βλέποντι οἷ ἔδει, τοῦτο δεῖ μηχανήσασθαι. αἱ μὲν τοίνυν ἄλλαι ἀρεταὶ καλούμεναι ψυχῆς κινδυνεύουσιν νεύουσιν ἐγγύς τι εἶναι τῶν τοῦ σώματος (τῷ ὄντι γὰρ οὐκ ἐνοῦσαι πρότερον ὕστερον ἐμποιεῖσθαι ἔθεσι καὶ ἀσκήσεσιν), ἡ δὲ τοῦ φρονῆσαι παντὸς μᾶλλον θειοτέρου τινὸς τυγχάνει, ὡς ἔοικεν, οὖσα, ὅ τὴν μὲν δύναμιν οὐδέποτε ἀπόλλυσιν, ὑπὸ δὲ τῆς περιαγωγῆς χρήσιμόν τε καὶ ὠφέλιμον καὶ ἄχρηστον αὖ καὶ βλαβερὸν γίγνεται. ἢ οὔπω ἐννενόηκας τῶν λεγομένων μὲν πονηρῶν, σοφῶν δέ, ὡς δριμὺ μὲν βλέπει τὸ ψυχάριον καὶ ὀξέως διορᾷ ταῦτα ἐφʼ ἃ τέτραπται, ὡς οὐ φαύλην ἔχον τὴν ὄψιν, κακίᾳ δὲ ἠναγκασμένον ὑπηρετεῖν, ὥστε ὅσῳ ἂν ὀξύτερον βλέπῃ, τοσούτῳ πλείω κακὰ ἐργαζόμενον; τοῦτο μέντοι τὸ τῆς τοιαύτης φύσεως εἰ ἐκ παιδὸς εὐθὺς κοπτόμενον περιεκόπη τὰς τῆς γενέσεως ξυγγενεῖς ὥσπερ μολυβδίδας, αἳ δὴ ἐδωδαῖς τε καὶ τοιούτων ἡδοναῖς τε καὶ λιχνείαις προσφυεῖς γιγνόμεναι περὶ τὰ κάτω στρέφουσι τὴν τῆς ψυχῆς ὄψιν, ὧν εἰ ἀπαλλαγὲν περιεστρέφετο εἰς τὰ ἀληθῆ, καὶ ἐκεῖνα ἂν τὸ αὐτὸ τοῦτο τῶν αὐτῶν ἀνθρώπων ὀξύτα⟨τα ἑώρα, ὥσ⟩περ καὶ ἐφʼ ἃ νῦν τέτραπται. Νῦν δὴ οὖν, ὁπότε ἐνταῦθα γεγόναμεν, καὶ τὸ τῆς φιλοσοφίας ἔργον ὁποῖόν ἐστι φαίνεται, καὶ ὥς ἐστι τίμιον αὐτόθεν ἐστὶ κατάδηλον. τὸ γὰρ περιαιρεῖν τὴν γένεσιν ἀπὸ τῆς ψυχῆς καὶ ἐκκαθαίρειν τὴν λογίζεσθαι δυναμένην αὐτῆς ἐνέργειαν μάλιστα αὐτῇ προσήκει. οὗτος οὖν ἄριστος τρόπος τοῦ βίου, τὴν δικαιοσύνην καὶ τὴν ἄλλην ἀρετὴν ἀσκοῦντας καὶ ζῆν καὶ τεθνάναι. τούτῳ οὖν ἑπώμεθα, εἰ βουλοίμεθα ὄντως εὐδαιμονήσειν.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…