İçeriğe geç
Felsefeye Teşvik

Iamblikhos · Felsefeye Teşvik

13. Bölüm

13Bu konuda felsefeye dair kavramlardan yola çıkarak da bir teşvikte bulunmak gerekiyorsa, haydi bunlardan da şöyle ilerleyelim. Felsefeyle doğru biçimde uğraşanların başkalarının gözünden kaçan bir yanı var gibi görünüyor: kendileri ölmekten ve ölü olmaktan başka hiçbir şeyle uğraşmazlar. Bu da pek yerindedir. Çünkü gerçek filozofların ölümü arzuladığı, ölümü hak ettiği ve hangi ölümü hak ettiği çoğunluğun gözünden kaçar. Ölüm, psykhēnin bedenden ayrılmasından başka bir şey değildir; ölü olmak da şudur: bedenin psykhēden ayrılıp kendi başına ayrı kalması, psykhēnin de bedenden ayrılıp kendi başına ayrı olması. Durum böyle olunca, filozof bir insanın yeme içme gibi haz denen şeylere, ya da aşk zevklerine heves etmemesi pek yerindedir. Böyle biri bedenle ilgili öteki özenleri de değerli saymaz; örneğin gösterişli giysiler ve ayakkabılar edinmeyi, bedeni süsleyen öteki şeyleri önemsemez, onlara katılmak için büyük bir zorunluluk olmadıkça onları hor görür. Genel olarak böyle birinin uğraşı bedenle ilgili değil, bedenden

13

XIII. Εἰ δὲ δεῖ καὶ ἀπὸ τῶν περὶ φιλοσοφίας ἐννοιῶν ποιήσασθαί τινα ἐπὶ τοῦτο παράκλησιν, ἴθι δὴ καὶ ἀπὸ τούτων ἐπέλθωμεν οὑτωσί. κινδυνεύουσιν ὅσοι τυγχάνουσιν ὀρθῶς ἁπτόμενοι φιλοσοφίας λεληθέναι τοὺς ἄλλους, ὅτι οὐδὲν ἄλλο αὐτοὶ ἐπιτηδεύουσιν ἢ ἀποθνῄσκειν τε καὶ τεθνάναι. καὶ μάλα εἰκότως. λέληθε γὰρ τοὺς πολλοὺς τε θανατῶσι καὶ ἄξιοί εἰσι θανάτου καὶ οἵου θανάτου οἱ ὡς ἀληθῶς φιλόσοφοι. θάνατος μὲν οὖν ἐστιν οὐκ ἄλλο τι ἢ ἡ τῆς ψυχῆς ἀπὸ τοῦ σώματος ἀπαλλαγή, καὶ ἔστι τοῦτο τὸ τεθνάναι, χωρὶς μὲν ἀπὸ τῆς ψυχῆς ἀπαλλαγὲν αὐτὸ καθʼ αὑτὸ τὸ σῶμα γεγονέναι, χωρὶς δὲ τὴν ψυχὴν τοῦ σώματος ἀπαλλαγεῖσαν αὐτὴν καθʼ αὐτὴν εἶναι. τούτου δὴ οὖν οὕτως ἔχοντος, εἰκότως δὴ οὐκ ἔστι φιλοσόφου ἀνδρὸς ἐσπουδακέναι περὶ τὰς ἡδονὰς καλουμένας τὰς τοιάσδε, οἷον σίτων τε καὶ ποτῶν, οὐδὲ τὰς τῶν ἀφροδισίων· ἀλλʼ οὐδὲ τὰς ἄλλας τὰς περὶ τὸ σῶμα θεραπείας ἐντίμους ἡγήσεται ὁ τοιοῦτος, οἷον ἱματίων διαφερόντων κτήσεις καὶ ὑποδημάτων, καὶ τοὺς ἄλλους καλλωπισμοὺς τοὺς περὶ τὸ σῶμα οὐ τιμᾷ, ἀτιμάζει δὲ καθόσον μὴ πολλὴ ἀνάγκη μετέχειν αὐτῶν. ὅλως δοκεῖ ἡ τοῦ τοιούτου πραγματεία οὐ περὶ τὸ σῶμα εἶναι, ἀλλὰ καθόσον

s62elinden geldiğince uzaklaşmaya ve psykhēye yönelmeye çalışan bir uğraş gibi görünür. Bu gibi durumlarda da filozofun psykhēyi bedenle ortaklığından öteki insanlardan çok daha fazla kurtarmaya çalıştığı açıktır. Bu yüzden çoğu insana, bu türden şeylerden hiç hoşlanmayan ve onlara katılmayan birinin yaşamaya değer bir hayatı yokmuş gibi gelir; beden aracılığıyla gelen hazları hiç umursamayan kişi onlara göre ölü olmaya yakındır.

Üstelik phronēsisin edinilmesinin kendisinde de beden, biri onu araştırmada ortak olarak yanına alırsa, bir engeldir. Şunu demek istiyorum: görme ve işitme insanlara herhangi bir hakikat verir mi? Şairler de bize hep bunu tekrarlayıp dururlar: hiçbir şeyi ne kesin olarak işitir ne de görürüz. Bedene ait hislerden bunlar bile kesin ve açık değilse, ötekiler hiç değildir; çünkü ötekilerin hepsi bunlardan daha zayıftır. Psykhē bir şeyi bedenle birlikte incelemeye kalkıştığında hakikati ıskalıyorsa (çünkü o zaman bedenin onu aldattığı açıktır), var olan şeylerden biri ona bir yerde açıkça görünecekse, bu kesinlikle akıl yürütmede olur. Psykhē en güzel akıl yürütmesini de, işitme, görme, acı ya da herhangi bir haz gibi bunlardan hiçbiri onu rahatsız etmediğinde, bedeni bir yana bırakıp olabildiğince kendi başına kaldığında, elinden geldiğince onunla ortaklık kurmadan ve ona dokunmadan var olana yöneldiğinde yapar. Demek ki burada da filozofun psykhēsi bedeni her şeyden çok hor görür, ondan kaçar ve kendi başına kalmaya çalışır.

s62

δύναται ἀφεστάναι αὐτοῦ, πρὸς δὲ τὴν ψυχὴν τετράφθαι. καὶ ἐν τοῖς τοιούτοις οὖν δῆλός ἐστιν ὁ φιλόσοφος ἀπολύων ὅτι μάλιστα τὴν ψυχὴν ἀπὸ τῆς τοῦ σώματος κοινωνίας διαφερόντως τῶν ἄλλων ἀνθρώπων. καὶ δοκεῖ γέ που διὰ τοῦτο τοῖς πολλοῖς ἀνθρώποις, ᾧ μηδὲν ἡδὺ τῶν τοιούτων μηδὲ μετέχει αὐτῶν, οὐκ ἄξιον εἶναι ζῆν, ἀλλʼ ἐγγύς τι τείνειν τοῦ τεθνάναι ὁ μηδὲν φροντίζων τῶν ἡδονῶν αἵ διὰ τοῦ σώματός εἰσι. καὶ μὴν περί γε αὐτὴν τὴν τῆς φρονήσεως κτῆσιν ἐμπόδιον τὸ σῶμα, ἐάν τις αὐτὸ ἐν τῇ ζητήσει κοινωνὸν συμπαραλαμβάνῃ. οἷον τὸ τοιόνδε λέγω· οὐκ ἔχει ἀλήθειάν τινα ὄψις τε καὶ ἀκοὴ τοῖς ἀνθρώποις· τὰ γὰρ τοιαῦτα οἱ ποιηταὶ ἀεὶ ἡμῖν θρυλλοῦσιν, ὅτι οὔτε ἀκούομεν ἀκριβὲς οὐδὲν οὔτε ὁρῶμεν. καίτοι εἰ αὗται τῶν περὶ τὸ σῶμα αἰσθήσεων μὴ ἀκριβεῖς εἰσι μηδὲ σαφεῖς, σχολῇ αἵ γε ἄλλαι· πᾶσαι γάρ που τούτων φαυλότεραί εἰσιν. οὐκοῦν εἰ ἡ ψυχὴ τῆς ἀληθείας ἀποτυγχάνει, ὅταν μετὰ τοῦ σώματος ἐπιχειρῇ τι σκοπεῖν (δῆλον γὰρ ὅτι τότε ἐξαπατᾶται ὑπʼ αὐτοῦ), πάντως που ἐν τῷ λογίζεσθαι, εἴπερ που ἄλλοθι, κατάδηλον αὐτῇ γίγνεταί τι τῶν ὄντων. λογίζεται δέ γέ που τότε κάλλιστα, ὅταν αὐτὴν τούτων μηδὲν παραλυπῇ, μήτε ἀκοὴ μήτε ὄψις μήτε ἀλγηδὼν μηδέ τις ἡδονή, ἀλλʼ ὅτι μάλιστα αὐτὴ καθʼ αὑτὴν γίγνηται ἐῶσα χαίρειν τὸ σῶμα, καὶ καθόσον δύνηται μὴ κοινωνοῦσα αὐτῷ μηδὲ ἁπτομένη ὀρέγηται τοῦ ὄντος. οὐκοῦν καὶ ἐνταῦθα ἡ τοῦ φιλοσόφου ψυχὴ μάλιστα ἀτιμάζει τὸ σῶμα καὶ φεύγει ἀπʼ αὐτοῦ, ζητεῖ δὲ αὐτὴ καθʼ αὐτὴν γίγνεσθαι.

s63Bu en çok eidoslar üzerine temaşadan anlaşılacaktır. Adilin kendisini, güzelin ve iyinin kendisini, "bu odur" damgasını vurduğumuz her şeyi kimse hiçbir zaman gözleriyle görmemiş, beden aracılığıyla işleyen başka bir hisle de onlara dokunmamıştır. Aramızdan kim incelediği şeyin kendisini en çok ve en kesin biçimde düşünmeye hazırlanırsa, her birini bilmeye en çok o yaklaşır. Bunu en saf biçimde de, her birine olabildiğince yalnız düşüncenin kendisiyle yaklaşan, düşünürken ne görmeyi araya sokan ne de akıl yürütmesine başka herhangi bir hissi katan, aksine saf, kendi başına düşünceyi kullanarak var olan şeylerin her birini saf ve kendi başına yakalamaya çalışan kişi yapar. Bu kişi gözlerden, kulaklardan, kısacası bütün bedenden olabildiğince kurtulmuştur; çünkü beden, psykhēyle ortaklık kurduğunda onu karıştırır ve hakikati ve phronēsisi edinmesine izin vermez. Var olana ulaşacak biri varsa, işte bu kişidir.

Bütün bunlardan dolayı gerçek filozofların aklına zorunlu olarak şöyle bir kanaat gelir ve birbirlerine de aşağı yukarı şöyle derler: Araştırmamızda, akıl yürütmemizle birlikte bizi yoldan çıkaracak bir patika var gibi görünüyor. Çünkü bedenimiz olduğu ve psykhēmiz böyle bir kötülükle karışık olduğu sürece, arzuladığımız şeyi hiçbir zaman yeterince elde edemeyeceğiz; bu şeyin de hakikat olduğunu söylüyoruz. Beden zorunlu

s63

Μάλιστα δὲ ἔσται τοῦτο δῆλον ἀπὸ τῆς τῶν εἰδῶν θεωρίας. τὸ γὰρ δίκαιον αὐτὸ καὶ καλὸν καὶ ἀγαθὸν καὶ πάντα οἷς ἐπισφραγιζόμεθα τὸ ὅ ἐστιν, οὐδεπώποτέ τις τοῖς ὀφθαλμοῖς εἶδεν, οὐδὲ ἄλλῃ τινὶ αἰσθήσει τῶν διὰ τοῦ σώματος ἐφήψατο αὐτῶν, ἀλλʼ ὅς ἂν μάλιστα ἡμῶν καὶ ἀκριβέστατα παρασκευάσηται αὐτὸ ἕκαστον διανοηθῆναι περὶ οὗ σκοπεῖ, οὗτος ἂν ἐγγύτατα ἴοι τοῦ γνῶναι ἕκαστον. οὐκοῦν ἐκεῖνος ἂν τοῦτο ποιήσειεν καθαρώτατα, ὅστις ὅ τι μάλιστα αὐτῇ τῇ διανοίᾳ ἴοι ἐφʼ ἕκαστον, μήτε τὴν ὄψιν παρατιθέμενος ἐν τῷ διανοεῖσθαι μήτε ἄλλην αἴσθησιν ἐφέλκων μηδεμίαν μετὰ τοῦ λογισμοῦ, ἀλλʼ αὐτῇ καθʼ αὐτὴν εἰλικρινεῖ τῇ διανοίᾳ χρώμενος αὐτὸ καθʼ αὐτὸ εἰλικρινὲς ἕκαστον ἐπιχειροίη θηρεύειν τῶν ὄντων, ἀπαλλαγεὶς ὅ τι μάλιστα ὀφθαλμῶν τε καὶ ὤτων καὶ ὥς ἔπος εἰπεῖν ξύμπαντος τοῦ σώματος, ὡς ταράττοντος καὶ οὐκ ἐῶντος τὴν ψυχὴν κτήσασθαι ἀλήθειάν τε καὶ φρόνησιν, ὅταν κοινωνῇ. οὗτος γάρ ἐστιν, εἴπερ τις ἄλλος, ὁ τευξόμενος τοῦ ὄντος. ἀνάγκη δὴ οὖν ἐκ πάντων τούτων παρίστασθαι δόξαν τοιάνδε τινὰ τοῖς γνησίοις φιλοσόφοις, ὥστε καὶ πρὸς ἀλλήλους τοιαῦτα ἄττα λέγειν, ὅτι κινδυνεύει τι ὥσπερ ἀτραπὸς ἐκφέρειν ἡμᾶς μετὰ τοῦ λόγου ἐν τῇ σκέψει, ὅτι, ἕως ἂν τὸ σῶμα ἔχωμεν καὶ ξυμπεφυρμένη ⟨ᾖ⟩ ἡμῶν ἡ ψυχὴ μετὰ τοιούτου κακοῦ, οὐ μήποτε κτησώμεθα ἱκανῶς οὗ ἐπιθυμοῦμεν· φαμὲν δὲ τοῦτο εἶναι τὸ ἀληθές. μυρίας μὲν γὰρ ἡμῖν ἀσχολίας παρέχει τὸ σῶμα διὰ τὴν ἀναγκαίαν

s64beslenme yüzünden başımıza sayısız iş açar; üstelik bazı hastalıklar baş gösterirse, var olanın peşine düşmemizi engeller. Bizi aşklarla, arzularla, korkularla, türlü türlü hayallerle ve boş şeylerle doldurur; öyle ki, sözün gerçek anlamıyla, onun yüzünden hiçbir zaman hiçbir şeyi düşünüp anlayamayız. Savaşlara, ayaklanmalara ve kavgalara da bedenden ve onun arzularından başka hiçbir şey yol açmaz. Çünkü bütün savaşlar para edinmek için çıkar; parayı da bedenin hizmetine köle olarak, beden yüzünden edinmek zorunda kalırız. Bütün bunlar yüzünden felsefeye vakit bulamayız. Hepsinden kötüsü de şudur: ondan biraz boş vakit bulup bir şeyi incelemeye yönelsek bile, araştırmalarımızın her yerinde yine araya girip gürültü ve karışıklık çıkarır, bizi şaşkına çevirir; öyle ki onun yüzünden hakikati göremeyiz.

Gerçekten de bize gösterilmiştir ki bir gün bir şeyi saf olarak bileceksek, bedenden kurtulmalı ve şeylerin kendisini psykhēnin kendisiyle seyretmeliyiz. Görünüşe göre arzuladığımız ve âşığı olduğumuzu söylediğimiz phronēsis de, sözün işaret ettiği gibi, ancak öldüğümüzde bizim olacaktır, yaşarken değil. Çünkü bedenle birlikte hiçbir şeyi saf olarak bilmek mümkün değilse, iki şeyden biri doğrudur: ya bilmeyi hiçbir yerde edinmek mümkün değildir ya da ancak öldükten sonra; çünkü psykhē ancak o zaman bedenden ayrı, kendi başına olacaktır, daha önce değil. Yaşadığımız sürece de, görünüşe göre, zorunlu olmadıkça bedenle olabildiğince hiç ilişki kurmaz, ortaklık etmez, onun tabiatıyla dolmazsak

s64

τροφήν· ἔτι δὲ ἄν τινες νόσοι προσπέσωσιν, ἐμποδίζουσιν ἡμῶν τὴν τοῦ ὄντος θήραν. ἐρώτων δὲ καὶ ἐπιθυμιῶν καὶ φόβων καὶ εἰδώλων παντοδαπῶν καὶ φλυαρίας ἐμπίπλησιν ἡμᾶς, ὥστε τὸ λεγόμενον ὡς ἀληθῶς τῷ ὄντι ὑπʼ αὐτοῦ οὐδὲ φρονῆσαι ἡμῖν ἐγγίγνεται οὐδέποτε οὐδέν. καὶ γὰρ πολέμους καὶ στάσεις καὶ μάχας οὐδὲν ἄλλο παρέχει ἢ τὸ σῶμα καὶ αἱ τούτου ἐπιθυμίαι. διὰ γὰρ τὴν τῶν χρημάτων κτῆσιν πάντες οἱ πόλεμοι γίνονται, τὰ δὲ χρήματα ἀναγκαζόμεθα κτᾶσθαι διὰ τὸ σῶμα, δουλεύοντες τῇ τούτου θεραπείᾳ· καὶ ἐκ τούτου ἀσχολίαν ἄγομεν φιλοσοφίας πέρι διὰ πάντα ταῦτα. τὸ δὲ ἔσχατον πάντων ὅτι, ἐάν τις ἡμῖν καὶ σχολὴ γένηται ἀπʼ αὐτοῦ καὶ τραπώμεθα πρὸς τὸ σκοπεῖν τι, ἐν ταῖς ζητήσεσιν αὖ πανταχοῦ παραπῖπτον θόρυβον παρέχει καὶ ταραχὴν καὶ ἐκπλήττει, ὥστε μὴ δύνασθαι ὑπ᾿ αὐτοῦ καθορᾶν τἀληθές, ἀλλὰ τῷ ὄντι ἡμῖν δέδεικται ὅτι, εἰ μέλλομέν ποτε καθαρῶς τι εἴσεσθαι, ἀπαλλακτέον αὐτοῦ καὶ αὐτῇ τῇ ψυχῇ θεατέον αὐτὰ τὰ πράγματα· καὶ τότε, ὡς ἔοικεν, ἡμῖν ἔσται οὗ ἐπιθυμοῦμέν τε καί φαμεν ἐρασταὶ εἶναι, φρόνησις, ἐπειδὰν τελευτήσωμεν, ὡς ὁ λόγος σημαίνει, ζῶσι δὲ οὔ. εἰ γὰρ μὴ οἷόν τε μετὰ τοῦ σώματος μηδὲν καθαρῶς γνῶναι, δυοῖν τὰ ἕτερα, ἢ οὐδαμοῦ ἔστι κτήσασθαι τὸ εἰδέναι ἢ τελευτήσασι· τότε γὰρ αὐτὴ καθʼ αὐτὴν ἔσται ἡ ψυχὴ χωρὶς τοῦ σώματος, πρότερον δὲ οὔ. καὶ ἐν ἂν ζῶμεν, οὕτως ὡς ἔοικεν ἐγγυτάτω ἐσόμεθα τοῦ εἰδέναι, ἐὰν ὅ τι μάλιστα μηδὲν ὁμιλῶμεν τῷ σώματι μηδὲ κοινωνῶμεν, ὅ τι μὴ πᾶσα ἀνάγκη, μηδὲ ἀναπιμπλώμεθα τῆς τούτου

s65ve tanrının kendisi bizi salıverene kadar ondan arınırsak, bilmeye en çok o zaman yaklaşırız. Böylece bedenin akılsızlığından arınmış olarak ayrıldığımızda, muhtemelen böyle şeylerle birlikte olacak ve saf olan her şeyi kendimiz aracılığıyla bileceğiz; hakikat de belki budur. Çünkü saf olmayanın saf olana dokunması caiz olmayabilir. Arınma da, eskiden beri söylendiği gibi, psykhēyi bedenden olabildiğince ayırmak, onu bedenin her yanından kendi içine toplanmaya ve derlenmeye alıştırmak, hem şimdi hem de sonra, elinden geldiğince bedenden zincirlerden çözülür gibi çözülerek yalnız ve kendi başına yaşamasını sağlamaktır. Buna ölüm denir: psykhēnin bedenden çözülmesi ve ayrılması. Dediğimiz gibi, onu çözmeye her zaman en çok can atanlar, hatta yalnız can atanlar, doğru biçimde felsefe yapanlardır; filozofların uğraştığı şey de tam budur: psykhēnin bedenden çözülmesi ve ayrılması. Dolayısıyla bize en büyük iyiliği, yani psykhēdeki ve oluştaki bağlardan kurtuluşu sağlayan felsefe, son derece büyük bir gayretle peşinden koşulmaya değer olacaktır.

Cesaret denen şey de en çok böyle bir hâlde olanlara yaraşır. Çoğunluğun da itidal dediği şey, yani arzular karşısında kendinden geçmemek, onları önemsememek

s65

φύσεως ἀλλὰ καθαρεύωμεν ἀπʼ αὐτοῦ, ἕως ἂν ὁ θεὸς αὐτὸς ἀπολύσῃ ἡμᾶς. καὶ οὕτω μὲν καθαροὶ ἀπαλλαττόμενοι τῆς τοῦ σώματος ἀφροσύνης, ὡς τὸ εἰκός, μετὰ τοιούτων ἐσόμεθα καὶ γνωσόμεθα διʼ ἡμῶν αὐτῶν πᾶν τὸ εἰλικρινές· τοῦτο δʼ ἐστὶν ἴσως τὸ ἀληθές. μὴ καθαρῷ γὰρ καθαροῦ ἐφάπτεσθαι μὴ οὐ θεμιτὸν ᾖ. κάθαρσις δὲ τοῦτο ξυμβαίνει, ὅπερ πάλαι ἐν τῷ λόγῳ λέγεται, τὸ χωρίζειν ὅ τι μάλιστα ἀπὸ τοῦ σώματος τὴν ψυχὴν καὶ ἐθίσαι αὐτὴν καθʼ αὐτὴν πανταχόθεν ἐκ τοῦ σώματος συναγείρεσθαί τε καὶ ἀθροίζεσθαι, καὶ οἰκεῖν κατὰ τὸ δυνατὸν καὶ ἐν τῷ νῦν παρόντι καὶ ἐν τῷ ἔπειτα μόνην καθʼ αὐτήν, ἐκλυομένην ὥσπερ ἐκ δεσμῶν ἐκ τοῦ σώματος. τοῦτο δὲ θάνατος ὀνομάζεται, λύσις καὶ χωρισμὸς ψυχῆς ἀπὸ σώματος. λύειν δέ γε αὐτήν, ὥς φαμεν, προθυμοῦνται ἀεὶ μάλιστα καὶ μόνοι οἱ φιλοσοφοῦντες ὀρθῶς, καὶ τὸ μελέτημα αὐτὸ τοῦτό ἐστι τῶν φιλοσόφων, λύσις καὶ χωρισμὸς ψυχῆς ἀπὸ σώματος. ὥστε τὸ μέγιστον ἡμῖν ἀγαθὸν ἡ φιλοσοφία παρέχουσα, τὴν ἀπαλλαγὴν τῶν ἐν τῇ ψυχῇ καὶ γενέσει δεσμῶν, περισπούδαστος ἂν εἴη διαφερόντως. Ἀλλὰ μὴν καὶ ἡ ὀνομαζομένη ἀνδρεία τοῖς οὕτω διακειμένοις μάλιστα προσήκει, καὶ ἡ σωφροσύνη, ἣν καὶ οἱ πολλοὶ ὀνομάζουσι σωφροσύνην, τὸ περὶ τὰς ἐπιθυμίας μὴ ἐπτοῆσθαι ἀλλʼ ὀλιγώρως ἔχειν καὶ

s66ve ölçülü davranmak da yalnızca bedeni en az önemseyen ve felsefe içinde yaşayan bu kimselere yaraşır. Çünkü ötekilerin cesaretini ve itidalini düşünmek istersen, sana tuhaf görünecektir. Bilirsin ki öteki insanların hepsi ölümü büyük kötülüklerden sayar. O hâlde onlardan cesur olanlar, ölüme katlandıklarında, daha büyük kötülüklerin korkusuyla katlanırlar. Demek ki filozoflar dışında herkes korkudan ve ürküntüden ötürü cesurdur. Oysa birinin korku ve korkaklık yüzünden cesur olması akla aykırıdır. Peki onların ölçülü olanları? Onların başına da aynı şey gelmez mi? Bir tür ölçüsüzlük yüzünden itidalli değiller mi? Bunun imkânsız olduğunu söyleriz elbette; ama bu saf itidal konusunda başlarına gelen buna benzer. Çünkü bazı hazlardan yoksun kalmaktan korktukları ve onları arzuladıkları için, başka hazların hâkimiyeti altında başka hazlardan uzak dururlar. Hazlar tarafından yönetilmeye ölçüsüzlük derler; ama yine de hazların hâkimiyeti altındayken başka hazlara hâkim olurlar. Bu da az önce söylediğime benzer: bir bakıma ölçüsüzlük yüzünden itidalli olmuşlardır.

Oysa aretēye giden doğru değiş tokuş bu değildir: hazları hazlarla, acıları acılarla, korkuyu korkuyla, sanki paraymış gibi büyüğü küçükle değiştirmek. Doğru para yalnızca, bütün bunların karşılığında verilmesi gereken şeydir: phronēsis. Her şey onunla ve onun karşılığında alınıp satıldığında gerçekten cesaret, itidal ve adalet olur; kısacası, hazlar, korkular ve bu türden öteki her şey ister eklensin

s66

κοσμίως, τούτοις μόνοις προσήκει, τοῖς μάλιστα τοῦ σώματος ὀλιγωροῦσί τε καὶ ἐν φιλοσοφίᾳ ζῶσιν. εἰ γὰρ ἐθέλεις ἐννοῆσαι τήν γε τῶν ἄλλων ἀνδρείαν τε καὶ σωφροσύνην, δόξει σοι εἶναι ἄτοπος. οἶσθα γὰρ δήπου ὅτι τὸν θάνατον ἡγοῦνται πάντες οἱ ἄλλοι τῶν μεγάλων κακῶν. οὐκοῦν φόβῳ μειζόνων ὑπομένουσιν αὐτῶν οἱ ἀνδρεῖοι τὸν θάνατον, ὅταν ὑπομένωσι. τῷ δεδιέναι ἄρα καὶ δέει ἀνδρεῖοί εἰσι πάντες πλὴν οἱ φιλόσοφοι. καίτοι ἄλογόν γε δέει τινὰ καὶ δειλίᾳ ἀνδρεῖον εἶναι. τί δὲ οἱ κόσμιοι αὐτῶν; οὐ ταὐτὸν τούτῳ πεπόνθασιν; ἀκολασίᾳ τινὶ σώφρονές εἰσι; καίτοι φαμέν γε ἀδύνατον εἶναι, ἀλλʼ ὅμως αὐτοῖς συμβαίνει τούτῳ ὅμοιον τὸ πάθος τὸ περὶ ταύτην τὴν εὐήθη σωφροσύνην· φοβούμενοι γὰρ ἑτέρων ἡδονῶν στερηθῆναι καὶ ἐπιθυμοῦντες ἐκείνων, ἄλλων ἀπέχονται ὑπʼ ἄλλων κρατούμενοι. καίτοι καλοῦσί γε ἀκολασίαν τὸ ὑπὸ τῶν ἡδονῶν ἄρχεσθαι· ἀλλʼ ὅμως συμβαίνει αὐτοῖς κρατουμένοις ὑφʼ ἡδονῶν κρατεῖν ἄλλων ἡδονῶν. τοῦτο δʼ ὅμοιόν ἐστιν ὅ νῦν δὴ ἔλεγον, τρόπον τινὰ διʼ ἀκολασίαν αὐτοὺς σεσωφρονίσθαι. οὐ τοίνυν αὕτη ἐστὶν ἡ ὀρθὴ πρὸς ἀρετὴν ἀλλαγή, ἡδονὰς πρὸς ἡδονὰς καὶ λύπας πρὸς λύπας καὶ φόβον πρὸς φόβον καταλλάττεσθαι, μείζω πρὸς ἐλάττω, ὥσπερ νομίσματα, ἀλλʼ ἐκεῖνο μόνον τὸ νόμισμα ὀρθόν, ἀντὶ οὗ δεῖ πάντα ταῦτα καταλλάττεσθαι, φρόνησις, καὶ τούτου μὲν πάντα καὶ μετὰ τούτου ὠνούμενά τε καὶ πιπρασκόμενα τῷ ὄντι ᾖ καὶ ἀνδρεία καὶ σωφροσύνη καὶ δικαιοσύνη καὶ συλλήβδην ἀληθὴς ἀρετὴ μετὰ φρονήσεως, καὶ προσγινομένων

s67ister eksilsin, hakiki aretē phronēsisle birlikte olandır. Phronēsisten ayrılıp birbiriyle değiştirildiklerinde ise böyle bir aretē bir gölge oyunundan ibarettir, gerçekten de köleye yaraşır, içinde ne sağlam ne de hakiki bir şey vardır. Hakikat ise gerçekte bütün bunlardan bir arınmadır; itidal, adalet, cesaret ve phronēsisin kendisi de bir tür arınma olabilir. Bize kutsal ayinleri koyanlar da sıradan kimseler değilmiş galiba; gerçekten eskiden beri kapalı bir dille şunu anlatıyorlarmış: kim ayine katılmadan ve erginlenmeden Hades'e varırsa çamura gömülüp yatacak, arınmış ve erginlenmiş olarak oraya varan ise tanrılarla birlikte yaşayacak. Ayinlerle uğraşanların dediği gibi, "Asa taşıyan çoktur, ama Bakkhos'a erişen azdır." Bana kalırsa bunlar da felsefe yapmış olanlardan başkası değildir.

O hâlde tam aretēyi ve psykhēnin arınmasını sağlamak tabiatı gereği yalnız felsefeye düşüyorsa, sarılmaya değer olan yalnız odur. Çünkü felsefe yapmamış ve tümüyle arınmadan ayrılan birinin tanrıların soyuna katılması caiz değildir; buna yalnız öğrenmeyi seven erişebilir. İşte bu yüzden doğru biçimde felsefe yapanlar bedene ait bütün arzulardan uzak durur, sabreder ve kendilerini onlara teslim etmezler. Bunu da çoğunluk ve para düşkünleri gibi evlerinin yıkılmasından ve yoksulluktan korktukları için yapmazlar; ya da makam ve şan düşkünleri gibi kötülüğün getireceği itibarsızlıktan ve adının kötüye çıkmasından çekindikleri için uzak durmazlar. Bu yüzden kendi psykhēlerine önem veren ve bedenlerine biçim vermekle

s67

καὶ ἀπογιγνομένων καὶ ἡδονῶν καὶ φόβων καὶ τῶν ἄλλων πάντων τῶν τοιούτων· χωριζόμενα δὲ φρονήσεως καὶ ἀλλαττόμενα ἀντὶ ἀλλήλων σκιαγραφία τίς ἐστιν ἡ τοιαύτη ἀρετὴ καὶ τῷ ὄντι ἀνδραποδώδης τε καὶ οὐδὲν ὑγιὲς οὐδὲ ἀληθὲς ἔχει, τὸ δὲ ἀληθὲς τῷ ὄντι ἐστὶ κάθαρσίς τις τῶν τοιούτων πάντων, καὶ ἡ σωφροσύνη καὶ ἡ δικαιοσύνη καὶ ἡ ἀνδρεία καὶ αὐτὴ ἡ φρόνησις μὴ καθαρμός τις ᾖ. καὶ κινδυνεύουσι καὶ οἱ τὰς τελετὰς ἡμῖν οὗτοι καταστήσαντες οὐ φαῦλοι εἶναι, ἀλλὰ τῷ ὄντι πάλαι αἰνίττεσθαι ὅτι ὅς ἂν ἀμύητος ἢ ἀτέλεστος εἰς Ἅιδου ἀφίκηται, ἐν βορβόρῳ κείσεται, ὁ δὲ κεκαθαρμένος τε καὶ τετελεσμένος ἐκεῖσε ἀφικόμενος μετὰ θεῶν οἰκήσει. εἰσὶ γὰρ δή, φασὶν οἱ περὶ τὰς τελετάς, ναρθηκοφόροι μὲν πολλοί, βάκχοι δέ τε παῦροιʼ, οὗτοι δʼ εἰσὶ κατὰ τὴν ἐμὴν δόξαν οὐκ ἄλλοι ἢ οἱ πεφιλοσοφηκότες. εἰ τοίνυν καὶ ἀρετὴν τελείαν καὶ κάθαρσιν τῆς ψυχῆς φιλοσοφία μόνη παρέχειν πέφυκε, μόνης αὐτῆς ἀντιλαμβάνεσθαι ἄξιον. εἰς γὰρ θεῶν γένος μὴ φιλοσοφήσαντι καὶ παντελῶς καθαρῷ ἀπιόντι οὐ θέμις ἀφικνεῖσθαι ἄλλῳ ἢ τῷ φιλομαθεῖ ἀλλὰ τούτων ἕνεκα οἱ ὀρθῶς φιλόσοφοι ἀπέχονται τῶν κατὰ τὸ σῶμα ἐπιθυμιῶν ἀπασῶν καὶ καρτεροῦσι καὶ οὐ παραδιδόασιν αὐταῖς αὐτούς, οὐχὶ οἰκοφθορίαν τε καὶ πενίαν φοβούμενοι, ὥσπερ οἱ πολλοὶ καὶ φιλοχρήματοι· οὐδὲ αὖ ἀτιμίαν τε καὶ ἀδοξίαν μοχθηρίας δεδιότες, ὥσπερ οἱ φίλαρχοί τε καὶ οἱ φιλότιμοι, ἔπειτα ἀπέχονται αὐτῶν. τοιγάρτοι τούτοις μὲν ἅπασιν ἐκεῖνοι οἷς τι μέλει τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς, ἀλλὰ μὴ σώματι πλάττοντες

s68yaşamayan kimseler, bütün bunlara veda ederek onlarla aynı yoldan gitmezler, çünkü ötekiler nereye gittiklerini bilmez. Kendileri ise felsefeye aykırı davranmamak gerektiğini, onun sağladığı çözülmeye ve arınmaya karşı çıkmamak gerektiğini düşünerek, o nereye yol gösterirse onu izleyip o yöne dönerler.

Çünkü öğrenmeyi sevenler şunu bilir: felsefe onların psykhēsini ele aldığında, psykhē bedene düpedüz bağlanmış ve yapışmıştır; var olan şeyleri kendi başına değil, bir hapishanenin içinden bakar gibi beden aracılığıyla incelemek zorunda kalır ve her türlü bilgisizlik içinde yuvarlanıp durur. Felsefe bu hapishanenin dehşetinin arzu yoluyla işlediğini, öyle ki bağlanmış olanın kendisinin bağlanmasına en çok yardım ettiğini görür. Dediğim gibi, öğrenmeyi sevenler bilir ki felsefe, psykhēlerini bu hâlde ele alınca onu yavaş yavaş yatıştırır ve çözmeye çalışır. Gözler aracılığıyla yapılan incelemenin aldanışla dolu olduğunu, kulaklar ve öteki hisler aracılığıyla yapılanın da öyle olduğunu gösterir; kullanmak zorunlu olmadıkça bunlardan geri çekilmeye ikna eder; psykhēye kendi içinde toplanıp derlenmesini öğütler; var olan şeylerden kendi başına olan neyi kendi başına düşünürse yalnızca kendine, kendinden başka hiçbir şeye güvenmemesini ister; başka şeyler aracılığıyla, başka şeylerde başka bir şey olarak incelediği hiçbir şeyi de hakiki saymamasını söyler. Bu türden olanın hissedilir ve görülür, psykhēnin kendisinin gördüğünün ise düşünülür ve görünmez olduğunu bildirir. Gerçek filozofun psykhēsi bu çözülmeye karşı koymak gerekmediğini düşündüğü için hazlardan, arzulardan

s68

ζῶσι, χαίρειν εἰπόντες οὐ κατὰ τὰ αὐτὰ πορεύονται αὐτοῖς, ὡς οὐκ εἰδόσιν ὅπῃ ἔρχονται, αὐτοὶ δὲ ἡγούμενοι οὐ δεῖν ἐναντία τῇ φιλοσοφίᾳ πράττειν καὶ τῇ ἐκείνης λύσει τε καὶ καθαρμῷ ταύτῃ τρέπονται ἐκείνῃ ἑπόμενοι, ἐκείνη ὑφηγεῖται. γιγνώσκουσι γὰρ οἱ φιλομαθεῖς ὅτι παραλαβοῦσα αὐτῶν τὴν ψυχὴν ἡ φιλοσοφία ἀτεχνῶς διαδεδεμένην ἐν τῷ σώματι καὶ προσκεκολλημένην, ἀναγκαζομένην δὲ ὥσπερ διʼ ἑργμοῦ διὰ τούτου σκοπεῖσθαι τὰ ὄντα ἀλλὰ μὴ αὐτὴν διʼ αὑτῆς, καὶ ἐν πάσῃ ἀμαθίᾳ κυλινδουμένην, καὶ τοῦ ἑργμοῦ τὴν δεινότητα κατιδοῦσα ὅτι διʼ ἐπιθυμίας ἐστίν, ὡς ἂν μάλιστα αὐτὸς ὁ δεδεμένος ξυλλήπτωρ εἴη τῷ δεδέσθαι, — ὅπερ οὖν λέγω, γιγνώσκουσιν οἱ φιλομαθεῖς ὅτι οὕτω παραλαβοῦσα ἡ φιλοσοφία ἔχουσαν αὐτῶν τὴν ψυχὴν ἠρέμα παραμυθεῖται καὶ λύειν ἐπιχειρεῖ, ἐνδεικνυμένη ὅτι ἀπάτης ⟨μὲν⟩ μεστὴ ἡ διὰ τῶν ὀμμάτων σκέψις, ἀπάτης δὲ ἡ διὰ τῶν ὤτων καὶ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων, πείθουσα δὲ ἐκ τούτων μὲν ἀναχωρεῖν ὅσον μὴ ἀνάγκη αὐτοῖς χρῆσθαι, αὐτὴν δὲ εἰς αὐτὴν ξυλλέγεσθαι καὶ ἀθροίζεσθαι παρακελευομένη, πιστεύειν δὲ μηδενὶ ἄλλῳ ἀλλʼ ἢ αὐτὴν αὑτῇ, ὅ τι ἂν νοήσῃ αὐτὴ καθʼ αὑτὴν αὐτὸ καθʼ αὑτὸ τῶν ὄντων, ὅ τι δʼ ἂν διʼ ἄλλων σκοπῇ ἐν ἄλλοις ὂν ἄλλο, μηδὲν ἡγεῖσθαι ἀληθές· εἶναι δὲ τὸ μὲν τοιοῦτον αἰσθητόν τε καὶ ὁρατόν, ὃ δὲ αὐτὴ ὁρᾷ νοητόν τε καὶ ἀειδές. ταύτῃ οὖν τῇ λύσει οὐκ οἰομένη δεῖν ἐναντιοῦσθαι ἡ τοῦ ὡς ἀληθῶς φιλοσόφου ψυχὴ οὕτως ἀπέχεται τῶν ἡδονῶν τε καὶ ἐπιθυμιῶν

s69ve acılardan elinden geldiğince uzak durur. Çünkü şunu düşünür: biri çok büyük bir haz, acı, korku ya da arzu duyduğunda, bunlardan sanılacağı kadar büyük bir kötülüğe, örneğin arzuları yüzünden hastalanmak ya da bir şeyler harcamak gibi bir kötülüğe uğramaz; uğradığı, bütün kötülüklerin en büyüğü ve en sonuncusudur, ama bunu hesaba katmaz. Bu kötülük şudur: her insanın psykhēsi bir şeyden çok büyük haz ya da acı duyduğu anda, kendisini en çok etkileyen şeyin en apaçık ve en hakiki şey olduğunu düşünmek zorunda kalır; oysa öyle değildir. Bunlar da en çok görülen şeylerdir. İşte psykhē en çok bu hâlde beden tarafından bağlanır; çünkü her haz ve acı sanki bir çivisi varmış gibi onu bedene çiviler, iğneyle tutturur ve bedene benzetir; psykhē de bedenin doğru dediği şeyleri doğru sanmaya başlar. Sanırım bedenle aynı kanaatte olduğu ve aynı şeylerden sevinç duyduğu için, onunla aynı huyu ve aynı besini edinmek zorunda kalır. Böyle bir psykhē Hades'e hiçbir zaman saf olarak varamaz, bedenden hep dolu olarak ayrılır; öyle ki çabucak yeniden başka bir bedene düşer ve sanki ekilmiş gibi orada kök salar. Bu yüzden de tanrısal, saf ve tek biçimli olanla birlikte olmaktan payı yoktur. İşte gerçek anlamda öğrenmeyi sevenler, çoğunluğun söylediği sebeplerle değil, bu sebeplerle ölçülü ve cesurdur.

Filozof bir insanın psykhēsi böyle akıl yürütür. Felsefenin kendisini çözmesi gerektiğini, ama o çözerken kendisinin hazlara

s69

καὶ λυπῶν καθόσον δύναται, λογιζομένη ὅτι, ἐπειδάν τις σφόδρα ἡσθῇ ἢ λυπηθῇ ἢ φοβηθῇ ἢ ἐπιθυμήσῃ, οὐδὲν τοσοῦτον κακὸν ἔπαθεν ἀπʼ αὐτῶν ὡς ἄν τις οἰηθείη, οἷον ἢ νοσήσας ἤ τι ἀναλώσας διὰ τὰς ἐπιθυμίας, ἀλλʼ ὅ πάντων μέγιστόν τε κακῶν καὶ ἔσχατόν ἐστι, τοῦτο πάσχει καὶ οὐ λογίζεται αὐτό, ὅτι δὴ ψυχὴ παντὸς ἀνθρώπου ἀναγκάζεται ἄμα τε ἡσθῆναι σφόδρα ἢ λυπηθῆναι ἐπὶ τούτῳ καὶ ἡγεῖσθαι, περὶ ὅ ἂν πάσχῃ μάλιστα τοῦτο, τοῦτο ἐναργέστατόν τε εἶναι καὶ ἀληθέστατον, οὐχ οὕτως ἔχον· ταῦτα δὲ μάλιστα ὁρατά. οὐκοῦν ἐν τούτῳ τῷ πάθει μάλιστα καταδεῖται ψυχὴ ὑπὸ σώματος, ἐπεὶ ἑκάστη ἡδονὴ καὶ λύπη ὥσπερ ἧλον ἔχουσα προσηλοῖ αὐτὴν πρὸς τὸ σῶμα καὶ προσπερονᾷ καὶ ποιεῖ σωματοειδῆ, δοξάζουσαν ταῦτα ἀληθῆ εἶναι ἅπερ ἂν καὶ τὸ σῶμα φῇ. ἐκ γὰρ τοῦ ὁμοδοξεῖν τῷ σώματι καὶ τοῖς αὐτοῖς χαίρειν ἀναγκάζεται, οἶμαι, ὁμότροπός τε καὶ ὁμότροφος γίγνεσθαι καὶ οἵα μηδέποτε εἰς Ἅιδου καθαρῶς ἀφικέσθαι, ἀλλʼ ἀεὶ ἀναπλέα τοῦ σώματος ἐξιέναι, ὥστε ταχὺ πάλιν πίπτειν εἰς ἄλλο σῶμα καὶ ὥσπερ σπειρομένη [μὴ] ἐμφύεσθαι, καὶ ἐκ τούτων ἄμοιρος εἶναι τῆς τοῦ θείου τε καὶ καθαροῦ καὶ μονοειδοῦς συνουσίας. τούτων τοίνυν ἕνεκα οἱ δικαίως φιλομαθεῖς κόσμιοί εἰσι καὶ ἀνδρεῖοι, οὐχ ὧν οἱ πολλοὶ ἕνεκά φασιν. ἀλλʼ οὕτω λογίσαιτʼ ἂν ψυχὴ ἀνδρὸς φιλοσόφου, καὶ οὐκ ἄν οἰηθείη τὴν μὲν φιλοσοφίαν χρῆναι ἑαυτὴν λύειν, λυούσης δὲ ἐκείνης αὑτὴν παραδιδόναι ταῖς ἡδοναῖς

s70ve acılara teslim olup kendini yeniden onlara bağlaması, Penelope'nin dokuduğu kumaşı tersinden işleyen biri gibi bitmeyen bir işe girişmesi gerektiğini düşünmez. Aksine bunlara karşı bir dinginlik sağlar, akıl yürütmeyi izler ve hep onun içinde kalır; hakiki, tanrısal ve kanaate konu olmayanı seyreder ve onunla beslenir. Yaşadığı sürece böyle yaşaması gerektiğini, öldüğünde de kendine akraba olana, böyle bir şeye ulaşıp insanî kötülüklerden kurtulacağını düşünür. Böyle bir yaklaşımla bakınca felsefenin insanî bağlardan kurtuluş, oluştan çözülüş, var olana dönüş, gerçekten var olan hakikatin bilgisi ve psykhēler için arınma sağladığı görülür. Gerçek saadet en çok bunda yatıyorsa, gerçekten bahtiyar olmak istiyorsak, ona gayret göstermeliyiz.

Şunu da düşünmeye değer: psykhē ölümsüzse, yalnız yaşamak dediğimiz bu zaman için değil, bütün zaman için özene muhtaçtır; biri onu ihmal ederse, tehlike şimdi korkunç görünecektir. Çünkü ölüm her şeyden kurtuluş olsaydı, kötüler için ölünce hem bedenlerinden hem de psykhēleriyle birlikte kendi kötülüklerinden kurtulmak bulunmaz bir nimet olurdu. Ama psykhē ölümsüz göründüğüne göre, onun için olabildiğince iyi ve olabildiğince phronēsis sahibi olmaktan başka ne kötülüklerden kaçış ne de kurtuluş vardır. Çünkü psykhē Hades'e terbiyesinden ve yetiştirilişinden başka hiçbir şey götürmez; söylendiğine göre, ölen kişiye oradaki yolculuğun

s70

καὶ λύπαις ἑαυτὴν πάλιν αὖ ἐγκαταδεῖν καὶ ἀνήνυτον ἔργον πράττειν, Πενελόπης τινὰ ἐναντίως ἱστὸν μεταχειριζομένης· ἀλλὰ γαλήνην τούτων παρασκευάζουσα, ἑπομένη τῷ λογισμῷ καὶ ἀεὶ ἐν τούτῳ οὖσα, τὸ ἀληθὲς καὶ τὸ θεῖον καὶ τὸ ἀδόξαστον θεωμένη καὶ ὑπʼ ἐκείνου τρεφομένη, ζῆν τε οἴεται οὕτω δεῖν ἕως ἂν ζῇ, καὶ ἐπειδὰν τελευτήσῃ εἰς τὸ ξυγγενὲς καὶ εἰς τὸ τοιοῦτον ἀφικομένη ἀπηλλάχθαι τῶν ἀνθρωπίνων κακῶν. ἐκ δὴ τῆς τοιαύτης ἐφόδου φαίνεται ἡμῖν φιλοσοφία ἀπαλλαγὴν τῶν ἀνθρωπίνων δεσμῶν παρέχειν καὶ λύσιν τῆς γενέσεως καὶ περιαγωγὴν ἐπὶ τὸ ὄν καὶ γνῶσιν τῆς ὄντως ἀληθείας καὶ κάθαρσιν ταῖς ψυχαῖς. εἰ δὲ ἐν τούτῳ μάλιστά ἐστιν ἡ ὄντως εὐδαιμονία, σπουδαστέον περὶ αὐτήν, εἴπερ ὄντως βουλόμεθα μακάριοι εἶναι. Ἀλλὰ μὴν καὶ τόδε διανοηθῆναι ἄξιον, ὅτι εἴπερ ἡ ψυχὴ ἀθάνατος, ἐπιμελείας δὴ δεῖται οὐχ ὑπὲρ τοῦ χρόνου μόνου τούτου ἐν ᾧ καλοῦμεν τὸ ζῆν, ἀλλʼ ὑπὲρ τοῦ παντός, καὶ ὁ κίνδυνος νῦν δὴ καὶ δόξειεν ἂν δεινὸς εἶναι, εἴ τις αὐτῆς ἀμελήσει. εἰ μὲν γὰρ ἦν ὁ θάνατος τοῦ παντὸς ἀπαλλαγή, ἕρμαιον ἄν ἦν τοῖς κακοῖς ἀποθανοῦσι τοῦ τε σώματος ἅμα ἀπηλλάχθαι καὶ τῆς αὑτῶν κακίας μετὰ τῆς ψυχῆς· νῦν δὲ ἐπειδὴ ἀθάνατος φαίνεται οὖσα, οὐδεμία ἂν εἴη αὐτῇ ἄλλη ἀποφυγὴ κακῶν οὐδὲ σωτηρία πλὴν τοῦ ὡς βελτίστην τε καὶ φρονιμωτάτην γενέσθαι. οὐδὲν γὰρ ἄλλο ἔχουσα εἰς Ἅιδου ἡ ψυχὴ ἔρχεται πλὴν τῆς παιδείας τε καὶ τροφῆς, ἃ δὴ καὶ λέγεται μέγιστα ὠφελεῖν ἢ βλάπτειν τὸν τελευτήσαντα εὐθὺς ἐν ἀρχῇ

s71daha en başında en çok fayda ya da zarar veren de bunlardır. Daha iyi olan psykhē tanrılarla birlikte yaşar, göğü dolaşır ve daha iyi bir kısmete erer; adaletsiz işlere bulaşmış, kötü işlerle ve dinsizlikle dolmuş olan ise yer altındaki ceza yerlerine gidip hak ettiği cezayı bulur. Bu yüzden hayatta aretēden ve phronēsisten pay alabilmek için her şeyi yapmak gerekir; çünkü ödül güzel, umut büyüktür.

Bu yüzden hayatı boyunca bedenle ilgili öteki hazlara ve süslere, onları kendine yabancı ve iyiden çok kötülük getirir sayarak veda eden, öğrenmekle ilgili hazlara ise gönül veren kişi kendi psykhēsi hakkında içi rahat olmalıdır. Böyle biri psykhēsini yabancı bir süsle değil, onun kendi süsüyle, yani itidalle, adaletle, cesaretle, hürlükle ve hakikatle süsleyerek, kader çağırdığında gidecek biri olarak Hades yolculuğunu bekler. Durum böyle olduğuna göre, paranın olabildiğince çok olmasına özen göstermemeli, şana ve şerefe de değil; phronēsise, hakikate ve psykhēye, onun olabildiğince iyi olmasına özen göstermeliyiz. Çünkü en çok değeri olan şeyleri en az, daha değersiz olanları ise daha çok önemsememeliyiz. Öyleyse ne bedenlere ne de paraya psykhēden önce ve onun kadar yoğun bir özen göstermeli, psykhēnin olabildiğince iyi olmasına özen göstermeliyiz. Çünkü aretē paradan doğmaz; insanlar için para ve öteki bütün iyilikler, hem tek tek her biri için

s71

τῆς ἐκεῖσε πορείας. ἡ μὲν γὰρ ἀμείνων ψυχὴ μετὰ θεῶν οἰκεῖ καὶ περιπορεύεται κατʼ οὐρανὸν βελτίονός τε λήξεως τυγχάνει, ἡ δὲ ἀδίκων ἔργων ἀψαμένη καὶ ἀνοσιουργίας πλησθεῖσα καὶ ἀσεβείας εἰς τὰ ὑπὸ γῆν δικαιωτήρια ἐλθοῦσα δίκης τῆς προσηκούσης μεταλαγχάνει. ὧν δὴ ἕνεκα χρὴ πᾶν ποιεῖν, ὥστε ἀρετῆς καὶ φρονήσεως ἐν τῷ βίῳ μετασχεῖν· καλὸν γὰρ τὸ ἆθλον καὶ ἡ ἐλπὶς μεγάλη. καὶ τούτων δὴ ἕνεκα θαρρεῖν χρὴ περὶ τῇ ἑαυτοῦ ψυχῇ ἄνδρα, ὅστις ἐν τῷ βίῳ τὰς μὲν ἄλλας ἡδονὰς τὰς περὶ τὸ σῶμα καὶ τοὺς κόσμους εἴασε χαίρειν, ὡς ἀλλοτρίους τε ὄντας καὶ πλέον θάτερον ἡγησάμενος ἀπεργάζεσθαι, τὰς δὲ περὶ τὸ μανθάνειν ἐσπούδασέ τε καὶ κοσμήσας τὴν ψυχὴν οὐκ ἀλλοτρίῳ ἀλλὰ τῷ ἑαυτῆς κόσμῳ, σωφροσύνῃ τε καὶ δικαιοσύνῃ καὶ ἀνδρείᾳ καὶ ἐλευθερίᾳ καὶ ἀληθείᾳ, οὕτω περιμένει τὴν εἰς Ἅιδου πορείαν, ὡς πορευσόμενος ὅταν ἡ εἱμαρμένη καλῇ. τούτων δὴ οὖν οὕτως ἐχόντων οὐ χρημάτων δεῖ ἐπιμελεῖσθαι ὅπως ἔσται ὡς πλεῖστα, οὐδὲ δόξης καὶ τιμῆς, ἀλλὰ φρονήσεως καὶ ἀληθείας καὶ τῆς ψυχῆς, ὅπως ὡς βελτίστη ἔσται. οὐ γὰρ δεῖ τὰ πλείστου ἄξια περὶ ἐλαχίστου ποιεῖσθαι, τὰ δὲ φαυλότερα περὶ πλείονος. οὔτε σωμάτων οὖν ἐπιμελεῖσθαι οὔτε χρημάτων δεῖ πρότερον, οὐδὲ οὕτως σφόδρα ὡς τῆς ψυχῆς, ὅπως ὡς ἀρίστη ἔσται· οὐ γὰρ ἐκ χρημάτων ἀρετὴ γίγνεται, ἀλλʼ ἐξ ἀρετῆς χρήματα καὶ τἆλλα ἀγαθὰ τοῖς ἀνθρώποις πάντα καὶ ἰδίᾳ καὶ

s72hem de topluca, aretēden doğar. Doğru olan tek bir şeyi akılda tutmak gerekir: iyi bir insanın başına ne yaşarken ne de öldükten sonra hiçbir kötülük gelmez; onun işleri tanrılar tarafından ihmal edilmez. Öyle ki saadete götüren bütün iyilikler kendisine bağlıdır; buna en çok yaklaşacak biçimde hazırlanmış kişi de hayatını en bahtiyar biçimde sürecektir. Bu kaynaklardan yola çıkarak felsefeye teşvik eden yaklaşımlar da böyle olsun.

s72

δημοσίᾳ. ἕν τι οὖν τοῦτο διανοεῖσθαι δεῖ ἀληθές, ὅτι οὐκ ἔσται ἀνδρὶ ἀγαθῷ κακὸν οὐδὲν οὔτε ζῶντι οὔτε τελευτήσαντι, οὐδὲ ἀμελεῖται ὑπὸ θεῶν τὰ τούτου πράγματα, ὥστε εἰς ἑαυτὸν διανηρτῆσθαι πάντα τὰ ἀγαθὰ τὰ εἰς εὐδαιμονίαν φέροντα, καὶ ὁ τούτου ἐγγύτατα παρεσκευασμένος οὗτος ἂν μάλιστα μακαριώτατος διαζήσειεν. τοιαῦται ἔστωσαν καὶ αἰ ἀπὸ τούτων ἐπὶ τὴν εἰς φιλοσοφίαν προτροπὴν ἔφοδοι.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…