İçeriğe geç
Felsefeye Teşvik

Iamblikhos · Felsefeye Teşvik

10. Bölüm

10Temaşaya dayalı phronēsisin insan hayatı için bize en büyük faydaları da sağladığını tekhnēlerden yola çıkarak kolayca bulabiliriz. Hekimlerin becerikli olanları ve beden eğitimiyle uğraşanların da hemen hemen çoğu, iyi hekim ve iyi beden eğitmeni olacakların tabiatı tanıması gerektiğini kabul eder. Aynı şekilde iyi kanun koyucuların da tabiatı tanıması gerekir, hem de onlardan çok daha fazla. Çünkü onlar yalnızca bedenin aretēsinin ustalarıdır; psykhēnin aretēleriyle uğraşan ve şehrin saadeti ile felaketi hakkında öğretmeye kalkışanlar ise felsefeye çok daha fazla muhtaçtır.

Öteki zanaatlarda en iyi aletler tabiattan yola çıkılarak bulunmuştur: örneğin marangozlukta çekül, cetvel ve pergel; bunların kimi sudan, kimi ışıktan ve ışınların parıltısından alınmıştır; onlara göre hüküm vererek his bakımından yeterince düz ve pürüzsüz olanı sınarız. Aynı şekilde devlet adamının da tabiatın kendisinden ve hakikatten alınmış birtakım ölçütleri olmalıdır; neyin adil, neyin güzel, neyin faydalı olduğuna onlara göre hüküm verecektir. Orada bu aletler öteki bütün aletlerden üstün olduğu gibi, kanunların en güzeli de tabiata en uygun konmuş olandır. Bunu ise felsefe yapmamış ve hakikati tanımamış biri yapamaz.

Öteki tekhnēlerde insanlar aletlerini ve en kesin hesaplarını hemen hemen hiçbir zaman ilk şeylerin kendisinden almaz; ikinci, üçüncü, hatta çok uzak şeylerden alır, akıl yürütmelerini de deneyimden çıkarırlar. Oysa yalnız filozofun taklidi kesin olan şeylerin kendisinden yapılır; çünkü o taklitlerin değil, şeylerin kendisinin seyircisidir. Cetvel ya da bu türden başka bir alet kullanmayıp binasını başka binalara benzeterek yapan kişi nasıl iyi bir yapı ustası değilse, şehirlere kanun koyan ya da işlerini görürken Lakedaimonialılar'ın, Giritliler'in ya da bunlar gibi başkalarının işlerine veya insan elinden çıkma yönetimlerine bakıp onları taklit eden kişi de herhalde iyi ve erdemli bir kanun koyucu değildir. Çünkü güzel olmayanın taklidi güzel, tabiatça tanrısal ve sağlam olmayanın taklidi de ölümsüz ve sağlam olamaz. Açıktır ki ustalar arasında sağlam kanunlar ve doğru, güzel eylemler yalnız filozofa aittir. Çünkü yalnız o tabiata ve tanrısal olana bakarak yaşar; iyi bir dümenci gibi, hayatının halatlarını ezelî ve kalıcı şeylere bağlayarak demir atar ve kendi başına yaşar.

Bu epistēmē temaşaya dayalıdır, ama her şeyi ona göre meydana getirmemizi sağlar. Görme hiçbir şeyi yapan ya da meydana getiren bir şey değildir (onun tek işi görülen şeylerin her birini ayırt etmek ve göstermektir); ama onun sayesinde bir şey yapabilmemizi sağlar ve eylemlerimizde bize en büyük yardımı eder (ondan yoksun kalsaydık hemen hemen hiç hareket edemezdik). Aynı şekilde açıktır ki epistēmē temaşaya dayalı olsa da, biz ona göre binlerce şey yaparız, şeylerin bir kısmını alır, bir kısmından kaçarız; kısacası bütün iyilikleri onun sayesinde ediniriz.

10

X. Ἀλλὰ μὴν ὅτι γε καὶ ὡφελείας τὰς μεγίστας ἡμῖν πρὸς τὸν ἀνθρώπινον βίον παρέχεται ἡ θεωρητικὴ φρόνησις, εὑρήσει τις ῥᾳδίως ἀπὸ τῶν τεχνῶν. ὥσπερ γὰρ τῶν ἰατρῶν ὅσοι κομψοὶ καὶ τῶν περὶ τὴν γυμναστικὴν οἱ πλεῖστοι σχεδὸν ὁμολογοῦσιν ὅτι δεῖ τοὺς μέλλοντας ἀγαθοὺς ἰατροὺς ἔσεσθαι καὶ γυμναστὰς περὶ φύσεως ἐμπείρους εἶναι, οὕτω καὶ τοὺς ἀγαθοὺς νομοθέτας ἐμπείρους εἶναι δεῖ τῆς φύσεως, καὶ πολύ γε μᾶλλον ἐκείνων. οἱ μὲν γὰρ τῆς τοῦ σώματος ἀρετῆς εἰσι δημιουργοὶ μόνον, οἱ δὲ περὶ τὰς τῆς ψυχῆς ἀρετὰς ὄντες καὶ περὶ πόλεως εὐδαιμονίας καὶ κακοδαιμονίας διδάξειν προσποιούμενοι πολὺ δὴ μᾶλλον προσδέονται φιλοσοφίας. καθάπερ γὰρ ἐν ταῖς ἄλλαις τέχναις ταῖς δημιουργικαῖς ἀπὸ τῆς φύσεως εὕρηται τὰ βέλτιστα τῶν ὀργάνων, οἷον ἐν τεκτονικῇ στάθμη καὶ κανὼν καὶ τόρνος τὰ μὲν ὕδατι καὶ φωτὶ καὶ ταῖς αὐγαῖς τῶν ἀκτίνων ληφθέντων, πρὸς ἃ κρίνοντες τὸ κατὰ τὴν αἴσθησιν ἱκανῶς εὐθὺ καὶ λεῖον βασανίζομεν, μεν, ὁμοίως δὲ καὶ τὸν πολιτικὸν ἔχειν τινὰς ὅρους δεῖ ἀπὸ τῆς φύσεως αὐτῆς καὶ τῆς ἀληθείας, πρὸς οὓς κρινεῖ τί δίκαιον καὶ τί καλόν καὶ τί συμφέρον. ὥσπερ γὰρ ἐκεῖ τῶν ὀργάνων ταῦτα διαφέρει πάντων, οὕτω καὶ νόμος κάλλιστος ὁ μάλιστα κατὰ φύσιν κείμενος. τοῦτο δʼ οὐχ οἷόν τε μὴ φιλοσοφήσαντα δύνασθαι ποιεῖν μηδὲ γνωρίσαντα τὴν ἀλήθειαν. καὶ τῶν μὲν ἄλλων τεχνῶν τά τε ὄργανα καὶ τοὺς λογισμοὺς τοὺς ἀκριβεστάτους οὐκ ἀπʼ αὐτῶν τῶν πρώτων λαβόντες σχεδὸν ἴσασιν, ἀλλʼ ἀπὸ τῶν δευτέρων καὶ τρίτων καὶ πολλοστῶν, τούς τε λόγους ἐξ ἐμπειρίας λαμβάνουσι· τῷ δὲ φιλοσόφῳ μόνῳ τῶν ἄλλων ἀπʼ αὐτῶν τῶν ἀκριβῶν ἡ μίμησίς ἐστιν· αὐτῶν γάρ ἐστι θεατής, ἀλλʼ οὐ μιμημάτων. ὥσπερ οὖν οὐδʼ οἰκοδόμος ἀγαθός ἐστιν οὗτος ὅστις κανόνι μὲν μὴ χρῆται μηδὲ τῶν ἄλλων μηδενὶ τῶν τοιούτων ὀργάνων, ἑτέροις δὲ οἰκοδομήμασι παραβάλλων, ὁμοίως ἴσως κἂν εἴ τις ἢ νόμους τίθεται πόλεσιν ἢ πράττει πράξεις ἀποβλέπων καὶ μιμούμενος πρὸς ἑτέρας πράξεις ἢ πολιτείας ἀνθρωπίνας Δακεδαιμονίων ἢ Κρητῶν ἢ τινων ἄλλων τοιούτων, οὐκ ἀγαθὸς νομοθέτης οὐδὲ σπουδαῖος· οὐ γὰρ ἐνδέχεται μὴ καλοῦ μίμημα καλὸν εἶναι, μηδὲ θείου καὶ βεβαίου τὴν φύσιν ἀθάνατον καὶ βέβαιον, ἀλλὰ μόνον ὅτι μόνου τῶν δημιουργῶν τοῦ φιλοσόφου καὶ νόμοι βέβαιοι καὶ πράξεις εἰσὶν ὀρθαὶ καὶ καλαί. μόνος γὰρ πρὸς τὴν φύσιν βλέπων ζῇ καὶ πρὸς τὸ θεῖον, καὶ καθάπερ ἂν εἰ κυβερνήτης τις ἀγαθὸς ἐξ ἀιδίων καὶ μονίμων ἀναψάμενος τοῦ βίου τὰς ἀρχὰς ὁρμεῖ καὶ ζῇ καθʼ ἑαυτόν. ἔστι μὲν οὖν θεωρητικὴ ἥδε ἡ ἐπιστήμη, παρέχει δʼ ἡμῖν τὸ δημιουργεῖν κατʼ αὐτὴν ἅπαντα. ὥσπερ γὰρ ἡ ὄψις ποιητικὴ μὲν καὶ δημιουργὸς οὐδενός ἐστι (μόνον γὰρ αὐτῆς ἔργον ἐστὶ τὸ κρίνειν καὶ δηλοῦν ἕκαστον τῶν ὁρατῶν), ἡμῖν δὲ παρέχει τὸ πράττειν τι διʼ αὐτὴν καὶ βοηθεῖ πρὸς τὰς πράξεις ἡμῖν τὰ μέγιστα (σχεδὸν γὰρ ἀκίνητοι παντελῶς ἂν εἶμεν στερηθέντες αὐτῆς), οὕτω δῆλον ὅτι καὶ τῆς ἐπιστήμης θεωρητικῆς οὔσης μυρία πράττομεν κατʼ αὐτὴν ὅμως ἡμεῖς, καὶ τὰ μὲν λαμβάνομεν τὰ δὲ φεύγομεν τῶν πραγμάτων, καὶ ὅλως πάντα τὰ ἀγαθὰ διʼ αὐτὴν κτώμεθα.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…