İçeriğe geç
Geometri Terimlerinin Tarifleri ve Geometrika

Heron · Geometri Terimlerinin Tarifleri ve Geometrika

Geometrika › Aynı paralelkenar benzeri dörtge… – Uzunluk ölçüleri üzerine

s326Aynı paralelkenar benzeri dörtgenin alanını bulmanın başka bir yolu

Tabanlardan birinin 12'sini kendisiyle çarp; 144 eder. Bunu da dikmenin karesiyle, yani 43 ile ½ ve ¼ ile çarp; 6.300 eder. Bunun karekökü 79 ile ⅓, 1/34 ve 1/72, yani [79 birim ile 19/51 olur; paralelkenar benzeri dörtgenin alanı bu kadar iptir].

Her bir üçgenin alanını ayrı ayrı bulmak. Şöyle yap: tabanlardan birinin yarısını, yani 6'yı kendisiyle çarp; 36 eder. Bunu da dikmenin karesiyle, yani 43 ile ½ ve ¼ ile çarp; 1.575 eder. Bunun karekökü 39 ile ⅔ ve 1/51, yani 39 birim ile 35/51'dir. Her bir üçgenin alanı bu kadar iptir; iki üçgenin, yani bütün paralelkenar benzeri dörtgenin alanı ise 79 ip ile 19/51'dir.

Böyle bir paralelkenar benzeri dörtgen bir dik açılı paralelkenara ve iki çeşitkenar dik üçgene bölünürse, her bir parçanın ölçümü şöyle yapılır. Dik açılı paralelkenarın tepe kenarı ve tabanı 4½'er ip, iki yan kenarı ise üçgenlerin yukarıda yazılan dikmesinin sayısı kadardır. Tabanlardan birinin 4½'i kendisiyle çarpılınca 20¼ eder. Bu da bir yan kenarın karesiyle, yani 43 ile ½ ve ¼ ile çarpılınca 885 ile ½, ¼, ⅛ ve 1/16 eder. Bunun karekökü 29 ile ½, ¼ ve 1/68, yani 29 birim ile 39/51'dir; dik açılı paralelkenarın alanı bu kadar iptir. İki dik açılı üçgenin alanını birlikte bulmak. Bir üçgenin tabanı olan 7½'i kendisiyle çarp; 56¼ eder. Bunu da dik kenarın karesiyle, yani 43 ile ½ ve ¼ ile çarp; 2.460 ile ½, ¼, ⅛ ve 1/16 eder, yani 2.460 birim ile 15/16. Bunun karekökü 49 ile ½, 1/17, 1/34 ve 1/51, yani 49 birim ile 31/51'dir; iki dik açılı üçgenin alanı bu kadar iptir.

[Yine her bir dik açılı üçgenin alanını ayrı ayrı bulmak. Tabanın yarısını, yani 3¾'ü kendisiyle çarp; 14 ile 1/16 eder. Bunu dik kenarın karesiyle,]

s326

᾿Ἄλλως εἰς τὸ εὑρεῖν τὸ ἐμβαδὸν τοῦ αὐτοῦ ῥομβοειδοῦς παραλληλογράμμου. Πολυπλασίασον τὰ ιβ τῆς μιᾶς τῶν βάσεων ἐφ᾽ ἑαυτά: γίνονται ομδ᾽ ταῦτα πάλιν ἐπὶ τὸν πολυπλασιασμὸν τῆς καϑέτου ἤγουν ἐπὶ τὰ μγ (. δ΄" γίνονται [73 ‚st ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται 08 γ΄ Ad οβ΄ ἤτοι Amonuivog δὲ ἑνὸς ἕχάστου τριγώνου τὸ ἐμβαδὸν εὑρεῖν. ποίησον οὕτως" πολυπλασίασον τὸ L τῆς μιᾶς τῶν βάσεων ἤγουν τὰ 5 ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται 15° ταῦτα πάλιν ἐπὶ τὸν πολυπλασιασμὸν τῆς καϑέτου ἤγουν ἐπὶ τὰ uy L 6" Bu” ‚upos' ὧν πλευρὰ τετραze yiveraı 1 w’ να΄ ἤτον μονάδες Ad καὶ λεπτὰ να΄ va’ ke‘ τοσούτων σχοινίων τὸ ἐμβαδὸν Evog ἑκάστου τριγώνου" ἀμφοτέρων δὲ τῶν τριγώνων ἤτοι τοῦ ὅλου δομβοειδοῦς τὸ ἐμβαδὸν σχοινίων οϑ' καὶ λεπτῶν να΄ να΄ ιϑ. ; 2 Ei δὲ καὶ εἰς παραλληλόγραμμον ὀρϑογώνιον καὶ δύο τρίγωνα σκαληνὰ ὀρϑογώνια διαιρεϑῇ τὸ τοιοῦτον 10 ῥομβοειδές. γίνεται ἑνὸς ἕκόστου τμήματος ἡ ἀναμέτρησις οὕτως" ἡ κορυφὴ καὶ ἡ βάσις τοῦ ὀρϑογωνίου παραλληλογράμμου ἀνὰ σχοινίων ὃ L', τὰ δὲ β σχέλη κατὰ τὸν προγραφέντα ἀριϑμὸν τῆς καϑέτου τῶν τοιγώνων. τὰ ÖL τῆς μιᾶς τῶν βάσεων πολυπλασιαξόμενα ἐφ᾽ ἑαυτὰ γίνονταν % τέταρτον" ταῦτα πάλιν ἐπὶ τὸν πολυπλασιασμὸν τοῦ ἑνὸς σκέλους ἤγουν ἐπὶ τὰ up (. δ' γίνονται DNS παρὰ us". ὧν πλευρὰ τετραἘπ γίνεται χϑ' [Ἢ δ΄ ξη΄ ἤτοι μονάδες κϑ' καὶ λεπτὰ να΄ να΄ A" τοσούτων σχοινίων τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ὀρϑογωνίου παραλληλογράμμου. τῶν δύο ὀρϑογωνίων ToLγώνων τὸ ἐμβαδὸν ἡνωμένως εὑρεῖν. πολυπλασίασον τὰ EL τῆς βάσεως τοῦ ἑνὸς ἐφ᾽ ἕαυτά" γίνονται νξ δ΄. ταῦτα πάλιν ἐπὶ τὸν πολυπλασιασμὸν τῆς πρὸς ὀρϑὰς ἤγουν ἐπὶ τὰ up L' δ΄" γίνονται βυξ [Ἢ δ΄ η΄ ιΞ΄ ἤτοι μονάδες βυξ καὶ λεπτὰ ıs’ ı5’ ἴε᾽ ὧν πλευρὰ τετραγωνικπκὴ Pa us (Ἢ ιξ΄' λδ΄ να΄ ἤτοι μονάδες μϑ' καὶ λεπτὰ να΄ να΄ Aa τοσούτων a > τὸ ἐμβαδὸν τῶν δύο ὀρϑογωνίων τριγώνων. :

s328 yani 43 ile ½ ve ¼ ile çarp; 615 ile ⅛, 1/16, 1/32 ve 1/64, yani 615 birim ile 15/64 eder. Bunun karekökü 24 ile ½, ¼, 1/51 ve 1/68, yani 24 birim ile 41/51'dir. Hepsi birlikte, üç parçanın, yani bir dik açılı paralelkenarla iki dik açılı üçgenin alanı yine 79 ile ⅓, 1/34 ve 1/72, yani 79 ip ile 19/51'dir [bunun yarısı modius sayısıdır].

Bir paralelkenar benzeri dörtgenin büyük kenarları 14'er ip, küçük kenarları 13'er ip, köşegeni 15 ip olsun. Alanını bulmak. Şöyle yap: açılardan tabanlara dikmeler indirilsin; böylece iki çeşitkenar dar açılı üçgen ortaya çıkar; bunların küçük kenarları 13'er ip, büyük kenarları 15'er ip, tabanları 14'er ip, dikmeleri 12'şer iptir. Alanlarını bulmak. Şöyle yap: her birinin tabanını dikmesiyle çarp; 168 eder. Bunun yarısı 84'tür; her üçgenin alanı bu kadar ip olacaktır. Demek ki bütün paralelkenar benzeri dörtgenin alanı açıkça 168 ip olacaktır. İki üçgenin her bir parçasının alanını da bulmak istersen şöyle yap: büyük parçalarda dikmenin 12'sini tabanın 9'u ile çarp; 108 eder. Bunun yarısı 54'tür; her üçgenin büyük parçası bu kadar ip olacaktır. Küçük parçalarda da aynı şekilde dikmenin 12'sini tabanın 5'i ile çarp; 60 eder. Bunun yarısı 30'dur; her üçgenin küçük parçası bu kadar ip olacaktır. Bütün paralelkenar benzeri dörtgen ise elbette 168 iptir.

s328

τὰ up (΄ 6" γίνονται χιξ η΄ ıs’ λβ΄ ξδ΄ ἤτοι μονάδες χιε καὶ λεπτὰ ξδ΄ ξδ΄ τε. ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται κὃ (΄ δ' να΄ να΄ ξη΄ ἤτοι μονάδες κὃ καὶ λεπτὰ πεντηκοστόπρωτα μα. ὁμοῦ" χαὶ πάλιν τῶν τριῶν τμημάτων ἤγουν τοῦ ἑνὸς παραλληλογράμμου ὀρϑογωνίου καὶ τῶν δύο ὀρϑογωνίων τριγώνων τὸ ἐμβαδὸν σχοινίων οϑ' γ΄ λδ΄ οβ΄ ἤτοι σχοινίων οϑ' καὶ λεπτῶν ve’ ve’ ιϑ' [ὧν τὸ ἥμισύ ἐστιν ὃ μοδισμός]. “Ρομβοειδές, οὗ τὰ μὲν μείξονα σκέλη ἀνὰ σχοινίων ιδι τὰ δὲ μικρὰ ἀνὰ σχοινίων ıy, ἡ δὲ διαγώνιος δχοινίων ıE° εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. ποίει οὕτως" ἤχϑωσαν ἀπὸ τῶν γωνιῶν ἐπὶ τὰς βάσεις κάϑετοι, καὶ ἐγέvovro δύο τρίγωνα σκαληνὰ ὀξυγώνια, ὧν αἱ μικρότεραι πλευραὶ ἀνὰ σχοινίων ıy, αἱ δὲ μείξους ἀνὰ σχοινίων ιδ. ai δὲ βάσεις ἀνὰ σχοινίων ιὸὃ, αἱ δὲ κάϑετοι ἀνὰ σχοινίων ιβ' εὑρεῖν αὐτῶν τὸ ἐμβαδόν. ποίει οὕτως" τὴν βάσιν ἑκάστου ἐπὶ τὴν κάϑετον αὐτοῦ" γίνονται on ὧν τὸ (΄" γίνονται πδ' τοσούτων ἔσται σχοινίων τὸ ἐμβαδὸν ἕκάστου τριγώνου: δῆλον γάρ. ὅτι τοῦ ὕλου ῥομβοειδοῦς ἔσται τὸ ἐμβαδὺν σχοινίων ρξη. ἐὰν δὲ ϑέλης πάλιν καὶ ἑκάστου τμήματος τῶν δύο τριγώνων τὸ ἐμβαδὸν εὑρεῖν. ποίει οὕτως" τῶν μὲν μειζόνων τὰ ιβ τῆς καϑέτου ἐπὶ τὰ 9 τῆς βάσεως" γίνονται ρη᾽ ὧν τὸ ἥμισυ" γίνονται νδ᾽ τοσούτων ἔσται σχοινίων ἑκάστου τριγώνου τμῆμα τὸ μεῖζον. τῶν δὲ ἡττόνων ὁμοίως τὰ ιβ τῆς καϑέτου ἐπὶ τὰ ε τῆς βά680g" γίνονται & ὧν τὸ L" γένονται λ: τοσούτων ἔσται σχοινίων ἕκάστου τριγώνου τὸ ἧττον τμῆμα τοῦ ὅλου δομβοειδοῦς ὄντος δηλαδὴ σχοινίων ρξη.

s330Başka bir paralelkenar benzeri dörtgenin büyük kenarları 24'er kulaç, küçük kenarları 15'er kulaç, köşegenlerinden biri de yine 15 kulaç olsun. Böyle bir şekil, söylenen köşegen boyunca kesilir ve iki geniş açılı ikizkenar üçgen verir. Böyle üçgenlerin nasıl ölçülmesi gerektiği daha önce pek çok yerde yazılmıştır; ama daha iyi kavransın diye yeniden söylemek gerekir.

Her bir geniş açılı ikizkenar üçgenin tabanı 24 kulaç, eşit kenarlarının her biri 15 kulaçtır. Kenarlardan birinin 15'i kendisiyle çarpılınca 225 eder; tabanın yarısı, yani 12 kendisiyle çarpılınca 144 eder. Bunu 225'ten çıkar; geriye 81 kalır. Bunun karekökü 9'dur; dikme bu kadar kulaç olacaktır. Bu, tabanın yarısıyla, yani 12 kulaçla çarpılınca 108 eder; her bir üçgenin alanı 108 kulaçtır. İki üçgenin, yani bütün paralelkenar benzeri dörtgenin alanı birlikte 216 kulaç, yani bir modius, üç litra ve bir kulaçlık topraktır.

Aynı paralelkenar benzeri dörtgen üç parçaya, yani bir dik açılı paralelkenara ve yine çeşitkenar ve dik açılı olan iki üçgene bölünür. Dik açılı paralelkenarın tepe kenarı ve tabanı 12'şer kulaç, iki yan kenarı 9'ar kulaçtır. Alanını bulmak. Tabanın 12'sini bir yan kenarın 9'u ile çarp; 108 eder. Alanı 108 kulaç olacaktır. Dik açılı üçgenlerin her birinin tabanı 12 kulaç, dik kenarı 9 kulaç, hipotenüsü on beş kulaçtır. Bunların her birinin alanını bulmak. Tabanın yarısını al; 6 eder. Bunu dik kenarın 9'u ile çarp; 54 eder.

s330

Ἕτερον ῥομβοειδές, οὗ αἱ μὲν μείζονες τῶν πλευρῶν ἀνὰ ὀργυιῶν #0, αἱ δὲ ἥττονες ἀνὰ ὀργυιῶν τε, καὶ ἡ μία τῶν διαγωνίων ὡσαύτως" τέμνεται δὲ τὸ τοιοῦτον κατὰ τὴν ῥηϑεῖσαν διαγώνιον καὶ ποιεῖ τρίyova ἰσοσκελῆ ἀμβλυγώνια β' πῶς δὲ χρὴ μετρεῖν τὰ τοιαῦτα τρίγωνα. ἐν πολλοῖς προγέγραπται. χάριν δὲ καταλήψεως πλείονος ῥητέον καὶ πάλιν. Ἔχει ἡ βάσις ἑνὸς ἑκάστου ἰσοσκελοῦς ἀμβλυγωνίου τριγώνου ὀργυιὰς #0, ἑκάστη δὲ τῶν ἴσων πλευρῶν ὀργυιὰς ı8. αἱ τὲ μιᾶς τῶν πλευρῶν ἐφ᾽ ἑαυτὰς πολυπλασιαξόμεναι γίνονται Ort, καὶ τὸ (΄ τῆς βάσεως ἤγουν αἵ ιβ ἐφ᾽ ἑαυτὰς γίνονται ρμδ' ταύτας ἄφελε ἀπὸ τῶν 6xE' λοιπὰ πα ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται 9" τοσούτων ὀργυιῶν ἔσται ἡ κάϑετος. αὗται πολυπλασιαξόμεναι ἐπὶ τὸ | τῆς βάσεως ἤγουν ἐπὶ τὰς ιβ ὀργυιὰς γίνονται ρη καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν ἑνὸς ἑχάστου τριγώνου ὀργυιῶν ρη. ὁμοῦ ἀμφοτέρων τῶν τριγώνων ἤτοι τοῦ ὅλου ῥομβοειδοῦς τὸ ἐμβαδὸν ὀὁργυιῶν σιξ ἤτοι γῆς μοδίου ἑνὸς λιτρῶν τριῶν καὶ 60γυιᾶς μιᾶς. “Ῥομβοειδὲς τὸ αὐτὸ διαιρούμενον εἰς τμήματα τρία ἤγουν εἰς ἕν παραλληλόγραμμον ὀρϑογώνιον καὶ εἰς β τρίγωνα σκαληνὰ ὀρϑογώνια καὶ ταῦτα. ἡ κορυφὴ καὶ ἡ βάσις τοῦ παραλληλογράμμου ὀρϑογωνίου ἀνὰ ὀργυιῶν ıß, τὰ δὲ δύο σκέλη ἀνὰ ὀργυιῶν 9° εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. πολυπλασίασον τὰ ιβ τῆς βάσεως ἐπὶ τὰ 9 τοῦ ἑνὺς σκέλους" γίνονται 07° καὶ ἔσται τὸ ἐμβαδὸν αὐτοῦ ὀργυιῶν ρη. ἡ βάσις ἑνὸς ἑκάστου τῶν ὀρϑογωνίων τριγώνων ὀργυιῶν ıB, ἡ δὲ πρὸς ὀρϑὰς ὀργυιῶν ὃ. καὶ ἡ ὑποτείνουσα ὀργυιῶν δεκαπέντε" εὑρεῖν τὸ ἐμβαδὸν ἑκάστου τούτων. λαβὲ τὸ L τῆς βάσεως" γίνονται 5‘ ταῦτα πολυπλασίασον ἐπὶ τὰ 9 τῆς πρὸς ὀρϑάς" γίνονται νδ᾽ καὶ ἔστιν ἑνὸς ἕχάστου τρι- Her bir üçgenin alanı 54 kulaçtır. Üç parçanın alanı birlikte 216 kulaç, yani bir modius, üç litra ve bir kulaçlık topraktır.

s332Geri kalan, yamuk da denen dört kenarlı şekiller üzerine.

Dik açılı bir yamuğun dikmelerinden, yani yan kenarlarından biri 8 ip, öteki 6 ip, tabanı da 10 ip olsun. Alanını bulmak. 8 ile 6'yı topla; 14 eder. Bunun yarısı 7'dir. Bunu tabanın 10'u ile çarp; 70 eder. Dik açılı yamuğun alanı 70 iptir. Bunun yarısı 35'tir; toprak 35 modiustur.

Böyle bir yamuk bir dik açılı paralelkenara ve bir dik açılı üçgene de bölünür. Bunların her birinin ölçümü şöyledir: paralelkenarın iki dikmesi 6'şar ip, iki tabanı 10'ar iptir. Tabanlardan birinin 10'u dikmelerden birinin 6'sı ile çarpılınca 60 eder; paralelkenarın alanı 60 iptir. Dik açılı üçgenin tabanı 10 ip, dik kenarı 2 iptir. Tabanın yarısı 5 ip eder; bu, dik kenarın 2'si ile çarpılınca 10 eder; üçgenin alanı 10 iptir. Hepsi birlikte, iki parçanın, yani paralelkenarla üçgenin alanı yine 70 iptir. Bunun yarısı 35'tir; bütün dik açılı yamuğun yeri 35 modiusluk topraktır.

s332

γώνου τὸ ἐμβαδὸν ὀργυιῶν v6. ὁμοῦ τῶν τριῶν τμημάτων τὸ ἐμβαδὸν ὀργυιῶν σις ἤτοι γῆς μοδίου ἑνὸς λιτρῶν τριῶν καὶ ὀργυιᾶς μιᾶς. Περὶ τῶν λοιπῶν τετραπλεύρων σχημάτων τῶν καὶ τραπεξίων καλουμένων. Τραπέξιον ὀρϑογώνιον, οὗ ἡ μία τῶν καϑέτων ἤγουν τῶν πλαγίων πλευρῶν σχοινίων ἡ. ἡ δὲ ἑτέρα σχοινίων 5, καὶ ἡ βάσις σχοινίων τ εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. σύνϑες τὰ ἡ καὶ τὰ 5° γένονται 10° τούτων τὸ (" γένονται & ταῦτα πολυπλασίασον ἐπὶ τὰ ı τῆς βάσεως" γίνονται ο᾽ καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ὀρϑογωνίου τραπεξίου σχοινίων 0. ὧν τὸ ἥμισυ" γένονται 12° καὶ ἔστι γῆς μοδίων Ae. Τὺ τοιοῦτον τραπέξιον διαιρεῖται καὶ eig παραλληλόγραμμον ὀρϑογώνιον καὶ εἰς τρίγωνον ὀρϑογώνιον. ἡ δὲ μέτρησις ἑκάστου τούτων ἔχει οὕτως" αἱ δύο τῶν χαϑέτων τοῦ παραλληλογράμμου ἀνὰ σχοινίων 5, αἱ δὲ β τῶν βάσεων ἀνὰ σχοινίων τ΄ τὰ τ τῆς μιᾶς τῶν βάσεων ἐπὶ τὰ ς τῆς μιᾶς τῶν καϑέτων πολυπλασιαξόμενα γίνονται ξ΄ καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ παραλληλογράμμου σχοινίων & ἡ βάσις τοῦ ὀρϑογωνίου τριγώνου σχοινίων τ. ἡ δὲ πρὸς ὀρϑὰς αὐτοῦ σχοινίων β. τὸ ( τῆς βάσεως γίνεται σχοινία € ταῦτα ἐπὶ τὰ β τῆς πρὺς ὀρϑὰς πολυπλασιαξζόμενα γένονται u καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν αὐτοῦ σχοινίων τ. ὁμοῦ" καὶ πάλιν τῶν δύο τμημάτων ἤγουν τοῦ παραλληλογράμμου καὶ τοῦ τριγώνου τὸ ἐμβαδὸν σχοινίων ο. ὧν (΄ γίνεται Ag καὶ ἔστιν ὃ τόπος τοῦ παντὸς ὀρϑογωνίου τραπεξίου γῆς μοδίων λε.

s334Başka bir dik açılı yamuğun dik kenarı, yani dikmesi 12 ip, tepe kenarı 8 ip, tabanı 16 ip olsun. Alanını bulmak. Tepe kenarıyla tabanı, yani 8 ile 16'yı topla; 24 eder. Bunun yarısı 12'dir. Bu, dik kenarın 12'si ile çarpılınca 144 eder; yamuğun alanı 144 iptir. Bunun yarısı 72'dir; bu yamuğun yeri 72 modiustur.

Aynı dik açılı yamuk bir dik açılı paralelkenara ve bir çeşitkenar dik üçgene bölünür. Paralelkenarın tepe kenarı ve tabanı 8'er ip, iki yan kenarı 12'şer iptir. Tabanın 8'i bir yan kenarın 12'si ile çarpılınca 96 eder; bu da paralelkenarın alanını gösterir. Dik açılı üçgenin tabanı 8 ip, dik kenarı, yani dikmesi 12 iptir. Tabanın yarısı, yani 4, dikmenin 12'si ile çarpılınca 48 eder; bu da üçgenin alanını gösterir. Hepsi birlikte, iki parçanın alanı yine 144 iptir; bunun yarısı modius sayısıdır.

Paralelkenar, dik açılı üçgenin iki katıdır.

Aynı dik açılı yamuk, biri dik açılı, öteki geniş açılı iki çeşitkenar üçgene bölünür. Dik açılı üçgenin tabanı 16 ip, dik kenarı 12 ip, hipotenüsü 20 iptir. Tabanın yarısı, yani 8, dik kenarın 12'si ile çarpılınca 96 eder; bu da dik açılı üçgenin alanını gösterir.

s334

ἤγουν ἡ κάϑετος σχοινίων ıß, ἣ κορυφὴ σχοινίων m, ἡ δὲ βάσις σχοινίων ı5° εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. σύνϑες κορυφὴν καὶ βάσιν ἤγουν ἡ καὶ ı5° γίνονται χδ' ὧν L' γίνεται ιβ' ταῦτα ἐπὶ τὰ ιβ τῆς πρὸς ὀρϑὰς πολυπλασιαξόμενα γίνονται ρομδ' καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν 5 αὐτοῦ σχοινίων ρμὸ. ὧν (. γένεται οβ᾽ καὶ ἔστιν 6 τόπος τοῦ αὐτοῦ τραπεξίου μοδίων οβ. Τραπέξιον ὀρϑογώνιον τὸ αὐτὸ διαιρούμενον εἰς παραλληλόγραμμον ὀρϑογώνιον καὶ εἰς τρίγωνον σκαληνὸν ὀρϑογώνιον. 7 κορυφὴ καὶ 7 βάσις τοῦ παρ- τὸ «λληλογράμμου ἀνὰ σχοινίων ἡ, τὰ δὲ βὶ σκέλη ἀνὰ σχοινίων ιβ. τὰ ἢ τῆς βάσεως ἐπὶ τὰ ιβ τοῦ ἕνὸς σκέλους πολυπλασιαξζόμενα γίνονται ἃς καὶ δηλοῦσι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ παραλληλογράμμου. ἡ βάσις τοῦ ὀρϑογωνίου τριγώνου σχοινίων n, ἡ δὲ πρὸς ὀρϑὰς τούτου ἤγουν 15 ἡ κάϑετος σχοινίων ıß τὸ ({ τῆς βάσεως ἤγουν τὰ ὃ ἐπὶ τὰ ιβ τῆς καϑέτου πολυπλασιαξόμενα γίνονται IM, καὶ δηλοῦσι χαὶ ταῦτα τὸ ἐμβαδὸν τοῦ τριγώνου. ὁμοῦ" καὶ πάλυν ἀμφοτέρων τῶν τμημάτων τὸ ἐμβαδὸν σχοινίων ρμὸ. ὧν τὸ L' ἐστιν ὁ μοδισμός. 20 Τὸ παραλληλόγραμμον διπλάσιόν ἔστι τοῦ ὀρϑογωνίου τριγώνου. Τραπέξιον ὀρϑογώνιον τὸ αὐτὸ διαιρούμενον εἰς δύο τρίγωνα σκαληνά, ὧν τὸ ἕν ὀρϑογώνιον, τὸ δὲ ἕτερον ἀμβλυγώνιον. ἡ βάσις τοῦ ὀρϑογωνίον τρι- 25 γώνου σχοινίων ı5, ἡ πρὸς ὀρϑὰς αὐτοῦ σχοινίων ιβ καὶ ἡ ὑποτείνουσα σχοινίων %. τὸ L τῆς βάσεως ἤγουν τὰ ἡ πολυπλασιαξόμενα ἐπὶ τὰ ιβ τῆς πρὸς ὀρϑὸς γίνόονται 45 καὶ δηλοῦσι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ὀρϑογωνίου Geniş açılı üçgenin küçük kenarı 8 iptir; bunu kendisiyle çarp, 64 eder. Tabanı 20 iptir; bunu kendisiyle çarp, 400 eder. Öteki kenarın karesi ise 208'dir. Dikmesini bulmak. Tabanın karesiyle kenarlardan birinin karesini, yani 400 ile 208'i topla; 608 eder. Bundan öteki kenarın karesini, yani 64'ü çıkar; geriye 544 kalır. Bunun yarısı 272'dir. Bu, tabanın 20'sine bölününce 13 ile ½ ve 1/10 eder; büyük taban parçası bu kadar ip olacaktır. Aynı şekilde tabanın karesi olan 400 ile küçük kenarın karesi olan 64'ü topla; 464 eder. Bundan öteki kenarın karesi olan 208'i çıkar; geriye 256 kalır. Bunun yarısı 128'dir. Bu da aynı şekilde tabanın 20'sine bölününce 6 ile ⅓ ve 1/15 eder; küçük taban parçası da 6 ip ile 2/5 olacaktır. Bunu kendisiyle çarp; 40 birim ile 4/5 ve 4/25 eder. Bunu 64'ten çıkar; geriye 23 birim ile 1/25 kalır. Bunun karekökü 4 ile ½, 1/5 ve 1/10'dur; dikme bu kadar iptir. Yine 13 ile ½ ve 1/10'u kendisiyle çarp; 184 birim ile 4/5 ve 4/25 eder. Bunu 208'den çıkar; geriye 23 birim ile 1/25 kalır. Bunun karekökü de 4 ile ½, 1/5 ve 1/10'dur; dikme bu kadar ip olacaktır. Alanını bulmak. Tabanın yarısını al; 10 eder. Bunu dikmenin 4 ile ½, 1/5 ve 1/10'u ile çarp; 48 eder. Geniş açılı üçgenin alanı 48 iptir. İki üçgenin alanı birlikte 144 iptir. Bunun yarısı 72'dir; bütün dik açılı yamuğun yeri 72 modiustur.

s336Dik açılı üçgen, geniş açılı üçgenin iki katıdır.

Aynı dik açılı yamuk iki başka üçgene bölünür;

s336

τριγώνου. ἡ ἐλάσσων πλευρὰ τοῦ ἀμβλυγωνίου τρι- 380 γώνου σχοινίων ἢ ταῦτα ἐφ᾽, ἑαυτά" γίνονται EI: ἡ βάσις σχοινίων κ᾿ ταῦτα ἐφ᾽ ἑαυτά" γένονται ν᾽ ὁ δὲ τ πολυπλασιασμὸς τῆς ἑτέρας πλευρᾶς ση. εὑρεῖν αὐτοῦ τὴν χάϑετον. σύνϑες τὸν τῆς βάσεως πολυπλασιασμὸν καὶ τῆς μιᾶς τῶν πλευρῶν ἤγουν τὰ v καὶ τὰ δὴ" γίνονται χη ἀφ᾽ ὧν ὑπέξελε τὸν τῆς ἑτέρας πλευρᾶς πολυπλασιασμὸν ἤγουν τὰ &6° λοιπὰ φμδ' ὧν τὸ [" γίνονται 60ß. ταῦτα μεριξόμενα παρὰ τὰ % τῆς βάσεως γίνονται ἐγ Lv" ἔσταν οὖν ἡ μείξων βάσις σχοινίων τοσούτων. ὁμοίως σύνϑες τὰ v τῆς βάσεως καὶ τὰ 7) τῆς ἐλάσσονος πλευρᾶς" γίνονται υἕξδ' ἀπὸ τούτων ἄφελε τὰ σὴ τῆς ἑτέρας πλευρᾶς" λοιπὰ Ov5' ὧν (" γίνεται 049. ταῦτα μεριξζόμενα ὁμοίως παρὰ τὰ % τῆς βάσεως γίνονται 5 γ΄ τε΄᾿ ἔσται καὶ ἡ ἐλάττων βάσις σχοινίων 5. καὶ ε΄ ε΄ β. ταῦτα ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται μονάδες we ε΄ ὃ καὶ ὃ ε΄ ε΄ τῶν ε΄ ε΄" ταῦτα ἄρον ἀπὸ τῶν ἕδ' λοιπαὶ μονάδες χγ} καὶ ε΄ τὸ ε΄" ὧν πλευοὰ τετραγωνικὴ γίνεται ὃ [5 ε΄ ε΄" τοσούτων σχοινίων 8 ἡ κάϑετος. πάλιν τὰ ıy L' κτ' ἐφ᾽ δαυτά" γένονται μονάδες ρπὸ ε΄ ε΄ ὃ καὶ ὃ ε΄ ε΄ τῶν ε΄ ε΄" ταῦτα ἀφαίρει ἀπὸ τῶν 017‘ λοιπαὶ μονάδες χγ καὶ ε΄ τὸ ε΄" ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται ὁμοίως ὃ L' ε΄ ν΄" ἔσται οὖν ἡ κάϑετος σχοινίων τοσούτων. τὸ ἐμβαδὸν αὐτοῦ εὑοεῖν. λαβὲ τῆς βάσεως τὸ {΄" γίνονται τ' ταῦτα πολυπλασίασον ἐπὶ τὰ ὃ { ε΄ τ΄ τῆς καϑέτου᾽ γίνονται wm’ καὶ ἔστιν τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ἀμβλυγωνίου τριγώνου σχοινίων μη. ὁμοῦ ἀμφοτέρων τῶν τριγώνων τὸ ἐμβαδὸν σχοινίων gud. ὧν [L' γίνεται oß' καὶ ἔστιν ὁ τόπος τοῦ παντὸς ὀρϑογωνίου τραπεξίου μοδίων οβ. Τὸ ὀρϑογώνιον τρίγωνον διπλάσιόν ἐστι, τοῦ ἀμβλυγωνίου τριγώνου.

s338 bunlardan biri dar açılı ikizkenar, öteki dik açılı çeşitkenardır. Dar açılı ikizkenar üçgenin tabanı 16 ip, eşit kenarlarının her birinin karesi 208'dir. Dikmesini bulmak. [Tabanın yarısı 8'dir; bunu kendisiyle çarp,] 64 eder. 64'ü 208'den çıkar; geriye 144 kalır. Bunun karekökü 12'dir; dikme bu kadar iptir. Bu, tabanın yarısıyla, yani 8 ile çarpılınca 96 eder; dar açılı ikizkenar üçgenin alanı 96 iptir. Bunun yarısı 48'dir; toprak bu kadar modiustur. Dik açılı üçgenin tepe kenarı 8 ip, dik kenarı, yani dikmesi 12 iptir. Bunun yarısı 6 eder; bu, tepe kenarının 8'i ile çarpılınca 48 eder; bu dik açılı üçgenin alanı 48 iptir. Bunun yarısı 24'tür; toprak bu kadar modiustur. Hepsi birlikte, iki üçgenin alanı yine 144 iptir. Bunun yarısı 72'dir; bütün dik açılı yamuğun yeri böyle de 72 modiustur.

İkizkenar üçgen, dik açılı üçgenin iki katıdır.

Başka bir dik açılı yamuğun büyük yan kenarı 10 ip, küçük yan kenarı 5 ip, tepe kenarı 12 ip olsun. Alanını bulmak. On ile beşi topla; 15 eder. Bunun yarısı yedi buçuktur. Bunu tepe kenarının 12'si ile çarp; doksan eder. Bu yamuğun alanı doksan iptir. Bunun yarısı 45'tir; toprak bu kadar modiustur.

s338

9 Τραπέξιον ὀρϑογώνιον τὸ αὐτὸ διαιρούμενον εἰς γίνονται ξδ᾽ τὰ ξδ ἀφαίρει ἀπὸ τῶν ση λοιπὰ ρμδ᾽ ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γένεται ιβ᾽ τοσούτων σχοινίων ἡ χάϑετος. ταῦτα ἐπὶ τὸ [ τῆς βάσεως ἤγουν ἐπὶ τὰ ἢ πολυπλασιαζόμενα γίνονται ἃς’ καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ἰσοσκελοῦς ὀξυγωνίου τριγώνου σχοινίων Gr. ὧν τὸ (μη καὶ ἔστι γῆς μοδίων τοσούτων. ἡ κορυφὴ τοῦ ὀρϑογωνίου τριγώνου σχοινίων ἢ. ἡ δὲ πρὸς ὀρϑὰς τούτου ἤγουν ἡ κάϑετος σχοινίων ιβ᾽ τούτων τὸ [" γίνονται 5° ταῦτα ἐπὶ τὰ ἡ τῆς κορυφῆς πολυπλασιαζόμενα γίνονται μη καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ αὐτοῦ ὀρϑογωνίου τριγώνου σχοινίων un. ὧν τὸ L" γίνονται κδ' καὶ ἔστι γῆς μοδίων τοσούτων. ὁμοῦ" καὶ πάλιν ἀμφοτέρων τῶν τριγώνων τὸ ἐμβαδὸν σχοινίων gud. ὧν L' γένεται οβ' καὶ ἔστιν 6 τόπος τοῦ παντὸς ὀὁρϑογωνίου τραπεξίου καὶ οὕτως μοδίων οβ. Τὸ ἰσοσκελὲς τρίγωνον διπλάσιόν ἐστι τοῦ ὀρϑογωνίου τριγώνου. Ἕτερον τραπέξιον ὀρϑογώνιον, οὗ τὸ μὲν μεῖξον σκέλος σχοινίων ı, τὸ δὲ ἧττον σχοινίων €, ἡ δὲ κορυφὴ σχοινίων ιβ' εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. σύνϑες τὰ δέκα καὶ τὰ πέντε' γίνονται ιε΄ ὧν τὸ ἥμισυ" γίνονται ἑπτὰ ἥμισυ" ταῦτα ἐπὶ τὰ ιβ τῆς κορυφῆς" Ylνονται ἐνενήχοντα᾽ καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ αὐτοῦ τραπεξίου σχοινίων ἐνενήκοντα. ὧν τὸ ἥμισυ" γένονται με" καὶ ἔστι γῆς μοδίων τοσούτων. Aynı dik açılı yamuk iki parçaya, yani bir dik açılı paralelkenara ve bir çeşitkenar dik üçgene bölünür. Paralelkenarın uzunluğu oluşturan iki kenarı on ikişer ip, genişliği oluşturan iki kenarı 5'er iptir. Uzunluk kenarlarından birinin 12'si genişlik kenarlarından birinin 5'i ile çarpılınca altmış eder; paralelkenarın alanı altmış iptir. Bunun yarısı otuzdur; toprak otuz modiustur. Dik açılı üçgenin tepe kenarı 12 ip, dik kenarı, yani dikmesi 5 iptir. Tepe kenarının yarısı, yani 6, dik kenarın beşi ile çarpılınca 30 eder; alanı 30 iptir. Bunun yarısı on beştir; toprak on beş modiustur. Hepsi birlikte, iki parçanın, yani paralelkenarla üçgenin alanı yine 90 iptir. Bunun yarısı kırk beştir; bütün yamuğun yeri 45 modiustur.

s340Paralelkenar, üçgenin iki katıdır.

Başka bir dik açılı yamuğun büyük yan kenarı 24 kulaç, küçük yan kenarı 12 kulaç, tepe kenarı 35 kulaç olsun. Alanını bulmak. 24 ile 12'yi topla; 36 eder. Bunun yarısı 18'dir. Bunu tepe kenarının 35'i ile çarp; 630 eder. Bu yamuğun alanı 630 kulaçtır. Bunun iki yüzde biri 3 ile ⅛ ve 1/40'tır; toprak 3 modius ile 6 litradır.

Aynı dik açılı yamuk iki parçaya, yani bir dik açılı paralelkenara ve bir çeşitkenar dik üçgene bölünür. Paralelkenarın genişliği oluşturan iki kenarı 12'şer kulaç, uzunluğu oluşturan iki kenarı 35'er kulaçtır. Genişlik kenarlarından birinin 12'si uzunluk kenarlarından birinin 35'i ile çarpılınca 420 eder; paralelkenarın alanı 420 kulaçtır. Bunun iki yüzde biri 2 ile 1/10'dur; toprak 2 modius ile [4] litradır.

s340

Τραπέξιον ὀρϑογώνιον τὸ αὐτὸ διαιρούμενον εἰς τμήματα δύο ἤγουν εἰς παραλληλόγραμμον ὀρϑογώνιον καὶ εἰς τρίγωνον σκαληνὸν ὀρϑογώνιον. αἵ δύο τῶν τοῦ μήκους τοῦ παραλληλογράμμου ἀνὰ σχοινίων δώδεχα, αἱ δὲ δύο τῶν τοῦ πλάτους ἀνὰ σχοινίων ε. τὰ ιβ τῆς μιᾶς τῶν τοῦ μήκους ἐπὶ τὰ € τῆς μιᾶς τῶν τοῦ πλάτους πολυπλασιαζξόμενα γίνονται ἑξήκοντα καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ παραλληλογράμμου σχοινίων δξήκοντα. τούτων τὸ ἥμισυ γίνονται τριάχοντα᾽ καὶ ἔστι γῆς μοδίον τριάκοντα. ἡ κορυφὴ τοῦ ὀρϑογωνίου τριγώνου σχοινίων ιβ. ἡ δὲ πρὸς ὀρϑὰς αὐτοῦ ἤγουν ἡ χάϑετος σχοινίων €. τὸ ἥμισυ τῆς κορυφῆς ἤγουν τὰ ς πολυπλασιαξόμενα ἐπὶ τὰ πέντε τῆς πρὸς ὀρϑὰς γί. νονται A: καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν αὐτοῦ σχοινίων Δ. ὧν ἥμισυ γένεται δεκαπέντε" καὶ ἔστι γῆς μοδίων δεκαπέντε. ὁμοῦ" καὶ πάλιν ἀμφοτέρων τῶν τμημάτων τοῦ τε παραλληλογράμμου καὶ τοῦ τριγώνου τὸ ἐμβαδὸν σχοινίων ς. ὧν ἥμισυ γίνεται τεσσαρακονταπέντε᾽ καὶ ἔστιν 6 τόπος τοῦ ὅλου τραπεξίου μοδίων we. Τὸ παραλληλόγραμμον διπλάσιόν ἐστι τοῦ τριγώνου. Ἕτερον τραπέξιον ὀρϑογώνιον, οὗ τὸ μὲν μεῖξον σκέλος ὀργυιῶν nd, τὸ δὲ ἧττον ὀργυιῶν ιβ, ἡ δὲ κορυφὴ ὀργυιῶν As’ εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. σύνDes τὰς κὸὃ καὶ τὰς ιβ' γένονται Ag‘ ὧν [ γένεται in’ ταῦτα πολυπλασίασον ἐπὶ τὰς As τῆς κορυφῆς" γίνονται ya καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ αὐτοῦ τραπεξίου ὁργυιῶν χλ. ὧν μέρος διακοσιοστὸν γίνεται 7 η΄ μ΄ καὶ ἔστι γῆς μοδίων 7 καὶ λιτρῶν ξ. Τραπέξιον ὀρϑογώνιον τὸ αὐτὸ διαιρούμενον εἰς τμήματα δύο ἤγουν εἰς παραλληλόγραμμον ὀρϑογώνιον καὶ εἷς τρίγωνον σκαληνὸν ὀρϑογώνιον. αἱ δύο τοῦ πλάτους τοῦ παραλληλογράμμου ἀνὰ ὀργυιῶν ıß, αἱ δὲ δύο τοῦ μήκους ἀνὰ ὀργυιῶν de. αἱ ιβ τῆς μιᾶς τοῦ πλάτους πολυπλασιαξόμεναι ἐπὶ τὰς Ae τῆς μιᾶς τοῦ μήκους γίνονται vr’ καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ παραλληλογράμμου ὀργυιῶν vr. ὧν μέρος διακοσιοστὺν γίνεται β ι΄" καὶ ἔστι γῆς μοδίων β καὶ λι-

s342 [Dik açılı üçgenin tepe kenarı 35 kulaç, dik kenarı, yani dikmesi 12 kulaçtır. Bunun yarısı 6'dır; bu, tepe kenarının 35'i ile] çarpılınca 210 eder; bu dik açılı üçgenin alanı 210 kulaçtır. Bunun iki yüzde biri bir ile yirmide birdir; toprak bir modius ile 2 litradır. Hepsi birlikte, iki parçanın alanı yine 630 kulaçtır. Bunun modius sayısı da 3 modius ile 6 litradır; çünkü 600 kulaç ikişer yüzlük ayrılınca 3 modiusluk toprak eder, kalan 30 kulaç da beşer beşer ayrılınca 6 litralık toprak eder.

Paralelkenar, üçgenin iki katıdır.

Bir ikizkenar yamuğun tepe kenarı 4 ip, tabanı 16 ip, eşit kenarlarının her biri 10 ip olsun. Dikmesini bulmak. Tabandan tepe kenarını, yani 16'dan 4'ü çıkar; geriye 12 kalır. Bunun yarısı 6'dır. Bunu kendisiyle çarp; 36 eder. Kenarlardan birinin 10'unu kendisiyle çarp; 100 eder. Bundan 36'yı çıkar; geriye 64 kalır. Bunun karekökü 8'dir; dikme bu kadar iptir. Alanı bulmak. Şöyle yap: tepe kenarıyla tabanı, yani 4 ile 16'yı topla; 20 eder. Bunun yarısı 10'dur. Bu, dikmenin 8'i ile çarpılınca 80 eder; bu ikizkenar yamuğun alanı 80 iptir. Bunun yarısı 40'tır; toprak 40 modiustur.

s342

ρυφῆς πολυπλασιαξόμεναι γίνονται σι" καὶ ἔστι τὸ Euβαδὸν τοῦ αὐτοῦ ὀρϑογωνίου τριγώνου ὀργυιῶν σι. ὧν μέρος διακοσιοστὸν γίνεται ἕν εἰκοστόν" καὶ ἔστι γῆς μοδίου ἑνὸς καὶ λιτρῶν β. ὁμοῦ" καὶ πάλιν duφοτέρων τῶν τμημάτων τὸ ἐμβαδὸν ὀργυιῶν χλ. ὃ δὲ μοδισμὸς τούτου μοδίων γ καὶ λιτρῶν 5° αἵ γὰρ χ ὀργυιαὶ ὑπεξαιροῦνται ἐπὶ τῶν διακοσίων καὶ ποσοῦνται εἰς γῆν μοδίων γ, al δὲ A ὑπεξαιροῦνται ἐπὶ τῶν € καὶ ποσοῦνται χαὶ αὐταὶ εἰς γῆν λιτρῶν ς. Τὸ παραλληλόγραμμον διπλάσιόν ἐστι τοῦ τριγώνου. Τραπέξιον ἰσοσκελές, οὗ ἡ κορυφὴ σχοινίων ὃ, ἡ δὲ βάσις σχοινίων ı5, καὶ ἑκάστη τῶν ἴσων πλευρῶν σχοινίων τ΄ εὑρεῖν αὐτοῦ τὴν κάϑετον. ἄφελε κορυφὴν ἀπὸ βάσεως ἤγουν ὃ ἀπὸ τῶν ı5° λοιπὰ ıß ὧν τὸ [" γίνονταν ξΞ᾽ ταῦτα ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται As’ καὶ τὰ τ τῆς μιᾶς τῶν πλευρῶν ἐφ᾽ ἕξαυτά" γίνονται o' ἐξ ὧν λαβὲ τὰ As‘ λοιπὰ ξδ. ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ ἢ" καὶ ἔστιν ἡ κάϑετος τοσούτων σχοινίων. τὸ δὲ ἐμβαδὸν εὑρεῖν. ποίει οὕτως" σύνθες κορυφὴν καὶ βάσιν ἤγουν ὃ καὶ 15° γίνονται κ᾿ ὧν τὸ L" γίνονται τ΄ ταῦτα πολυπλασιαζόμενα ἐπὶ τὰ ἡ τῆς καϑέτου γένονται π᾿ καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ αὐτοῦ ἰσοσκελοῦς τραπεξίου σχοινίων x. ὧν [ γίνεται μ᾽ καὶ ἔστι γῆς μοδίων μ. Aynı ikizkenar yamuk üç parçaya, yani bir dik açılı paralelkenara ve yine çeşitkenar ve dik açılı olan iki üçgene bölünür. Paralelkenarın tepe kenarı ve tabanı 4'er ip, iki yan kenarı 8'er iptir. Alanını bulmak. Genişliğin 4'ünü uzunluğun 8'i ile çarp; 32 eder. Paralelkenarın alanı 32 iptir. Bunun yarısı 16'dır; toprak 16 modiustur. Her bir dik açılı üçgenin tabanı 6 ip, dik kenarı 8 iptir. Tabanın yarısı 3 eder; bu, dikmenin 8'i ile çarpılınca 24 eder; her bir dik açılı üçgenin alanı 24 iptir. Bunun yarısı 12'dir; bunların her biri 12 modiusluk topraktır. Üç parçanın, yani paralelkenarla iki üçgenin alanı birlikte yine 80 iptir. Bunun yarısı 40'tır; bütün ikizkenar yamuğun yeri 40 modiusluk topraktır.

s344Başka bir ikizkenar yamuğun tepe kenarı 2 ip, tabanı 18 ip, iki yan kenarı 10'ar ip olsun. Dikmesini bulmak. Tabandan tepe kenarını, yani 18'den 2'yi çıkar; geriye 16 kalır. Bunun yarısı 8'dir. Bunu kendisiyle çarp; 64 eder. Yan kenarın 10'unu kendisiyle çarp; 100 eder. Bundan 64'ü çıkar; geriye 36 kalır. Bunun karekökü 6'dır; dikme bu kadar iptir. Alanı bulmak. Tepe kenarıyla tabanı, yani 2 ile 18'i topla; 20 eder. Bunun yarısı 10'dur. Bu, dikmenin 6'sı ile çarpılınca 60 eder; bu ikizkenar yamuğun alanı altmış iptir. Bunun yarısı 30'dur; toprak 30 modiustur.

Aynı ikizkenar yamuk üç parçaya, yani bir dik açılı paralelkenara ve iki çeşitkenar dik üçgene bölünür. Paralelkenarın tepe kenarı ve tabanı 2'şer ip, iki yan kenarı 6'şar iptir. Genişliğin 2'si uzunluğun 6'sı ile çarpılınca 12 eder; paralelkenarın alanı 12 iptir. Bunun yarısı 6'dır; toprak 6 modiustur.

s344

Τραπέξιον ἰσοσκελὲς τὸ αὐτὸ διαιρούμενον εἰς τμήματα τρία ἤγουν εἰς παραλληλόγραμμον ὀρϑογώνιον καὶ εἰς δύο τρίγωνα σχαληνὰ ὀρϑογώνια καὶ ταῦτα. ἡ κορυφὴ καὶ ἡ βάσις τοῦ παραλληλογράμμου ἀνὰ δχοινίων ὃ, τὰ δὲ β σκέλη ἀνὰ σχοινίων ἢ. εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. πολυπλασίασον τὰ ὃ τοῦ πλάτους ἐπὶ τὰ ἢ τοῦ μήκους" γίνονται AB" καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ παραλληλογράμμου σχοινίων AB. ὧν L' γίνεται 15° καὶ ἔστι γῆς μοδίων ı3. ἡ βάσις ἑκάστου ὀρθογωνίου τριγώνου σχοινίων 5, ἢ πρὸς ὀρϑὰς σχοινίων ἢ. τὸ L τῆς βάσεως γίνεται γ᾽ ταῦτα ἐπὶ τὰ ἡ τῆς καϑέτου πολυπλασιαζύμενα γίνονται 0° καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν ἑνὺς ἑχάστου ὀρϑογωνίου τριγώνου σχοινίων κὃ. ὧν (΄ γίνεται ιβ' καὶ ἔστιν ἕκαστον τούτων γῆς μοδίων ιβ. ὁμοῦ τῶν τριῶν τμήματων ἤγουν τοῦ παραλληλογράμμου καὶ τῶν δύο τριγώνων τὸ ἐμβαδὸν καὶ πάλιν σχοινίων π. ὧν (. γένεται μ΄ καὶ ἔστι γῆς ὁ τόπος τοῦ ὕλου ἰσοσκελοῦς τραπεζίου μοδίων u. Ἕτερον τραπέξιον ἰσοσκελές, οὗ ἡ κορυφὴ δχοινίων β. ἡ βάσις σχοινίων ıj, καὶ τὰ δύο σκέλη ἀνὰ σχοινίων τ΄ εὑρεῖν αὐτοῦ τὴν κάϑετον. ἄφελε κορυφὴν ἀπὸ βάσεως ἤγουν β ἀπὸ τῶν τὴ" λοιπὰ 15° ὧν (΄ γίνεται 7° ταῦτα ἐφ᾽ ἕαυτά" γίνονται ξδ' καὶ τὰ τ τοῦ σκέλους ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται 6° ἐξ ὧν λαβὲ τὰ &ö° λοιπὰ As‘ ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ S' τοσούτων δχοινίων ἡ κάϑετος. τὸ δὲ ἐμβαδὸν εὑρεῖν. σύνϑες κορυφὴν καὶ βάσιν ἤγουν B καὶ τη γίνονται κ᾿ ὧν τὸ Lv ταῦτα ἐπὶ τὰ S τῆς καϑέτου πολυπλασιαξόμενα γίνονται &: καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ αὐτοῦ ἰσοσκελοῦς τραπεξίου σχοινίων ἕξ. ὧν τὸ (΄ γένονται A καὶ ἔστι γῆς μοδίων A. Τραπέξιον ἰσοσκελὲς τὸ αὐτὸ διαιρούμενον εἰς τμήματα τρία ἤγουν εἰς παραλληλόγραμμον ὀρϑογώνιον καὶ εἰς δύο τρίγωνα σκαληνὰ ὀρϑογώνια. ἡ κορυφὴ καὶ ἡ βάσις τοῦ παραλληλογράμμου ἀνὰ σχοινίων β, τὰ δὲ β σκέλη ἀνὰ σχοινίων 3. τὰ β τοῦ πλάτους ἐπὶ τὰ Ξ. τοῦ μήκους πολυπλασιαζόμενα γίνονται ιβ᾽ καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ παραλληλογράμμου σχοινίων ιβ. τούτων τὸ |" γίνονται ξ΄ καὶ ἔστι γῆς μοδίων ξ.

s346 Her bir dik açılı üçgenin tabanı sekiz ip, dik kenarı, yani dikmesi 6 iptir. Tabanın yarısı, yani 4, dikmenin 6'sı ile çarpılınca 24 eder; her bir üçgenin alanı 24 iptir. Bunun yarısı 12'dir; bunların her biri 12 modiusluk topraktır. Hepsi birlikte, üç parçanın, yani paralelkenarla iki üçgenin alanı yine altmış iptir. Bunun yarısı 30'dur; bütün ikizkenar yamuğun yeri 30 modiustur.

Başka bir ikizkenar yamuğun tepe kenarı 8 ip, tabanı 38 ip, yan kenarları 17'şer ip olsun. Dikmesini bulmak. Yine tabandan tepe kenarını, yani 38'den 8'i çıkar; geriye 30 kalır. Bunun yarısı 15'tir. Bunu kendisiyle çarp; 225 eder. Yan kenarlardan birinin 17'sini kendisiyle çarp; 289 eder. Bundan 225'i çıkar; geriye 64 kalır. Bunun karekökü 8'dir; dikme bu kadar iptir. Alanı bulmak. Tepe kenarıyla tabanı, yani 8 ile 38'i topla; 46 eder. Bunun yarısı 23'tür. Bu, dikmenin 8'i ile çarpılınca 184 eder; bu yamuğun alanı 184 iptir. Bunun yarısı 92'dir; toprak 92 modiustur.

s346

βάσις ἑνὸς ἑκάστου ὀρϑογωνίου τριγώνου σχοινίων ὀχετώ, ἡ δὲ πρὸς ὀρϑὰς ἤγουν ἡ κάϑετος σχοινίων S. τὸ ([ τῆς βάσεως ἤγουν τὰ ὁ ἐπὶ τὰ > τῆς καϑέτου πολυπλασιαξόμενα γίνονται 0° καὶ ἔστι τὸ πῶ» ἑχάστου τριγώνου σχοινίων κὃ. ὧν (Ἢ ιβ' καὶ ἔστιν ἕκαστον αὐτῶν γῆς μοδίων ιβ. ὁμοῦ" χαὶ πάλιν τῶν τριῶν τμημάτων ἤγουν τοῦ παραλληλογράμμου καὶ τῶν δύο τριγώνων τὸ ἐμβαδὸν σχοινίων ἕξ. ὧν τὸ (! 1: χαὶ ἔστιν ὃ τόπος τοῦ παντὺς ἰσοσκελοῦς τραπεξίου μοδίων A. 10 Ἕτερον τραπέξιον ἰσοσκελές, οὗ ἡ κορυφὴ δσχοινίων ἢ, ἡ βάσις σχοινίων Am, τὰ δὲ σκέλη ἀνὰ σχοινίων ιξ᾽ εὑρεῖν αὐτοῦ τὴν κχάϑετον. ἄφελε ὁμοίως κορυφὴν ἀπὸ Bau ἤγουν ἢ ἀπὸ τῶν Am‘ λοιπὰ A‘ ὧν [Lie ταῦτα ἐφ᾽ ἑαυτά᾽ γίνονται ons‘ καὶ τὰ ιξ τ5 τοῦ ἑνὸς σκέλους ἐφ᾽ ἕαυτά᾽ γίνονται ὅπϑ' ἐξ ὧν λαβὲ τὰ σκε' λοιπὰ ξδ' ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίγεται ἢ" τοσούτων σχοινίων ἡ κάϑετος. τὺ δὲ ἐμβαδὸν εὑρεῖν. σύνϑες κορυφὴν καὶ βάσιν ἤγουν ἢ καὶ An‘ γίνονται us‘ ὧν (9 xp‘ ταῦτα ἐπὶ τὰ ἢ τῆς καϑ- 20 ! ἕτου πολυπλασιαξόμενα γίνονται end’ καὶ ἔστι τὸ 2 x - 9 = , Fa, ξ fr ἐμβαδὸν τοῦ αὐτοῦ τραπεζξζίου σχοινίων ond. ὧν L γίνεται GB" καὶ ἔστι γῆς μοδίων aß. Aynı ikizkenar yamuk üç parçaya, yani eşkenar ve dik açılı bir kareye ve iki çeşitkenar dik üçgene bölünür. Karenin dört kenarı 8'er iptir. Bunlar birbiriyle çarpılınca 64 eder; karenin alanı 64 iptir. Bunun yarısı 32'dir; toprak 32 modiustur. Her bir dik açılı üçgenin tabanı 15 ip, dik kenarı, yani dikmesi 8 iptir. Bunun yarısı 4'tür; bu da tabanın 15'i ile çarpılınca 60 eder; her bir dik açılı üçgenin alanı 60 iptir. Bunun yarısı 30'dur; bunların her biri 30 modiusluk topraktır. Üç parçanın alanı yine hepsi birlikte 184 iptir. Bunun yarısı 92'dir; bütün ikizkenar yamuğun yeri 92 modius topraktır.

s348Aynı ikizkenar yamuk iki dik açılı yamuğa bölünür. Dik açılı yamukların her birinin tepe kenarı 4 ip, tabanı 19 ip, ikisinin ortak dik kenarı, yani dikmesi 8 iptir. Bunların her birinin alanını bulmak. Tepe kenarıyla tabanı, yani 4 ile 19'u topla; 23 eder. Bunun yarısı 11½'dir. Bunu dikmenin sekiziyle çarp; 92 eder. Her bir dik açılı yamuğun alanı 92 iptir. Bunun yarısı 46'dır; bunların her biri 46 modiusluk topraktır; bütün ikizkenar yamuk da 92 modius topraktır.

Bir ikizkenar yamuğun dik kenarları, yani dikmeleri 7'şer ip, tepe kenarı 13 ip, tabanı 37 ip olsun. Alanını bulmak. Şöyle yap: tepe kenarından tabana dikmeler indirilsin. Böylece paralel kenarları 13'er, öteki kenarları 7'şer ip olan dik açılı bir paralelkenar ile dik kenarları 7'şer, tabanları 12'şer ip olan iki dik açılı üçgen meydana gelir. Bunların alanını bulmak. Şöyle yap: paralelkenarın tepe kenarının 13'ünü dik kenarının 7'siyle çarp,

s348

Τραπέξιον ἰσοσκελὲς τὸ αὐτὸ διαιρούμενον εἰς τμήματα τρία ἤγουν εἰς τετράγωνον ἰσόπλευρον καὶ ὁρ- 35 ϑογώνιον καὶ εἰς δύο τρίγωνα σκαληνὰ ὀρϑογώνια. αἱ τέσσαρες πλευραὶ τοῦ τετραγώνου ἀνὰ σχοινίων ἢ. ταῦτα Ep ἑαυτὰ πολυπλασιαξόμενα γίνονται 80° καὶ ,᾽ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ τετραγώνου σχοινίων Ed. ὧν L γίνεται AB" καὶ ἔστι γῆς μοδίων λβ. ἡ βάσις ἑνὸς 5. ἑκάστου ὀρϑογωνίου τριγώνου σχοινίων ιξ, 1) δὲ πρὸς ὀρϑὰς ἤγουν ἡ κάϑετος σχοινίων ἢ. ὧν L' γίνεται δ᾽ ταῦτα ἐπὶ τὰ 18 τῆς βάσεως πολυπλασιαξόμενα γίνονται E καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν ἑκάστου ὀρθογωνίου τριγώνου σχοινίων ἕξ. ὧν L' γίνεται A' καὶ ἔστιν ἕκαστον τούτων γῆς μοδίων A. ὁμοῦ" καὶ πάλιν τῶν τριῶν τμημάτων τὸ ἐμβαδὸν σχοινίων ρπδ. ὧν L' γίνεται ηβ' καὶ ἔστιν ὁ τόπος τοῦ παντὸς ἰσοσκελοῦς τραπεξίου γῆς μοδίων 6β. Τραπέξιον ἰσοσκελὲς τὸ αὐτὸ διαιρούμενον εἰς ἕτερα τραπέζια ὀρϑογώνια. ἣ κορυφὴ ἑνὸς ἑχάστου ὀρϑογωνίου τραπεξίου ἀνὰ σχοινίων ὃ, ἡ δὲ βάσις σχοινίων ıd, καὶ ἡ πρὸς ὀρϑὰς ἀμφοτέρων ἤγουν ἡ κάϑἔτος σχοινίων ἢ εὑρεῖν ἑκάστου τούτων τὸ ἐμβαδόν. σύνϑες κορυφὴν καὶ βάσιν ἤγουν δ καὶ νϑ' γίνονται #r' ὧν L' γίνεται ie |" ταῦτα ἐπὶ τὰ ὀκτὼ τῆς καϑἕτου πολυπλασιαξόμενα γίνονται GB" καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν ἑκάστου ὀρϑογωνίου τραπεξίου σχοινίων αβ. ὧν ἥμισυ γίνεται us’ καὶ ἔστιν ἕκαστον τούτων γῆς μοδίων us, τοῦ ÖAov ἰσοσκελοῦς τραπεζίου ὄντος γῆς μοδίων Gß. Τραπέξιον ἰσοσκελές, οὗ αἱ πρὸς ὀρϑὰς ἀνὰ δχοινίων ξ. ἡ δὲ κορυφὴ σχοινίων ἐγ, ἡ δὲ βάσις σχοινίων λξ᾽ εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. ποίει οὕτως" ἤχϑωσαν κάϑετοι ἀπὸ τῆς κορυφῆς ἐπὶ τὴν βάσιν᾽ καὶ ἐγένετο τετράγωνον ὀρϑογώνιον παραλληλόγραμμον, οὗ αἱ παράλληλοι πλευραὶ ἀνὰ σχοινίων ıy καὶ αἱ λοιπαὶ ἀνὰ σχοινίων ἕξ, καὶ δύο τρίγωνα ὀρϑογώνια, ὧν αἵ πρὸς ὀρϑὰς ἀνὰ σχοινίων ἕπτά, αἱ δὲ βάσεις ἀνὰ σχοινίων ιβ' εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. ποίει οὕτως" τὰ τι) τῆς κορυφῆς τοῦ παραλληλογράμμου ἐπὶ

s350 91 eder. Her bir üçgenin tabanının 12'sini dik kenarının 7'siyle çarp, 84 eder; bunun yarısı 42'dir. Demek ki paralelkenarın alanı 91 ip, iki dik açılı üçgeninki 84 ip olacaktır. Şimdi 91 ile 84'ü topla; 175 eder. Yamuğun alanı 175 iptir. Bunun yarısı 87½'dir; toprak 87½ modiustur.

Başka bir ikizkenar yamuğun tabanı 31 ip, tepe kenarı 19 ip, yan kenarları 10'ar ip olsun. Alanını bulmak. Şöyle yap: tepe kenarından tabana dikmeler indirilsin. Böylece dik açılı bir paralelkenar ile iki dik açılı üçgen meydana gelir. Paralelkenarın kenarını, yani 19'u tabanın 31'inden çıkar; geriye 12 ip kalır. Bunu dik açılı üçgenlerin iki tabanına paylaştır; her birinin tabanı 6 ip olur. Taban 6 ip, hipotenüs 10 ip olduğuna göre dik kenar 8 ip olacak, her bir üçgenin alanı da önceki örnekten bilindiği üzere 24 ip olacaktır. Paralelkenarda ise tabanın 19'u dik kenarın 8'iyle çarpılınca 152 eder; böylece bütün yamuk 200 ip olur. Bütün yamuğun alanını başka bir yoldan da öğrenmek istersen şöyle yap: bütün tabanın 31'i ile tepedeki kenarın 19'unu topla; hepsi birlikte 50 eder. Bunun yarısı 25'tir; bunu dikmenin 8'iyle çarp; 200 eder. Bütün yamuğun alanı bu kadar ip olacaktır. Bunun yarısı yüzdür; toprak da o kadar modiustur.

s350

τὰ ξ τῆς πρὺς ὀρϑὰς αὐτοῦ γίνονται ge’ τὰ δὲ ιβ τῆς βάσεως ἑχάστου τριγώνου ἐπὶ τὰ ξ τῆς πρὸς ὀρϑὰς αὐτοῦ γίνονται πδ' ὧν ( γίνεται μβ' ἔσται οὖν τὸ ἐμβαδὸν τοῦ παραλληλογράμμου 6yoıvioav Ga, τῶν δὲ δύο ὀρϑογωνίων τριγώνων σχοινίων πὸ. σύνϑες τοίνυν τὰ ge καὶ τὰ πδ' γίνονται 008° καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ τραπεξίου σχοινίων ροξ. ὧν ( πξ (΄ καὶ ἔστι γῆς μοδίων πξ (΄. Ἕτερον τραπέξιον ἰσοσκελές, οὗ ἡ μὲν βάσις ὅχοινίων λα, ἡ δὲ κορυφὴ σχοινίων ı$, τὰ δὲ σκέλη ἀνὰ σχοινίων τ΄ εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. ποίει οὕτως" ἤχϑωσαν κάϑετοι ἀπὸ τῆς κορυφῆς ἐπὶ τὴν βάσιν" καὶ ἐγένετο τετράγωνον παραλληλόγραμμον ὀρϑογώνιον καὶ δύο τρίγωνα ὀρϑογώνια. καὶ ἡ πλευρὰ τοῦ τετραγώνου, τουτέστιν ἡ βάσις, ἀπὸ σχοινίων Aa’ λοιπὰ σχοινία ιβ᾽ ταῦτα διάνεμε ταῖς B βάδεσι τῶν τριγώνων ὀρϑογωνίων, ὡς εἶναι ἑκάστου αὐτῶν τὴν βάσιν σχοινίων 5. ἐπεὶ οὖν ἡ μὲν βάσις σχοινίων 5 καὶ ἡ ὑποτείνουσὰα σχοινίων τ, ἔσται καὶ ἡ πρὸς ὀρϑὰς σχοινίων ἢ καὶ τὸ ἐμβαδὸν ἑκάστου τριγώνου ἀπὸ τοῦ προκειμέvov ὑποδείγματος σχοινίων κὃῦ. τοῦ μέντοι τετραγώνου τὰ ιϑ' τῆς βάσεως ἐπὶ τὰ ἢ τῆς πρὸς ὀρϑὰς γίνονταν ονβ᾽ ὡς εἶναι τὸ ὅλον τραπέξιον σχοινίων 6. ἐὰν δὲ καὶ ἄλλως ϑέλῃς γνῶναι τοῦ ὅλου τραπεξίου τὸ ἐμβαδόν, ποίει οὕτως" σύνϑες τὰ Au τῆς βάσεως ὅλης καὶ τὰ νϑ' τῆς κατὰ τὴν κορυφήν" γίνονται ὁμοῦ ν᾽ ὧν (Ἢ γίνεται ze ταῦτα ἐπὶ τὰ ἢ τῆς καϑέτου" γίνονται δ᾽ τοσούτων ἔσται σχοινίων τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ὅλου τραπεξίου. ὧν |’ γίνεται ἑκατόν" καὶ ἔστι γῆς μοδίων τοσούτων. Dar açılı bir yamuğun tabanı 6 ip, küçük kenarı 5 ip, büyük kenarı 12 ip, tepe kenarı 13 ip, köşegeni 5 ip olsun. Alanını bulmak. Şöyle yap: tabana bir dikme indirilsin. Böylece tabanları 3'er ip, hipotenüsleri 5'er ip, dik kenarları 4 ip olan iki dik açılı üçgen meydana gelir. Önceki örnekten bilindiği üzere bu iki dik açılı üçgenin alanı 12 ip olacaktır. Öteki üçgenin ise üç kenarı da eşit değildir; çeşitkenar gibidir: geniş açının kenarı 12 ip, eğik kenarı 13 ip, kalan kenarı beş iptir. Bunun da alanını bulmak. Şöyle yap: üç kenarı, yani 12'yi, 13'ü ve 5'i topla; hepsi birlikte 30 eder. Bunun yarısı 15'tir. Her bir kenarı 15'ten şöyle çıkar: 12'yi çıkar, geriye 3 kalır; 13'ü çıkar, geriye 2 kalır; 5'i çıkar, geriye 10 kalır. 3'ü, 2'yi ve 10'u topla; 15 eder. Bunu, önceki örnekte olduğu gibi, kalanlardan biriyle, yani 2 ile çarp; [30 eder]. 30'u 3 ile çarp; 90 eder. 90'ı 10 ile çarp; [900 eder]. Bunun karekökü 30'dur; bu üçgenin alanı da o kadar iptir. Çeşitkenar üçgenin yöntemi her üçgende geçerlidir. Böylece bütün dar açılı yamuğun alanı hepsi birlikte 42 ip olur. Bunun yarısı 21'dir; toprak da o kadar modiustur.

s352Geniş açılı bir yamuğun tabanı 16 ip, geniş açıyı çevreleyen kenarlardan biri 10 ip, tepe kenarı 7 ip, karşısındaki kenar 17 ip olsun. Alanını bulmak. Şöyle yap: [geniş açının kenarına] paralel bir doğru çizilsin; çizilen doğru 10 ip olur. Tepe kenarı 7 ip olduğuna göre, ona paralel olan [taban parçası] da 7 ip olacaktır;

s352

Τραπέξιον ὀξυγώνιον, οὐ ἡ μὲν βάσις σχοινίων ς, ἡ δὲ υὐὐπατεηα πλευρὰ σχοινίων &, ἡ δὲ μείξων σχοινίων ιβ. ἡ δὲ κορυφὴ σχοινίων ıy, καὶ ἡ διαγώνιος σχοινίων &° εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. molsı οὕτως" ἤχϑω κάϑετος ἐπὶ τὴν βάσιν᾽ καὶ ἐγένοντο δύο τρίyova ὀρϑογώνια, ὧν αἱ μὲν βάσεις ἀνὰ σχοινίων τριῶν. αἱ δὲ ὑποτείνουσαι ἀνὰ σχοινίων €, ἡ δὲ πρὸς ὀρϑὰς σχοινίων ὃ. ἔσται οὖν τὸ ἐμβαδὸν τῶν δύο τριγώνῶν ὀρϑογωνίων, ὡς ἐκ τοῦ προκειμένου ὑποδείγματος. σχοινίων ιβ. τὸ δὲ ἕτερον τρίγωνον ἔσχε τὰς τρεῖς πλευρὰς ἀνίσους ὡσανεὶ σκαληνόν" ἡ μὲν γὰρ ἀμβλεῖα πλευρὰ σχοινίων ıß, ἡ δὲ λοξὴ σχοινίων τγ, ἡ δὲ λοιπὴ σχοινίων πέντε' εὑρεῖν καὶ αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. ποίει οὕτως" σύνϑες τὰς τρεῖς πλευρὰς τὰ ıß, τὰ “γ᾽ καὶ τὰ ε΄ γίνονται ὁμοῦ A ὧν τὸ {΄ ıe. ἑχάστην οὖν πλευρὰν τῶν ıE παρεκβαλὼν οὕτως" τὰ ıß, λοιπὰ Y, τὰ 17. λοιπὰ ß, τὰ &, λοιπὰ τ΄ σύνϑες ὁμοῦ τὰ γ, τὰ β, τὰ τ' γίνονται 18° ταῦτα ἐπὶ τὴν πλείονα μονάδα κατὰ τὸ. προτεϑὲν ὑπόδειγμα, τουτέστιν ἐπὶ τὰ β᾽ DIR a καὶ τὰ A ἐπὶ τὰ γ᾽ γίνονται ς᾽ καὶ τὰ α ἐπὶ τὰ τ' γίνονται ὧν πλευρὰ τετράγωνος γίνεται A" τοσούτῶν σχοινίων τὸ ἐμβαδὸν καὶ τοῦ τοιούτου τριγώνου" καὶ ἐπὶ παντὸς τριγώνου ἡ μέϑοδος τοῦ σκαληνοῦ ἰσχύει. ὡς εἶναι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ὅλου τραπεξίου ὀξυγωνίου ὁμοῦ σχοινίων uß. ὧν L' γίνεται πα᾿ καὶ ἔστι γῆς μοδίων τοσούτων. Τραπέξιον ἀμβλυγώνιον, οὗ ἡ μὲν βάσις σχοινίων 15, ἡ δὲ μία πλευρὰ ἡ περὶ τὴν ἀμβλεῖαν σχοινίων τ. ἡ δὲ κορυφὴ σχοινίων &, ἡ δὲ ὑποτείνουσα σχοινίων ἐξ εὑρεῖν τὸ ἐμβαδόν. ποίει οὕτως" ἤχϑω παράλληλος ἀπὸ τῆς ὑποτεινούσης. ἥτις ἀχϑεῖσά ἐότι σχοινίων τ. ἐπεὶ οὖν ἣ κορυφή ἐστι σχοινίων &, ἔσται αὐτῆς καὶ

s354 böylece taban çizgisinin geri kalanı 9 ip olur. Bu yolla geniş açıyı çevreleyen kenarı 10 ip, tabanı 9 ip, hipotenüsü 17 ip olan geniş açılı bir üçgen meydana gelir. Tabanın uzantısına bir doğru indirilirse, geniş açılı üçgen örneğinden dikme 8 ip bulunur. Ölçüm şöyle yapılacaktır: bütün yamuğun tabanını, yani 16'yı yamuğun tepesindeki kenarın 7'siyle topla; 23 eder. Bunun yarısı 11½'dir. Bunu dik kenarın sekiziyle çarp; 92 eder. Alan bu kadar ip olacaktır. Bunun yarısı 46'dır; toprak 46 modiustur.

Kenarlarından biri 5 ip, biri 6, biri 8, biri 9, köşegenlerinden biri 7 ip olan düzensiz bir yamuk verilsin. Yamuğun alanını bulmak. Bu açıktır: köşegenle kenarların çevrelediği, herhangi türden iki üçgen meydana gelmiştir. Bunların ölçümü şöyledir: küçük üçgenin tepe kenarı 5 ip, küçük kenarı 6 ip, büyük kenarı, yani yamuğun köşegeni 7 iptir. Alanını bulmak. Üç kenarı, yani 5'i, 6'yı ve 7'yi topla; 18 eder. Bunun yarısı 9'dur. Her bir kenarın sayısını ayrı ayrı, sırayla bundan şöyle çıkar: 9'dan 5'i çıkar, geriye 4 kalır; aynı şekilde aynı sayıdan 6'yı çıkar, geriye 3 kalır; yine aynı sayıdan 7'yi çıkar, geriye 2 kalır. Sonra 2'yi 3 ile çarp; 6 eder. Bunu da 4 ile çarp; 24 eder. Bunu yine 9 ile çarp; 216 eder. Bunun karekökü 14 ile 2/3 ve 1/33'tür, yani 14 birim ile 23/33. Bunun çarpımı şöyle yapılır: 14 kere 14, 196 eder; 14 kere 23/33,

s354

ἡ παράλληλος σχοινίων & ὡς εἶναι τὰ λοιπὰ τῆς γραμμῆς τῆς βάσεως σχοινίων 9 καὶ ἐγένετο τρίγωνον ἀμβλυγώνιον, οὗ ἡ περὶ τὴν ἀμβλεῖαν πλευρὰ δχοινίων i καὶ ἡ βάσις σχοινίων 9 καὶ ἡ ὑποτείνουσα σχοινίων ιξ. ἐπιβαλλομένης δὲ τῇ βάσει εὐθείας εὑρίσκεται ἢ κάϑετος ἀπὸ τοῦ ὑποδείγματος τοῦ τριγώνου ἀμβλυγωνίου σχοινίων ἢ. μετρηϑήσεται τοίνυν οὕτως" σύνϑες τὴν βάσιν τοῦ ὅλου τραπεξίον, τουτέστι τὰ 15, καὶ τὰ ἕ τοῦ τραπεξίου τῆς κορυφῆς" γίνονται χγ᾽ ὧν τὸ [L" γίνονται τὰ {" ταῦτα ἐπὶ τὰ ὀχτὼ τῆς πρὸς ὁρϑάς" γίνονται GP" τοσούτων ἔσται σχοινίων τὸ ἐμβαδόν. ὧν τὸ ({᾿ γίνονται us καὶ ἔστι γῆς μοδίων US. αν ἄνισον. οὗ ἡ μὲν τῶν πλευρῶν δχοινίων €, ἡ δὲ ξ, ἡ δὲ ἡ, ἡ δὲ ὃ, μία δὲ τῶν διαγωνίων & a τὸ ἐμβαδὸν τοῦ τραπεξίου. τοῦτο δὲ φανερόν" γεγόνασι γὰρ δύο τρίγωνα οἱαδήποτε τὰ ὑπὸ τῆς διαγωνίου χαὶ τῶν πλευρῶν περιεχόμενα, ὧν ἡ μέτρησις ἔχει οὕτως" ἡ κορυφὴ τοῦ ἐλάσσονος τριγώνου σχοινίων ες 7 μικροτέρα πλευρὰ σχοινίων ς, ἡ δὲ μείζων σχοινίων ξ ἤγουν ἡ διαγώνιος τοῦ τραπεξίου" εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. σύνϑες τὰς τρεῖς πλευρὰς ἤγουν τὰ E, τὰ ξ καὶ τὰ & γίνονται τὴ ὧν ἥμισυ γίνεται 9° ἄφελε ἰδίᾳ καὶ ἀνὰ μέρος ἑκάστης πλευρᾶς τὸν ἀριϑμὸν οὕτως" ἤγουν ἄφελε τῶν 9' E, καὶ περιλιμπάνονται δ᾽ ὁμοίως ἄφελε τῶν αὐτῶν ξ, καὶ περιλιμπάνονταν γ᾽ ὡσαύτως ἄφελε τῶν αὐτῶν χ καὶ περιλιμπάνονται β. εἶτα πολυπλασίασον τὰ β ἐπὶ τὰ γ᾽ γίνονται 5° ταῦτα ὁμοίως ἐπὶ τὰ δ᾽ γίνονται κδ' ταῦτα πάλιν ἐπὶ τὰ 9 γίνονται os" ὧν πλευρὰ Te ιὃ υὐ' Ay’ ἤτοι μονάδες ıd καὶ λεπτὰ Ay hy! αὶ ὧν ὃ πολυπλασιασμὸς γίνεται οὕτως" ιὃ ἐδ ραξ, καὶ ἐδ τὰ

s356 322/33 eder. Yine 23/33 kere 14 birim, 322/33 eder; 23/33 kere 23/33 ise 529/1089 eder, bu da 16/33 ile 1/1089'dur. Hepsi birlikte 196 birim ile 660/33 ve 1/1089 eder; 660/33, 33'e bölününce 20 birim eder ve kalan 196 birime eklenir. Böylece çarpımdan çıkan sayı 216 birim ile 1/1089'a ulaşır; bunun karekökü de söylendiği gibi 14 ile 23/33'tür. Küçük üçgenin alanı bu kadar iptir.

s356

χγ λγ΄ λγ΄ τχβ Ay’ λγ΄. καὶ πάλιν τὰ ἂγ Ay’ hy’ τὼν εὃ μονάδων aß λγ΄ λγ΄, καὶ Ἀγ λγ΄ λγ΄ τῶν κγ Ay’ λγ΄ φαϑ λγ΄ λγ΄ τῶν λγ΄ λγ΄ γινόμενα καὶ ταῦτα Ay’ λγ΄ ι5 καὶ λγ΄ τὸ λγ΄. ὁμοῦ μονάδες ρὰ: Ay’ Ay’ χξ καὶ λγ΄ τὸ λγ΄ τὰ χξ λγ΄ λγ΄ μεριξόμενα παρὰ τὰ Ay γίνονται 5 “μονάδες κα καὶ συντίϑενται ταῖς λοιπαῖς 005 μονᾶσι. καὶ συμποσοῦται ὃ ἀπὸ τοῦ πολυπλασιασμοῦ συναγόμενος ἀριϑμὸς εἰς μονάδας σιξ καὶ λγ΄ τὸ Ay, ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται ιδ υ λγ΄, καϑὼς εἴρηται" τοσούτων σχοινίων τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ἥττονος τριγώνου". τὸ Büyük üçgenin tabanı 9 ip, büyük kenarı sekiz ip, küçük kenarı, yani köşegen 7 iptir. Alanını bulmak. Yine üç kenarın sayılarını, yani altıyı [yediyi], 8'i ve 9'u topla; 24 eder. Bunun yarısı 12'dir. Her bir kenarın sayısını bundan şöyle çıkar: birinin 7'sini çıkar, geriye 5 kalır; aynı şekilde ötekinin 8'ini çıkar, geriye 4 kalır; yine kalanın 9'unu çıkar, geriye 3 kalır. Sonra 3'ü 4 ile çarp; 12 eder. Bunu da 5 ile çarp; 60 eder. Yine 60'ı 12 ile çarp; [720 eder]. Bunun karekökü yaklaşık olarak 26 ile ½ ve ⅓'tür, yani 26 birim ile 5/6. Bunun çarpımı şöyle yapılır: yirmi altı kere 26 birim, 676 birim eder; yirmi altı kere beş altıda bir, 130/6 eder. Yine 5/6 kere 26 birim, 130/6 eder; 5/6 kere 5/6 ise 25/36 eder, bu da 4/6 ile 1/36'dır. Hepsi birlikte 676 birim ile 264/6 ve 1/36 eder. 264/6, 6'ya bölününce 44 birim eder ve kalan 676 birime eklenir. Böylece bu çarpımdan çıkan sayı [720 birim ile 1/36'ya ulaşır; büyük üçgenin alanı da 26 ile 5/6 iptir. İki] üçgenin, yani bütün yamuğun alanı 41 ile ½ ve 1/33 iptir. Bunun yarısı 20 ile ½, ¼ ve 1/66'dır; toprak 20 modius ile 30 ½ 1/11 1/66 litradır.

s358Kenarlarından biri 3 ip, biri 6, biri 4, biri 7, köşegenlerinden biri 8 ip olan başka bir düzensiz yamuk verilsin. Bu da söz konusu köşegen boyunca bölününce iki çeşitkenar üçgen meydana getirir. Bunların ölçümü şöyledir: üstteki üçgenin kenarlarından biri 3 ip, biri 6, biri de, yani yamuğun köşegeni 8 iptir. Alanını bulmak. Üç kenarın sayılarını, yani 3'ü, 6'yı ve 8'i topla; 17 eder. Bunun yarısını al; 8½ eder. Bundan bir kenarın 3'ünü çıkar, geriye 5½ kalır; aynı şekilde aynı sayıdan öteki kenarın 6'sını çıkar, geriye 2½ kalır; yine kalan kenarın 8'ini çıkar, geriye ½ kalır. Sonra ½'yi 2½ ile çarp; 1¼ eder. Aynı şekilde 1¼'ü 5½ ile çarp; 6 ile ½, ¼ ve ⅛ eder. Yine 6 ½ ¼ ⅛'i 8½ ile çarp; 58 ile ¼, ⅛ ve 1/16 eder. Bunun karekökü bir fazlalıkla 7⅔'tür; bu üçgenin alanı bu kadar iptir.

Alttaki üçgenin kenarlarından biri 4 ip, biri 7 ip, biri de, yani yamuğun köşegeni 8 iptir. Bunun da alanını bulmak. Yine üç kenarın sayılarını, yani 4'ü, 7'yi ve 8'i topla; 19 eder. Bunun yarısı 9½'dir. Bundan bir kenarın 4'ünü çıkar, geriye 5½ kalır; aynı şekilde ötekinin 7'sini çıkar, geriye 2½ kalır; yine öbürünün, yani köşegenin 8'ini çıkar, geriye 1½ kalır. Sonra 1½'i 2½ ile çarp;

s358

βάσις τοῦ μείξονος τριγώνου σχοινίων ὃ. ἡ μείξων πλευρὰ σχοινίων ὀκτώ, ἡ δὲ ἐλάττων σχοινίων ξ ἤγουν ἡ διαγώνιος᾽ εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. σύνϑες ὁμοίως τοὺς ἀριϑμοὺς τῶν τριῶν πλευρῶν ἤγουν ἕξ, ἢ καὶ 9 γίνονται κδ΄ ὧν τὸ ἥμισυ- γίνονται ıB ἀπὸ τούτων 15 ἄφελε μιᾶς ἑκάστης πλευρᾶς τὸν ἀριϑμὸν οὕτως" ἤγουν ἄφελε τὰ ξ τῆς μιᾶς" λοιπὰ ξ΄ ὁμοίως καὶ τὰ ἢ τῆς ἑτέρας" λοιπὰ δ᾽ ὡσαύτως καὶ τὰ 8' τῆς ἄλλης" λοιπὰ γ. εἶτα πολυπλασίασον τὰ 7 ἐπὶ τὰ δ᾽ γίνονται ιβ᾽ ὁμοίως καὶ ταῦτα ἐπὶ τὰ ξ᾿ γίνονται ξ᾽ ὡσαύτως καὶ τὰ 3 ἐπὶ 30 τὰ ιβ DR ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται #5 {΄ γ΄ ὡς ἔγγιστα ἤτοι μονάδες χξ καὶ ς΄ ς΄ ξ. ὧν ὁ πολυπλασιασμὸς γίνεται οὕτως" εἰκοσάκις καὶ ἕξάκις αἱ χε μονάδες γίνονται χος μονάδες, καὶ εἰχοσάκις καὶ ἑξάκις τὰ πέντε ἕχτα ολ ς΄ ς΄. καὶ πάλιν ε ς΄ ς΄ τῶν χξ μο- 30 νάδων oA ς΄ ς΄, καὶ ξ ς΄ ς΄ τῶν ξ ς΄ ς΄ χε ς΄ ς΄ τῶν ς΄ ς΄ γινόμενα καὶ ταῦτα ς΄ ς΄ τέσσαρα nal ς΄ τὸ ς΄" ὁμοῦ μονάδες χος ς΄ ς΄ σξδ καὶ ς΄ τὸ ς΄. τὰ σξδ ς΄ -΄ μεριξόμενα παρὰ τὰ 3 γίνονται μονάδες μὸ καὶ προσ | ἶ τίϑενται ταῖς λοιπαῖς χοὸς μονάσι, καὶ συμποσοῦται 8. | 6 dad τοῦ τοιούτου πολυπλασιασμοῦ συναγόμενος | τέρων τῶν τριγώνων ἤτοι τοῦ ὅλου τραπεξίου τὸ Euβαδὸν σχοινίων μα (΄ λγ΄. ὧν ἥμισυ γίνεται καὶ L' δ΄ Es" χαὶ ἔστι γῆς μοδίων εἴκοσι λιτρῶν Δ (Ἢ ια΄ Es’. "Ersoov τραπέξιον ἄνισον, οὗ ἡ μὲν τῶν πλευρῶν σχοινίων y, ἡ δὲ ξ, ἡ δὲ ὃ, ἡ δὲ £, μία δὲ τῶν διαγωνίων ἡ. διαιρούμενον τοίνυν καὶ τὸ τοιοῦτον κατὰ τὴν ῥηϑεῖσαν διαγώνιον ποιεῖ τρίγωνα σκαληνὰ δύο, ὧν ἡ μέτρησις ἔχει οὕτως᾽ τοῦ ἄνωϑεν τριγώνου ἡ μὲν τῶν πλευρῶν σχοινίων γ, ἡ δὲ ς, ἡ δὲ ἤγουν ἡ διαγώνιος τοῦ τραπεξίου σχοινίων ἡ εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. σύνϑες τοὺς ἀριϑμοὺς τῶν τριῶν πλευρῶν ἤγουν 5, 7, ἢ" γίνονται ı& τούτων λαβὲ μέρος ἥμισυ" γίνονται ἢ {΄" ἀπό τούτων ὑπέξελε τὰ 7 τῆς μιᾶς πλευρᾶς, καὶ περιλίμπανονται & | ὁμοίως ὑπέξελε τῶν αὐτῶν τὰ ξ τῆς ἕτέρας πλευρᾶς. καὶ περιλιμπάνονται BL" ὡσαύτως ὑπέξελε καὶ τὰ ἢ τῆς λοιπῆς, καὶ περιλιμπάνεται |. εἶτα πολυπλασίασον τὸ ἥμισυ ἐπὶ τὰ BL" γίνεται © δ΄. ὁμοίως καὶ τὸ a6 ἐπὶ τὰ ε ("" γίνονταν 5 [L' δ΄ η΄" ὡσαύτως καὶ τὰ ξ ( δ΄ η΄ ἐπὶ τὰ ἢ {΄: γίνονται νὴ δ' η΄ ις΄΄ ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται ξ W’ μετὰ διαφόρου: τοσούτων σχοινίων τὸ ἐμβαδὸν τοῦ τοιούτου τριγώνου. τοῦ χάτωϑεν τριγώνου αἱ πλευραὶ ἡ μὲν σχοινίων ὃ, ἡ δὲ σχοινίων ξ, ἡ δὲ ἡ ἤγουν ἡ διαγώνιος τοῦ τραπεξίου" εὑρεῖν καὶ αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. σύνϑες ὁμοίως τοὺς ἀριϑμοὺς τῶν : τριῶν πλευρῶν ἤγουν ὃ, ἕξ καὶ ἢ" γίνονται .ιϑ' ὧν (" γίνεται 9 | ἀπὸ τούτων ἀφαίρεν τὰ ὃ τῆς μιᾶς πλευρᾶς, καὶ περιλιμπάνονται € L" ὁμοίως καὶ τὰ ξ τῆς ΒΕ) x 3 2 4“. αὶ , \ \ τῷ Eregag, καὶ περιλιμπάνονταν BL" ὡσαύτως καὶ τὰ ἢ τῆς ἑτέρας ἤγουν τῆς διαγωνίου. καὶ περιλιμπάνεται α (΄. εἶτα πολυπλασίασον τὸ ἃ (΄ ἐπὶ τὰ BL" γένον-

s359 3¾ eder. Bunu 5½ ile çarp; 20 ile ½ ve ⅛ eder. Bunu 9½ ile çarp; 195 ile ½, ¼, ⅛ ve 1/16 eder. Bunun karekökü 14'tür; alttaki üçgenin alanı da bu kadar iptir.

s359

ται »L’O ταῦτα ἐπὶ τὰ EL" γίνονται x (. η΄" ταῦτα ἐπὶ τὰ 9 {" γίνονται 008 (}| δ΄ η΄ ı5" ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται ιδ' τοσούτων δχοινίων τὸ ἐμβαδὸν καὶ τοῦ κάτωϑεν τριγώνου. ἀμφοτέρων δὲ τῶν τρι- İki üçgenin, yani bütün yamuğun alanı 21⅔ iptir. Bunun yarısı 10 ile ½ ve ⅓'tür; toprak on modius ile 33⅓ litradır.

s360Başka bir yamuk verilsin: dik açıyı çevreleyen iki kenarı eşit uzunlukta, kalan iki kenarı eşit değildir. Bu şekil de kendisini bölen bir doğru boyunca ikiye kesilir ve bir dik açılı yamuk ile bir dik açılı üçgen meydana getirir. Bunların ölçümü şöyledir: dik açılı yamuğun tepe kenarı 9 ip, tabanı 15 ip, dik kenarı 6 iptir. Tepe kenarının 9'u ile tabanın 15'i toplanınca 24 eder. Bunun yarısı 12'dir. Bunu dik kenarın 6'sıyla çarp; 72 eder. Bu yamuğun alanı 72 iptir. Bunun yarısı 36'dır; toprak 36 modiustur. Dik açılı üçgende dik açıyı çevreleyen iki kenardan biri 3 ip, öteki 15 iptir. Birinin üçü tabanın 15'iyle çarpılınca 45 eder. Bunun yarısı 22½'dir; aynı dik açılı üçgenin alanı 22½ iptir. Yine 22½'in yarısı 11¼'tür; toprak 11 modius ile 10 litradır. İki parçanın, yani bütün yamuğun alanı hepsi birlikte 94½ iptir. Bunun yarısı 47¼'tür; toprak 47 modius ile 10 litradır.

s360

γώνων ἤτοι Tod ὅλου τραπεζξζίου τὸ ἐμβαδὸν σχοινίων κα υὐ΄, ὧν τὸ ἥμισυ" γίνονται ı L' γ΄" καὶ ἔστι γῆς μοδίων δέκα καὶ λιτρῶν Ay γ΄. Ἕτερον τραπέξιον. οὗ αἱ δύο πλευραὶ τῆς ὀρϑῆς γωνίας ἰσόμετροι. αἱ δὲ λοιπαὶ δύο ἄνισοι. τέμνεται οὖν χκαὶ τὸ τοιοῦτον κατὰ τὴν διαιροῦσαν αὐτὸ γραμμὴν εἰς δύο καὶ ποιεῖ ἕτερον τραπέξιον ὀρϑογώνιον καὶ τρίγωνον ὀρϑογώνιον᾽ ὧν ἡ μέτρησις ἔχει οὕτως" ἡ χορυφὴ τοῦ ὀρϑογωνίου τραπεζξίου σχοινίων 9, ἢ δὲ βάσις σχοινίων ı8, καὶ ἡ πρὸς ὀρϑὰς πλευρὰ σχοινίων -. τὰ ϑ' τῆς κορυφῆς καὶ τὰ LE τῆς βάσεως συντιϑέμενα γίνονται #0 ὧν [ς γίνεται ιβ᾽ ταῦτα ἐπὶ τὰ 5 τῆς πρὸς ὀρϑαάς" γίνονται oß καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ τοιούτου τραπεζίου σχοινίων οβ. ὧν (΄ γίνεται, ἃς: χαὶ ἔστι γῆς μοδίων As. τοῦ ὀρϑογωνίου τριγώνου αἵ δύο πλευραὶ τῆς ὀρϑῆς γωνίας ἡ μὲν σχοινίων γ, ἡ δὲ σχοινίων τε. τὰ τρία τῆς μιᾶς πολυπλασιαξόμενα ἐπὶ τὰ τὲ τῆς βάσεως γίνονται με ὧν ἥμισυ γίνεται χβ (καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ αὐτοῖ' ὀρϑογωνίου τριγώνου σχοινίων „BL. πάλιν τὸ ἥμισυ τῶν aß L"" γίνονται τὰ δ΄" καὶ ἔστι μοδίων τὰ καὶ λὲιτρῶν τ. ὁμοῦ ἀμφοτέρων τῶν τμημάτων ἤτοι τοῦ ὅλου τραπεξίου τὸ ἐμβαδὸν σχοινίων 46 (΄.- ὧν τὸ ἥμισυ" γίνονται μξ δ΄. καὶ ἔστι γῆς μοδίων μξ καὶ λιτρῶν ı. Böyle bir şekil köşegenlerinden biri boyunca bölününce dik açılı yamuğu iki parçaya, yani bir ikizkenar üçgene ve bu ikizkenar üçgene eşit başka bir dik açılı yamuğa ayırır; dik açılı üçgeni de başka iki parçaya, bir dik açılı üçgene ve bir geniş açılı üçgene ayırır. Geniş açılı üçgen, dik açılı üçgenin dört katıdır. Her bir parçanın ölçümü şöyledir: ikizkenar üçgenin tabanı 12 ip, dikmesi 6 iptir. Tabanın yarısı, yani 6, dikmenin 6'sıyla çarpılınca 36 eder; ikizkenar üçgenin alanı 36 iptir. Bunun yarısı 18'dir; toprak 18 modiustur. Dik açılı yamuğun tepe kenarı 9 ip, tabanı 3 ip, dik kenarı 6 iptir. Tepe kenarının 9'u ile tabanın 3'ü toplanınca 12 eder. Bunun yarısı 6'dır. Bunu dik kenarın 6'sıyla çarp; 36 eder; bu da aynı dik açılı yamuğun alanını gösterir. Sonra bunun yarısı alınınca 18 eder; bu da modius ölçüsünü gösterir. Demek ki bu dik açılı yamuk ikizkenar üçgene eşittir. Dik açılı üçgenin dik açıyı çevreleyen iki kenarı 3'er iptir. Birinin üçü ötekinin üçüyle çarpılınca 9 eder. Bunun yarısı 4½'dir; alanı 4½ iptir. Bu, büyük dik açılı üçgenin alanından, yani 22½'den çıkarılınca geriye 18 kalır; bu da çeşitkenar geniş açılı üçgenin alanını gösterir. Dört parçanın, yani ikizkenar üçgenin, küçük dik açılı yamuğun, küçük dik açılı üçgenin ve çeşitkenar geniş açılı üçgenin alanı yine hepsi birlikte 94½ iptir. Bunun yarısı 47¼'tür; bunların, yani bütün şeklin modius ölçüsü 47 modius ile 10 litradır.[^s362]

s364Daire biçimli şekiller üzerine

Çevresi 22 ip, çapı 7 ip olan bir daire verilsin. Alanını bulmak. Şöyle yap: çapın 7'sini çevrenin 22'siyle çarp; 154 eder. Bunun dörtte biri 38½'dir; dairenin alanı bu kadar ip olacaktır.

Alanı başka bir yoldan da bulmak istersen şöyle yap: çapın yarısını al, 3½ eder; çevrenin de yarısını al, 11 eder. 3½'i 11 ile çarp; 38½ eder. Dairenin alanı bu kadar ip olacaktır.

Alanı yalnız çevreden bulmak istersen şöyle yap: çevrenin 22'sini kendisiyle çarp; 484 eder. Bunu yedi kez al; 3388 eder. Bunun 88'de biri 38½'dir; dairenin alanı bu kadar ip olacaktır.

Alanı yalnız çaptan bulmak istersen şöyle yap: 7'yi kendisiyle çarp; 49 eder. Bunu on bir kez al; 539 eder. Bunun 14'te biri 38½'dir; alan bu kadar ip olacaktır.

Eukleides'te ise daire şöyle ölçülür: çap kendisiyle çarpılır ve çıkan sayıdan yedide birini ve on dörtte birini atarsın; böylece dairenin alanı 38½ ip olur.

Çapı 14 ayak olan bir daire verilsin; çevresi, açıklanan yönteme göre 44 ayak bulunacaktır. Alanını bulmak. Şöyle yap: çapı kendisiyle çarp; 196 eder. Bunu on bir kez al; 2156 eder. Bunu 14'e böl; 154 eder. Alan bu kadar olacaktır. Çevrenin yöntemini bulmak istersen şöyle yap: çapı her zaman

s364

Περὶ κυκλικῶν σχημάτων. Ἔστω κύκλος, οὗ ἡ μὲν περίμετρος σχοινίων κβ, ἡ δὲ διάμετρος σχοινίων € εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. “ οὕτως" τὰ & τῆς διαμέτρου ἐπὶ τὰ κβ τῆς περιμέτρου" γίνονται ρνδ' ὧν τὸ τέταρτον᾽ γίνονται Am L'" τοσούτων ἔσται σχοινίων τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κύκλου. ᾿Εὰν δὲ ϑέλῃς καὶ ἄλλως τὸ ἐμβαδὸν εὑρεῖν, ποίει οὕτως" λαβὲ τῆς διαμέτρου τὸ ἥμισυ" γίνονται YyL καὶ τῆς περιμέτρου τὸ ἥμισυ γίνονται κα΄ χαὶ πολυπλασίασον τὰ γ (. ἐπὶ τὰ τα γίνονται λη ΄᾿ τοσούτῶν ἔσται δχοινίων τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κύκλου. ᾿Ἐὰν δὲ ϑέλῃς ἀπὸ τῆς περιμέτρου μόνης τὸ Euβαδὸν εὑρεῖν, molsı οὕτως" τὰ κβ τῆς περιμέτρου ἐφ᾽ ὑπὸ' ταῦτα ἑπτάκις" γίνονται γτπη᾽ L" τοσούτων ἔσται σχοινίων τὸ e ,, , δον ἑαυτά γίνονται υπὸ ὧν τὸ πη΄ γίνονται An ἐμβαδὸν τοῦ κύκλου. Ἔστω κύκλος, οὗ ἡ διά- ᾿Εὰν δὲ ϑέλῃς ἀπὸ τῆς ustoog ποδῶν ιὸ, ἡ δὲ περίUETOOG εὑρεϑήσεται κατὰ τὴν ἔκϑεσιν ποδῶν μδ᾽ τὸ δὲ ἐμβαδόν. ποίει οὕτως" 5 τὴν διάμετρον ἐφ᾽ ἑαυτήν" γίνονται 005° γίνονται ‚Bovs' ταῦτα μέρισον παρὰ πάντοτε ταῦτα ἕνδεχάκι" τὸν ıd" γίνονταν ρνδ᾽ τοῦδ- 10 κύκλος ούτου ἔσται τὸ ἐμβαδόν. ἐὰν ὃὲ ϑέλῃς τὴν μέϑοδον τῆς περιμέτρου εὑρεῖν, ποίει οὕτως" πάντοτε διαμέτρου μόνης τὸ ἐμβαδὸν εὑρεῖν, ποίει οὕτως" τὰ & ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται s ud" ταῦτα ἑνδεκάκις᾽ γίγονται φλϑ τούτων τὸ ιδ΄. γίνονται Am {΄ τοσούτων ἔσται σχοινίων τὸ ἐμβαδόν. Παρὰ δὲ Βὐκλείδῃ ὃ οὕτως μετρεῖται" πολυπλασιάξεταν ἡ διάμετρος ἐφ᾽ γινομένων ἐχβάλλεις τὸ ξ΄ ιδ΄, ὡς εἶναι τὸ ἐμβαδὸν ἑαυτήν, καὶ τῶν τὴν διάμετρον ποίει ἐπὶ τὰ 15 τοῦ χύκλου σχοινίων λη (΄.

s366 22 ile çarp, 308 ayak eder; sonra her zaman, genel kural olarak, 7'ye böl; 44 eder. Çevre 44 ayak olsun.

Çevresi 80 ayak olan bir daire verilsin. Çapını bulmak. Şöyle yaparım: çevreyi her zaman 7 ile çarparım, 560 eder; bunu 22'ye bölerim, 25½ ayak eder. Dairenin çapı 25½ ayak olacaktır.

Çapı 7 ayak olan bir daire verilsin; çevresi, yukarıda yazılan yönteme göre 22 ayak bulunacaktır. Çünkü her dairenin çevresi, çapının üç katı ile yedide biridir. Çevreyi çaptan bulmak istersen çapın 7 ayağını üçle çarp; 21 ayak eder. Buna aynı çapın yedide birini ekle, yani 1 ayağı; 22 ayak eder. Çevre bu kadar ayak olsun.

Çapı çevreden bulmak istersen şöyle yap: çevrenin 22'sini yedi kez al; 154 eder. Bunun 22'de biri 7'dir; dairenin çapı bu kadar ip olacaktır.

Çapı çevreden başka bir yoldan da bulmak istersen şöyle yap: çevrenin 22'sinin 22'de birini al; 1 eder. Bunu yedi kez al; 7 eder. Dairenin çapı bu kadar ip olacaktır.

s366

SV χβ' γίνονται πόδες τη καὶ Ρ πάντοτε μέριξε καϑολικῶς παρὰ τὸν & [τουτέστιν ὧν ξ γώνονται μδ' ἔστω ἡ περίμετρος ποδῶν ud. Ἔστω κύκλος, οὗ ἡ περίustgog ποδῶν π' εὑρεῖν αὐτοῦ τὴν διάμετρον. ποιῶ οὕτως" πάντοτε τὴν περίμέτρον ἐπὶ τὰ & γίνονται YE ὧν μερίξω τὸ κβ΄" γίvovraı πόδες χε ("ἔσται ἡ διάμετρος τοῦ κύκλου ποδῶν χε (΄. Ἔστω κύκλος. οὗ ἡ διάustoog ποδῶν &, ἡ δὲ αὐὖτοῦ περίμετρος εὑρεϑήσεται κατὰ τὴν προγεγραμμένην ἔχϑεσιν ποδῶν aß‘ παντὸς γὰρ κύκλου ἡ περίμετρος τριπλάσιον καὶ ξβδομόν ἐστιν τῆς διαμέτρου. ἐὰν οὖν ϑέλῃς εὑρεῖν τὴν περίμετρον ἀπὸ τῆς διαμέτρου. τριπλασίασον τοὺς & πόδας τῆς διαμέτρου" γίνονται πόδες χα᾿ καὶ πρόσϑες τούτοις τὸ ζ΄ τῆς αὐτῆς διαμέτρου" γίνεται ποὺς α' γέ: νονται πόδες κβ' τοσούτων ποδῶν ἔστω ἡ περίμετρος. Ἐὰν δὲ ϑέλῃς ἀπὸ τῆς ς περιμέτρου τὴν διάμετρον εὑρεῖν, ποίει, οὕτως" τὰ κβ τῆς περιμέτρου ἑπτάκις" γίνονται ρνδ' ὧν τὸ aß" γίνονται ξ᾽ τοσούτων ἔσται σχοινίων ἡ διάμετρος τοῦ κύκλου. ’Eav δὲ ϑέλῃς καὶ ἄλλως ἀπὸ τῆς περιμέτρου τὴν διάμετρον εὑρεῖν, ποίει οὕτως" τῶν κχβ τῆς περιμέτρου τὸ χβ΄" γίνεται 0° τοῦτο ἑπτάκις γίνονται & τοσούτων. ἔσται σχοινίων ἡ διάμετρος τοῦ κύκλου. Çapı çevreden bulmak istersen çevrenin 22 ayağını 22'ye böl; 1 ayak eder. Bunu yedi katına çıkar; 7 ayak eder. Çap bu kadar ayak olsun.

s368Dairenin alanını çaptan bulmak istersen çapın 7 ayağını kendisiyle çarp; 49 ayak eder. Bunu on bir katına çıkar; 539 ayak eder. Bunun 14'te biri 38½ ayaktır. Dairenin alanı bu kadar olsun.

Dairenin alanını çap yoluyla gösteren başka bir yöntem: çapın 7 ayağını çevrenin 22 ayağıyla çarp; 154 ayak eder. Bunun dörtte biri 38½ ayaktır. Alan bu kadar ayak olsun.

Çevreyi çaptan bulmak istersen şöyle yap: çapın 7'sini üç kez al; 21 eder. Buna çapın yedisinin her zaman yedide birini, yani 1'i ekle; hepsi birlikte 22 eder. Dairenin çevresi bu kadar ip olacaktır.

Alanı çevreden bulmak istersen çevrenin 22 ayağını kendisiyle çarp, 484 eder; bunu yedi katına çıkar,

s368

᾿Εὰν Being εὑρεῖν ἀπὸ τῆς περιμέτρου τὴν διάustoov, τοὺς κβ πόδας τῆς περιμέτρου μέρισον παρὰ τὸν χβ' γίνεται ποὺς W τοῦτον ἑπταπλασίασον᾽ γίπόδες & τοσούτῶν ἔστω ποδῶν ἡ διάμετρος. ᾿Εὰν ϑέλῃς ἀπὸ τῆς διαμέτρου τὸ ἐμβαδὸν εὑρεῖν τοῦ κύκλου. τοὺς ὃ πόδας τῆς διαμέτρου πολυπλασίασον ἐφ᾽ ἑαυτούς" γίνονται πόδες us" τούτους ἕνδεκαπλασίασον. γίνονται πόδες PAY" τούτων τὸ ιδ΄. γίνονται πόδες An {" τοσούὐτων ἔστω τὸ ἐμβαδὸν ψνονται τοῦ κύκλου. “Ἄλλη μέϑοδος δηλοῦσα διὰ τῆς διαμέτρου τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κύκλου. τοὺς ξ πόdas τῆς διαμέτρου πολυπλασίασον εἶς τοὺς χβ σόdag τῆς περιμέτρου" plvovται πόδες ονδ᾽ τούτων τὸ δ΄ πόδες mL" τοσούτων ἔστω ποδῶν τὸ ἐμβαδόν. ᾿Εὰν ϑέλῃς ἀπὸ τῆς περι-: μέτρου τὸ ἐμβαδὸν εὑρεῖν, ἪΝ [0 HERONIS ᾿Εὰν δὲ ϑέλῃς ἀπὸ τῆς 8 διαμέτρου τὴν περίμετρον εὑρεῖν, ποίει οὕτως" τὰ ἕ τῆς διαμέτρου τρισσάκις" s γίνονται χα᾿ καὶ τῶν ἑπτὰ τῆς διαμέτρου ἀεὶ τὸ ξζ΄" γίνεται α΄ ὁμοῦ χβ' τοσοὕύτων ἔσταν σχοινίων ἡ περίμετρος τοῦ κύκλου.

s370 3388 ayak eder. Bunun 88'de biri 38½ ayaktır. Alan bu kadar ayak olsun.

Dairenin alanını çevre yoluyla gösteren başka bir yöntem: çevrenin 22 ayağına kendisinin yarısını ve dörtte birini ekle; [bunlar] 16½ ayak eder; hepsi birlikte 38½ ayak eder. Alan bu kadar olsun.

Bir başka yol: dairenin çevresi çapıyla birlikte 29 iptir; bunları birbirinden ayırıp hem çevresini hem çapını bulmak. Şöyle yap: 29'u yedi kez al; 203 eder. Bunun 29'da biri 7'dir. Bunu 29'dan çıkar; geriye 22 kalır. Demek ki çevre 22 ip, çap 7 ip olacaktır.

Çapı 14 ip olan başka bir daire verilsin. Çevresini bulmak. Şöyle yap: çapı üç kez al; 42 eder. Buna çapın yedide birini, yani 2'yi de ekle; 44 eder. Dairenin çevresinin bu kadar düz ölçü ipi olduğunu söyle.

Çapı çevreden bulmak. Çevrenin, yani 44'ün 22'de birini çıkar; [bu 2 eder,] geriye 42 kalır. Bunun üçte biri 14'tür; çap bu kadar ip olacaktır.

s370

σον" γίνονται πόδες γτπη" τούτων τὸ πη΄" γένονται πόδες Am [:" τοσούτων ἔστω ποδῶν τὸ ἐμβαδόν. ὃ. Ἄλλη μέϑοδος δηλοῦσα 5 διὰ τῆς περιμέτρου τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κύκλου. πρόσϑες τοῖς κβ ποσὶ τῆς περιμέτρου μέρος αὖτῶν { δ΄. γίνονται πόδες 10 τξ (΄" ὁμοῦ γένονται πόδες Am L" τοσούτων ἔστω τὸ ἐμβαδόν. Καὶ ἄλλως" ἡ περίμετρος τοῦ κύκλου μετὰ τῆς διαμέτρου σχοινίων κϑ' διαστεῖλαι καὶ εὑρεῖν τήν τε περί᾿βετρον αὐτοῦ καὶ τὴν διάμετρον. molsı οὕτωρ᾽ τὼ χϑ' ἑπτάκις" γίνονται 6γ᾽ ὧν τὸ κϑ'΄ γίνονται ξ' ταῦτα λαβὲ ἀπὸ τῶν κϑ' λοιπὰ χβ' ἔσται τοίνυν ἡ περίμετρος σχοινίων vB, δὲ -. . σχοινίων ξ, 10 Ἕτερος κύκλος, οὗ ἡ διάμετρος σχοινίων ιδ' εὑρεῖν αὐτοῦ τὴν περίμετρον. ποίει οὕτως" τὴν διάμετρον τοισσάκις" γίνονται μβ᾽ τούτοις πρόσϑες καὶ τὸ ζ΄ τῆς διαμέτρου ἤγουν τὰ β' γίνονται ud‘ τοσούτων σχοινίων εὐθυμετρικῶν λέγε εἶναν τὴν περίμετρον τοῦ κύκλου. 11 Ano δὲ τῆς περιμέτρου τὴν διάμετρον εὑρεῖν. ἄφελε τὸ κβ' τῆς περιμέτρου, λέγω δὴ τῶν wo‘ γίνονται [ἢ λοιπὰ μβ' τούτων τὸ γ΄" γίνονται 1d° τοσούτων σχοινίων ἔσταν ἡ διάμετρος. Çapı çevreden başka bir yoldan bulmak. Dairenin çevresi 44 ip olsun. Bunu her zaman yedi kez al; 308 eder. Bunun 22'de birini al; 14 eder. Dairenin çapının bu kadar ip olduğunu söyle.

s372Dairenin alanını yalnız çevreden bulmak. Şöyle yap: çevreyi her zaman kendisiyle, yani 44'ü kendisiyle çarp; 1936 eder. Bunu yedi kez al; 13.552 eder. Bunun 88'de birini al; 154 olacaktır. Dairenin alanının bu kadar ip olduğunu söyle.

Dairenin alanını yalnız çaptan bulmak. 14'ü kendisiyle çarp; 196 eder. Bunun yedide birini ve on dörtte birini, yani 42'yi çıkar; geriye 154 kalır. Dairenin alanının bu kadar yüzey ipi olduğunu söyle.

Dairenin alanını yalnız çaptan başka bir yoldan bulmak. 14'ü kendisiyle çarp; 196 eder. Bunu on bir kez al; 2156 eder. Bunun 14'te biri 154'tür; dairenin alanı bu kadar iptir.

Dairenin alanını yalnız çaptan bir başka yoldan bulmak. Dairenin çapı 14 ip olsun. Çapın yarısını al; 7 eder. Bunu kendisiyle çarp; 49 eder. Bunu üç kez al; 147 eder. Buna 49'un yedide birini, yani yediyi ekle; 154 eder. Dairenin alanı bu kadar iptir.

Daireyi yalnız çaptan bir yoldan daha ölçelim. Dairenin çapı 14 ip olsun. Bunu kendisiyle çarp; 196 eder. Bundan dörtte birini, yani 49'u çıkar; geriye 147 kalır. Buna kendi yirmi birde birini, yani yediyi ekle; 154 eder. Dairenin alanı bu kadar iptir.

s372
  1. Ἄλλως ἀπὸ τῆς περιμέτρου τὴν διάμετρον εὑρεῖν. ἔστω τοῦ κύκλου ἡ περίμετρος σχοινίων μδ' ταῦτα ἀεὶ ποίησον ἑπτάκις" γίνονται τῇ" τούτων λαβὲ μέρος κβ΄. γίνονται ιδ' τοσούτων σχοινίων λέγε εἶναι τὴν διάμετρον τοῦ κύκλου. And δὲ τῆς περιμέτρου μόνης τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κύκλου εὑρεῖν. ποίει οὕτως" ἀεὶ τὴν περίμετρον ἐφ᾽ ἑαυτήν, τουτέστι τὰ μὸ ἐφ’ ἑαυτά" γίνονται αἴλΞ᾽ ταῦτα ἑπτάκις" γίνονται ἃ γῳνβ᾽ τούτων λαβὲ μέρος πη΄ ἔσται ρνδ᾽ τοσούτων σχοινίων λέγε εἶναι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κύκλου. ἀπὸ δὲ τῆς διαμέτρου μόνης τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κύκλου εὑρεῖν. ποίησον τὰ ιὃ ἐφ’ ἑαυτά: γίνονται 065° τούτῶν λαβὲ τὸ ξ΄ ιδ΄ ἤγουν τὰ μβ' λοιπὰ ρνδ᾽ τοσούτων σχοινίων λέγε εἶναι ἐπιπέδων τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κύκλου. Ἄλλως ἀπὸ τῆς διαμέτρου μόνης τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κύκλου εὑρεῖν. τὰ ιδὃ ἐφ’ ἑαυτά" γίνονται 005° ταῦτα ἑνδεκάκις᾽ γίνονται BovS' τούτων τὸ ιδ΄" γένονται ρνδ᾽ τοσούτων δχοινίων τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κύκλου. Ἄλλως ἀπὸ τῆς διαμέτρου μόνης τὸ ἐμβαδὸν τοῦ χύκλου εὑρεῖν. ἔστω ἡ διάμετρος τοῦ κύκλου σχοινίων ιδ' λαβὲ τῆς διαμέτρου τὸ ἥμισυ" γίνονται Ente‘ ταῦτα ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται μϑ' ταῦτα τρισσάκις" γίγονται ρμξ᾽ τούτοις πρόσλαβε τὸ ξ΄ τῶν μϑ', τουτέστιν ἑπτά" γίνονται ρνδ' τοσούτων σχοινίων ἐστὶ τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κύκλου. . Ἔτι ἄλλως τὸν χύκλον μετρήσωμεν ἀπὸ τῆς διαμέτρου μόνης. ἔστω τοῦ κύκλου ἡ διάμετρος δχοινίων 16° ταῦτα ἐφ᾽ ἕαυτά᾽ γίνονται 005° ἀπὸ τούτων ἄρον τὸ τέταρτον ἤγουν τὰ μϑ' λοιπὰ ρμξ᾽ τούτοις πρόσϑες τὸ ἴδιον εἰχκοστόπρωτον, τὰ ἕπτά᾽ γίνονται ονδ᾽ τοσούτων δχοινίων ἐστὶ τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κύκλου. Dairenin alanını çaptan ve çevreden bulmak. Şöyle yap: çapın çevreyle çarpımı dairenin alanının dört katı olduğuna göre, çapı çevreyle, yani 14'ü 44 ile çarp; 616 eder. Bunun dörtte birini al; 154 eder. Dairenin alanı bu kadar iptir.

s374Alanı çaptan ve çevreden başka bir yoldan bulmak. Çapın yarısını al, 7 eder; çevrenin de yarısını al, yirmi iki eder. Yediyi 22 ile çarp; 154 eder. Dairenin alanı bu kadar ip olacaktır.

Dairenin alanını çaptan ve çevreden bir başka yoldan bulmak. Çevrenin dörtte birini al ve çapla, yani 11'i 14 ile çarp; bu yoldan da 154 eder. Dairenin alanı bu kadar iptir.

Dairenin çapı çevresiyle birlikte 58 ip olarak verilmişse, bunları birbirinden ayırıp çapın ve çevrenin ne kadar olduğunu bulmak. Şöyle yap: önce çapı bulmak istersen 58'i yedi kez al; 406 eder. Bunun 29'da birini al; 14 eder. Çap bu kadardır. Bunu 58'den çıkar; geriye 44 kalır. Çevre bu kadardır. Önce çevreyi bulmak istersen şöyle yap: 58'i yirmi iki kez al; 1276 eder. Bunun 29'da birini al; 44 eder. Dairenin çevresi bu kadardır. Bunu 58'den çıkar; geriye 14 kalır. Çap bu kadardır.

s374

And δὲ τῆς διαμέτρου καὶ τῆς περιμέτρου τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κύκλου εὑρεῖν. ποίησον οὕτως" ἐπεὶ 6 πολυπλασιασμὸς τῆς διαμέτρου μετὰ τῆς περιμέτρου τετραπλάσιός ἐστι τοῦ ἐμβαδοῦ τοῦ κύκλου, πολυπλασίασον τὴν διάμετρον ἐπὶ τὴν περίμετρον, ἤγουν τὰ ιὃ ἐπὶ τὰ wi‘ γίνονται χις᾽ τούτων λαβὲ μέρος τέταρτον᾽ γίνονται ρνδ' τοσούτων σχοινίων ἐστὶ τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κύκλου. Ἄλλως ἀπὸ τῆς διαμέτρου καὶ τῆς περιμέτρου τὸ ἐμβαδὸν εὑρεῖν. λαβὲ τῆς διαμέτρου τὸ ἥμισυ" γένονται p ΄, \ - , yo " 9 Ente" χαὶ τῆς περιμέτρου τὸ ἥμισυ" γίνονται εἰκοσι«δύο καὶ πολυπλασίασον τὰ ἑπτὰ ἐπὶ τὰ κβ' γένονται gr τοσούτων ἔσται σχοινίων τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κύκλου. Ἔτι καὶ ἄλλως ἀπὸ τῆς διαμέτρου καὶ τῆς περιμέτρου τὸ πον τοῦ κύχλου εὑρεῖν. λαβὲ τὸ δ΄ τῆς. περιμέτρου καὶ πολυπλασίασον ἐπὶ τὴν διάμετρον, ἤγουν τὰ ἴὰ ἐπὶ τὰ ιδ' γίνονται καὶ οὕτως ονδ᾽ τοσούτῶν σχοινίων τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κύκλου. 4οϑείσης δὲ τῆς διαμέτρου τοῦ κύκλου μετὰ τῆς περιμέτρου σχοινίων νη διαστεῖλαι καὶ εὑρεῖν, πόσου γίνεται ἡ διόμετρος καὶ πόδου ἡ περίμετρος. ποίει οὕτως" ἐὰν ϑέλῃς τὴν διάμετρον πρώτην εὑρεῖν, ποίησον τὰ νὴ ἑπτάκις" γίνονται vs‘ τούτων λαβὲ μέρος κϑ΄" γίνονται ιδ' τοσούτου ἣ διάμετρος. ταῦτα ὦρον ἀπὸ τῶν vn‘ λοιπὰ ud‘ τοσούτου ἣ περίμετρος. ἐὰν δὲ ϑέλῃς τὴν περιφέρειαν πρώτην εὑρεῖν, ποίησον οὕτως" τὰ νὴ εἰκοσάκις καὶ dig‘ γίνονται αἀδος᾿ τούτων λαβὲ μέρος κϑ'᾿ γίνονται wo‘ τοσούτου ἐστὶν ἡ περιφέρεια τοῦ κύκλου. ταῦτα ἄρον ἀπὸ τῶν νη λοιπὰ ιδ᾽ τοσοὕύτου ἡ διάμετρος. ᾿ . Dairenin alanından hem çapı hem çevreyi şöyle bulursun: dairenin alanı 38½ birim olsun. Çapını bulmak. 38½'i on dört kez al; 539 eder. Bunun 11'de biri 49'dur; bunun karekökü yedidir. Dairenin çapı bu kadardır. Çevresini bulmak için de alanı, yani 38½'i seksen sekiz kez al; 3388 eder. Bunun yedide biri 484'tür; bunun karekökü yirmi ikidir. Çevre bu kadar olacaktır.

s376Çapı 6 ip olan başka bir daire verilsin. Çevre, çapın üç katı ile yedide biri olduğundan, bu dairenin çevresi 18 ile 6/7 ip olacaktır. Çapla çevrenin çarpımı dairenin dört katı olduğuna göre, çapla çevrenin dörtte birinin çarpımı daireye eşit olacaktır. Dairenin çapı 6 ip, çevrenin dörtte biri 4 ile ½, 1/7 ve 1/14 ip, yani 4 ile 5/7 iptir. Bunlar birbiriyle çarpılınca 28 ile ¼ ve 1/28 eder; dairenin alanı bu kadar iptir. Bunun yarısı da modius ölçüsüdür.

Çapı 12¾ ip olan başka bir daire verilsin. Çevresini bulmak. Şöyle yap: çap 12 ip ile 3/4 olduğuna göre, ipleri dörtte birlerle birlikte dörtte birlere çevir; hepsi birlikte 51 dörtte bir eder. Bunu 3 kez al; 153 eder. Buna 51'in yedide birini, yani 7 ile 2/7'yi de ekle; hepsi birlikte 160 dörtte bir ile dörtte birin 2/7'si eder, yani 40 birim ile birimin 1/14'ü. Çevre bu kadar iptir.

Dairenin alanını çaptan bulmak. Şöyle yap: çapın 12¾'ünü kendisiyle çarp; 162 ile ½ ve 1/16 eder. Bunu on bir kez al; 1788 ile ⅛ ve 1/16 eder. Bunun 14'te biri 127 ile ½, 1/7, 1/14, 1/112 ve 1/224'tür; dairenin alanı bu kadar iptir.

s376

Ἀπὸ τοῦ ἐμβαδοῦ τοῦ κύκλου τήν τε͵ διάμετρον καὶ τὴν περίμετρον εὑρήσεις οὕτως" ἔστω τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κύκλου μονάδων Am {΄᾿ εὑρεῖν αὐτοῦ τὴν διάμετρον. ποίησον τὰ AmL' τεσσαρεσκαιδεκάκις" γίνονται PA“ τούτων μέρος ια΄ γίνεται μϑ' ὧν πλευρὰ τετράγωνος γίνεται ἕπτά' τοσούτου ἡ διάμετρος τοῦ κύκλου. τὴν δὲ περίμετρον αὐτοῦ εὑρεῖν. ποίησον τὸ ἐμβαδὸν ἤγουν τὰ λη (΄ ὀγδοηκοντάκις 7° γίνονται γτπὴ τούτων μέ. ρος ἕβδομον γίνεται ὑπὸ ὧν πλευρὰ τετράγωνος γίνεται εἰκοσιδύο: τοσούτου ἔσται ἡ περίμετροο. Ἕτερος κύκλος, οὗ ἡ διάμετρος σχοινίων 5° ἡ ἄρα περίμετρος αὐτοῦ, ὅτι τριπλάσιος καὶ ἐφέβδομός ἐστι τῆς διαμέτρου, ἔσται σχοινίων ım καὶ ς ζ΄ ξζ΄. καὶ ἐπεὶ τὸ ὑπὸ τῆς διαμέτρου καὶ τῆς περιμέτρου τετραπλάσιόν ἐστι τοῦ κύχλου, τὸ ἄρα ὑπὸ τῆς διαμέτρου καὶ τοῦ τετάρτου τῆς περιμέτρου ἴσον ἔσται τῷ κύκλῳ. ἔστιν οὖν ἡ διάμετρος τοῦ κύχλου σχοινίων 5, τὸ δὲ δ΄ τῆς περιμέτρου σχοινίων OL’ ζ΄ ιδ΄ ἤτοι σχοινίων ὃ καὶ πέντε ξ΄ ξ΄" ταῦτα δι᾿ ἀλλήλων πολυπλασιαξόμενα γίψονται χη δ' κη΄" καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κύκλου σχοινίων τοσούτων. ὧν τὸ ἥμισύ ἐστιν ὃ μοδισμύς. Ἕτερος κύκλος, οὗ ἡ διάμετρος σχοινίων ιβ ( δ΄" εὑρεῖν αὐτοῦ τὴν περίμετρον. ποίει οὕτως" ἐπειδὴ ιβ σχοινίων καὶ γ δ΄ δ΄ ἐστὶν ἡ διάμετρος, ἀνάλυσον διὰ τὰ τέταρτα καὶ τὰ σχοινία εἰς δ΄ 0° γίνονται ὁμοῦ τέταρτα vo’ ταῦτα ποίησον γ᾽ γίνονται ο»γ᾽ τούτοις πρόσϑες καὶ τὸ ξ΄ τῶν νὰ ἤγουν ξ καὶ β ζ΄ ξ΄" γίνονται τὰ ὅλα δ' δ' ρὲ καὶ BEE τῶν δ΄ δ' ἤτοι μονάδες u καὶ ιδ΄ τῆς μονάδος" τοσούτων σχοινίων ἐστὶν ἡ περίWETOOS. To δὲ ἐμβαδὸν τοῦ κύκλου ἀπὸ τῆς διαμέτρου εὑρεῖν. ποίησον οὕτως" τὰ ιβί' δ΄ τῆς διαμέτρου ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται EB L' ις΄. ταῦτα ἑνδεκάκις" γίνονται ‚van η΄ ἐφ΄ τούτων μέρος ιδ΄ γένεται ρκξ {} ζ΄ ιδ' ριβ' 6x0‘ τοσούτων σχοινίων τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κύκλου. Alanı yalnız çaptan bulmanın başka bir yolu. Çap 12 ip ile 3/4 olduğuna göre, dörtte birlerle birlikte 12 ipi de dörtte birlere çevir; hepsi birlikte 51 dörtte bir eder. Bunu kendisiyle çarp; dörtte birlerin dörtte biri olarak 2601 eder. Bunu on bir kez al; 2 onbin ile 8611 eder. Bunun 14'te birini al; 2043 ile ½ ve 1/7 eder. Dörtte bir dörtte birle çarpıldığı için bunun 16'da birini al; 127 ile ½, 1/7, 1/14, 1/112 ve 1/224 eder. Dairenin alanı bu kadar iptir.

s378Dairenin alanını yalnız çevreden bulmak. Şöyle yap: çevreyi, yani 40 ip ile 1/14'ü kendisiyle çarp; 1605 ile ⅔, 1/21 ve 1/196 eder. Bunu yedi kez al; 11.240 ile 1/28 eder. Bunun 88'de birini al; [yine 127 ile ½, 1/7, 1/14, 1/112 ve 1/224 eder]. Dairenin alanı bu kadar iptir.

Alanı çaptan ve çevreden bulmak. Şöyle yap: çevrenin dörtte birini al; 10 ip ile ipin 56'da biri eder. Bunu çapın 12¾'üyle şöyle çarp: on kere 12¾, 127½ eder; 12¾'ün 56'da biri ise 1/7, 1/14, 1/112 ve 1/224 eder. Hepsi birlikte 127 ile ½, 1/7, 1/14, 1/112 ve 1/224 eder; dairenin alanı bu kadar iptir. Bunun yarısı da modius ölçüsüdür.

Çapı 16 ile ⅓ ve 1/15, yani 16 ip ile iki beşte bir olan başka bir daire verilsin. Çevresini bulmak. İpleri de beşte birlere çevir; hepsi birlikte 82 beşte bir eder. Bunu üç kez al; 246 eder. Buna 82'nin yedide birini, yani 11 ile 5/7'yi ekle; hepsi birlikte 257 beşte bir ile beşte birin 5/7'si eder, yani 51 birim ile ⅓, 1/7 ve 1/15. Çevre bu kadar ip olacaktır.

s378

ἄλλως εἰς τὸ εὑρεῖν τὸ ἐμβαδὸν ἀπὸ μόνης τῆς 30) διαμέτρου. ἐπειδὴ ιβ σχοινίων καὶ γ δ΄ δ΄ ἐστὶν ἡ διάμετρος, ἀνάλυσον διὼ τὰ τέταρτα καὶ τὰ ıB σχοινία εἰς δ΄ δ΄. καὶ γίνονται ὁμοῦ δ΄ 6’ να. ταῦτα ἐφ᾽ ἕαυτά" γίνονται δ΄ δ΄ τῶν δ' δ΄ ya‘ ταῦτα ἑνδεκάκις" γίνονται μυριάδες β καὶ ‚Nie‘ τούτων τὸ ιδ΄. γένονται ‚Buy (ξ΄: τούτων τὸ ις΄ διὰ τὸ πολυπλασιασϑῆναι δ΄ ἐπὶ δ΄. γένονται ρκέ {΄η΄ ı5 β΄ ριβ΄" τοσούτων δχουνίων τὺ ἐμβαδὸν τοῦ κύκλου. Ἀπὸ δὲ τῆς περιμέτρου μόνης τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κύκλου εὑρεῖν. ποίει οὕτως" τὴν περίμετρον ἤγουν τὰ u σχοινία σὺν τῷ ιδ΄ ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται age υδ΄ κα΄ 045’ ταῦτα ἑπτάκις" γίνονται ἃ ou κη΄" τούτων μέρος πη΄ γίνεται ρκξ (δ΄ κα΄ ριβ' σκδ΄- τοσούτων σχοινίων ἐστὶν τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κύκλου. ' And δὲ τῆς διαμέτρου καὶ τῆς περιμέτρου τὸ Euβαδὸν εὑρεῖν. ποίησον οὕτως" λαβὲ τὸ τέταρτον τῆς περιμέτρου" γίνονται σχοινία U καὶ σχοινίου τὸ πὲντηχοστόεκτον᾽ ταῦτα πολυπλασίασον ἐπὶ τὰ ιβ LO’ τῆς διαμέτρου οὕτως" δεκάκις τὰ ıBL δ' ρκξ [΄" καὶ τὸ πεντηχοστόεχτον τῶν ιβ ι΄ δ' ζ΄ ιδ' ριβ' σκδ΄. ὁμοῦ ρκξ (Ἢ ζ΄ ιδ' ou’ 0x6’ τοσούτων σχοινίων τὸ ἐμβαδὸν τοὺ κύκλου. ὧν τὸ ἡμισύ ἐστιν ὃ μοδισμός. Ἕτερος κύκλος, οὗ ἡ διάμετρος σχοινίων τξ γ΄ ιε΄ ἤτοι σχοινίων 15 καὶ ε΄ ε΄ δύο" εὑρεῖν τὴν περίμετρον. ἀνάλυδσον καὶ τὰ σχοινία εἰς ε΄ ε΄" γίνονται ὁμοῦ δ΄ ε΄ πῇ. ταῦτα ποίησον τρισθάκις᾽ γίνονται σμς᾽ τούτοις πρόσϑες τὸ ξ΄ τῶν aß ἤγουν ia καὶ πέντε ζ΄ ζ΄- γί: νονται ὁμοῦ ε΄ ε΄ σνξ καὶ EEE τῶν ε΄ ε΄ ἤτοι μονάδὲς νὰ γ΄ ζ΄ ιε΄" τοσούτων σχοινίων ἔσται ἣ περίμετρος. Dairenin alanını yalnız çaptan bulmak. Şöyle yap: çapı, yani 16 ipi ve 2/5'i kendisiyle çarp; [268 ile 24/25 eder. Bunu on bir kez al; 2958 ile 14/25 eder. Bunun] 14'te biri 211 ile ¼, 1/25 ve 1/28'dir; dairenin alanı bu kadar iptir.

s380Alanı yalnız çaptan bir başka yoldan bulmak. 16 ⅓ 1/15 ip 82 beşte bir ettiğine göre, bunu kendisiyle çarp; beşte birlerin beşte biri olarak 6724 eder. Bunu on bir kez al; 7 onbin ile 3964 eder. Bunun 14'te biri 5283 ile 1/7'dir. Bunlar beşte birlerin beşte biri olduğundan 25'e böl; bunun yirmi beşte biri 211 ile ¼, 1/25 ve 1/28 eder. Dairenin alanı bu kadar iptir.

Dairenin alanını yalnız çevreden bulmak. Şöyle yap: dairenin çevresi 51 ip ile otuz beşte birlik 19 parça olduğuna göre, önce 51 ipi kendisiyle çarp; 2601 eder. Sonra aynı 51 ipi 19/35 ile çarp; 969/35 eder. Yine 19/35'i önce 51 iple çarp; 969/35 eder. Sonra aynı 19/35'i kendisiyle de çarp; 361/1225 eder, bu da 10/35 ile 11/1225'tir. Hepsi birlikte 2601 ile 1948/35 ve 11/1225 eder. 1948/35, 35'e bölününce 55 ip eder ve geriye 23/35 kalır. Bu 55 ip öteki 2601'e eklenir ve onlarla birlikte 2656'ya ulaşır. Böylece çarpımdan çıkan bütün sayı 2656 ip ile 23/35 ve 1/1225'in 11 katıdır. 23/35 de otuz beşte birlerin otuz beşte birine çevrilince bu çarpım 2656 ip ile 816/1225 olur. Bunu yedi kez al; 18.592 ip ile 5712/1225 eder; bu da otuz beşte bir olarak

s380

Τὸ δὲ ἐμβαδὸν τοῦ κύκλου ἀπὸ μόνης τῆς διαμέτρου εὑρεῖν. ποίησον οὕτως" τὴν διάμετρον. TOVTἔστι τὰ 15 σχοινία καὶ τὰ β ε΄ ε΄. ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται ιδ΄ γίνεται σια δ΄ κε΄ κη΄ τοσούτων σχοινίων ἐστὶ τὺ ἐμβαδὸν τοῦ κύκλου. Ἔτι ἄλλως ἀπὸ μόνης τῆς διαμέτρου τὸ ἐμβαδὸν εὑρεῖν. ἐπειδὴ τὰ (5 γ΄ ιε΄ σχοινία aß ε΄ εἰσί. πολυπλασίασον ταῦτα ἐφ᾽ ξἕαυτά" γένονται ε΄ ε΄ τῶν ε΄ ε΄ ‚surd‘ ταῦτα ποίησον ἐνδεκάκις᾽ γίνονται μυριάδες ἕπτὰ καὶ YMEI τούτων μέρος ιδ΄ γίνεται sony ταῦτα διὰ τὸ εἶναι ε΄ ε΄ τῶν ε΄ ε΄ μέρισον παρὰ τὰ HE γίνεται τὸ εἰκοστόπεμπτον τούτων σιὰ δ΄ κε΄ κη΄ τοῦούτων σχοινίων τὸ ἐμβαδὸν τοῦ χύκλου. "And δὲ τῆς περιμέτρου μόνης τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κύκλου εὑρεῖν. ποίησον οὕτως" ἐπειδὴ ἡ περίμετρος τοῦ κύκλου νὰ σχοινίων καὶ λεπτῶν τριακοστοπέμπτων ιϑ' ἐστί, πολυπλασίαδσον πρότερον τὰ νὰ σχοινία ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται ya’ εἶτα πολυπλασίασον τὰ αὐτὰ νὰ σχοινία χαὶ ἐπὶ τὰ ιϑ' λε΄ λε΄" γίνονται λε΄ λε΄ RE" καὶ αὖϑιςο πολυπλασίασον τὰ ιϑ' λε΄ λε΄ πρότερον μὲν ἐπὶ τὰ νὰ σχοινία᾽ γίνονται λε΄ λε΄ YEH" εἶτα πολυπλασίασον τὰ core νϑ' λε΄ λε΄ καὶ ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται λε΄ λε΄ τῶν λε΄ λε΄ τξα γινόμενα As’ λε΄ τ καὶ τὰ λε΄ λε΄ τῶν λε΄ λε΄" ὁμοῦ Zuin- ‚Bxa λε΄ λε΄ «Rum καὶ λε΄ λε΄ τῶν As’ λε΄ 18. τὰ αἌ μη λε΄ λε΄ μεριξόμενα παρὰ τὰ As γίγονται σχοινία ve, μένουσι δὲ καὶ λε΄ λε΄ Ἀγ τὰ τοιυαὖτα VE δχοινία προστίϑενται εἰς τὰ ἕτερα ‚Bra καὶ ποσοῦνται σὺν αὐτοῖς εἰς ‚Bavs' καὶ ἔστιν ὃ ἀπὸ τοῦ πολυπλασιασμοῦ nn ὅλος ἀριϑμὸς σχοινία βὰχνς λε΄ λε΄ Ἀγ καὶ τῷ λε΄ λε΄ τῶν λε΄ λε΄. ἀναλυομένῶν δὲ καὶ τῶν χγ λε΄ λε΄ εἰς λε΄ λε΄ τῶν λε΄ λε΄ γίνεται ὁ τοιοῦτος πολυπλασιασμὸς σχοινία ‚Brvs καὶ λε΄ λε΄ τῶν λε΄ λε΄ οἱξ᾽ ταῦτα ἑπτάκις" γίνονται σχοιvia ἃ ἡφᾳβ καὶ λε΄ λε΄ τῶν λε΄ λε΄ εψιβ γινόμενα τρια-

s381 163⅕ eder. 163⅕/35, 35'e bölününce 4 ip ile ½, 1/7 ve 1/50 eder. Bu 18.592'ye eklenir ve çarpımın yedi katı 18.596 ip ile ½, 1/7 ve 1/50 olur. Bunun 88'de biri 211 ip ile ¼, 1/25 ve 1/28'dir; dairenin alanı bu kadardır.

s381

κοστόπεμπτα g5y ε΄" τὰ oEy ε΄ λε΄ λε΄ μεριξόμενα παρὰ τὰ λὲ γίνονται σχοινία δι ' ζ΄ ν΄. ταῦτα προστίϑενται εἰς τὰ ἃ ηφαβ᾽ καὶ γίνεται 6 ἑπταπλασιασμὸς τοῦ πολυπλασιασμοῦ σχοινία ἃ ηφὰξ L' ζ΄ ν΄. τούτων μέρος πη΄ γίνεται σχοινία σία δ' κε΄ κη΄" τοσούτων τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κύκλου.

s382Dairenin alanını yalnız çevreden başka bir yoldan bulmak. Dairenin çevresi 51 ip ile 19/35 olduğuna göre, ipleri de otuz beşte birlere çevir; hepsi birlikte 1804 otuz beşte bir eder. Bunu kendisiyle çarp; 325 onbin ile 4416 eder. Bunu yedi kez al; 2278 onbin ile 912 eder. Bunun 88'de biri 25 onbin ile 8874'tür. Bunlar otuz beşte birlerin otuz beşte biri olduğundan 1225'e bölününce 211 ile ¼, 1/25 ve 1/28 eder. Dairenin alanı bu kadar iptir.

Dairenin alanını çaptan ve çevreden bulmak. Şöyle yap: çevrenin dörtte birini, yani 12 ip ile 31/35'i al ve bunu çapla, yani 16 ip ile 14/35'le şöyle çarp: 12 kere 16, 192 eder; 12 kere 14/35, 168/35 eder; 31/35 kere 16 ip, 496/35 eder; 31/35 kere 14/35 ise 434/1225 eder, bu da 12/35 ile 14/1225'tir. Hepsi birlikte 192 ip ile 676/35 ve 14/1225 eder. 676/35, 35'e bölününce 19 ip eder ve geriye 11/35 kalır. 19 ip öteki 192'ye eklenir ve hepsi birlikte 211 ip ile 11/35 ve 14/1225 eder; bu 14/1225 de 1/35'in iki beşte biridir. 11 ⅓ 1/15 otuz beşte bir, 35'e bölününce ¼, 1/25 ve 1/28 eder; çünkü 35'in dörtte biri 8¾, 35'in yirmi beşte biri 1 ile ⅓ ve 1/15, 35'in yirmi sekizde biri de 1¼'tür. Dairenin alanı 211 ip ile ¼, 1/25 ve 1/28'dir. Bunun yarısı da modius ölçüsüdür.

s382

"Alias ἀπὸ τῆς περιμέτρου μόνης τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κύκλου εὑρεῖν. ἐπειδὴ ἡ περίμετρος τοῦ κύκλου νὰ σχοινίων καὶ ιϑ' λε΄ λε΄ ἐστίν, ἀνάλυσον καὶ τὰ σχοιvia εἰς τριακοστόπεμπτα᾽ γίνονται ὁμοῦ τὰ ὅλα λε΄ λε΄ ‚aod. ταῦτα ἐφ᾽ ἕαυτά" γίνονται μυριάδες Tue καὶ δυις' ταῦτα πο γένονται μυριάδες ‚Boon x καὶ Ruß. τούτων μέρος πη΄ γίνεται μυριάδες κε καὶ ηωοδ᾽ ταῦτα παρὰ τὰ αἀδχε μεριξόμενα διὰ τὸ εἶναν λε΄ λε΄ τῶν λε΄ λε΄ γίνονται 61a δ' κε΄ κη΄" τοσούτων σχοινίων ἐστὶ τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κύκλου. And δὲ τῆς διαμέτρου καὶ τῆς περιμέτρου τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κύκλου εὑρεῖν. ποίησον οὕτως λαβὲ τὸ δ΄ τῆς. περιμέτρου ἤγουν τὰ ιβ σχοινία καὶ λεπτὰ As’ λε΄ λα καὶ πολυπλασίασον αὐτὰ ἐπὶ τὴν διάμετρον, τουτἔστιν ἐπὶ τὰ ı5 σχοινία καὶ ιὃ λε΄ λε΄ οὕτως" ıß τξ οηβ καὶ ιβ τὰ ιδ λε΄ λε΄ φξη λε΄ λε΄" καὶ λα λε΄ λε΄ τῶν 15 σχοινίων τας λε΄ λε΄, καὶ Au λε΄ λε΄ τῶν ιδ As’ λε΄ υλὸ λε΄ λε΄ τῶν λε΄ λε΄ γινόμενα καὶ ταῦτα λε΄ λε΄ ıß καὶ ıÖ λε΄ As’ τῶν λε΄ λε΄. ὁμοῦ σχοινία ραβ λε΄ λε΄ χοξ καὶ ıö λε΄ λε΄ τῶν λε΄ λε΄. τὰ χοὸς As’ λε΄ μεριξόusva παρὰ τὰ As γίνονται σχοινία ιϑ., μένουσι δὲ καὶ λε΄ As’ τὰ" τὰ δὲ υϑ' σχοινία συντίϑενται τοῖς ἑτέροις ραβ᾽ καὶ γίνονται ὁμοῦ σχοινία διὰ λε΄ λε΄ τὰ καὶ ιὃ λε΄ λε΄ τῶν As’ λε΄ γινόμενα καὶ ταῦτα ἤγουν τὰ ιὃ As’ λε΄ τῶν λε΄ λε΄ β ε΄ ε΄ τοῦ λε΄" τὰ τὰ γ΄ ιε΄ λε΄ λε' μεριξόμενα παρὰ τὰ As γίνονται δ' ne’ κη΄" λέγε γὰρ ὁ΄ τῶν AemL' δ΄, εἰκοστόπεμπτον τῶν 1λὲ ἃ γ΄ ιε΄, καὶ τὸ κη΄ τῶν λὲ ἃ δ΄" καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κύχλου σχοινίων δια δ' κε’ κη΄. ὧν τὸ ἥμισύ ἐστιν ὃ μοδισμός.

s384Yarım daireler üzerine

Çevresi 11 ip, çapı 7 ip olan bir yarım daire, yani bir kemer verilsin. Alanını bulmak. Şöyle yap: çapın 7'sini çevrenin 11'iyle çarp; 77 eder. Bunun dörtte biri 19¼'tür; alan bu kadar ip olacaktır. Bunun yarısı da modius ölçüsüdür.

Tabanı 14 ip, dikmesi 7 ip olan başka bir yarım daire, yani kemer verilsin. Yayını bulmak. Şöyle yap: dikmeyi üç katına çıkar, dikmenin yedide birini ekle; yayı bulursun. Örneğin bu yarım dairenin dikmesi 7 ip olsun. Bunu üç kez al; 21 eder. Buna 7'nin yedide birini, yani 1'i de ekle; 22 eder. Yarım dairenin yayı bu kadar ip olacaktır.

Başka bir yol: tabanla dikmeyi topla; 21 eder. Buna genel kural olarak yirmi birde birini ekle; [bu] 1 eder; hepsi birlikte 22 eder. Yarım dairenin çevresi bu kadar ip olacaktır.

Çapı 14 ayak, dikmesi 7 ayak olan bir kemeri ölçmek. Alanını bulmak. Şöyle yap: çapı kendisiyle çarp; 196 ayak eder. Bunu on bir katına çıkar; 2156 ayak eder. Bunun 28'de biri 77 ayaktır. Alan bu kadar ayak olsun.

Alanını yalnız tabandan bulmak. Şöyle yap: tabanın 14'ünü kendisiyle çarp; 196 eder. Bunu on bir kez al; 2156 eder. Bunun 28'de biri 77'dir; yarım dairenin alanı bu kadar ip olacaktır.

s384

Περὶ ἡμικυκλίων. Ἔστω ἡμικύκλιον ἤτοι ἀψίς, οὗ N περίμετρος ὅχοινίων τὰ, ἡ δὲ διάμετρος σχοινίων & εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. ποίει οὕτως" τὰ ξ τῆς διαμέτρου ἐπὶ τὰ τὰ τῆς περιμέτρου" γένονται 06° ὧν μέρος δ΄ γίνεται ιϑ δ΄. τοσούτων ἔσται σχοινίων τὸ ἐμβαδύόν. ὧν τὸ ἥμισύ ἐότιν ὃ μοδισμός. "AAko ἡμικύκλιον ἤτοι ἀψίς, οὗ ἡ μὲν βάσις σχοιviov ιὃ, ἡ δὲ χκάϑετος σχοινίων & εὑρεῖν αὐτοῦ τὴν περιφέρειαν. ποίει οὕτως" τὴν κάϑετον τριπλασίασον. πρόσϑες τὸ ζ΄ τῆς καϑέτου, καὶ εὑρήσεις τὴν περιφέρειαν. οἷον ἔστω ἡ κάϑετος τοῦ παρόντος ἡμικυκλίου σχοινίων ξ: ταῦτα τρισσάκις" γίνονται Aa" τούτοις πρόσϑες καὶ τὸ ξ΄ τῶν ξ ἤτοι & γίνονται κβ' τοσούτῶν δχοινίων ἔσται ἣ περιφέρεια τοῦ ἡμικυκλίου. Ἄλλως. σύνϑες τὴν βάσιν καὶ τὴν κάϑετον" γίνονται χα᾿ τούτοις καϑόλου προστίϑει τὸ κα΄ γίνεται 0° ὁμοῦ χβ' τοσούτων ἔσται σχοινίων ἣ περίμετρος τοῦ ἡμικυκλίου. Ayida μετρῆσαι, ἧς ἡ διάμετρος ποδῶν ıd, ἡ δὲ κάθετος ποδῶν ξ΄ εὑρεῖν αὐτῆς τὸ ἐμβαδόν. ποίει er ᾿ ᾿ ᾿ 29 οὕτως" τὴν διάμετρον ἐφ ἑαυτήν. γίνονται πόδες ogs' τούτους ἑνδεκαπλασίασον᾽ γίνονται πόδες ‚Bovs' ὧν τὸ κη΄ γίνονται πόδες 06° ποδῶν ἔστω τὸ ἐμβαδόν. Τὸ δὲ ἐμβαδὸν αὐτοῦ εὑρεῖν ἀπὸ μόνης τῆς βάσεως. ποίει οὕτως" τὰ ιὃ τῆς βάσεως ἐφ᾽ ἑαυτά" γί5 νονται 0G5' ταῦτα ἑνδεκάκις ‚Bovs' τούτων μέρος κη΄ γίνεται 06° τοσούτων σχοινίων ἔσται τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ἡμικυκλίου. Başka bir yol: 14'ü kendisiyle çarp; 196 eder. Bundan yedide birini ve on dörtte birini, yani 42'yi çıkar; geriye 154 kalır. Bunun yarısı 77'dir; alan bu kadardır.

s386Alanı dikmeden de bulmak istersen şöyle yap: dikmenin 7 ayağını kendisiyle çarp; 49 ayak eder. Bunu on bir kez al; [539] ayak eder. Bunun yedide biri 77 ayaktır; alan bu kadardır.

Yarım dairenin alanını yalnız dikmeden bulmak. Şöyle yap: dikmenin 7'sini kendisiyle çarp; 49 eder. Bunu on bir kez al; 539 eder. Bunun yedide biri 77'dir. [Alan bu kadardır.]

Yarım dairenin alanını yalnız yaydan bulmak. Şöyle yap: yayın 22'sini kendisiyle çarp; 484 eder. Bunu yedi kez al; 3388 eder. Bunun 44'te biri 77'dir; alan bu kadardır.

Alanını tabandan ve dikmeden bulmak. Şöyle yap: tabanın 14'ünü dikmenin 7'siyle çarp; 98 eder. Bundan yedide birini ve on dörtte birini, yani 21'i çıkar; geriye 77 kalır. Yarım dairenin alanı bu kadardır.

Başka bir yol: tabanın 14'ünü dikmenin 7'siyle çarp; 98 eder. Bunu on bir kez al; 1078 eder. Bunun 14'te biri 77'dir; alan bu kadardır.

Yarım dairenin alanını dikmeden ve yaydan bulmak. Şöyle yap: dikmenin 7'sini yayın 22'siyle çarp; 154 eder. Bunun yarısı 77'dir; alan bu kadardır.

Başka bir yol: dikmenin yarısı 3½'tir; bunu yayın yirmi ikisiyle çarp; 77 eder. Alan bu kadardır.

s386

Ἄλλως. τὰ ιὃ ἐφ᾽ ἕαυτά" γίνονται τοσουτῶν 10 003. ἀπὸ τούτῶν ἄφελε τὸ ζ΄ ιδ΄, τουτέστι τὰ μβ' λοιπὰ ρνδ' ὧν " ΄ n 2. - . ΄ τὸ (Γ᾿ γίνονται οξ᾽ τοσοῦτον τὸ ἐμβαδόν. Εἰ δὲ καὶ ἀπὸ τῆς καϑἕτου ϑέλεις εὑρεῖν τὸ ἐμθαδόν, ποίει οὕτως" τοὺς & πόδας τῆς καϑέτου πολυπλασίασον ἐφ᾽ ἑαυτούς" γίνονται πόδες us. τούτους ἑνδεκάκις᾽ γίνονται πόδες And δὲ τῆς καϑέτου μόvns τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ἡμι#vxAlov εὑρεῖν. moleı οὕtag‘ τὰ ξ τῆς καϑέτου ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται μϑ' ταῦτα ἑνδεκάκις" γίνονται φλϑ' τούτων τὸ ξ΄" γίνονται o&' ο-« gr. pH ὧν τὸ ζ΄. γίνονται τοσοῦτον τὸ ἐμβαδόν. πόδες οξ. ἀπὸ δὲ μόνης τῆς περιφερείας τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ἡμιποίει οὕτως" τὰ χβ τῆς περιφερείας ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται υπδ' ταῦτα ἕπτάκχιρ᾽ γίνονται pre τούτων μέρος μδ΄ γίνεται 06° τοσούτων τὸ ἐμβαδόν. And δὲ τῆς βάσεως καὶ τῆς καϑέτου τὸ ἐμβαδὸν αὐτοῦ εὑρεῖν. ποίει οὕτως" τὰ ιὃ τῆς βάσεως ἐπὶ τὰ ξ τῆς καϑέτου" γίνονται on ιδ΄, τουτέστι τὰ χα᾿ λοιπὰ οξ᾽ τοσούτων τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ἡμικυκλίου. "άἄλλως. τὰ ιὃ τῆς βάσεως ἐπὶ τὰ ξ τῆς καϑέτου" γίνονται an‘ ταῦτα δεκάκις καὶ ὅπαξ᾽ γίνονται ‚won‘ χυχλίου εὑρεῖν. ἀπὸ τούτων ἄφελε τὸ ζ΄ τούτων τὸ ιδ΄" γίνονται 0° τοσούτων τὸ ἐμβαδόν. Ἀπὸ δὲ τῆς καϑέτου καὶ τῆς περιφερείας τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ἡμικυκλίου εὑρεῖν. moisı οὕτως" τὰ ξ τῆς καϑέτου ἐπὶ τὰ κβ τῆς περιφερείας" γίνονται ρνδ᾽ τούτῶν τὸ ἥμισυ" γίνονται οζ᾽ τοσούτων τὸ ἐμβαδόν. Ἄλλως. τὸ ἥμισυ τῆς καϑέτου γίνεται PL" ἐπὶ τὰ εἰκοσιδύο τῆς περιφερδίας" γίνονται 06° τοσούτῶν τὸ ἐμβαδόν. Yarım dairenin alanını tabandan ve yaydan bulmak. Tabanı yayla, yani 14'ü yirmi ikiyle çarp; 308 eder. Bunun dörtte biri yetmiş yedidir; yarım dairenin alanı bu kadardır.

s388Başka bir yol: tabanın yarısını yayın yarısıyla, yani 7'yi 11 ile çarp; 77 eder. Alan bu kadardır.

Başka bir yol: yayın dörtte birini tabanla, yani 5½'i 14 ile çarp; bu yoldan da 77 eder. Yarım dairenin alanı bu kadar ip olacaktır; bunun yarısı da modius ölçüsü olacaktır.

Çapı 7 ayak, dikmesi çapın yarısı kadar, yani 3½ ayak, çevresi 11 ayak olan bir kemeri, yani yarım daireyi ölçmek. Alanını bulmak. Şöyle yap: çapın 7'sini çevrenin 11'iyle çarp; 77 ayak eder. Bunun dörtte biri 19¼ ayaktır; alan bu kadar ayak olacaktır.

Aynı alan için başka bir yöntem: çapın 7 ayağını kendisiyle çarp; 49 eder. Bunu 11 ile çarp; 539 ayak eder. Bunun 28'de biri 19¼ ayaktır.

s388

ἀπὸ δὲ τῆς βάσεως καὶ τῆς περιφερείας τὸ ἐμβαταῦτα δὸν τοῦ ἡμικυκλίου εὑρεῖν. πολυπλασίασον τὴν βάσιν ἐπὶ τὴν περιφέρειαν ἤγουν τὰ ιὃ ἐπὶ τὰ εἰκοσιδύο" γίνονται τη τούτων μέρος τέἕταρτον γίνεται ἑβδομηκονταξπτά" τοσούτων ἐστὶ τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ἡμικυκλίου. ἄλλως. τὸ ἥμισυ τῆς βάσξως ἐπὶ τὸ ἥμισυ τῆς περιφερδίας, τουτέστι τὰ ξ ἐπὶ τὰ τα᾿ γίνονται οξ᾽ τοσούτων τὸ ἐμβαδόν. ἄλλως. τὸ δ΄ τῆς περιφερείας ἐπὶ τὴν βάσιν, ἤγουν τὰ EL ἐπὶ τὰ ιδ' γίνονται καὶ οὕτως οξ᾽ τοσούτων ἔσται σχοινίων τὸ ἐμβαδὸν τοῦ μ“--. ὧν τὸ N ἔσται ὃ μοδισμός. ἀιψίδα ἤγουν ἡμικύκλιον μετρῆσαι, ἧς ἡ διάμετρος ποδῶν ξ, ἡ δὲ κάϑετος κατὰ τὸ ἥμισυ τῆς διαμέτρου ποδῶν γ (΄. καὶ ἡ περίμετρος ποδῶν τα᾿ εὑρεῖν αὐτῆς τὸ ἐμβαδόν. ποίει οὕτως" τὰ ξ τῆς διαμέτρου ἐπὶ τὰ τὰ τῆς περιμέτρου" γίνονται πόδες οξ᾽ τούτων τὸ 0" γίνονται πόδες ιϑ' δ΄. τοσούτων ἔσται ποδῶν τὸ ἐμβαδόν. Ἄλλη μέϑοδος τοῦ αὐτοῦ ἐμβαδοῦ. τοὺς ᾿ξ πόδας τῆς διαμέτρου ἐφ᾽ ἑαυτούς" γίνονται ala] ud" τούτους ἐπὶ τα᾿ γίνονται πόδες φλθ᾽ ὧν τὸ κη΄" γίνονται πόδες ιϑ' δ΄.

s390Yarım daireden küçük parçalar üzerine

Yarım daireden küçük bir daire parçasının tabanı 16 ip, dikmesi 6 ip olsun. Alanını bulmak. Şöyle yap: tabanla dikmeyi topla; 22 eder. Bunun yarısı 11'dir. Bunu dikmeyle, yani 6 ile çarp; 66 eder. Tabanın da yarısını al, 8 eder; bunu kendisiyle çarp, 64 eder. Bunun 14'te biri 4 ile ½ ve 1/14'tür. Bunu 66'ya ekle; 70 ile ½ ve 1/14 eder. Parçanın alanı bu kadar iptir. Bunun yarısı 35 ile ¼ ve 1/28'dir; toprak da o kadar modiustur.

Böyle bir parçanın yayını da bulmak istersen şöyle yap: tabanın 16'sını kendisiyle çarp; 256 eder. Dikmenin 6'sını da kendisiyle çarp; 36 eder. Bunu dört kez al; 144 eder. Bunu 256'ya ekle; 400 eder. Bunun karekökü 20'dir. Sonra dikmenin 6'sının dörtte birini al; 1½ eder. Bunu 20'ye ekle; 21½ eder. Çevre bu kadar ip olacaktır.

Yarım daireden küçük başka bir parçanın tabanı 12 ip, dikmesi 4 ip olsun. Alanını bulmak. Şöyle yap: tabanla dikmeyi topla; 16 eder. Bunun yarısı 8'dir. Bunu dikmenin 4'üyle çarp; 32 eder. Tabanın da yarısını al, 6 eder; bunu kendisiyle çarp, 36 eder. Bunun 14'te biri 2 ile ½ ve 1/14'tür. Bunu 32'ye ekle; 34 ile ½ ve 1/14 eder. Parçanın alanı bu kadar ip olacaktır; bunun yarısı da modius ölçüsüdür.

Bu parçanın çevresini de şöyle bulursun: tabanın 12'sini kendisiyle çarp; 144 eder. Dikmenin 4'ünü de kendisiyle çarp; 16 eder. Bunu dört kez al; 64 eder. Bunu 144'e ekle; 208 eder. Bunun karekökü yaklaşık olarak 14 ile ⅓ ve 1/12'dir. Buna dikmenin 4'ünün dörtte birini, yani bir birimi ekle; 15 ile ⅓ ve 1/12 eder. Böyle bir parçanın çevresi bu kadar ip olacaktır.

s390

Περὶ τμημάτων ἡμικυκλίου ἐλαττόνων. Τμῆμα κύκλου ἔλαττον ἡμικυκλίου, οὗ ἡ μὲν βάσις σχοινίων ı5, ἡ δὲ κάϑετος σχοινίων ξ΄ εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. molsı οὕτως" σύνϑες τὴν βάσιν καὶ τὴν χκάϑετον᾽ γίνονται χβ' ὧν τὸ ἥμισυ" γίνονται τα᾿ ταῦτα ἐπὶ τὴν κάϑετον ἤγουν ἐπὶ τὰ 5° γίνονται Es. καὶ τῆς βάσεως τὸ ἥμισυ" γίνονται 7‘ ταῦτα ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται ξδ' ὧν τὸ ιδ΄- γίνονται ὃ { ιδ΄. ταῦτα σύνϑες τοῖς Es’ γίνονται ὁ [L' ιδ΄" τοσούτων σχοινίων τὸ ἐμβαδὸν τοῦ τμήματος. ὧν τὸ ἥμισυ" γίνονται As δ΄ κη΄" καὶ ἔστι γῆς μοδίων τοσούτων. ᾿Εὰν δὲ ϑέλῃς καὶ τὴν περιφέρειαν τοῦ τοιούτου τμήματος εὑρεῖν, ποίησον οὕτως τὰ τς τῆς βάσεως Ep’ ἑαυτά" γίνονται σνς᾽ καὶ τὰ 5 τῆς καϑέτου ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται As‘ ταῦτα τετράκις" γίνονται ρμδ' ταῦτα πρόσϑες τοῖς Ov5' γίνονται υ᾽ ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται χ. εἶτα λαβὲ τῶν ς τῆς καϑέτου τὸ δ΄" γένεται ἃ {΄ τοῦτο πρόσϑες τοῖς κ᾿ γίνονται χὰ {" τοσούτων σχοινίων ἔσταν ἡ περίμετρος. Ἕτερον τμῆμα ἔλασσον ἡμικυκλίου, οὗ ἡ βάσις σχοινίων ιβ, ἡ δὲ κάϑετος σχοινίων δ᾽ εὑρεῖν τὸ ἐμβαδόν. ποίησον οὕτως" σύνϑες βάσιν καὶ κάϑετον᾽" γίνονται 15° ὧν ἥμισυ γίνεται 7° ταῦτα ἐπὶ τὰ ὃ τῆς καϑέτου" γίνονται 1β. καὶ τῆς βάσεως τὸ ἥμισυ" γίψονται

ταῦτα ἐφ᾽ ἕξαυτά' γίνονται λ5᾽ ὧν τὸ ud’ γέγονται BL’ ιδ΄. ταῦτα πρόσϑες τοῖς λβ' γίνονται AÖ L' ιδ΄. τοσούτων ἔσται σχοινίων τὸ ἐμβαδὸν τοῦ τμήματος. ὧν τὸ ἥμισύ ἐστιν ὃ μοδισμός. Τὴν δὲ περίμετρον τούτου εὑρήσεις οὕτως" πολυπλασίασον τὰ ιβ τῆς βάσεως ἐφ᾽ ἕαυτά" γίνονται guö‘ καὶ τὰ ὃ τῆς καϑέτου ἐφ᾽ ἕξαυτά" γίνονται 15° ταῦτα τετράκις γίνονται ξδ' ταῦτα πρόσϑες τοῖς ρμδ - ψίνονται σὴ ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται ιδ γ΄ ιβ΄ παρὰ τὸ σύνεγγυς. τούτοις πρύσϑες τῶν ὃ τῆς καϑέτον τὸ τέταρτον ἤγουν μονάδα μίαν" γένονται τὲ γ΄ εβ΄᾽ Tooοὐτῶν σχοινίων ἔσται 7) περίμετρος τοῦ τοιούτου τμήματος. Yarım daireden küçük bir parçanın dikmesi 6 ayak, tabanı 14 ayak olsun. Alanını bulmak. Şöyle yaparım: tabanla dikmeyi toplarım; 20 ayak eder. Bunun yarısı 10 ayaktır; bunu dikmeyle çarparım, 60 ayak eder. Tabanın da yarısını alırım, 7 ayak eder; bunu kendisiyle çarparım, 49 ayak eder. Bunun 14'te biri 3½'tir. Bunu 60'a eklerim; 63½ ayak eder. Alan 63½ ayak olacaktır.

s392Yarım daireden küçük bir parçanın tabanı 40 ayak, dikmesi 10 ayak olsun. Çevresini bulmak. Şöyle yap: çapı ve dikmeyi her zaman birlikte topla; 50 ayak eder. Genel kural olarak bunun dörtte birini çıkar, yani 12½ ayağı; geriye 37½ ayak kalır. Buna da, genel kural olarak, bunun dörtte birini ekle; [bu] 9 ile ¼ ve ⅛ ayak eder. Hepsini topla; 46 ile ½, ¼ ve ⅛ ayak eder. Parçanın çevresi bu kadar ayak olsun. Dörtte bir çıkarıp dörtte bir ekledik, çünkü dikme tabanın dörtte biridir.

Tabanı 8 ayak, dikmesi 3 ayak olan yarım daireden küçük bir parça verilsin. Çevresini bulmak. Şöyle yaparım: tabanı kendisiyle çarparım, 64 ayak eder; dikmeyi de kendisiyle çarparım, 9 ayak eder. Bunu dört kez alırım; 36 ayak eder. Bunu 64'e eklerim; 100 eder. Bunun karekökü 10 ayaktır. Bundan tabanın 8'ini çıkarırım; 2 eder. Dikme 3 ayak, taban 8 ayak olduğuna göre, dikmenin 3'ünü tabanın 8'ine bölerim; ¼ ve ⅛ ayak eder. Bunu iki kez alırım; ½ ile ¼ eder. Bunu 10'a eklerim; 10 ile ½ ve ¼ eder. Parçanın çevresi de 10 ile ½ ve ¼ ayaktır.

s392

Ἔστω ἔλαττον ἡμικυκλίου, ἡ κάϑετος ποδῶν ξ, ἡ δὲ βάσις ποδῶν ιδ' εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. ποιῶ οὕτως" σύνϑες τὴν βάσιν καὶ κάϑετον" γένονται πόδες x ὧν L" γίνονται πόδες τ΄ ταῦτα ἐπὶ τὴν κάϑετον" γίνονται πόδες δ. ἀλλὰ ποιῶ καὶ βάσεως μέρος {“" γίνονται πόδες & ταῦτα ἐφ᾽ Eavrd‘ γίνονται πόδες ud" ὧν ιδ΄- γίνονται γ (΄. ταῦτα προστιϑῶ τοῖς ξ΄ γίνονται πόδες Ey L" ἔσται τὸ ἐμβαδὸν ποδῶν Ey (΄. Ἔστω τμῆμα ἧττον ἡμικυκλίου καὶ ἐχέτω τὴν μὲν βάσιν ποδῶν u, τὴν δὲ κάϑετον ποδῶν τ᾽ εὑρεῖν αὐτοῦ τὴν περίμετρον. ποίει οὕτως" πάντοτε συντίϑει, τὴν διάμετρον καὶ τὴν κάϑετον ὁμοῦ" γίνονται πόδες ν᾽ ὕφαιρε καϑολικῶς τούτων τὸ δ΄. γένονται πόδες ıß L" λοιπὸν μένουσι πόδες λξ (΄. τούτοις προστίϑει καϑολικῶς τούτων τὸ δ΄" γίνονται. πόδες 9' δ' η΄" σύνϑες ὁμοῦ" γίνονται πόδες us { δ΄ η΄" τοσούτων ποδῶν ἔστω ἡ περίμετρος τοῦ τμήματος. ὑφείλαμεν δὲ δ΄ καὶ προσεϑήκαμεν δ΄. ἐπειδὴ ἡ κάϑετος τέταρτον μέρος ἐστὶ τῆς βάσεος. Ἔστω τμῆμα ἧττον ἡμικυκλίου ἔχον τὴν βάσυν ποδῶν ἡ. τὴν δὲ κάϑετον ποδῶν γ᾽ ξὑρεῖν αὐτοῦ τὴν περίμετρον. ποιῶ οὕτως" τὴν βάσιν ἐφ᾽ ἑαυτήν" γίγονται πόδες ξδ᾽ καὶ τὴν χάϑετον ἐφ᾽ ἑαυτήν" γίνονται πόδες 9" ταῦτα ποιῶ τετράκις" γένονται πόδες ER ταῦτα προστιϑῶ τοῖς 80° γένονται Ὁ᾽ ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται πόδες τ΄ ἐξ ὧν ἀφαιρῶ τὰ ἢ τῆς βάσεως" γίνονται PB. καὶ ἐπειδὴ ἡ κάϑετος ποδῶν 7 καὶ ἡ βάσις ποδῶν ἡ. μερίξω τὰ γ τῆς καϑέτου παρὰ τὰ ἡ τῆς βάσεως γίνεται ποδὸς δ΄ η΄. ταῦτα ποιῶ δίς" γένεται (Ἢ δ΄. ταῦτα προστιϑῶ τοῖς τ΄ γίνονται ν (΄ δ΄. ὅ ἐστιν 1 περίμετρος τοῦ τμήματος ποδῶν EL δ΄. Yarım daireden küçük bir parça şöyle ölçülür: tabanı 12 ayak, dikmesi 4 ayak olsun. Tabanla dikmeyi topla; 16 ayak eder. Bunun yarısı 8 ayaktır; bunu dikmeyle çarp, 32 ayak eder. Tabanın yarısını da kendisiyle çarp; 36 ayak eder. Bu 36'nın 14'te biri 2 ile ½ ve 1/14 ayaktır. Bunu 32'ye ekle; parçanın alanı 34 ile ½ ve 1/14 ayak olur.

s394Yarım daireden büyük parçalar üzerine

Yarım daireden büyük bir parçanın tabanı 12 ip, dikmesi 9 ip olsun. Alanını bulmak. Şöyle yap: dikme, daireyle buluşuncaya kadar baştan sona tamamlansın ve tabanın iplerini ortadan bölsün; [her yarı] 6 eder. Bunu kendisiyle çarp; 36 eder. Bunu dikmeye, yani 9'a böl; 4 eder. Demek ki küçük parçanın dikmesi 4 ip olacak, böylece bütün dairenin çapı da 13 ip olacaktır. Şimdi tabanı 12 ip, dikmesi 4 ip olan küçük parçayı ölçer, çapı 13 ip olan daireyi de ölçer ve küçük parçayı daireden çıkarırsak, dairenin geriye kalan en büyük parçasını da ölçmüş oluruz. Örneğin bütün dairenin çapı 13 ip olsun. Bunu kendisiyle çarp; 169 eder. Bunu on bir kez al; 1859 eder. Bunun 14'te biri 132 ile ½, ¼ ve 1/28'dir; bütün dairenin alanı bu kadar iptir. Bundan küçük parçanın, açıklanan yönteme göre 34 ile ½ ve 1/14 ip olan alanı çıkarılsın; geriye kalan, yani 98 ile 1/7 ve 1/14,

s394

Ἰμῆμα ἧττον ἡμικυκλίου μετρεῖται οὕτως" βάσεως s πόδες ιβ, καϑέτου πόδες ὃ. συντίϑει τὴν βάσιν καὶ τὴν χάϑετον' γίνονται πόδες τΞ᾿ ὧν τὸ {" γίνονται πόδες 7° ταῦτα ἐπὶ τὴν κάϑετον" γίνονται πόδες λβ. καὶ τὸ [ τῆς βάσεως ἐφ᾽ ἑαυτό" γίνονταν πόδες As“ τούτων τῶν As τὸ ιδ΄" γίνονται πόδες BL ιδ΄" ταῦτα ὁ προστίϑει τοῖς λβ' γίνεται τὸ ἐμβαδὸν τοῦ τμήματος ποδῶν Ad (! ιδ΄. 20 Περὶ τμημάτων μειζόνων ἡμικυκλίου. πὶ Ἔστω τμῆμα μεῖξον ἡμικυκλίου, οὗ ἡ μὲν βάσις σχοινίων ıß, ἡ δὲ κάϑετος σχοινίων 9 εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. ποίει οὕτως᾽ προδαναπληρούσϑω διὰ παντὸς ἡ κάϑετος, Eng οὗ συμπέσῃ τῷ κύκλῳ, καὶ διαιρείτω τὰ τῆς βάσεως σχοινία μέσον" γίνονται ξ. ταῦτα ἐφ᾽ ἕξαυτά' γίνονται Is‘ ταῦτα μέριξε παρὰ τὴν χάϑετον, τουτέστι παρὰ τὰ 9° γίνονται ὃ. ἔσται οὖν 18 τοῦ ἐλάσσονος τμήματος ἡ κάϑετος σχοινίων δ᾽ ὥστε ἡ διάμετρος τοῦ ὅλου κύκλου σχοινίων ıy. ἐὰν οὖν μετρήσωμεν ἔλαττον τμῆμα, οὗ ἡ μὲν βάσις ἐστὶ σχοιvlov ιβ, ἡ δὲ κάϑετος σχοινίων δι μετρήσωμεν δὲ καὶ κύκλον, οὗ ἡ διάμετρός ἐστιν σχοινίων τγ, ἀπιβλωμευ 20. o ὃὲ ἀπὸ τοῦ κύκλου τὸ ἔλαττον τμῆμα, ἕξομεν καὶ τὸ 2 λοιπὸν μέγιστον τμῆμα τοῦ κύκλου μεμετρημένον. οἷον ἔστω ἡ διάμετρος τοῦ ὅλου κύκλου σχοινίων τγ. ταῦτα ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονταν 08% ταῦτα Era γίνονται κωνϑ' τούτων τὸ ιδ΄" γίνονται ολβ { 6’ κη΄" τοσούτων 535 σχοινίων τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ὅλου χύκλου. ἀπὸ τούτων ὑπεξαιρεϑήτω τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ἐλάσσονος τμήματος, ὕπερ ἐστὶ κατὰ τὴν προεκτεϑεῖσαν ἔφοδον δχοινίων 1δ {΄ ιδ΄. καὶ τὰ λοιπὰ ἤγουν τὰ m ζ΄ ιδ' ἔστω τοῦ

s396 büyük parçanın alanı olsun. Bunun yarısı da modius ölçüsü olacaktır.

Bütün dairenin çevresini bulmak. Çapı üç kez al; 39 eder. Buna 13'ün yedide birini de, yani 1 ile ½, ⅓ ve 1/42'yi ekle; 40 ile ½, ⅓ ve 1/42 eder. Dairenin çevresi bu kadar iptir. Bundan, yukarıda yazılan yönteme göre 15 ile ⅓ ve 1/12 ip olan küçük parçanın yay sayısını çıkar; geriye kalan, yani 25 ile ⅓, 1/12 ve 1/42, büyük parçanın yay sayısı olacaktır.

Yarım daireden büyük bir parça verilsin; tabanı 24 ayak, dikmesi 16 ayak olsun. Alanını bulmak. Şöyle yaparım: tabanı dikmeyle çarparım; 384 ayak eder. Bunu on bir kez alırım; 4224 ayak eder. Bunun 14'te biri 301 ile ½, 1/7 ve 1/14 ayaktır. Alan bu kadar olacaktır.

Yarım daireden büyük başka bir parçanın tabanı 24 ip olsun. Alanını bulmak. Şöyle yap: merkezden geçerek tabana dik olan bir dikme indirilsin; ölçülünce 16 ip gelsin. Daire tamamlansın, dikme uzatılsın ve tabanı iki parçaya bölsün; böylece parçalardan birinin ipleri 12 olur. Bunu kendisiyle çarp; 144 eder. Bunu dikmenin 16'sına böl; 9 eder. Dikmeye eklenen kısım bu kadar ip olacaktır; böylece bütün dikme,

s396

μείξονος τμήματος τὸ ἐμβαδόν. ὧν τὸ ἥμισυ ἔσται, ὃ μοδισμός. Τὴν δὲ περίμετρον τοῦ ὅλου κύκλου εὑρεῖν. ποίησον τὴν διάμετρον τρισσόκις᾽ γίνονται 19" τούτοις πρόσϑες καὶ τὸ ζ΄ τῶν ıy ἤγουν α ὧδ ζ΄ κα΄" γίνονται μδ΄ ξ΄ κα΄ ἢ τοσούτων σχοινίων ἣ περίμετρος τοῦ κύκλου. ἀπὸ τούτων ὑπέξελε τὸν ἀριϑμὸν τῆς περιφερείας τοῦ ἐλάσὅονος τμήματος. ὅς ἐστι κατὰ τὴν προγραφεῖσαν μέϑοδον σχοινίων ı8 γ΄ ιβ΄" καὶ τὰ περιλιμπανόμενα ἤγουν τὰ χε γ΄ ιβ΄ μβ΄ ἔσται 6 ἀριϑμὸς τῆς περιφερείας τοῦ μείξονος τμήματος. "Eoto μεῖξον ἡμικυκλίου. “Ersoov τμῆμα μεῖξον ἡ βάσις ποδῶν nö, ἡ δὲ ἡμικυκλίου, οὗ ἡ βάσις κάϑετος ποδῶν τξ᾿ εὑρεῖν σχοινίων κδ᾽ εὑρεῖν αὐτοῦ αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. ποιῶ τὸ ἐμβαδόν. ποίει οὕτως" οὕτως᾽ τὴν βάσιν ἐπὶ τὴν κἤχϑω κάϑετος διὰ τοῦ κένκαάϑετον᾽ γίνονται πόδες τρου ἐπὶ τὴν βάσιν, ἥτις τπδ' ταῦτα ἕνδεκάκις᾽ γί- ἐστὶ πρὸς ὀρϑάς, καὶ μετρηνονται πόδες δσκδ' ὧν τὸ ϑεῖσα ἔστω σχοινίων 15, ιδ΄. γίνονται πόδες tal’ καὶ προσαναπληρούσϑω 6 ξ΄ ιδ΄. τοσούτου ἔσται τὸ 10 κύκλος, καὶ ἐκχβεβλήσϑω ἡ ἐμβαδόν. κάϑετος καὶ διαιρείτω eig δύο μέρη τὰ τῆς βάσεως, ὡς εἶναι τὰ τοῦ ἑνὸς τμήματος 6Yoıvla ιβ. ταῦτα 15 ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται ρομδ᾽ ταῦτα μέρισον παρὰ τὰ 15 τῆς καϑέτου" γίνονται ὃ' τοσούτων ἔσται σχοινίων ἡ ἐπιβληϑεῖσα τῇ καϑέτῳ᾽ 80 ὡς εἶναι ὁμοῦ τὴν ὅλην

s398 yani çap 25 ip olur. Bunu kendisiyle çarp; 625 eder. Bunu on bir kez al; 6875 eder. Bunun 14'te biri 491 ile 1/14'tür; dairenin alanı bu kadar ip olacaktır.

Büyük ve küçük parçanın alanlarını birbirinden ayırıp her birini ayrı ayrı bilmek istersen şöyle yap: tabanı 24 ip, dikmesi 9 ip olan, yarım daireden küçük daire parçasını önceden yazılan örneğe göre ölç; bundan çıkan alanı dairenin alanından çıkar; geriye kalan ölçü büyük parçanın alanı olsun. Örnek olarak: küçük parçanın tabanıyla dikmesini, yani 24 ile 9'u topla; 33 eder. Bunun yarısı 16½'dir. Bunu dikmenin 9'uyla çarp; 148½ eder. Tabanın yarısını da, yani 12'yi kendisiyle çarp; 144 eder. Bunun 14'te biri 10 ile ¼ ve 1/28'dir. Bunu 148½'e ekle; 158 ile ½, ¼ ve 1/28 eder. Küçük parçanın alanı bu kadar ip olacaktır. Bunu dairenin bütün alanından, yani 491 ile 1/14'ten çıkar; geriye 332 ile ¼ ve 1/28 kalır. Bu da büyük parçanın alanı olacaktır.

s398

χάϑετον ἤτοι διάμετρον σχοινίων ze. ταῦτα ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται χκξ᾽ ταῦτα δεχόκις καὶ ἅπαξ᾽ γίνονται 5 ξωοξ᾽ ὧν τὸ ιδ΄" γίνονται vor ιδ΄" τοσούτων ἔσται σχοινίων τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κύκλου. 5 ᾿Εὰν δὲ Being διαστεῖλαι καὶ γνῶναι ἰδίως τοῦ ve uelfovog καὶ τοῦ ἥττονος τμήματος τὸ ἐμβαδόν. ποίξι οὕτως" μέτρει τμῆμα κύκλου ἧττον ἡμικυκλίου, οὗ ἡ μὲν βάσις σχοινίων κὃ, ἡ δὲ πρὸς ὀρϑὰς σχοινίων 9, κατὰ τὸ προγραφὲν ὑπόδειγμα. καὶ τὸ γινόμενον ἐξ αὐτοῦ ἐμβαδὸν ὕφειλον ἀπὸ τοῦ ἐμβαδοῦ τοῦ κύκλου. χαὶ τὸ ὑπολιμπανόμενον μέτρον ἔστω τοῦ μείξονος τμή6 ματος. οἷον ὡς ἐν ὑποδείγματι" σύνϑες βάσιν κ καὶ καϑEToVv τοῦ ἥττονος ἡμικυκλίου. τουτέστι τὰ RO καὶ 9: γίνονται Ay" ὧν τὸ ἥμισυ" γίνονται τς |" ταῦτα ἐπὶ τὰ ὃ τῆς καϑέτου" γίνονταν Oun (΄. καὶ τὸ ἥμισυ τῆς βάσεως ἤγουν τὰ ιβ ἐφ’ ἑαυτά" γίνονται ομδ' ὧν τὸ ıd" γίνονται τ δ΄ κη΄" ταῦτα πρόσϑες τοῖς gun {.᾿ γίνονται ovn Lö’ κη΄" τοσούτων σχοινίων ἔσται τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ἥττονος ἡμικυκλίου. ταῦτα ὕφειλον ἀπὸ τοῦ ὅλου ἐμβαδοῦ τοῦ κύχλου ἤγουν ἀπὸ τῶν vga καὶ τοῦ ιδ΄. καὶ ὑπολιμπάνονται τλβ δ΄ κη΄, ἅτινα ἔσται τὸ ἐμβαδὸν τοῦ μείξονος τμήματος. Hem büyük hem küçük parçanın yayını bulmak istersen şöyle yap: tabanın 24'ünü kendisiyle çarp; 576 eder. Dikmenin 9'unu da kendisiyle çarp; 81 eder. Bunu [dört kez al]; 324 eder. Bunu 576'ya ekle; hepsi birlikte [900 eder]. Bunun karekökü 30'dur. Bundan tabanın 24 ipini çıkar; geriye 6 kalır. Dikme 9 ip, taban 24 ip olduğuna göre şöyle yap: [bak,] dikmenin 9'u tabanın 24'ünün kaçta kaçıdır; ⅜'idir. Öyleyse 6'nın ⅜'ini al; 2¼ eder. Bunu 30'a ekle; 32¼ eder. Küçük parçanın çevresi bu kadar ip olacaktır. Bütün dairenin çevresi de 78 ile ½ ve 1/14 ip olduğuna göre, bundan 32¼'ü çıkar; geriye kalan, yani 46 ile ¼ ve 1/14, büyük parçanın yayı olacaktır.[^s400]

s402Yarım daireden büyük başka bir parçanın tabanı 20 ip, dik kenarı 30 ip olsun. Alanını bulmak. Şöyle yap: parça yarım daireden büyük olduğuna göre daireyi tamamla; küçük parçanın dikmesinin yüksekliğini bulursun. Tabanın yarısını al, 10 eder; bunu kendisiyle çarp, 100 eder. Bunu 30'a böl; 3⅓ eder. Bunu 30'a ekle; 33⅓ eder. Bütün dairenin dikmesi, yani çapı bu kadar ip olacaktır; büyük parçanınki

s402

Ἔστω τμῆμα ἡμικυκλίου Ἄλλο τμῆμα μεῖξον ἡμιμεῖξον καὶ ἐχέτω τὴν βάσιν κυχλίου, οὗ ἡ μὲν βάσις ποδῶν %, τὴν δὲ πρὸς ὁρ- σχοινίων χ, ἡ δὲ πρὸς ὀρϑὰς ἤτοι κάθετον ποδῶν ϑὰς σχοινίων A' εὑρεῖν 1: εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβα- s αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. ποίει δόν. ποιῶ οὕτως" ἐπειδὴ οὕτως" ἐπειδήπερ μεῖξόν μεῖξόν ἐστιν ἡμικυχλίου, ἐστι τοῦ ἡμικυκλίου, προσπροσαναπληρῶ τὸν κύκλον αναπλήρου τὸν κύκλον, καὶ καὶ εὑρίσκω τοῦ ἐλάσσονος εὑρήσεις τοῦ ἐλάττονος τμήτμήματος τὴν κάϑετον οὔ- 10 ματος τὸ ὕψος τῆς καϑτως λαμβάνω τὸ ( τῆς ἕτου. χαὶ λαβὲ τῆς βάσεως βάσεως" γίνονται πόδες τ1' τὸ ἥμισυ" γίνονται τ᾿ ταῦτα ταῦτα ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται πολυπλασίασον ἐφ᾽ ἑαυτά" Ὁ. ταῦτα μερίξω παρὰ τοὺς γίνονται 0. ταῦτα μέρισον A τῆς καϑέτου" γίνονται 16 εἰς τὰ A γίνονται 7 γ΄" πόδες 7 γ΄ ταῦτα προσ- ταῦτα πρόσϑες τοῖς A" γίτιϑῶ τοῖς A’ γίνονται Ay ἁ νονταν Ay γ΄" τοσούτων γ΄. αἴρω ἀπὸ τούτων τὰ A" ἔσται σχοινίων ἡ κάϑετος λοιπὸν μένει πόδες 7,γ'΄. ἤτοι διάμετρος τοῦ ὅλου ἔστω τοῦ ἐλάσσονος τμή- Ξο κύκλου, ἤγουν τοῦ μὲν ματος τὸ ὕψος ποδῶν γ γ΄. τουτέστιν ἡ κάϑετος. ἄρτι εὑρίσκω ὅλου τοῦ κύκλου τὸ ἐμβαδόν: γίνεται ποδῶν wor, ὡς προδέδεικται. καὶ τοῦ ἐλάσσονος τμήματος εὑρίσκω τὸ ἐμβαδόν, ὡς προέδειξα, καὶ αἴρω ἀπὸ ὅλου τοῦ κύκλου" καὶ τὸ λοιπὸν ἔστω τὸ ἐμβαδὸν τοῦ μείξονος τμήματος. καϑὼς προεῖπον. μείξονος τμήματος σδχουνίων A, τοῦ δὲ ἥττονος σχοινίων γ γ΄. εὑρίσκεται τοίνυν τοῦ ὅλου κύκλου τὸ ἐμβαδὸν ἀπὸ τοῦ προκειμένου ὑποδείγματος σχοινίων @oy καὶ λεπτοῦ ἕξηχοστοτρίτου ἑνός. ὁμοίως εὑρίσχεται καὶ τοῦ ἥἧττοvos τμήματος τὸ ἐμβαδὸν ἀπὸ τοῦ προχειμένου ὑποδείγματος σχοινίων us καὶ λεπτῶν ἑξηκοστοτρίτων β. εἶτα ὑπεξαιρεῖται ἀπὸ τοῦ ὅλου χύχλου τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ἐλάττονος τμήματος, καὶ τὸ ὑπολιμπανόμενον ἔσταν τοῦ μείζονος τμήματος. Ὅλου δὲ τοῦ χύχλου τὸ ἐμβαδὸν εὑρήσεις οὕτως" \ 3, 2) κα 2 ——un - 3 τὰ Ay γ΄ ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται ἀριὰ 9 ταῦτα ἀεὶ δε,ὔ vo " ” , Bo > " ΄., κάκις καὶ ἅπαξ γίνονται ἃ Boxß ς΄ τη΄" ὧν ἀεὶ τὸ ιὃ γένονται @oy καὶ ξγ΄ τοσούτων σχουνίων τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ὕλου κύκλου. Τοῦ δὲ ἐλάττονος τμήματος τὸ ἐμβαδὸν εὑρήθδεις οὕτως σύνϑες τούτου τὴν βάσιν χαὶ τὴν κάϑετον ἤγουν τὰ % καὶ γ γ΄" γίνονται Ἀγ γ΄ τούτων λαβὲ τὸ ἥμισυ" γίνονται τὰ οδ΄. ταῦτα πολυπλασίασον ἐπὶ τὰ γ γ΄ τῆς καϑέτου᾽ γίνονται Am δ΄ ς΄ κη΄. εἶτα λαβὲ τὸ ἥμισυ τὸ τῆς βάσεως᾽ γίνονται τ΄ ταῦτα πολυπλασίασον ἐφ᾽ | ἑαυτά" γίνονται 9° ὧν τὸ ιδ΄. γένονται ἕξ ξ΄" ταῦτα σύνϑες |

s404 30 ip, küçük parçanınki 3⅓ iptir. Bütün dairenin alanı önceki örnekten 873 ip ile altmış üçte bir parça bulunur. Aynı şekilde küçük parçanın alanı da önceki örnekten 46 ip ile altmış üçte iki parça bulunur. Sonra küçük parçanın alanı bütün daireden çıkarılır; geriye kalan, büyük parçanın alanı olacaktır.

Bütün dairenin alanını şöyle bulursun: 33⅓'ü kendisiyle çarp; 1111 ile 1/9 eder. Bunu her zaman on bir kez al; 12.222 ile ⅙ ve 1/18 eder. Bunun her zaman 14'te birini al; 873 ile 1/63 eder. Bütün dairenin alanı bu kadar iptir.

Küçük parçanın alanını şöyle bulursun: tabanıyla dikmesini, yani 20 ile 3⅓'ü topla; 23⅓ eder. Bunun yarısını al; 11⅔ eder. Bunu dikmenin 3⅓'üyle çarp; 38 ile 8/9 eder. Sonra tabanın yarısını al; 10 eder. Bunu kendisiyle çarp; 100 eder. Bunun 14'te biri 7 ile 1/7'dir. Bunu 38 ile 8/9'a ekle; 46 birim ile altmış üçte iki parça eder. Küçük parçanın alanı bu kadar iptir. Bu, bütün daireden, yani 873 ile 1/63'ten çıkarılınca geriye 827 ipten 1/63 eksik kalır; bu da büyük parçanın alanıdır.

Bütün dairenin çevresini bulmak. Çapı üç kez al ve yedide birini ekle; 104 ile ½, 1/7, 1/14 ve 1/21 eder. Bundan küçük parçanın yayını [çıkar]; geriye kalan, büyük parçanın yayı olacaktır. Küçük parçanın yayını da şöyle bulursun: tabanın 20'sini kendisiyle çarp; 400 eder. Aynı şekilde dikmenin 3⅓'ünü de kendisiyle çarp; 11 ile 1/9 eder. Bunu dört kez al; 44 ile ⅓ ve 1/9 eder. Bunu 400'e ekle; hepsi birlikte 444 ile ⅓ ve 1/9 eder. Bunun karekökü yaklaşık olarak 21 ile 1/12'dir. Buna dikmenin dörtte birini, yani ½ ile ⅓'ü ekle; 21 ile ½, ⅓ ve 1/12 eder. Küçük parçanın yayı bu kadar ip olacaktır. Bunu dairenin çevresinden, yani 104 ile ½, 1/7, 1/14 ve 1/21'den çıkar; geriye 82 ile ½, ⅓ ve 1/84 kalır. Büyük parçanın yayı da bu kadar ip olacaktır.

s404

τοῖς An υἱ΄ ς΄ νη΄" γίνονται μονάδες Us καὶ λεπτὰ ἕξηκοστότριτα β' τοσούτων σχοινίων τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ἐλάττονος τμήματος᾽ ὧν ὑφελομένων ἀπὸ τοῦ ὅλου κύκλου, τουτέστιν ἀπὸ τῶν ὧογ καὶ τοῦ ἑνὸς ἕξηκοστοτρίτου, ὑπολιμπάνονται σχοινία ὡκξ παρὰ λεπτὸν ἑξηχοστότριτον a, ἅτινά εἶσι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ μείξονος τμήματος. Τὴν δὲ περίμετρον τοῦ ὅλου κύκλου εὑρεῖν. ποίησον τὴν διάμετρον τρισσάκις καὶ ξ΄. γίνονται ρὃ {΄ ξ΄ ιδ' κα΄" ἐξ ὧν τοῦ ἐλάττονος τμήματος τὴν περιφέρειαν" καὶ τὸ λοιπὸν ἔσται τοῦ μείζονος τμήματος ἡ περιφέρεια. εὑρήσεις δὲ τοῦ ἐλάττονος τμήματος τὴν περιφέρειαν οὕτως" πολυπλασίασον τὰ % τῆς βάσξως ἐφ᾽ δαυτά" γίνονται υ᾽ ὁμοίως καὶ τὰ γ γ΄ τῆς καϑέτου ἐφ᾽ ἕαυτά" γίνονται τὰ ὃ΄" ταῦτα τετράκις" γίνονται μὸ γ΄ 9. ταῦτα πρόσϑες τοῖς τ᾽ γίνονταν ὁμοῦ υμὸ γ΄ 9" ὧν πλευρὰ τετράγωνος γίνεται χὰ ιβ΄ παρὰ τὸ σύνεγγυς τούτοις πρόσϑες τὸ τέταρτον τῆς καϑέτου, ὅ ἐστιν [' γ΄ γίνονται χὰ {Ἢ γ΄ ιβ΄ τοσούτων σχοινίων ἔσται ἡ περιφέρεια τοῦ ἐλάττονος τμήματος. ταῦτα Ὁ ἄρον ἀπὸ τῆς περιμέτρου τοῦ κύκλου, τουτέστιν ἀπὸ τῶν 90 καὶ τοῦ (Ἢ ζ΄ ιδ΄ κα΄" λοιπὰ πβ (“ γ΄ πδ΄" τοσούτων σχοινίων ἔσται καὶ ἡ τοῦ μείζονος τμήματος περιφέρεια. Bir daire parçası verilmiş, tabanı yere serilmiş ve görünür durumdaysa, dikme de (buna dik kenar da denir) tepenin ortasından tabana indirilip sabitlenmişse, parçanın yarım daire mi, yarım daireden küçük mü, büyük mü olduğunu bulmak. Bu şöyle bulunur: dik kenar tabanın yarısına eşitse parça tam bir yarım dairedir; daha büyükse yarım daireden büyük, daha küçükse küçüktür.

s406Aynı merkez etrafında iki daire varsa, iki daireyi de ölçüp sonra büyükten küçüğü çıkararak yaylarının arasındaki alanı bulmak mümkündür. Örneğin aynı merkez etrafında biri büyük, öteki küçük iki daire olsun; büyük dairenin çapı 26 ip, küçüğünki 14 ip olsun. İki daireyi de ölçer ve büyükten küçüğü çıkarırsak, yaylarının arasındaki alanı da ölçmüş oluruz. Örneğin büyük dairenin çapı 26 ip olsun. Bunu kendisiyle çarp; 676 eder. Bunu on bir kez al; 7436 eder. Bunun 14'te biri 531 ile 1/7'dir; büyük dairenin alanı bu kadar iptir. Aynı şekilde küçük dairenin çapı da 14 ip olsun. Bunu kendisiyle çarp; 196 eder. Bunu on bir kez al; 2156 eder. Bunun 14'te biri 154'tür; küçük dairenin alanı da bu kadar ip olacaktır. 154'ü 531 ile 1/7'den çıkarırsak geriye 377 ile 1/7 kalır; bu da iki dairenin yayları arasındaki alanın ölçüsüdür. Böyle bir alana tekerlek çemberi (itys) denir.

Heron'un başka bir kitabında bulunan daire tarifi

Çevrenin çapa oranı 22'nin 7'ye oranı gibidir.

s406

Τμήματος δὲ κύκλου ὑποκειμένου καὶ τῆς βάσεως ὑπεστρωμένης καὶ φανερᾶς οὔσης καὶ τῆς καϑέτου, ἥτις καὶ πρὸς ὀρϑὰς καλεῖται. ἀπὸ τοῦ κέντρου τῆς κορυφῆς ἐπὶ τὴν βάσιν ἀχϑείδης καὶ ἐστηριγμένης εὑρεῖν, πότερον ἡμικύκλιόν ἐστιν ἢ ἔλαττον ἢ μεῖξον τοῦ ἡμικυκλίου. εὑρίσκεται δὲ οὕτως" ἐὰν ἡ πρὸς ὀρϑὰς ἴση τῷ ἡμίσει μέρει τῆς βάσεως τυγχάνῃ, ἡμικύκλιόν ἐστι πλῆρες, ἐὰν δὲ μείξων, τοῦ ἡμικυκλίου μεῖξον, ἐὰν δὲ ἐλάσσων, ἔλασσον. Ado δὲ κύκλων περὶ τὸ αὐτὸ χέντρον ὄντων τὸ μεταξὺ τῶν περιφερειῶν αὐτῶν χωρίον δυνατόν ἐστιν εὑρεῖν μετρήσαντι ἅμα ἑκάτερον τῶν κύκλων καὶ ἀφἑλόντι μετὰ τοῦτο ἀπὸ τοῦ μείξονος τὸν ἐλάσσονα. οἷον ἔστωσαν περὶ Td αὐτὸ χέντρον κύκλοι δύο, ὃ μὲν μείξων, ὃ δὲ ἐλάττων. καὶ ἡ μὲν τοῦ μείξονος κύκλου διάμετρος ἔστω σχοινίων 45, ἡ δὲ τοῦ ἐλάττονος σχουνίων ıd. ἐὰν οὖν μετρήσωμεν ἑκάτερον κύκλον καὶ ἀφέλωμεν ἀπὸ τοῦ μείξονος τὸν ἐλάττονα, ἕξομεν καὶ τὸ μεταξὺ τῶν περιφερειῶν αὐτῶν χωρίον μεμετρημέγον. οἷον ἔστω τοῦ μείζονος κύκλου ἡ διάμετρος δχουνίων %5. ταῦτα ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται X05° ταῦτα δεκάκις καὶ ἅπαξ᾽ γίνονται ‚Eule: τούτων τὸ ιδ΄" γίνονται φλα ξ΄: τοσούτων σχοινίων τὸ ἐμβαδὸν τοῦ μείξονος κύχλου. ὁμοίως ἔστω καὶ ἡ τοῦ ἐλάττονος κύκλου διάμετρος σχοινίων ιδ. ταῦτα ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται 005° ταῦτα ἑνδεκάκις" γίνονται ‚BovS' τούτων τὸ ιδ΄" γένονται ονδ᾽ τοσούτων ἔσται σχοινίων καὶ τοῦ ἐλάττονος κύκλου τὸ ἐμβαδόν. ἐὰν οὖν ἀφέλωμεν τὰ ρνδ ἀπὸ τῶν φλα ξ΄, ὑπολιμπάνονται τοξ ξ΄, ἅπερ εἰσὶ τὸ ἐμβαδὸν τοῦ μεταξὺ τῶν περιφερειῶν τῶν δύο κύκλων χωρίου. καλεῖται δὲ τὸ τοιοῦτον ἴτυς. Ὅρος κύκλου εὑρεϑεὶς ἐν ἄλλῳ βιβλίῳ τοῦ “Ηρῶνος. Ἔχει ἡ περίμετρος πρὸς τὴν διάμετρον λόγον, οἷον κβ πρὸς ξ. Bu yüzden dairenin çapı 14 birim olarak verilmişse ve çevreyi çaptan bulmak gerekiyorsa, 14'ü 22 ile çarpıp çıkanın yedide birini almalı ve yayın o kadar olduğunu bildirmelidir. Örneğin dairenin çapı 14 birim olsun. Bunu yirmi iki kez al; 308 eder. Bunun yedide biri 44'tür. Demek ki dairenin çevresi 44 birim olacaktır.

s408Yine, yay 44 birim olarak verilmişse ve çapı çevreden bulmak gerekiyorsa, 44'ü yedi kez alıp çıkan sayının 22'de birini almalı ve çapın o kadar olduğunu bildirmelidir. Örneğin dairenin çevresi 44 birim olsun. Bunu yedi kez al; 308 eder. Bunun 22'de biri 14'tür; dairenin çapı da 14 birimdir.

[Aynı şey kısaca şöyle de söylenir:] dairenin çapı, diyelim ki, 14 birimse, 14'ü 22 ile çarpıp çıkanın yedide birini almalı ve yayın o kadar olduğunu bildirmelidir; bu da 44'tür. Yine, yay 44 olarak verilmişse ve çapı bulmak istiyorsak, 44'ü yedi kez alıp çıkanların 22'de birini alırsak çapı buluruz; bu da on dörttür.

Çevre ile çap sayılarla verildiğinde, çevreyle çapın çarpımı dairenin dört katı, çevreyle yarıçapın çarpımı ise iki katıdır. Bu yüzden yay 44 birim, çap 14 birim olarak verilmişse, çapın 14'ünü çevrenin 44'üyle çarpıp çıkanın dörtte birini alırız; bu 154 birimdir. Dairenin alanının bu kadar olduğunu söyleriz.

[Arkhimedes] Dairenin Ölçülmesi'nde, dairenin yayıyla yarıçapının çarpımının dairenin iki katı olduğunu gösterir. Bu yüzden yay 44 birim olarak verilmişse, çapın yarısını, yani 7 birimi alıp 44 ile çarpar ve çıkanın yarısını alırız; bu 154 birimdir. Dairenin alanının bu kadar olduğunu söyleriz.

Çapın yarısını, yani yedi birimi alıp çevrenin 44'üyle çarpar ve çıkanın yarısını alırsak, bu yoldan da 154 birim eder; dairenin alanının bu kadar olduğunu bildiririz. Demek ki yarıçapla yayın yarısının çarpımı daireye eşittir. Bu yüzden çapın yarısını, yani 7 birimi alıp yayın yarısıyla, yani yirmi ikiyle çarparsak, bu yoldan da 154 eder; dairenin alanının bu kadar olduğunu söyleriz.

s408

ὥστε. ἐὰν δοθῆ ἡ τοῦ χύχλου διάμετρος μονάδων ıd, καὶ χρῇ τὴν περίμετρον ἀπὸ τῆς διαμέτρου εὑρεῖν, δεῖ ποιήσαντας τὰ ιὃ ἐπὶ τὰ κβ καὶ τούτων τὸ ζ΄ λαβόντας τοσούτου ἀποφαίνεσϑαι τὴν περιφέρειαν. οἷον ἔστω ἡ διάμετρος τοῦ κύχλου μονάδων ιδ. ταῦτα εἰκοσάκις καὶ δίς" γένονται zn‘ τούτων τὸ ζ΄" γίνονται ud" ἔσται οὖν ἡ τοῦ κύκλου περίμετρος μονάδων ud. Πάλιν, ἐὰν δοϑῇ ἡ περιφέρεια μονάδων ud, καὶ χρῇ τὴν διάμετρον ἀπὸ τῆς περιμέτρου εὑρεῖν, δεῖ ποιἤσαντας τὰ μὸ ἑπτάκις καὶ τῶν ἐκ τούτων γενομένων τὸ χβ΄ λαβόντας τοσούτου ἀποφαίνεσθαι τὴν διάμδτρον. οἷον ἔστω ἡ τοῦ κύκλου περίμετρος. μονάδὼν ud. ταῦτα ἑπτόκις" γίνονταν τη τούτων τὸ κβ΄" γίνονται ιδ' καὶ ἔστιν ἡ τοῦ κύχλου διάμετρος μονάδων ιὃ. ΖΙοϑείσης τῆς περιμέτρου καὶ τῆς διαμέτρου ἐν ἀριϑὥστε, ἐὰν ἦ τοῦ κύκλου, O εἶ τύχοι, ἡ διάμετρος μονάδων ıd, δεῖ ποιήσαντα τὰ ιὃ ἐπὶ τὰ κβ καὶ τούδτῶν τὸ ζ΄ λαβόντα ἀποφαίνεσϑαι τοσούτων τὴν περιφέρειαν" ἔστι δὲ ud. Καὶ πάλιν, ἐὰν δοϑῇ ἡ περιφέρεια ud, καὶ βουλώμεϑα τὴν διάμετρον εὑρεῖν, ποιήσαντες τὰ μδ ἑπτάκις τῶν γινομένων τὸ κβ΄ ἕξο90 μὲν τὴν διάμετρον" ἔστι δὲ δεκατέσσαρες. Δείκνυσι δὲ ἐν τῇ τοῦ ὃ κύχλου μετρήσει, ὅτι τὸ

s410

A μοῖς τὸ ὑπὸ τῆς περιμέτρου καὶ τῆς διαμέτρου τετραπλάσιόν ἔστι τοῦ κύκλου, τὸ δὲ ὑπὸ τῆς περιμέτρου χαὶ τῆς ἐκ τοῦ κέντρου δὲπλάσιον. ὥστε. ἐὰν δοϑῇ ἡ περιφέρεια μονάδων ud καὶ ἡ διάμετρος μονάδων ιδ, καὶ λαβόντες τὰ ιδ τῆς διαμέτρον πολυπλασιάσωμεν ἐπὶ τὰ μὸ τῆς περιμέτρου. καὶ τῶν γενομένων ὑπὸ τῆς περιφερείας τοῦ κύχλου καὶ τῆς ἐκ τοῦ κέντρου διπλάσιόν ἐστι τοῦ κύχλου. ὥστε, ἐὰν δοθῇ 5 ἡ περιφέρεια μονάδων ud, λαβόντες τῆς διαμέτρου τὸ L’' ἔστι δὲ μονάδες & πολυπλασιάξομεν ἐπὶ τὰ μὸ χαὶ τῶν γενομένων τὸ {" 10 ληψόμεϑα' ἔστι δὲ μονάδὲς ρνδ᾽ τοσούτων ἐροῦμεν τὸ ἐμβαδον τοῦ κύκλου. τὸ τέταρτον ληψόμεϑα᾽ ἔστι ὃὲ μονάδες ρνδ' τοσούτου ἐροῦμεν εἶἷναν τὸ ἐμβαδὸν τ τοῦ κύκλου. ᾿Εὰν δὲ λάβωμεν τῆς διαμέτρου τὸ Hurov, ὅ ἐστι μονάδες ἑπτά, καὶ πολυπλασιάσωμεν ἐπὶ τὰ μὸ τῆς περιμέτρου καὶ τῶν γενομένων τὸ ἥμισυ ληψόμεϑα" ἔστι δὲ καὶ οὕτως μονάδες ονδ΄ τοσούτου ἀποφαινόEde εἶναι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ χύκλου. ἔστιν οὖν τῷ 5 κύκλῳ ἴσον τὸ ὑπὸ τῆς ἐκ τοῦ κέντρου καὶ τοῦ ἡμίσεος τῆς περιφερείας. ὥστε, ἐὰν λάβωμεν τὸ ἥμισυ τῆς διαμέτρου, ὅ ἐστι μονάδες ξ, καὶ πολυπλασιάσωμεν ἐπὶ τὸ ἥμισυ τῆς περιφερείας, τουτέστιν ἐπὶ τὰ εἰχοσιδύο" γίνεται δὲ καὶ οὕτως ονδ' τοσούτου ἐροῦμεν εἶναι τὸ ἐμβαδὸν Tod κύκλου.
Aynı şekilde çapla yayın dörtte birinin çarpımı da daireye eşittir. Çünkü çap 14 birim, çevre 44 birim olduğuna göre, çevrenin dörtte birini, yani 11 birimi alıp bütün çapla, yani 14 ile çarparsak, bu yoldan da 154 eder; dairenin alanının bu kadar olduğunu söyleriz.

s412Doğrusal ya da herhangi türden bir alan verilmişse ve ona eşit bir daire yapmak gerekiyorsa, alanın on birde birini alıp on dört kez almalı, sonra çıkanın karekökünü alıp dairenin çapının o kadar olduğunu bildirmelidir. Örneğin verilen alan 154 birim olsun. Bunun on birde biri 14'tür. Bunu on dört kez al; 196 eder. Bunun karekökü 14'tür. Demek ki dairenin çapı 14 birim olacaktır; çaptan da daire, önce söylenenlerden bellidir.

Dairenin çapı, çevresi ve alanı, yani üç sayı birlikte tek bir sayı olarak verilmişse, bunları birbirinden ayırıp her bir sayıyı bulmak. Şöyle yap: verilen sayı 212 birim olsun. Bunu her zaman 154 ile çarp; 3 onbin ile 2648 eder. Buna genel kural olarak 841 ekle; 3 onbin ile 3489 eder. Bunun karekökü 183'tür. Bundan 29'u çıkar; geriye 154 kalır. Bunun on birde biri 14'tür; dairenin çapı bu kadardır. Yayı da bulmak istersen 183'ten 29'u çıkar; geriye 154 kalır. Bunu iki kez al; 308 eder. Bunun yedide birini al; 44 eder. Çevre bu kadardır. Alanı bulmak için de şöyle yap: çapın 14'ünü çevrenin 44'üyle çarp; 616 eder. Bunun dörtte birini al; 154 eder. Dairenin alanı bu kadardır. Üç sayı birlikte 212 birimdir.

s412

Ὁμοίως καὶ τὸ ὑπὸ τῆς διαμέτρου καὶ τοῦ τετάρτου τῆς περιφερείας ἴδον ἐστὶ τῷ κύκλῳ. τῆς γὰρ διαμέτρου οὔσης μονάδων ιδὃ καὶ τῆς περιμέτρου μονάδων μὲ, ἐὰν λάβωμεν τῆς περιμέτρου τὸ τέταρτον, ὅ ἐστι μονάδες τὰ, καὶ πολυπλασιάσωμεν ἐπὶ τὴν ὅλην διάμετρον ἤγουν ἐπὶ τὰ ιδ' ἔστι δὲ καὶ οὕτως ρονδ᾽ τοσούτου 16 ἐθοῦμεν εἶναι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κύκλου. 8 Ἐὰν δέῃ χωρίου τινὸς δοϑέντος ἤτοι εὐθυγράμμου ἢ οἱουδηποτοῦν τούτῳ ἴσον κύκλον ποιήσασϑαι. δεῖ 5 λαβόντας τὸ ια΄ μέρος τοῦ ἐμβαδοῦ καὶ τοῦτο ποιήσαντας τεσσαρεσκαιδεκόκις, εἶτα τῶν γενομένων πλευρὰν τετραγωνικὴν λαβόντας τοσούτου ἀποφαίνεσϑαι τὴν τοῦ κύκλου διάμετρον. οἷον ἔστω τὸ ἐμβαδὸν τοῦ δοϑέντος χωρίου μονάδων ρνδ. τούτων τὸ ια΄" γίνονται 10 ιδ' ταῦτα τεσσαρεσκαιδεκάκις" γίνονται 005° τούτων πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται ιδ' ἔσται οὖν ἡ διάμετρος τοῦ κύκλου μονάδων ıd, ἐκ δὲ τῆς διαμέτρου δῆλος ὃ κύκλος ἐκ τῶν προειρημένων. 9 Ζοϑέντων συναμφοτέρων τῶν ἀρυϑμῶν ἤγουν τῆς τὸ διαμέτρου, τῆς περιμέτρου καὶ τοῦ ἐμβαδοῦ τοῦ κύκλου ἐν ἀριϑμῷ Evi διαστεῖλαι καὶ εὑρεῖν ἕκαστον ἀριϑμόν. ποίει οὕτως" ἔστω ὁ δοϑεὶς ἀρυϑμὸς μονάδες σιβ. ταῦτα ἀεὶ ἐπὶ τὰ ονδ᾽ γένονται μυριάδες Y καὶ ‚Bxun. τούτοις προστίϑει καϑολικῶς ana’ γίνονται μυ- 20 ριάδες τρεῖς καὶ γυπϑ' ὧν πλευρὰ τετράγωνος γίνεται ὃπγ᾽ ἀπὸ τούτων κούφισον κϑ' λοιπὰ ρνδ᾽ ὧν μέρος 10 να΄ γένεται ιδ' τοσούτου ἡ διάμετρος τοῦ χύχλου. ἐὰν | δὲ ϑέλῃς καὶ τὴν περιφέρειαν εὑρεῖν, ὕφειλον τὰ κϑ' ἀπὸ τῶν ρπγ᾽ λοιπὰ ρνδ᾽ ταῦτα ποίησον δίς" γένονται 35 m' τούτων λαβὲ μέρος ξ΄" γίνονται μδ᾽ τοσούτου ἡ περίμετρος. τὸ δὲ ἐμβαδὸν εὑρεῖν. ποίει οὕτως" τὰ τὸ τῆς διαμέτρου ἐπὶ τὰ μὸ τῆς περιμέτρου" γένονται As‘ τούτων λαβὲ μέρος τέταρτον᾽ γίνονται ρονδ᾽ τοῦ- ὁ οὔτον τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κύκλου. ὁμοῦ τῶν τριῶν ἀριϑ- 80. μῶν μονάδες σιβ. j Bir karenin içinde bir daire verilmiş, dairenin çapı 7 birim olsun. Karenin, dairenin dışında kalan dört parçasının alanını bulmak. Şöyle yap: çapın 7'sini kendisiyle çarp; 49 eder. Bunun yedide biri ile on dörtte biri 10½'tir. Karenin, dairenin dışındaki dört parçasının alanı bu kadar olacaktır.

s414Başka bir yol: çapın 7'sini kendisiyle çarp; 49 eder. Bunu üç kez al; 147 eder. Bunun 14'te biri 10½'tir. Dört parçanın alanı bu kadardır.

Her bir parçanın alanını da şöyle bulursun: çapın yarısını al; 3½ eder. Bunu kendisiyle çarp; 12¼ eder. Bunu üç kez al; 36 ile ½ ve ¼ eder. Bunun 14'te biri 2 ile ½ ve ⅛'dir. Her bir parçanın alanı bu kadardır.

Her kenarı 35 ayak olan bir eşkenar beşgen verilsin. Alanını bulmak. Şöyle yaparım: 35'i kendisiyle çarparım; 1225 eder. Bunu on iki kez alırım; 14.700 eder. Bunun yedide biri 2100'dür. Alan bu kadar ayak olacaktır.

Heron'un başka bir kitabında şöyle bulunmuştur: her kenar on ayak olsun. Bunu kendisiyle çarp; [100] eder. Bunu 5 ile çarp; 500 eder. Bunun üçte biri 166⅔'tür. Alan bu kadardır.

Her kenarı 30 ayak olan bir eşkenar altıgen verilsin. Alanını bulmak. Şöyle yap: 30'u kendisiyle çarp; 900 eder. Bunu her zaman on üç kez al; 11.700 eder. Bunun beşte biri 2340'tır. Altıgenin alanı bu kadar ayak olacaktır.

s414

AodEvrog κύκλου ἐντὸς τετραγώνου καὶ τῆς διαμέτρου τοῦ κύκλου οὔσης μονάδων ξ εὑρεῖν τὸ ἐμβαδὸν τῶν ἔξωϑεν τοῦ χύκλου ὃ τμημάτων τοῦ τετραγώνου. ποίει οὕτως" τὰ ξ τῆς διαμέτρου ἐφ᾽ ἑαυτά" γένονται ud" ὧν τὸ ζ΄ ιδ΄" γίνονται ı L" τοσούτων ἔσται τὸ ἐμβαδὸν τῶν ἔξω τοῦ κύκλου τεσσάρων τμημάτων τοῦ τετραγώνου. ᾿Ἄλλως. τὰ ξ τῆς διαμέτρου ἐφ᾽’ ἑαυτά" γίνονται μϑ' ταῦτα τρισσάκις᾽ γίνονται ομξ᾽ τούτων τὸ ιδ΄" γένονται ı ( τοσούτων τὸ ἐμβαδὸν τῶν τεσσάρων τμημάτων. “Ἑνὸς δὲ ἑκάστου τμήματος τὸ ἐμβαδὸν εὑρήσεις οὕτως" λαβὲ τῆς διαμέτρου τὸ [" γίνονται γ {" ταῦτα 2,7 £ L. Τῷ κ΄". - , Η ἐφ᾽ δαυτά᾽ γένονται ιβ δ΄" ταῦτα τρισσάκις᾽ γίνονται As ( δ΄. τούτων μέρος ιδ΄ γένεται BL η΄" τοσούτων τὸ ἐμβαδὸν ἑνὸς ἑχάστου τμήματος. Πενταγώνιον ἰσόπλευρον, οὗ ἑκάστη πλευρὰ ἀνὰ ποδῶν Ac' εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. ποιῶ οὕτως" τὰ ana 2 κα ΄“, — » N 4 ᾿ λὲ ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται αθδχδ' ταῦτα δὴ δωδεκάκις" γίψνονται ἃ δῳ᾽ ὧν τὸ ξ " ψένονταν βρ᾽ τοσούτων ἔσται ποδῶν τὸ ἐμβαδόν. Ἔν ἄλλῳ βιβλίῳ τοῦ Ἥρωνος εὑρέϑη οὕτως" ἔστω οι \ - μα. m re FR, ἑχάστη πλευρὰ ποδῶν δέκα᾽ ταῦτα ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται ᾽ ταῦτα ἐπὶ τὰ ξ' γίνονται φ᾽ ὧν τὸ γ΄" γένονται o&s ὧδ τοσοῦτον τὸ ἐμβαδόν. Ἑξάγωνον ἰσόπλευρον, οὗ ἕκάστη πλευρὰ ἀνὰ ποΞΟ) ἢ ü δῶν A εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. ποίει οὕτως" τὰ A 2 Is ‚ ὌΝ. = 3 , F , ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται ὯΔ᾽ ταῦτα ἀεὶ τρισκαιδεκάκις᾽ γίγνονται ἃ ap‘ ὧν τὸ ε΄" γίνονται βτμ᾽ τοσούτων ἔσται ποδῶν τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ἑξαγωνίου. Başka bir kitapta başka bir yol: altıgenin kenarı 30 ayak olsun. Kenarı kendisiyle çarp; 900 eder. Bunun üçte biri ile onda birini al; 390 eder. Bunu altı kez al; 2340 eder. Altıgenin alanı bu kadar ayak olacaktır. Bu yol daha kesindir; çünkü [yazar] altıgeni eşkenar üçgen yöntemiyle bölmüş ve alanını öyle saptamıştır. Heron'un Düzlemler'inde de böyle yer alır.

s416Her kenarı 10 ayak olan, kenarları ve açıları eşit bir yedigen verilsin. Alanını bulmak. Şöyle yap: 10'u kendisiyle çarp; 100 eder. Bunu her zaman 43 ile çarp; 4300 eder. Bunun 12'de biri 358⅓'tür. Yedigenin alanı bu kadar ayak olacaktır.

Her kenarı 10 ayak olan, kenarları ve açıları eşit bir sekizgen verilsin. Alanını bulmak. Şöyle yap: 10'u kendisiyle çarp; 100 eder. Bunu 29 ile çarp; 2900 eder. Bunun altıda biri 483⅓'tür. Sekizgenin alanı bu kadar ayak olacaktır.

Her kenarı 10 ayak olan, kenarları ve açıları eşit bir dokuzgen verilsin. Alanını bulmak. Şöyle yap: 10'u kendisiyle çarp; 100 eder. Bunu 51 ile çarp; 5100 eder. Bunun sekizde biri 637½'tir. Dokuzgenin alanı bu kadar ayak olacaktır.

Her kenarı 10 ayak olan, kenarları ve açıları eşit bir ongen verilsin. Alanını bulmak. Şöyle yap: 10'u kendisiyle çarp; 100 eder. Bunu 15 ile çarp; 1500 ayak eder. Bunun yarısı 750 ayaktır. Ongenin alanı bu kadar olacaktır.

s416

Ἄλλως ἐν ἄλλῳ βιβλίῳ. ἔστω ἡ πλευρὰ τοῦ ἕξαγώνου ποδῶν. A. ποίει τὴν πλευρὰν ἐφ᾽ ἑαυτήν᾽ γίγονται ὍΔ᾽ τούτων τὸ γ΄ καὶ τὸ u’ γίνονται τα ταῦτα ἑξάκις" γίνονται βτμ' τοσούτων ἔσται ποδῶν τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ἑξαγώνου. οὗτος γὰρ ἀκριβέστερος" τριγώνου γὰρ ἰσοπλεύρου τῇ μεϑόδῳ ἐμέρισε τὸ ἑξάγωvov καὶ ἔστησε τὸ ἐμβαδὸν αὐτοῦ. οὕτως κεῖται καὶ εἷς τὰ πλάτη τοῦ “Πρωνος. Ἑπτάγωνον ἰσόπλευρον καὶ ἰσογώνιον, οὗ ἑκάστη πλευρὰ ἀνὰ ποδῶν τ' εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. ποίει οὕτως" τὰ τ ἐφ᾽ Euvrd' γίνονται ο᾽ ταῦτα del ἐπὶ τὰ ur‘ γίνονται ‚dr ὧν τὸ ιβ΄" γίνονται om γ΄" τοσούτων ἔσται ποδῶν τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ἑπταγώνου. Ὀχταγώνιον ἰσόπλευρον καὶ ἰσογώνιον, οὗ ἑκάστη πλευρὰ ἀνὰ ποδῶν τ΄ εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. ποίει οὕτως" τὰ τ ἐφ᾽ Euvrd' γίνονται ρ᾽ ταῦτα δὲ ἐπὶ τὰ κϑ' γίνονται β'᾽ τούτων τὸ ς΄" γίνονται ὑπ γ΄" τοσούτῶν ἔσται ποδῶν τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ὀχταγώνου. ᾿Ενναγώνιον ἰσόπλευρον καὶ ἰσογώνιον, οὗ ἐκάστη πλευρὰ ἀνὰ ποδῶν τ΄ εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. ποίει οὕτως" τὰ ı ἐφ᾽ ἕαυτά" γίνονται ρ᾽ ταῦτα ἐπὶ τὰ vor 5 γίνονται ξρ᾽ τούτων τὸ η΄" γένονται χλξ [“" τοσούτων ἔσται ποδῶν τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ἐνναγώνου. Ζεκαγώνιον ἰσόπλευρον καὶ ἰσογώνιον, οὗ ἑκάστη πλευρὰ ἀνὰ ποδῶν τ' εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. ποίει οὕτως" τὰ ı ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονταν 9° ταῦτα ἐπὶ τὰ ie 5 γίνονται πόδες ἀφ᾽ τούτων τὸ {΄" γίνονταν πόδες ψν" τοσούτου ἔσται τὸ ἐμβαδὸν τοῦ δεκαγώνου. Her kenarı 10 ayak olan, kenarları ve açıları eşit bir onbirgen verilsin. Alanını bulmak. Şöyle yap: 10'u kendisiyle çarp; 100 eder. Bunu 66 ile çarp; 6600 ayak eder. Bunun yedide biri 942 ile ½, ⅓ ve 1/42 ayaktır. Onbirgenin alanı bu kadar ayak olacaktır.

s418Her kenarı 10 ayak olan, kenarları ve açıları eşit bir onikigen verilsin. Alanını bulmak. Şöyle yap: 10'u kendisiyle çarp; 100 eder. Bunu her zaman 45 ile çarp; 4500 eder. Bunun dörtte biri 1125'tir. Onikigenin alanı bu kadar ayak olacaktır.

Çokgen şekillerden kenarları ve açıları eşit olmayanlar üçgenlere bölünerek ölçülür. Düzlem şekillerden eğri çizgili olanları ise, ölçülebildikleri kadarıyla, yukarıda sırasıyla açıkladık.

Arkhimedes Dairenin Ölçülmesi'nde, dairenin çapı üzerine kurulan [on bir] karenin yaklaşık olarak on dört daireye eşit olduğunu gösterir. Bu yüzden dairenin çapı 10 ayak olarak verilmişse, 10'u kendisiyle çarpmalı, çıkanı 11 ile çarpmalı ve bunun 14'te birini almalıdır; 78 ile ½ ve 1/14 eder. Dairenin alanının bu kadar olduğunu bildirmek gerekir.

s418

“Ενδεκαγώνιον ἰσόπλευρόν τε καὶ ἰσογώνιον. οὗ ἑκάστη πλευρὰ ἀνὰ ποδῶν τ᾽ εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. ποίξι οὕτως" τὰ τ ἐφ’ ἑαυτά" γίνονται 9° ταῦτα ἐπὶ τὰ is ὠμῶν Ὁ πόδες sy’ τούτων τὸ ζ΄" γένονται πό-͵ δὲς Auß (' γ΄ μβ΄" τοσούτων ἔσται ποδῶν τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ἑνδεκαγώνου, 5 23 “Ιωδεκαγώνιον ἰσόπλευρόν TE καὶ ἰσογώνιον. οὗ ἑχάστη πλευρὰ ἀνὰ ποδῶν τ΄ εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. ποίει οὕτως" τὰ τ ἐφ’ ἑαυτά" γίνονται ο᾽ ταῦτα ἀεὶ ἐπὶ τὰ μὲ᾿ γίνονται ‚Op‘ ὧν τὸ δ΄" γίνονται one‘ τοσούτων ἔσται ποδῶν τὸ ἐμβαδὸν τοῦ δωδεκαγώνου. 10 - Ὅσα δὲ τῶν πολυγώνων σχημάτων οὐκ ἔστιν ἰσόπλευρὰ καὶ ἰσογώνια, ταῦτα εἰς τρίγωνα καταδιαιρούueva μετρεῖται. τὰ δὲ περιφερῆ τῶν ἐπιπέδων σχημάτων, ὅσα δύνανται μετρεῖσθαι, ἐν τοῖς προλαβοῦσι κατὰ τὸ ἀκόλουϑον ἐξεϑέμεϑα. 16 25 Ἀρχιμήδης μὲν οὖν ἐν τῇ τοῦ κύκλου μετρήσει δείκνυσιν, ὡς τὰ τετράγωνα τὰ ἀπὸ τῆς διαμέτρου τοῦ κύκλου ἴσα γένεται ὡς ἔγγιστα δεκατέσσαρσι κύκλοις" ὥστε, ἐὰν δοϑῇ ἡ διάμετρος τοῦ χύκλου ποδῶν L, δεήσει τὰ τ ἐφ᾽ ἑαυτὰ ποιήσαντα καὶ τὰ γινόμενα ἐπὶ 30 τὰ τὰ, καὶ τούτων τὸ ιδ΄" γένονται on L' ιδ΄. τοσούτων ἀποφαίνεσϑαι χρὴ τοῦ κύκλου τὸ ἐμβαδόν.

s420Pek değerli Patrikios'un eklediği teorem

Genişlikleri eşit olmayan ve uzunluğuna birkaç kat uzanan bir alan verilsin; bir yerde genişliği 7 ayak, ilerledikçe 5 ayak, daha da ilerledikçe 3 ayak olsun. Alanını bulmak. Şöyle yap: üç yeri topla; 15 eder. Bunun üçte birini al; 5 eder. Bunu uzunlukla çarp; uzunluk [14] ayaktır; 70 eder. Genişliği eşit olmayan alanın alanı bu kadar olacaktır.

Aynı alan birçok yerde farklı biçimde eşitsiz olduğu için genişlikleri daha çok yerde almak gerekirse, genişlikleri kaç kez aldıysan onları toplayıp o kadarda bir payı al ve uzunlukla çarp. Örneğin beş kez ölçtüysen toplananların beşte birini al; yedi kez ölçtüysen yedide birini al ve böylece sırasıyla, çıkanı önce söylendiği gibi uzunlukla çarp.

Heron'un açıklamasına göre düzlemlerin ölçümü burada tamamlanmıştır.

Pek değerli Makarios'un eklediği teorem

Bir alandan bir eşkenar üçgen kurmak istersem şöyle yaparım: verilen alanı otuz kez alırım ve çıkanın on üçte birini, üçgenin kenarının kendisiyle çarpımı sayarım. Sonra bunun karekökünü alınca eşkenar üçgenin kenarının sayısını açıkça elde ederim.

Aynı yazardan

Yine bize yüksekliği 26 birim olan bir eşkenar üçgen verilmiş olsun. Bundan her bir kenarın ne kadar olduğunu bulmak istersem şöyle yaparım: yüksekliği her zaman ikiyle çarparım; sonra çıkanın on üçte birini alıp yüksekliğin birimlerine eklerim ve böylece üçgenin kenarının kaç birim olduğunu bildiririm.

s420

Προσϑήκη Πατρικίου λαμπροτάτου ϑεωρήματος. 26 Παραληφϑέντος χωρίου ἄνισα πλάτη ἔχοντος καὶ εἷς μῆκος πολλαπλάσιον ἐχτεινομένου, ἐπί τι μέρος 36 πλάτους ποδῶν ξ, προιόντα πάλυν ποδῶν ξ, ἔτι προτόντα ποδῶν Y, εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. ποίεν οὕτως" σύνϑες τοῦς γ τόπους᾽ γίνονται δ᾽ τούτων κράτει τὸ τρίτον μέρος" γίνονται 8° ταῦτα ἐπὶ τὸ μῆκος, εἰσὶ δὲ τοῦ μήκους πόδες *, γίνονται ο᾽ τοσούτων ἔσται τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ἀνισοπλατοῦς χωρίου. Ἐὰν δὲ τοῦ αὐτοῦ χωρίου εἰς πλείονας σοὺς δεήσῃ λαβεῖν τὰ πλάτη διὰ τὸ διαφόρως αὐτὸ εἶναι 5 εἰς πλείονας τόπους ἄνισον, ὁσάκις ἐὰν λάβῃς τὰ πλάτη, συνϑήσας ταῦτα τοσαύτην μοῖραν λαβὼν ποίει ἐπὶ τὸ μῆκος. οἷον, ἐὰν πεντάκις μετρήσῃς, τῶν συντεϑέντων τὸ ε΄ χράτει. ἐὰν ἑπτάκις, τὸ ζ΄ καὶ οὕτως ἐφεξῆς τὸ συναγόμενον ἐπὶ τὸ μῆκος ποίει. ὡς προξέρηται. 10 Πεπλήρωται ἡ τῶν ἐπιπέδων κατὰ ἔκϑεσιν "Howvog μέτρησις. Προσϑήκη Μακαρίου λαμπροτάτου ϑεωρήματος. Ei ἀπὸ ἐμβαδοῦ τινος ϑέλω συστήσασϑαν τρίγωνον ἰσόπλευρον. ποιῶ οὕτως" τριακοντάκις τὸ προβληϑὲν ἐμβαδόν., καὶ τῶν γινομένων λαβὼν μερίδα ιγ΄ τὸν ἐφ᾽ ἑαυτὴν πολυπλασιασμὸν τῆς τοῦ τριγώνου πλευρᾶς εἶναι || ἡγοῦμαι" εἶτα τούτου τὸν τετραγωνισμὸν ποιῶν σαφῶς | ἔχω τὸν ἀριϑμὸν τῆς πλευρᾶς τοῦ ἰσοπλεύρου Τοῦ αὐτοῦ. Ei} Ἔτι τριγώνου ἰσοπλεύρου ἡμῖν προβεβλήσϑω κάϑε- | τὸς ἔχουσα μονάδας ς πρὸς τοῖς x. ἐὰν ἀπὸ ταύτης ϑέλω εὑρεῖν τὸ ποσὺν μιᾶς ἑκάστης πλευρᾶς, ποιῶ | οὕτως" τὴν κάθετον ἀεὶ ἐπὶ τὰ δύο" εἶτα τῶν γινομένων μερίδα γ΄ λαμβάνων προστίϑεμαι ταῖς κατὰ τὴν 36) κάϑετον μονάσι καὶ οὕτως ἀποφαίνομαι τὴν πλευρὰν τοῦ τριγώνου, πόσων ἐστὶ μονάδων. Her çeşitkenar dar açılı üçgende, [herhangi bir] açıyı çevreleyen iki kenarın kendileriyle çarpımları, karşıdaki kalan kenarınkinden büyüktür. Her çeşitkenar geniş açılı üçgende, [geniş] açıyı çevreleyen iki kenarın kendileriyle çarpımları, karşıdaki kalan kenarınkinden küçüktür. Her dik açılı üçgende de dik açıyı çevreleyen iki kenarın kendileriyle çarpımları, karşıdaki kalan kenarınkine eşittir. Her üçgende iki kenar, nasıl alınırsa alınsın, kalan kenardan büyüktür; [öyle değilse] üçgen kurulamaz. Her dairenin çevresi de çapın üç katı ile yedide biridir.

s422Eukleides'in uzunluk ölçüleri

Uzunluk ölçüsü aralıkların ölçüleri şunlardır: parmak, avuç, karış, ayak, arşın, adım, kulaç, akaina, plethron, stadion, mil. Bunların en küçüğü parmaktır. Avuç 4 parmak, 3 unkiadır; karış 3 avuç, 12 parmak, 9 unkiadır; ayak 4 avuç, 16 parmak, 12 unkiadır; arşın 1½ ayaktır; adım

s422

Παντὸς τριγώνου σχαληνοῦ ὀξυγωνίου αἱ περὶ τὴν © ὀρθὴν δύο πλευραὶ τῆς λοιπῆς τῆς ὑποτεινούσης μείξονές εἶσιν ἐφ᾽ ξαυτὰς πολυπλασιαζόμεναι. 22 sv 1 καὶ παντὸς τριγώνου σκαληνοῦ ἀμβλυγωνίου αἱ περὶ τὴν ὀρϑὴν γωνίαν δύο πλευραὶ τῆς λοιπῆς τῆς ὑποτεινούσης ἥττονές ἑαυτάο. εἶσι πολυπλασιαξόμεναι πρὸς καὶ παντὸς τριγώνου ὀρϑογωνίου αἱ περὶ τὴν ὀρϑὴν γωνίαν δύο πλευραὶ τῇ λοιπῇ τῇ ὑποτεινούσῃ ἴσαι εἰσὶν ἐφ᾽ ἑαυτὰς πολυπλασιαξόμεναι. παντὸς τριγώνου αἱ δύο πλευραὶ τῆς λοιπῆς μείζονές εἶσι πάντη μεταλαμβανόμεναι. κ 1 ἀσύστατον τρίγωνον v χαὶ παντὸς κύκλου ἡ περίμετρος τῆς διαμέτρου τριπλάσιός ἐστι καὶ ἐφέβδομος. Εὐκλείδου εὐϑυμετρικά. Τῶν εὐϑθυμετρικῶν διαστημάτων μέτρα ἐστὶ τάδε“ δάκτυλος, παλαιστής, σπιϑαμή, πούς, πῆχυς, βῆμα, ὀργυιά, ἄκενα, πλέθρον, στάδιον. μίλιον" τούτων δὲ ἐλάχιστόν ἐστι, δάκχτυλος. ἔχει μὲν ὁ παλαιστὴς δακτύλους ὃ, οὐγγίας 7, ἡ δὲ σπιϑαμὴ ἔχει παλαιστὰς 7, δακτύλους ιβ, οὐγγίας ὃ. ὃ δὲ ποὺς ἔχει παλαιστὰς ὃ, δακτύλους τς, οὐγγίας ıß. ὃ πῆχυς ἔχει πόδα ἃ (΄. τὸ βῆμα ἔχει το δακτύλους ὅδ. Εἰδέναι χρή, ὅτι ὃ δάκtvlog πρῶτός ἔστιν καὶ ὥσπερ μονάς. ὃ παλαιστὴς δαχτύλους ἔχει δ. ὁ ποὺς ἔχει παλαιστὰς δ. ὃ πῆχυς ἔχει πόδα ἃ (΄, τουτέστι παλαιστὰς 5, δακτύλους xd. τὸ βῆμα ἔχει πῆχυν α χαὶ πόδα α, ὅ ἐστι πόδας BL, παλαιστὰς τ, δακτύλους u. ἡ ὀργυιὰ ἔχει βήματα β καὶ πόδα α, ὅ ἐστι πήχεις ὃ. τουτέστι πόδας 5, παλαιστὰς κὃ, ἡ ἄκχκενα

s424 2 arşın, 3 ayaktır; kulaç 4 arşın, 6 ayaktır; akaina 6⅔ arşın, 10 ayaktır; uzunluk ölçüsü olan plethron 66⅔ arşın, 100 ayaktır; stadion 6 plethron, 100 kulaç, 400 arşın, 600 ayaktır; mil 7½ stadion, 4500 ayaktır; Romalıların kendi deyişleriyle Roma mili ise 5000 ayaktır.

Şunu bilmek gerekir ki parmak ilk ölçüdür ve bir birim gibidir. Avuç 4 parmaktır. Ayak 4 avuçtur. Arşın 1½ ayak, yani 6 avuç, 24 parmaktır. Adım 1 arşın ile 1 ayak, yani 2½ ayak, 10 avuç, 40 parmaktır. Kulaç 2 adım ile 1 ayak, yani 4 arşın, yani 6 ayak, 24 avuçtur. Akaina 1⅔ kulaç, yani dört adım, yani 6 arşın ile 1 ayak, yani 10 ayak, 40 avuç, 160 parmaktır. Plethron 10 akainadır; bu da 16 kulaç ile 4 ayak, yani 40 adım ya da 66 arşın ile 1 ayak, 100 ayak, 400 avuç eder. Stadion 6 plethron, 60 akaina, 100 kulaç, 240 adım, 400 arşın, 600 ayaktır. Mil 7½ stadion, 45 plethron, 450 akaina, 750 kulaç, 1800 adım, 3000 arşın, 4500 ayaktır.

Ayağın üç türü vardır: uzunluk ayağı, yüzey ayağı, hacim ayağı. Uzunluk ayağı uzunluğu [ve genişliği] olandır; bununla uzunluk ölçülür. Yüzey ayağı 1 ayak uzunluğu ve 1 ayak genişliği olandır; bununla düzlem şekiller ölçülür. Hacim ayağı ise 1 ayak uzunluğu, 1 ayak genişliği ve 1 ayak kalınlığı olandır; bununla cisimler ölçülür. Hacim ayağı 1 keramion, 3 modius alır; her modius da 16 İtalya ksestes'idir.

s424

πήχεις β, πόδας γ. ἡ ὁρ- ἔχει ὀργυιὰν ἃ υἱ΄, ὅ ἐστι γυιὰ ἔχει πήχεις δ, πόδας βήματα τέσσαρα, τουτέστι ς. ἡ ἄκενα ἔχει πήχεις Ξ.β, πήχεις ς παὶ πόδα α, τουτπόδας τ. τὸ δὲ πλέϑρον ἔστι πόδας τ, παλαιστὰς τὸ εὐθυμετρικὸν ἔχει πή- su, δακτύλους ρξ. τὸ πλέχεις Es β. πόδας 0. τὸ στά- Boov ἔχει ἀκένας τ᾽ γίνον-. διον ἔχει πλέϑρα ξ., ὁρ- ται ὀργυιαὶ ı5 πόδες ὃ, γυιὰς 9, πήχεις v, πόδας τουτέστι βήματα μ ἢ πήχ. τὸ μίλιον ἔχει στάδια χεις ἕς καὶ ποὺς &° πόδας EL’, πόδας δῳ, τὸ δὲ Ῥω- τὸ 0, παλαιστὰς v. τὸ στάμαϊκὸν μίλιον ἔχει πόδας διον ἔχει πλέϑρα ς, ἀκέ‚EV τὸ καλούμενον παρ’ νας E, ὀργυιὰς Ὁ, βήματα αὐτοῖς. ou, πήχεις dv, πόδας χ. τὸ μίλιον ἔχει στάδια ξ ἥμισυ, πλέϑρα μὲ, ἀκένας υν, ὁργυιὰς ψν, βήματα ‚ao, πήχεις 75 πόδας ‚dp. Τοῦ δὲ ποδός ἐστιν εἴδη y, εὐθυμετρικός, ἐπίπεδος, στερεός. εὐθυμετρικὸς μέν ἐστιν ὁ ἔχων μῆκος καὶ πλάτος" τούτου δὲ τὸ μῆκος χαταμετρεῖται. ἐπίπεδος δέ ἔστιν ὁ ἔχων μῆκος ποδὸς a, πλάτος ποδὸς α᾽ τούτου δὲ τὰ ἐπίπεδα σχήματα καταμετρεῖται. ὃ δὲ στερεὸς ποὺς ἔχει μῆκος ποδὸς ὦ, πλάτος ποδὸς ἃ, πάχος ποδὸς α' τούτου δὲ τὰ στερεὰ σχήματα καταμετρεῖται. χωρεῖ δὲ ὃ στερεὸς ποὺς κεράμιον d, μοδίους γ, ἕκαστος μόδιος ἀπὸ ξεστῶν ᾿Ιταλικῶν ἀριϑμῷ ις. Eşkenar üçgenin alanını bulmak. Kenarı kendisiyle çarp, bunu 13 ile çarp; bunun otuzda biri alan olsun. Bir başka yol daha: kenarı kendisiyle çarp; tabanın yarısını da kendisiyle çarpıp bunu toplanandan çıkar ve kalanın karekökünü al; bu, yükseklik olsun.

s426Başka herhangi bir üçgenin alanını arıyorsak, her zaman tabanı yükseklikle çarp; bunun yarısı alan olsun.

Eşkenar dörtgenin [karenin] alanını bulmak. Kenarı kendisiyle çarp; alanı elde edersin. Aynı karenin köşegenini [bulmak istersen], bunu iki kez al; bunun karekökü [köşegendir].

Dikdörtgenin alanını bulmak. Kenarı kenarla çarp; bu alan olsun. Aynı dikdörtgenin köşegenini [bulmak istersen], her bir kenarı kendisiyle çarpıp topla; bunun karekökü köşegen olsun.

Beşgenin alanını bulmak. Kenarı kendisiyle çarp, bunu 5 ile çarp; bunun üçte biri alan olsun.

Altıgenin alanını bulmak. Kenarı kendisiyle çarp, bunu 6 ile çarp; bunun üçte biri ile onda biri alan olacaktır.

Yedigenin alanını bulmak. Kenarı kendisiyle çarp, bunu 43 ile çarp; bunun 12'de biri alan olsun.

Sekizgenin alanını bulmak. Kenarı kendisiyle çarp, bunu 29 ile çarp; bunun altıda biri alan olsun.

Dokuzgenin alanını bulmak. Kenarı kendisiyle çarp, bunu 51 ile çarp; bunun sekizde biri alan olsun.

Ongenin alanını bulmak. Kenarı kendisiyle çarp, bunu 15 ile çarp; bunun yarısı alan olacaktır. Bir başka yol daha: kenarı kendisiyle çarp, bunu 38 ile çarp; bunun beşte biri alan olsun. Bu daha kesin olanıdır.

Onbirgenin alanını bulmak. Kenarı kendisiyle çarp, bunu 66 ile çarp; bunun yedide biri alan olsun.

s426

Τοιγώνου ἰσοπλεύρου τὸ ἐμβαδὸν εὑρεῖν. τὴν πλευρὰν ἐφ᾽ ἑαυτήν ταῦτα ἐπὶ τὰ ἵγ᾽ ὧν A ἔστω τὸ ἐμβαδόν. ἄλλως δὲ πάλιν' τὴν πλευρὰν ἐφ᾽ ἑαυτήν" καὶ τῆς βάσεως τὸ ( ἐφ᾽ ξαυτό' ὕφειλον ἀπὸ τῶν συναχϑέντων zul τῶν καταλειφϑέντων ποίξι πλευρὰν τετραγωνικήν᾽ ἔστω ἡ κάϑετος. ᾿Εὰν δὲ ξητήσωμεν ἄλλου τριγώνου τὸ ἐμβαδὸν οἱουδηποτοῦν, πάντοτε ποίει τὴν βάσιν ἐπὶ τὴν κάϑε- 5 τον ὧν { ἔστω τὸ ἐμβαδόν. Τετραγώνου ἰσοπλεύρου τὸ ἐμβαδὸν εὑρεῖν. τὴν πλευρὰν ἐφ᾽ ἑαυτήν" καὶ ξξεις τὸ ἐμβαδόν. ἐὰν δὲ Sid διαγώνιον τοῦ αὐτοῦ τετραγώνου, δὶς τὸ BT ὧν πλευρὰ τετραγωνική. ‚10 Τετραγώνου ἑἕτερομήχους τὸ ἐμβαδὸν εὑρεῖν. τὴν συλευρὰν ἐπὶ τὴν πλευράν" ἔστω τὸ ἐμβαδόν. ἐὰν δὲ τὴν διαγώνιον τοῦ αὐτοῦ ἑτερομήκους, ἑκάστην πλευρὰν ἐφ᾽’ ἑαυτὴν μίξας" ὧν πλευρὰ τετράγωνος ἔστω ἡ διαγώνιος. 18 Πενταγώνου τὸ ἐμβαδὸν 2 τὴν a ἐφ᾽ ἑαυτήν" ταῦτα ἐπὶ τὰ © ὧν γ΄ ἔστω τὸ ἐμβαδόν. “Βξαγώνου τὸ ἐμβαδὸν εὑρεῖν. τὴν πλευρὰν ἐφ᾽ ἑαυτήν" ταῦτα ἐπὶ τὰ 5‘ ὧν γ' καὶ ι΄ ἔσται τὸ ἐμβαδόν. Ἑπταγώνου τὸ ἐμβαδὸν εὑρεῖν. τὴν πλευρὰν Ep’ 30 ἑαυτήν" ταῦτα ἐπὶ τὰ μγ᾽ ὧν ιβ΄ ἔστω τὸ ἐμβαδόν. Ὀκχταγώνου τὸ ἐμβαδὸν εὑρεῖν. τὴν πλευρὰν ἐφ᾽ ἑαυτήν" ταῦτα ἐπὶ τὰ aa" ὧν ς΄ ἔστω τὸ ἐμβαδόν. Ἐνναγώνου τὸ ἐμβαδὸν εὑρεῖν. τὴν πλευρὰν ἐφ᾽ ἑξαυτήν᾽ ταῦτα ἐπὶ τὰ vo’ ὧν η΄ ἔστω τὸ ἐμβαδόν. 56. Δεκαγώνου τὸ ἐμβαδὸν εὑρεῖν. τὴν πλευρὰν ἐφ᾽ ὁ ἑαυτήν: ταῦτα ἐπὶ τὰ 18° ὧν { ἔσται τὸ ἐμβαδόν. ἄλλως δὲ πάλιν τὴν πλευρὰν ἐφ᾽ ἑαυτήν ταῦτα ἐπὶ τὰ An’ ὧν ε΄ ἔστω τὸ ἐμβαδόν. αὕτη ἡ ἀκριβεστέρα ἐστίν. ᾿Ενδεκαγώνου τὸ ἐμβαδὸν εὑρεῖν. τὴν πλευρὰν ἐφ᾽ 50 ἑαυτήν" ταῦτα ἐπὶ τὰ Es’ ὧν ξ΄ ἔστω τὸ ἐμβαδόν. Onikigenin alanını bulmak. Kenarı kendisiyle çarp, bunu 45 ile çarp; bunun dörtte biri alan olsun.

s428Dairenin alanını çaptan bulmak. Çapı kendisiyle çarp, bunu 11 ile çarp; bunun 14'te biri alan olsun.

Dairenin çevresini bulmak. Çapı üç katına çıkar ve çapın yedide birini ekle; çevreyi elde edersin. Bir başka yol daha: çapı 22 ile çarpıp böl; bunun yedide biri [çevredir].

Alanı çevreden bulmak. Çevreyi kendisiyle çarp, bunu 7 ile çarp; bunun 88'de biri alan olsun.

Alanı çevreden ve çaptan, yani çapla çevreyi toplu olarak alırsam, bulmak. Şöyle yap: [önce] çapla çevrenin toplamından çapı ve çevreyi ayırmak için şöyle yaparım: iki sayının toplamını 7 ile çarparım; bunun 29'da biri çapı verir; geriye kalan da çevre olsun. [Sonra] çapın yarısını çevrenin yarısıyla çarp; alanı elde edersin.

Yarım daireler üzerine

Alanı çaptan bulmak. Çapı kendisiyle çarp, bunu [11 ile çarp]; bunun 28'de biri alan olsun.

Çevreyi bulmak. Çapı 22 ile çarp ve böl; bunun 14'te biri çevre olsun.

Çapı çevreden bulmak. Çevreyi 14 ile çarp; bunun 22'de biri çap olsun.

s428

14 “Ιωδεκαγώνου τὸ ἐμβαδὸν εὑρεῖν. τὴν πλευρὰν ἐφ᾽ ἑαυτήν" ταῦτα ἐπὶ τὰ ne’ ὧν δ΄ ἔστω τὸ ἐμβαδόν. 15 Κύκλου ἀπὸ τῆς διαμέτρου τὸ ἐμβαδὸν εὑρεῖν. ποίει τὴν διάμετρον ἐφ᾽ ἑαυτήν" ταῦτα ἐπὶ τὰ τα" ὧν ιδ΄ ἔστω τὸ ἐμβαδόν. 5 16 Κύκλου τὴν περίμετρον εὑρεῖν. τὴν διάμετρον τριπλασίασον καὶ πρόσβαλε τὸ ζ΄ τῆς διαμέτρου" καὶ ἕξεις τὴν περίμετρον. ἄλλως δὲ πάλιν" τὴν διάμετρον ἐπὶ τὰ κβ πολυπλασιάσας μέριξε" ὧν ξζ΄. 11 "And τῆς περιμέτρου τὸ ἐμβαδὸν εὑρεῖν. ποίει τὴν 10 περίμετρον ἐφ᾽ ἑαυτήν" ταῦτα ἐπὶ τὰ & ὧν πη΄ ἔστω τὸ ἐμβαδόν. 18 "And περιμέτρου καὶ διαμέτρου, τουτέστιν ἐὰν μίξω τὴν διάμετρον καὶ τὴν περίμετρον. τὸ ἐμβαδὸν εὑρεῖν. ποίει οὕτως" ἀπὸ διαμέτρου καὶ περιμέτρου χωρίσαι τὴν διάμετρον καὶ τὴν περίμετρον᾽ ποιῶ οὕτως" τὰς ἀμφοτέρας φωνὰς ἐπὶ τὰ ξ καὶ uote: ὧν #8" ἕξεις τὴν διάμετρον" καὶ τὰ ὑπολειφϑέντα ἔστω ἡ περίμετρος. τὸ ἥμισυ τῆς διαμέτρου ἐπὶ τὸ { τῆς περιμέτρου πολυπλασίασον, καὶ ἕξεις τὸ ἐμβαδόν. 30 Περὶ ἡμικυκλίων. | 19 Τὸ ἐμβαδὸν εὑρεῖν ἀπὸ τῆς διαμέτρου. τὴν διάμέτρον ἐφ᾽ ἑαυτήν" ταῦτα ὃ" ὧν κη΄ ἔστω τὸ ἐμβαδόν. 20 Τὴν περίμετρον εὑρεῖν. τὴν διάμετρον ἐπὶ τὰ κβ πολυπλασίαξε καὶ μέριξε' ὧν ιδ' ἔστω ἡ περίμετρος. 95 21 And τῆς περιμέτρου εὑρεῖν τὴν διάμετρον. τὴν περίμετρον ἐπὶ τὰ ιδ' ὧν aß’ ἔστω ἡἣ διάμετρος. Ι Alanı çevreden bulmak. Çevreyi kendisiyle çarp, bunu 7 ile çarp; bunun 44'te biri alan olsun.

s430Çevreyi alandan bulmak. Alanı 44 ile çarpıp böl; bunun yedide birini al ve çıkanın karekökünü al; bu, çevre olsun.

Çapı alandan bulmak. Alanı 28 ile çarpıp böl; bunun on birde birini al ve toplananın karekökünü al; bu, çap olsun.

Heron'un girişleri

İlk geometri, eski anlatının bize öğrettiğine göre, toprağın ölçülmesi ve paylaştırılmasıyla uğraşıyordu; geometri [yer ölçümü] adını da buradan almıştır. Çünkü ölçme düşüncesi Mısırlılar arasında Nil'in taşması yüzünden bulundu. Taşmadan önce görünen birçok araziyi taşma görünmez kılıyor, birçoğu da sular çekildikten sonra görünür hâle geliyordu; artık herkesin kendi toprağını ayırt etmesi mümkün olmuyordu. Mısırlılar da bu yüzden Nil'in geride bıraktığı toprağı ölçmenin bu yolunu düşündüler. Ölçümde arazinin her bir kenarı için kimi zaman ip denen ölçüyü, kimi zaman kamışı, kimi zaman arşını, kimi zaman da başka ölçüleri kullanırlar. Bu iş insanlar için yararlı olduğundan bu bilim daha da ilerletildi; öyle ki ölçümlerin ve paylaştırmaların düzenlenmesi katı cisimlere de uzandı.

s430

22 And περιμέτρου τὸ ἐμβαδὸν εὑρεῖν. τὴν περίμέτρον ἐφ᾽ ἑαυτήν" ταῦτα ἐπὶ τὰ E ὧν ud’ ἔστω τὸ ἐμβαδόν. 238 Ano τοῦ ἐμβαδοῦ τὴν περίμετρον εὑρεῖν. ποίει τὸ ἐμβαδὸν ἐπὶ τὰ ud καὶ μέριξε: ὧν ξ΄" καὶ τῶν γενα- 5 μένων λάμβανε πλευρὰν τετραγωνικήν᾽ ἔστω ἡ περίμέετρος. 24 ἀπὸ τοῦ ἐμβαδοῦ τὴν διάμετρον εὑρεῖν. ποίξι τὸ ἐμβαδὸν ἐπὶ τὰ χη καὶ μέριξε᾽ ὧν a" καὶ τῶν συναχϑέντων λάμβανε πλευρὰν τετραγωνικήν᾽ ἔστω ἡ 19 διάμετρος. 23 “Howvos εἰδσαγωγαί. 1 Ἢ πρώτη γεωμετρία, χαϑὼς ἡμᾶς ὁ παλαιὸς διδάὄκει λόγος. τὰ περὶ τὴν γεωμετρίαν καὶ διανομὰς κατησχολεῖτο, ὅϑεν καὶ γεωμετρία ἐκλήϑη. ἡἣ γὰρ 16 τῆς μετρήσεως ἐπίνοια παρ᾽ Αἰγυπτίοις ηὑρέϑη διὰ τὴν τοῦ Νείλου ἀνάβασιν: πολλὰ γὰρ φανερὰ ὄντα χωρία πρὸ τῆς ἀναβάσεως τῇ dvaßdosı ἀφανῆ ἐποίει, πολλὰ δὲ μετὰ τὴν ἀπόβασιν φανερὰ ἐγίνετο, καὶ οὐκέτι ἦν δυνατὸν ἕκαστον διακρῖναι τὰ ἴδια" ἐξ οὗ ἐπενό- 20 ηδαν οἱ Αἰγύπτιοι τήνδε τὴν μέτρησιν τῆς ἀπολειπομένης ἀπὸ τοῦ Νείλου γῆς. χρῶνται δὲ τῇ μετρήσει πρὸς ἑχάστην πλευρὰν τοῦ χωρίου ὅτε μὲν τῷ καλουμένῳ σχοινίῳ. ὅτε δὲ καλάμῳ, ὅτε δὲ πήχει, ὅτε δὲ καὶ δτέροις μέτροις. χρειώδους δὲ τοῦ πράγματος τοῖς 36 ἀνϑρώποις ὑπάρχοντος ἐπὶ πλέον προήχϑη τὸ γένος, ὥστε καὶ ἐπὶ τὰ στερεὰ σώματα χωρῆσαι τὴν διοίκησιν | τῶν μετρήσεων Aal τῶν διανομῶν. ' Ölçümler konusuna girerken, neyle ölçmek istiyorsa ölçülerin niteliğini, her şeklin türünü ve nasıl ölçmek gerektiğini bilmek zorunludur. Önce ölçülerin niteliğini göstereceğiz.

s432Uzunluk ölçüleri üzerine

Yalnız uzunluğuna ölçülen her şey uzunluk ölçüsüne girer; mermer kaplamalardaki şeritler ve ağaç işlerindeki pervazlar gibi: bunlar yalnız uzunluklarına göre ölçülür.

Ölçülerin türleri şunlardır: parmak, avuç, dikhas, karış, ayak, pygōn, arşın, adım, ksylon, kulaç, kamış, akaina, hamma, plethron, iugerum, stadion, diaulos, mil, skhoinos, fersah. [Bunların en küçüğü parmaktır; [ondan] küçük olanların hepsine de kesir denir.]

Avuç 4 parmaktır; dikhas 2 avuç, 8 parmaktır.

Karış 3 avuç, 12 parmaktır; buna bıçkıcı arşını da denir.

Kraliyet ayağı ya da Philetairos ayağı denen ayak 4 avuç, 16 parmaktır; İtalya ayağı ise 13⅓ parmaktır.

Pygōn 5 avuç, 20 parmaktır.

Arşın 6 avuç, 24 parmaktır [buna bıçkıcı arşını da denir].

Adım 1⅔ arşın, 10 avuç, 40 parmaktır.

Ksylon 3 arşın, 4½ ayak, 18 avuç, 72 parmaktır.

Kulaç 4 arşın, 6 Philetairos ayağı, 7⅕ İtalya ayağıdır.

s432

Eis οὖν τὸν περὶ τῶν μετρήσεων λόγον ἀναγκαῖόν ἐστιν εἰδέναι τὴν τῶν μέτρων ἰδέαν, πρὸς ὃ βούλεταί τις ἀναμετρεῖν, καὶ ἕκάστου σχήματος τὸ εἶδος, καὶ πῶς δεῖ ἀναμετρεῖν. ὑποδείξομεν δὲ πρῶτον τὴν τῶν μέτρων ἰδέαν. ᾿ 5 Περὶ εὐθϑυμετρικῶν. Εὐϑυμετρικὸν μὲν οὖν ἐστι πᾶν τὸ κατὰ μῆκος μόνον μετρούμενον, ὥσπερ ἐν ταῖς σκουτλώσεσιν οἵ στροφίολοι καὶ ἐν τοῖς ξυλικοῖς τὰ κυμάτια, καὶ 000 πρὸς μῆκος μόνον μετρεῖται. 10 Ἔστι τῶν μέτρων εἴδη τάδε" δάκτυλος, παλαιστής, διχάς, σπιϑαμή. πούς, πυγών, πῆχυς, βῆμα, ξύλον, 60yvid, κάλαμος, ἄκενα, ἄμμα, πλέϑρον, ἰούγερον, στάδιον, δίαυλον, μέλιον, σχοῖνος, παραθάγγης [ἐλάχιστον δὲ τούτων ἐστὶ δάκτυλος, καὶ πάντα τὰ ἐλάττονα μόρια 15 καλεῖται]. Ὁ μὲν οὖν παλαιστὴς ἔχει δακτύλους ὃ, ἡ δὲ διχὰς ἔχει παλαιστὰς β, δακτύλους 7. Ἢ σπιϑαμὴ ἔχει παλαιστὰς Y, δακτύλους ιβ' καλεῖται δὲ καὶ [ὃ] ξυλοπριστικὸς πῆχυς. 30 Ὁ ποὺς ὁ μὲν βασιλικὸς καὶ Φιλεταίρειος λεγόμεvog ἔχει παλαιστὰς ὃ, δακτύλους τς, ὁ δὲ ᾿Ιταλικὸς ποὺς ἔχει δακτύλους ıy γ΄. Ἢ πυγὼν ἔχει παλαιστὰς €, δακτύλους 3. Ὁ πῆχυς ἔχει παλαιστὰς 5, δακτύλους κὃ [καλεῖται 38 δὲ καὶ ξυλοπριστικὸς πῆχυς]. Τὸ βῆμα ἔχει πῆχυν «af, παλαιστὰς τ, δακτύλους U. Τὸ ξύλον ἔχει πήχεις y, πόδας ÖL’, παλαιστὰς τῆ, δακτύλους οβ. ᾿ Ἢ ὀργυιὰ ἔχει πήχεις ὃ, πόδας Φιλεταιρείους 5. 10 ᾿Ιταλικοὺς ἕ ε΄. Kamış 6⅔ arşın, 10 Philetairos ayağı, 12 İtalya ayağıdır.

s434Hamma 40 arşın, 60 Philetairos ayağı, 72 İtalya ayağıdır.

Plethron 10 akaina, 66⅔ arşın, 100 Philetairos ayağı, 120 İtalya ayağıdır [akaina ise 10 Philetairos ayağı ya da 160 parmaktır].

Iugerum 2 plethron, 20 akaina, 133⅓ arşındır; Philetairos ayağıyla uzunluğu 200, genişliği 100 ayak, İtalya ayağıyla uzunluğu 240, genişliği 120 ayaktır [öyle ki kare olarak alanı 28.800 eder].

Stadion 6 plethron, 60 akaina, 400 arşın, 600 Philetairos ayağı, 720 İtalya ayağıdır.

Diaulos 2 stadion, 12 plethron, 120 akaina, 800 arşın, 1200 Philetairos ayağı, 1440 İtalya ayağıdır.

Mil 7½ stadion, 45 plethron, 450 akaina, 3000 arşın, 4500 Philetairos ayağı, 5400 İtalya ayağıdır.

Skhoinos 4 mil, 30 stadiondur.

Fersah 4 mil, 30 stadiondur; bu bir Pers ölçüsüdür.

[Ama bunlar eski açıklamaya göredir; bugün geçerli olan değerleri ise kitabın başlangıcında belirttik.]

Uzunluk ölçüsünün türleri şunlardır: parmak, unkia, avuç, karış, ayak, arşın, adım, kulaç, akaina, plethron, stadion. Bunların en küçüğü parmaktır; [ondan] küçük olanların hepsine de kesir denir.

s434

1 Ὁ κάλαμος ἔχει πήχεις ς β, πόδας Φιλεταιρείους ı, Ἰταλικοὺς ıß. 14 Τὸ ἄμμα ἔχει πήχεις u, πόδας Φιλεταιρείους ξ, Ἰταλικοὺς οβ. 15 Τὸ πλέϑρον ἔχει ἀκένας τ, πήχεις Es #, πόδας Φιλ- 5 ἑταιρείους μὲν 9, ᾿Ιταλικοὺς δὲ 0% [ἡ δὲ üxeva ἔχει πόδας Φιλεταιρείους ı ἤτον δακτύλους od]. 16 Τὺ ἰούγερον ἔχει πλέϑρα β, ἀκένας %, πήχεις 917 γ΄. πόδας Φιλεταιρείους μὲν μήκους δ. πλάτους ο, Ira λικοὺς δὲ μήκους πόδας Su, πλάτους 0% [ὡς γένεσϑαι τὸ ἐμβαδοὺς ἐν τετραγώνῳ PB no]. 11 Τὸ στάδιον ἔχει πλέϑρα ξ, ἀκένας ξ, πήχεις d, πόdas Φιλεταιρείους μὲν X, ᾿Ιταλικοὺς δὲ ψκ. 18 Τὸ δίαυλον ἔχει στάδια β, πλέϑρα ιβ, ἀκένας 0%, πήχεις ὦ, πόδας Φιλεταιρείους μὲν ‚ao, ᾿Ιταλικοὺς δὲ 15 πόδας αυμ. ι9 Τὸ μίλιον ἔχει στάδια EL’, πλέϑρα με, ἀκένας DV, πήχεις 7, πόδας Φιλεταιρείους μὲν Ip, ᾿Ιταλικοὺς δὲ ξυ. 22. Ἡ σχοῖνος ἔχει μίλια ὃ, σταδίους A. 20 21 Ὁ παρασάγγης ἔχει μίλια δ, σταδίους A" ἔστι δὲ τὸ μέτρον Περσικόν. 22 [4λλὰ ταῦτα μὲν κατὰ τὴν παλαιὰν Erdscıv' τὴν δὲ νῦν κρατοῦσαν δύναμιν ἐν τοῖς προοιμίοις τοῦ λόγου ὑπετάξαμεν]. 36 - Τὰ μὲν οὖν εὐϑυμετρικὰ εἴδη εἰσὶν τὰ, δάκτυλος, οὐγκία, παλαιστής, δπιϑαμή, πούς. πῆχυς, βῆμα, ὀργυιά, ἄκενα, πλέϑρον. στάδιον᾽ ἐλάχιστον δὲ τούτων ἐστὶ δάκτυλος. καὶ πάντα τὰ ἐλάττονα μόρια καλεῖται. Unkia 1⅓ parmaktır. Avuç 4 parmak, 3 unkiadır. Karış 3 avuç, 12 parmaktır. Ayak 4 avuç, 16 parmaktır. Arşın 6 avuç, 24 parmaktır. Adım 10 avuç, 40 parmaktır. Kulaç 96 parmak, 6 ayaktır.

s436Akaina 160 parmak, 10 Philetairos ayağıdır; Latincede buna pertica denir.

Yunan plethron'u kare olarak 100 ayak uzunluğunda ve 100 ayak genişliğindedir.

Yunan iugerum'u 240 ayak uzunluğunda, 120 ayak genişliğindedir; böylece kare olarak alanı 28.800 ayak eder.

Stadion 6 plethron, 60 akainadır.

Mil 5000 ayak, 2000 adım, 500 akainadır.

Kare unkia 1 ile ⅔ ve 1/9 kare parmaktır.

Avuç kare olarak 16 parmaktır; hacim olarak avuç ise 27 unkia, 64 parmaktır.

Kare karış 81 unkia, 144 parmaktır; hacim olarak karış ise 729 unkia, 1728 parmaktır.

Kare ayak 144 unkia, 256 parmaktır; hacim olarak ayak ise 1728 unkia, 4096 parmaktır.

Hacim olarak arşın 5832 unkia, 216 avuç, 13.824 parmaktır.

Adım kare olarak 100 avuç, [900] unkia, 1600 parmaktır.

s436

0s24 Ἡ οὐγχκία ἔχει δακτύλους ἃ γ΄. 25 Ὁ παλαιστὴς ἔχει δακτύλους ὃ, οὐγκίας 7. 20 Ἡ σπιϑαμὴ ἔχει παλαιστὰς y, δαχτύλους ıß. 27 Ὁ ποὺς ἔχει παλαιστὰς ὃ, δακτύλους 1%. 88. Ὁ πῆχυς ἔχει παλαιστὰς 5, δακτύλους κὃ. 5 29 Τὸ βῆμα ἔχεν παλαιστὰς ı, δακτύλους μ. 80 Ἢ ὀργυιὰ ἔχει δακτύλους ἃς, πόδας ς. 31 Ἢ ἄκενα ἔχει δακτύλους ρξ, πόδας ı Φιλεταιρείους" καλεῖται δὲ ῥωμαϊστὶ περτίκα. 82 Τὸ πλέϑρον ἔχει τὸ Ἑλληνικὸν πόδας 9 τὸ μῆκος 10 χαὶ τὸ πλάτος πόδας 9 ἐν τετραγώνῳ. 88 Τὸ ἰούγερον ἔχει τὺ ᾿Ελληνικὸν τὸ μὲν μῆκος πόδας ou, τὸ δὲ πλάτος πόδας ρχ, ὡς γίνεσθαι ἐμβαδοὺς ἐν τετραγώνῳ πόδας β ηῶ. 84 Τὸ στάδιον ἔχει πλέϑρα ξ, ἀκένας ἕ. 18 35 Τὸ μίλιον ἔχει πόδας 8, βήματα ‚B, ἀκένας @. 36 “H οὐγκία öl ἐν τετραγώνῳ Ödarviov α β' ϑ'. 81 Ὁ παλαιστὴς ἔχεν ἐν τετραγώνῳ ἃ δακτύλους 15, ὃ δὲ στερεὸς παλαιστὴς ἔχει οὐμαύα, κξ, δακτύλους ξδ. 88 Ἢ δὲ τετράγωνος σπιϑαμὴ ἔχει αὔθ πα, δακτύ- 30 λους ομδ' ἡ δὲ στερεὰ σπιϑαμὴ ἔχει οὐγκίας und, δαχτύλους ‚aan. 39 Ὁ ποὺς ὃ τετράγωνος ἔχει οὐγκίας ρμὸ, δακτύλους σνξ, στερεὸς δὲ οὐγκίας ἀψκη, δακτύλους δας. 40 Ὁ δὲ στερεὺς πῆχυς ἔχει οὐγκίας εωλβ, παλαιστὰς 3: σις, δακτύλους α ,yoxd. 41 Τὺ βῆμα ἔχει ἐν τετραγώνῳ παλαιστὰς 6. οὐγκίας , δακτύλους ἄχ. Kare kulaç 36 ayak, kare akaina 100 ayaktır.

s438Mil 7½ stadiondur. Skhoinos 48 stadiondur. Fersah 60 stadiondur. Menzil [OCR'da sayısı okunamayan] stadiondur.

Olimpiya yarışmasında 8 stadionluk bir hipodrom vardır. Bunun uzun kenarı 3 stadion ile 1 plethron, çıkış yerindeki genişliği 1 stadion ile 4 plethrondur; hepsi birlikte 4800 ayak eder. Taraksippos denen kahraman tapınağının yanında dönerek koşarlar: yaşıtlar hepsi 6 stadion; iki atlı arabalardan tay arabaları 3 tur, yetişkin atlarınkiler 8 tur; dört atlı arabalardan tay arabaları 8 tur, yetişkin atlarınkiler 12 tur koşar.

Gösterilen şeyler bu kadar olduğuna göre, ölçülerin yöntemlerini, yani kaç arşının kaç kulaç ettiğini göstermek gerekir. Şöyle: uzunluk ölçüsü olarak kulaç 96 parmak, 6 ayak, 4 arşın, 8 karıştır.

Uzunluk ölçüsü olarak akaina 160 parmak, 10 ayak, 6⅔ arşın, 40 avuç, 13⅓ karış, 1⅔ kulaçtır.

Uzunluk ölçüsü olarak plethron 1600 parmak, 100 ayak, 66⅔ arşın, 400 avuç, 133⅓ karış, 16⅔ kulaç, 10 akainadır.

Uzunluk ölçüsü olarak plinthion 2400 parmak, 150 ayak, 100 arşın, 600 avuç, 200 karış, 25 kulaç, 15 akaina, 1½ plethrondur.

s438

4 Ἡ τετράγωνος ὀργυιὰ ἔχει πόδας As, ἣ δὲ τετράyovos ἄχενα ἔχει πόδας 0. 48 To μίλιον ἔχει σταδίους En 4. H σχοῖνος ἔχει σταδίους μη. 45 Ὁ παρασάγγης ἔχει σταδίους E. δ 46 Ὁ σταϑμὺς ἔχει σταδίους x. 4Α Ὁ Ὀλυμπιακὸς ἀγὼν ἔχει ἱπποδρόμιον ἔχον σταδίους ἡ. καὶ τούτου ἣ μὲν πλευρὰ ἔχει σταδίους γ καὶ πλέϑρον ας τὸ δὲ πλάτος πρὸς τὴν ἄφεσιν στάδιον ἃ καὶ πλέϑρα δ' ὁμοῦ πόδες dw. καὶ πρὸς τῷ ἡρῴῳ τῷ ιὸ λεγομένῳ Ταραξίππου χάμπτοντες τρέχουσιν οἵ μὲν ἡλικιῶται πάντες σταδίους ς, αἱ συνωρίδες αἱ μὲν πῶλικαὶ κύκλους γ, αἱ δὲ τέλειαν ἡ, ἄρματα τὰ μὲν πωλικὰ κύκλους ἢ, τὰ δὲ τέλεια κύκλους ιβ. 48 Τὸ οὖν δεδηλωμένον ἐπεὶ τοσοῦτον ἔχει, ἀναγκαῖόν τὸ ἐστι τῶν μέτρων δηλῶσαν μεϑόδους, οἱ πόσοι πήχεις πόσας δύνανται ὀργυιὰς ποιεῖν, οὕτως" N ὀργυιὰ ἡ εὐθυμετρικὴ ἔχει δακτύλους ἃς, πόδας ξ, πήχεις ὃ, δσπιϑαμὰς ἡ. 4. ἜἌκενα εὐθϑυμετρικὴ ἔχει δακτύλους οξ, πόδας L, 20 πήχεις SP, παλαιστὰς u, σπιϑαμὰς ıy γ΄, ὀργυιὰν α Β΄. 50 Ilsdoia εὐθυμετρικὴ ἔχει δακτύλους ‚ay, πόδας Q, πήχεις ἕξ β., παλαιστὰς v, σπιϑαμὰς ρλγ γ΄, ὀργυιὰς 15 β. ἀκένας τ. δ1 Πλινϑίον εὐθυμετρικὸν ἔχει δακτύλους ‚Bv, πόδας 25 Ev, πήχεις 9, παλαιστὰς X, σπιϑαμὰς 6, ὀργυινὰς κξ, ἀκένας VE, πλέϑρον α (΄. Uzunluk ölçüsü olarak stadion 9600 parmak, 600 ayak, 400 arşın, 2400 avuç, 800 karış, 100 kulaç, 60 akaina, 6 plethron, 4 plinthiondur.

Uzunluk ölçüsü olarak mil 72.000 parmak, 4500 ayak, 3000 arşın, 18.000 avuç, 6000 karış, 750 kulaç, 450 akaina, 45 plethron, 30 plinthion, 7½ stadiondur. Adımın 2 arşın olduğu da söylenir; bu konuda da bunu bilmek gerekir.

Ölçülere bir şey daha katmak istersen: Mısırlıların [bozuk aktarılmış bir adla] andıkları uzunluk ölçüsü skhoinos. † Fersah 28 onbin ile 8000 parmaktır; bu da 12.000 arşın, 18.000 ayak, 24.000 karış, 72.000 avuç, 3000 kulaç, 1800 akaina, 180 plethron, 120 plinthion, 30 stadion, 4 mil eder.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…