İçeriğe geç
Geometri Terimlerinin Tarifleri ve Geometrika

Heron · Geometri Terimlerinin Tarifleri ve Geometrika

Geometrika › Ölçü ve ağırlık adları üzerine – Heron'un ölçümleri

s440Ölçü ve ağırlık adları üzerine

Her talantın kendine ait 60 mnası vardır; mna 25 statēr, statēr de [4] drahmidir; drahmilere holkē da denir. Demek ki talant 60 mna, 1500 statēr, 6000 drahmidir. Drahmi 6 obol, obol de 8 khalkoustur; demek ki drahmi 48 khalkous eder.

Attika talantı ağırlıkça Ptolemaios ve Antiokheia talantlarına eşittir ve hepsinde [birimlerinin] sayısı da eşittir. Ama değerce, sikke bakımından Ptolemaios talantının dört katı, Antiokheia talantının ise 4/3'üdür; Sur talantına da eşittir. Öteki birimler de talant için söylenen farka orantılı olarak alınacaktır: mna mnadan, statēr statērden, drahmi drahmiden aynı oranda farklı olacaktır.

s440

52 Στάδιον εὐθυμετρικὸν ἔχει δακτύλους 9χ, πόδας 7, πήχεις v, παλαιστὰς ‚Bv, σπιϑαμὰς ©, ὀργυιὰς Ὁ, ἀκένας E, πλέϑρα ξ, πλινϑία ὃ. Μίλιον εὐθυμετρικὸν ἔχει δακτύλους ξ ‚B, πόδας ‚Ip, πήχεις ‚y, παλαιστὰς α ἢ» onıdaudg ‚STos, ὀργυιὰς vv, ἀκένας vv, πλέϑρα us, πλινϑία A, στάδια EL. φασὶ δὲ καὶ τὸ βῆμα ἔχειν πήχεις β, ὡς καὶ ἐν τούτῳ ἐπίστασϑαι. Εἰ δὲ ϑέλεις εἰς τὰ μέτρα παρεμβαλεῖν τι, σχοῖνος εὐθυμετρικός, ἣν ol Αἰγύπτιοι πλειονεό προσαγορεύουσιν + ὃ παρασάγγης ἔχει δακτύλων χη μυριάδας ἢ" γίνονται πήχεις α β. πόδες α ἢ, σπιϑαμαὶ β ὃ, παλαισταὶ & β, ὀργυιαὶ 7}, ἄκεναν wo, πλέϑρα 0m, πλινHa 0%, στάδια A, μίλια ὃ. Περὶ μέτρων καὶ σταϑμῶν ὀνομασίας. Πᾶν τάλαντον ἰδίας ἔχει μνᾶς E, ἡ δὲ μνᾶ στατῆρας Re, 6 δὲ στατὴρ δραχμάς, ai εἶσιν δλκαί, δ᾽ ἔχει οὖν τὸ τάλαντον μνᾶς μὲν ἕξ, στατῆρας δὲ ‚ap, δραχμὰς δὲ 5. ἡ δὲ δραχμὴ ὀβολοὺς ἔχει ς, ὁ δὲ ὀβολὸς χαλκοῦς n' ἔχει οὖν ἡ δραχμὴ χαλκὸῦς um. Τὸ Ἀττικὸν τάλαντον ἰσοστάσιον μὲν τῷ Πτολεμαικῷ καὶ ᾿ἀντιοχικῷ καὶ ἰσάριϑμον Ev πᾶσι. δυνάμει δὲ τοῦ μὲν Πτολεμαικοῦ κατὰ τὸ νόμισμα τετραπλάσιον, ἐπίτριτον δὲ τοῦ ᾿Αντιοχικοῦ, τῷ δὲ Τυρίῳ ἴσον. ἀναλόγως δὲ τῇ περὶ τὸ τάλαντον εἰρημένῃ διαφορᾷ καὶ τἄλλα παραληφϑήσεται" μνᾶ TE γὰρ μνᾶς καὶ στατὴρ στατῆρος καὶ δραχμὴ δραχμῆς ταὐτὰ διοίσει. ὅσην αἱρεῖ ἐπὶ τοῦτο διαφορᾶν. Antiokheia'da başka bir kereste talantını da bilirim; bunun kendine ait 60 mnası vardır, ama sikke sayısıyla aşağı yukarı altı katıdır. İskenderiye'deki kereste talantının da, önce sözü edilen yerel talanttan beşte bir fazlasıyla ayrıldığı [söylenir].

s442Homeros'taki talant, sonraki Dareios altınına eşit değerdeydi; demek ki altın talant 2 Attika drahmisi, 6 gramma, yani dört dörtte bir çeker.

Drahmiler arasında daha başka farklar da bulunduğu gözümden kaçmıyor: Aigina ve Rodos mnaları Ptolemaios mnasının beş katı, adalı denen mna ise altı katıdır.

Bu yüzden hem ağırlıkta hem sikkede Attika ölçüsünü kullanmak gerekir; çünkü o, değerce ve ağırlıkça İtalya mnasına eşittir. [Attika mnası] 25 statēr, İtalya litrası 24 statērdir; öteki mnalar farklıdır.

Litra 12 unkia, unkia 8 drahmi eder; drahmi 3 gramma, gramma 2 obol eder. Yine gramma üç psemmos, bir acıbakla tanesi de 2 keration eder; böylece litra 96 drahmi olur, bu da 1728 keration eder. Demek ki talant sikke olarak 62½ litra eder; Antiokheia'daki kereste talantı ise 375 litradır.

Fazladan, Romalılara göre dinar da [OCR'da bozuk bir sayıda] parçaya bölünür: 12 parça, 4 nummus, 16 assarion eder; nummus ağırlıkça bir unkia çeker. Assarion ½, ⅓, ¼, ⅙, ⅛, 1/9, 1/10, 1/11, 1/12, 1/16, 1/20, 1/24, 1/36, 1/40, 1/50 ve 1/72'ye bölünür; bu parçaların Roma hesapçıları arasında kendi adları vardır.

s442

Οἶδα δὲ καὶ ξυλικὸν ἐν ᾿ἀντιοχεία τάλαντον ἕτερον, ὃ μνᾶς μὲν ἰδίας ἔχει ξ, ἑξαπλάσιον δὲ σχεδὸν τῷ τοῦ νομίσματος ἀριϑμῶ" τό τε Ev ᾿4λεξανδρεία ξυλικὸν τῷ πέμπτῳ διαφέρειν πρὸς τὸ προειρημένον ἐπιχώριον περιττεῦον. Τὸ δὲ παρ᾽ Ὁμήρῳ τάλαντον ἴσον ἐδύνατο τῷ μετὰ ταῦτα “]αρεικῷ" ἄγει οὖν τὸ χρυσοῦν τάλαντον ’Artıκὰς δραχμὰς δύο, γράμματα 5, τετάρτας δηλαδὴ τέσORDELS. Οὐ λανϑάνει δέ μὲ καὶ τῶν δραχμῶν εἶναι πλείους διαφοράς" τήν τὲ γὰρ Aiyıvalav καὶ τὴν 'Ῥοδίαν μνᾶν τῆς Πτολεμαικῆς εἶναι πενταπλάσιον, ἑξαπλασίαν δὲ τὴν νησιωτικὴν οὕτω προσαγορευομένην. Τῇ οὖν ᾿Αττικῇ πρός τὲ σταϑμὸν καὶ νόμισμα χρηστέον" ἰσοδύναμος γάρ ἐστι καὶ ἰσοστάσιος τῇ ᾽ταλικῇ uvä' στατήρων ἐστὶν χε, ἡ δὲ ᾿Ιταλικὴ λέτρα στατήρων κδ᾽ al δὲ λοιπαὶ μναῖ διάφοροι. Ἢ λίτρα ποιεῖ οὐγγίας ιβ καὶ ἡ οὐγγία δραχμὰς 7, ἡ δὲ δραχμὴ γραμμάτων ἐστὶ τριῶν, τὸ γράμμα ὀβολοὶ β. πάλιν τὸ γράμμα ψεμμῶν τριῶν, ὃ ϑέρμος κερατίων β, ὡς εἶναι τὴν λίτραν δραχμῶν ἂς, ai ποιοῦσι κεράτια aan. γένεται οὖν τὸ τάλαντον λιτρῶν EB L' ἐν νομίσματι" τὸ δὲ ξυλικὸν ἐν ’Avrioyelg τάλαντόν ἐστι λιτρῶν τοε. Ζιαιρεῖται δὲ ἔκ περιουσίας καὶ τὸ δηνάριον κατὰ Ῥωμαίους sis μέρη κασνβ᾽ ἔχει γὰρ μέρη ιβ, νούμμους ὃ, ἀσσάρια 15° ὁ δὲ νοῦμμος οὐγγίαν ἔχει τῷ σταϑμῷ. τὸ ἀσσάριον διαιρεῖται εἴς τὲ (΄ καὶ γ΄ καὶ δ΄ καὶ ς΄ καὶ η΄ καὶ 8'΄ καὶ ι΄ καὶ τα΄ καὶ ıB καὶ ις΄ καὶ κη΄ καὶ κδ΄ καὶ As’ καὶ μ΄ καὶ ν΄ καὶ οβ΄, τὰ δὲ μέρη ταῦτα ἰδίας ὀνομασίας ἔχει παρὰ τοῖς Ρωμαίοις λογισταῖς.

s444Hacim ölçüleri üzerine

Amfora bazılarınca metrētēs diye anılır. İki yarım amforası vardır; bunlara bazıları kados, Romalılar ise urna der. 8 khousu vardır; bunlara congius derler, biz ise khabos deriz. Khous 6 ksestes alır; böylece amfora 48 ksestes olur. Antiokheia metrētēs'i İtalya metrētēs'inin iki katı ile altıda biridir.

Ksestes 2 kotylēye, kotylē 2 oksybaphona, oksybaphon 3 kyathosa, kyathos 4 mystriona (bunlara listrion da derler), mystron ya da listrion da iki kokhliariona bölünür. Ksestes 96 kokhliariona çözülür. Yağ ölçüleri de buna benzer; yalnız kentinarion denen ölçüden başlarlar. Yağ metrētēs'i 16 [birim] alır ve [OCR'da bozuk bir adla] anılır.

Modius iki yarım hekteus, yarım hekteus 4 khoiniks, khoiniks 2 ksestes eder; böylece modius 16 ksestes olur. Kuru şeylerin küçük ölçüleri de sıvılarınkiler gibidir. Ptolemaios medimnos'u Attika medimnos'unun bir buçuk katıdır ve 2 eski artabēden oluşur; çünkü artabē 4½ modius idi, şimdi ise Roma kullanımı yüzünden artabē 3⅓ modius sayılır.

Fenike korosu denen ölçü 30 satondur; saton modiusun [OCR'a göre] altıda biridir. Altı ksesteslik ölçü olan khous, şarapta ağırlıkça 9 [litra] çeker; balınki ise [daha fazladır]; her maddenin ağırlığı farklıdır. Biberin unkiası 50 tane, litrası ise [toplamda bunun on iki katı] eder.

s444

Περὶ μέτρων. ‘© ἀμφορεὺς παρ᾽ ἐνίοις λέγεται μετρητής᾽ ἔχει οὖν ἡμιαμφόρια δύο, ἃ καλοῦσί τινὲς κάδους, Ῥωμαῖοι δὲ οὔρνας" βρόχους δὲ ἔχει δὶ χόας ἡ, οὺς δὴ κογγία λέγουσι. χάβους δὲ ἡμεῖς. 6 δὲ χοῦς χωρεῖ ξέστας 5, ὡς τὸν ἀμφορέα εἶναι ξεστῶν un. 6 δὲ ᾿ἀντιοχικὸς μετρητὴς τοῦ ᾿Ιταλικοῦ ἐστι διπλάσιος καὶ ς΄. Ὁ ἕέστης διαιρεῖται εἰς κοτύλας PB, ἣ κοτύλη εἰς ὀξύβαφα β, τὸ ὀξύβαφον εἰς κυάϑους 7, ὁ κύαϑος εἰς μύστρια ὃ, ἃ δὴ λίστρια ὀνομάξουσιν, ὃ μύστρος ἤτοι τὸ λίστριον eig χοχλιάρια δύο. ὃ ξέστης ἀναλύεται εἷς κοχλιάρια u5, καὶ τὰ ἐλαιρὰ παραπλησίως. πλὴν ὅτι ἀπὸ τοῦ καλουμένου κεντιναρίου τὴν ἀρχὴν ἔχει. ἔστι δὲ ὁ μετρητὴς ἐλαιρὸς δυνατὰ ἔχων ı5, καὶ καλεῖται ὁ uo εκ ταῖς. Ὁ μύδιος ἔχει ἡμιέκτα δύο, τὸ ἡμίεκτον χοίνικας ὃ, ὁ χοῖνιξ ξέστας β, ὡς τὸν μόδιον εἶναι ξέστας 15. καὶ τὰ λεπτὰ δὲ μέτρα τῶν ξηρῶν ὁμοίως τοῖς τῶν ὑγρῶν. 6 Πτολομαικὸς δὲ μέδιμνος ἡμιόλιός ἐστι τοῦ ττικοῦ καὶ συνέστηκεν ἐξ ἀρταβῶν μὲν τῶν παλαιῶν β' ἦν γὰρ ἡ ἀρτάβη μοδίων ὃ (΄, νῦν δὲ διὰ τὴν Ῥωμαικὴν χρῆσιν ἡ ἀρτάβη χρηματίξει γ γ΄. Ὁ κόρος ὃ Φοινικικὸς καλούμενος σάτων ἐστὶ λ, τὸ σάτον μοδίου τὸ ς΄. ὁ χοῦς τὸ δξάξεστον μέτρον τὸ μὲν τοῦ οἴνου σταϑμῷ ἐστιν 4 ϑ. τὸ δὲ τοῦ μέλιτος «τὸ καὶ πάσης ὕλης σταϑμὸς διάφορος. ἡ οὐγγίέα τοῦ πεπέρεος κόχχους ἔχει v, ἡ δὲ λίτρα ὑφ᾽ ἕν 2.

s446Heron'un ölçümleri

Iugerum [OCR'da sayısı bozuk] akaina, 28.800 toprak ayağıdır. Uzunluğu [20] akainadır; her biri 12 [ayak] olan parçalara bölünür ve 240 ayak eder. Genişliği [10] akainadır; 120 ayak eder. Uzunluk genişlikle çarpılırsa 28.800 ayak eder. Akaina 12 ayaktır; bu da 48 avuç eder. Ayak 4 avuç, 16 parmaktır. Uzunluk ölçüsü olan arşın bir buçuk ayaktır; taş arşını da aynı şekilde 1½ ayak, 24 parmaktır.

Genişliğin 24'ünü 24 ile çarparsan 576 parmak eder. Bunu 24 ile çarparsan 13.824 parmak eder; [bu hacim arşını] sıvıdan 48 ksestes, kurudan da 36 İtalya modiusu alır. 36'yı 36 ile çarp; 1296 eder. Bunu on bir kez al; [OCR'da bozuk bir sayı] eder.

Verimli toprak, ekinde ve tarımda herkesin övdüğü, [suyu] tutan kara topraktır. Kara ve verimli topraktan bir toprak ölçüsü için [sayısı bozuk] iugerum ölçülür. Irmağın getirdiği bu topraktan, [sayısı bozuk] yüzde bir için, geometri eşitlik ilkesine göre bir toprak ölçüsü için [sayısı bozuk] iugerum ölçer; alçak ya da derin topraktan bir toprak ölçüsü için [sayısı bozuk] iugerum, kırmızı ya da kızıl topraktan bir toprak ölçüsü için [sayısı bozuk] iugerum, donmuş [sert] topraktan bir toprak ölçüsü için [sayısı bozuk] iugerum, ırmağın kumla örttüğü topraktan bir toprak ölçüsü için [sayısı bozuk] iugerum, taşlık ve kumlu topraktan bir toprak ölçüsü için [sayısı bozuk] iugerum ölçer. Yeni dikilmiş bağdan bir toprak ölçüsü için [sayısı bozuk] iugerum; akarsulu dere yatağından bir toprak ölçüsü için [sayısı bozuk] iugerum; güherçileli topraktan [sayısı bozuk] iugerum bir baş [ölçü]; ot biçilen çayırdan [sayısı bozuk] iugerum bir baş [ölçü]. Iugerum 133⅓ arşındır.

s446

ἭΡρωνος μετρικά. ar ER D , = ae - ὭΣ. Τὸ ἰούγερον ἔχει ἀκαίνας 6, γεϊκῶν ποδῶν βὺ μήκους γὰρ ἔχεν ἀκαίνας κὃ, διαιρεῖται δὲ εἰς % μέρη 30 ἀνὰ ιβ' γίνονται πόδες ou‘ πλάτους δὲ ἔχει δώδεχα ἀκαίνας" γίνονται πόδες 0%. ἐὰν δὲ τὸ μῆκος ἐπὶ τὸ πλάτος, γίνονται πόδες ß ma. ἡ ἄκαινα πόδας ἔχει ιβ᾽ γίνονται παλαισταὶ μη. ὃ ποὺς ἔχει παλαιστὰς ὃ, δακτύλους 15. ὁ πῆχυς 6 εὐθυμετρικὸς ἔχει πόδα ἕνα L ὁ πῆχυς ὁ λιϑικὸς ἔχει ὁμοίως πόδα a L’, δακτύλους χὸ. ἐὰν τὸ πλάτος τοὺς κὃ ἐπὶ τοὺς nd, γίνονται δάχτυλοι φοΞξ᾽ τούτους ἐπὶ τὸ wis‘ γίνονται ἀγελαῖον δάκτυλοι ἃ γωκδ, ξέσται ὑγροὶ um, ξηροὺς δὲ χωρεῖ μοδίους ᾿Ιταλικοὺς As’ ἐπὶ As γίνονται More’ καὶ ταῦτα πολυπλασίασον ἑνδεκάκις᾽ γίνονται ἃ γυοε. Ἔστι δὲ ἡ λιπαρὰ γῆ ἐν σπόρου καὶ γεωμένων ἡ μελάγγεως γῆ ἡ παρὰ πᾶσιν ἐπαινουμένη, οἵα στέγει beröv' ταύτῃ μετρεῖται ἰούγερα 9 γεϊχὸν ἕν τῆς μελαγγέου καὶ λιπαρᾶς" καὶ τῆς ποταμοχόον ταύτης μιᾶς ἑκατοστῆς ἡ γεωμετρία ἐν ἰσότητι μετρεῖ ἰούγερα 0 γεϊκὸν ἕν, τῆς δὲ ὑπογέου ἤτοι βαϑυγέου μετρεῖ ἰούγερα οχξδ γεϊχὸν ἕν, τῆς δὲ ἐρυϑρᾶς ἤτοι κοχκίνου μετρεῖ ἰούγερα ροχξ γεϊκὸν Ev, τῆς δὲ παγάδος μετρεῖ ἰούγερα ολγ yeinov ἕν, τὴν δὲ ὑπὸ ποταμοῦ ἐπιψαμμιξομένην μετρεῖ ἰούγερα on γεϊχὸν Ev, τὴν δέ γὲ τραχεῖαν καὶ ἀμμώδη μετρεῖ ἰούγερα ὅν γεϊκὸν ἕν. ἄμπελον νεοκέντητον μετρεῖ ἰούγερα ο γεϊκὸν ἕν" ἔρρουν ἔρρειϑρον μετρεῖ ἰούγερα PB γεϊκὸν ἕν᾽ ἐννιτρόγεων μετρεῖ ἰούγερὰ 9 κεφαλὴ μία χορτοκοπίου ἰούγερα ρκ8 κεφαλὴ μία. τὸ ἰούγερον ἔχει πήχεις 917 γ΄. Biri ötekinin alanının üç katı olacak şekilde iki dörtgen alan bulmak. Şöyle yaparım: 3'ün küpünü alırım; 27 eder. Bunu iki kez alırım; 54 eder. Şimdi bundan bir birim çıkar; geriye 53 kalır. Demek ki [birinci alanın] bir kenarı 53 ayak, öteki kenarı 54 ayak olsun. Öteki alan için de şöyle: 53 ile 54'ü topla; 107 ayak eder. Bunu 3 ile çarp, [321 eder; bundan 3'ü çıkar]; geriye 318 ayak kalır. Demek ki ikinci alanın bir kenarı 318 ayak, öteki kenarı 3 ayak olsun. Alanlardan biri 954 ayak, öteki 2862 ayak eder.

s448Çevresi bir başka alanın çevresine eşit, alanı ise onunkinin dört katı olan bir alan bulmak. Şöyle yaparım: 4'ün küpünü alırım; 64 ayak eder. Bir birim çıkarırım; geriye 63 ayak kalır. İki alanın her birinde iki komşu kenarın toplamı bu kadardır. Şimdi kenarları birbirinden ayırmak. Şöyle yaparım: 4'ü al, bir birim çıkar; geriye 3 kalır. Demek ki bir kenar 3 ayaktır; öteki kenar şöyle bulunur: 63'ten 3'ü çıkar; geriye 60 ayak kalır. Öteki alan için de şöyle yap: 4'ü kendisiyle çarp; 16 ayak eder. Bundan bir birim çıkar; geriye 15 ayak kalır. Birinci kenar bu kadar, 15 ayak olsun. Öteki kenar şöyle bulunur: 63'ten 15'i çıkar; geriye 48 ayak kalır. Öteki kenar

s448

Εὑρεῖν δύο χωρία τετράγωνα, ὅπως τὸ τοῦ πρώτου sv ἐμβαδὸν τοῦ τοῦ δευτέρου ἐμβαδοῦ ἔσται τριπλάσιον. ποιῶ οὕτως" τὰ Y κύβιδον᾽ γίνονται x ταῦτα δίς" γίνονται νδ. νῦν doov μονάδα & λοιπὸν γένονται v7. ἔστω οὖν ἡ μὲν μία πλευρὰ ποδῶν vy, ἡ δὲ ἑτέρα πλευρὰ ποδῶν νδ. καὶ τοῦ ἄλλου χωρίου οὕτως" ϑὲς ὁμοῦ τὰ νγ καὶ τὰ νδ΄ γίνονται πόδες 08° ταῦτα ποίει ἐπὶ τὰ γ... λοιπὸν γίνονται πόδες τιη. ἔστω οὖν ἡ τοῦ προτέρου πλευρὰ ποδῶν Tin, ἡ δὲ ἑτέρα πλευρὰ ποδῶν γ᾽ τὰ δὲ ἐμβαδὰ τοῦ ἑνὸς γίνεται ποδῶν vd καὶ τοῦ ἄλλου ποδῶν βωξβ. Εὑρεῖν χωρίον χωρίου τῇ περιμέτρῳ ἴσον. τὸ δὲ ἐμβαδὸν τοῦ le τετραπλάσιον. ποιῶ οὕτως" τὰ ὃ κύβισον ἐφ᾽ ξαυτά" γίνονται πόδες Ed: ρον μονάδα a λοιπὸν γίνονται πόδες ξγ᾽ τοσούτου ἑκάστη τῶν περιμέτρων τῶν β παραλλήλων πλευρῶν. διαστεῖλαι οὖν τὰς πλευράς. ποιῶ οὕτως" ϑὲς τὰ δ᾽ ἄρον μονάδα α΄ λοιπὸν γ᾽ ἡ μία οὖν πλευρὰ ποδῶν γ. ἡ δὲ ἑτέρα πλευρὰ οὕτως" τῶν Ey ἄρον τὰ γ᾽ λοιπὸν μένουσι πόδες ἕξ. τοῦ δὲ ἑτέρου χωρίου ποίξι οὕτως" τὰ ὃ ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται πόδες τξς᾿ ἀπὸ τούτων ἄρον μονάδα α᾿ λοιπὸν γίνονται πόδες LE‘ τοσούτων ἔστω ἣ πρώτη πλευρά, ποδῶν ie. ἡ δὲ ἑτέρα πλευρὰ οὕτως" ἄρον τὰ ie τῶν ἕγ᾽ λοιπὸν γίνονται πόδες μη ἔστω ἡ ἄλλη

s450 48 ayak olsun. Alanlardan biri 180 ayak, öteki 720 ayak eder.

Alanı çevresiyle birlikte 896 ayak olan bir kare alan verilsin; alanı çevreden ayırmak. Şöyle yaparım: genel kural olarak 4 birim al; bunun yarısı 2 ayaktır. Bunu kendisiyle çarp; 4 ayak eder. Şimdi bunu 896 ile topla; hepsi birlikte 900 ayak eder. Bunun karekökü 30 ayaktır. 30'dan [4'ün] yarısını, yani 2 ayağı çıkar; geriye 28 ayak kalır. Demek ki alan 784 ayak, çevre 112 ayak olsun. Şimdi hepsini topla; 896 ayak eder. Alanla çevrenin toplamı bu kadar, 896 ayak olsun.

Çevresi 50 ayak olan bir dik üçgen verilsin; kenarlarını birbirinden ayırmak. Pythagoras yöntemine göre şöyle yaparım: Pythagoras'ın bulduğu ilk dik üçgen 3, 4, 5 olduğuna göre, üç ortak say: birincisi 3 ayak, ikincisi 4 ayak, üçüncüsü 5 ayak [paylı] olsun; hepsinin ortak toplamı da 50 ayak olsun. Böylece birincisine 12½ ayak, ikincisine 16⅔ ayak, üçüncüsüne 20 ile ½ ve ⅓ ayak düşer. Hepsi birlikte 50 ayak eder; bu da üçgenin çevresidir.

s450

πλευρὰ ποδῶν um‘ τὸ δὲ ἐμβαδὸν τοῦ ἑνὸς ποδῶν x καὶ τοῦ ἄλλου ποδῶν on. Χωρίον τετράγωνον ἔχον τὸ ἐμβαδὸν μετὰ τῆς περιμέτρου ποδῶν was’ διαχωρίσαι τὸ ἐμβαδὸν ἀπὸ τῆς περιμέτρου. ποιῶ οὕτως" ἔχϑου καϑολικῶς μονάδας δ' ὧν (9! γίνεται πόδες β. ταῦτα ποίησον ἐφ᾽ ἑαυτά" γένονται πόδες ὃ. σύνϑες ἄρτι μετὰ τῶν Das‘ ὁμοῦ γίνονται πόδες Y ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται ποδῶν A. καὶ ἀπὸ τῶν ὃ ὕφειλον τὸ {΄" γίνονται πόδὲς β᾽ λοιπὸν γίνονται πόδες κη. τὸ οὖν ἐμβαδόν ἐστιν ποδῶν ψπὸ, καὶ ἡ περίμετρος ἔστω ποδῶν ριβ᾽ ὁμοῦ σύνϑες ἄρτι τὰ πάντα γένονται πόδες απ τοῦούτων ἔστω τὸ ἐμβαδὸν μετὰ τῆς περιμέτρου, ποδῶν 80S. Τρίγωνον ὀρϑογώνιον, οὗ ἔστω ἡ περίμετρος ποδῶν ν᾿ διαχωρίσαι τὰς πλευρὰς ἀπ’ ἀλλήλων. ποιῶ οὕτως κατὰ τὴν Πυϑαγορικὴν μέϑοδον᾽ ἐπεί ἐστι τὸ παρὰ Πυϑαγόρου πρῶτὸν τρίγωνον ὀρϑογώνιον ηὕρημένον τὸ γ΄ δ' ε΄, ποίει κοινωνοὺς τοὺς γ᾽ 6 πρῶτος ποδῶν γ. ὁ δεύτερος ποδῶν ὃ, ὁ γ΄ ποδῶν €, κοινὰ δὲ αὐτοῖς τὰ πάντα ἔστω ποδῶν ν. ἔστω οὖν τῷ μὲν πρώτῳ ποδῶν ιβ L, τῷ δὲ δευτέρῳ ποδῶν ı5 β, τῷ δὲ τρίτῳ ποδῶν καὶ L' γ΄ ὁμοῦ ἔστω τὰ πάντα ποδῶν v, ὅ ἐστι περίμετρος τοῦ τριγώνου. Alanı 5 ayak olan bir dik üçgenin kenarlarını bulmak. Şöyle yaparım: 5'i, kenarı 6 olan bir kare sayıyla çarpılınca bir dik üçgenin alanını verecek şekilde hangi sayıyla çarpmak gerektiğine bak. 36 ile çarpılınca 180 ayak eder; bu da dikmesi 9 ayak, tabanı 40 ayak, hipotenüsü 41 ayak olan bir dik üçgenin alanıdır. 180, 5'e bölününce 36 eder; [bunun] uzunluğu, [yani kökü] 6'dır. 9'un altıda birini al; 1½ ayak eder. 40'ın altıda birini al; taban 6⅔ ayak eder. 41'in altıda birini al; hipotenüs 6 ile ½ ve ⅓ ayak eder. Demek ki alan 5 ayaktır.

s452Dikmesi 12 ayak, tabanı 16 ayak, hipotenüsü 20 ayak olan bir dik üçgen verilsin; alanı 96 ayak eder. Bunu, her birine dik üçgenler hâlinde 6'şar ayak düşecek şekilde adamlara paylaştırmak. Şöyle yaparım: 96'yı 6'ya böl; 16 ayak eder. Bunun karekökü 4 ayaktır. Şimdi dikmenin dörtte birini alırım, 3 ayak eder; tabanın dörtte birini alırım, 4 ayak eder; hipotenüsün dörtte birini alırım, 5 ayak eder. Böylece dikmesi 3 ayak, tabanı 4 ayak, hipotenüsü 5 ayak, alanı 6 ayak olan 16 üçgen olur.

Dikmesi 12 ayak olan bir dik üçgen verilsin [alanı 96]; tabanını ve hipotenüsünü bulmak. Şöyle yaparım: dikmenin 12'sine onun üçte birini eklerim; [bu] 4 ayak eder, hepsi birlikte 16 ayak eder. Taban bu kadar, 16 ayak olsun. Yine tabana onun dörtte birini eklerim; [bu] 4 ayak eder, hepsi birlikte 20 ayak eder. Hipotenüs 20 ayak olsun. Alan da 96 ayak olsun.

s452

Τριγώνου ὀρϑογωνίου τὸ ἐμβαδὸν ποδῶν ε΄ εὑρεῖν τὰς πλευράς. ποιῶ οὕτως" σκέψαι τὰ ε ἐπί τινα ἀριϑ5 μὸν τετράγωνον ἔχοντα 5, ἵνα πολυπλασιασϑέντα τριγώνου ὀρϑογωνίου τὸ ἐμβαδὸν ποιήσῃ. πολυπλασιἀασϑέντα δὲ ἐπὶ τὸν Ag γίνονται πόδες or, καὶ ἔσται τριγώνου ὀρϑογωνίου τὸ ἐμβαδόν, οὗ ἐστιν ἡ κάϑετος ποδῶν ὃ. ἡ δὲ βάσις ποδῶν u, ἡ δὲ ὑποτείνουσα ποδῶν μα. καὶ τὰ om πον παρὰ τὸν €, καὶ ἃς ἐστιν, μήκει δὲ ἕξ. λαβὲ τὸ ς΄ τῶν ὦ»... τουτέστι τῶν 9 γίνεται ποὺς ἃ {΄" καὶ τῶν ji τὸ ς΄ γίνεται ποδῶν β ἡ βάσις" καὶ τῶν μὰ τὸ ς΄" γίνεται ποδῶν ξ { γ΄ ὑποτείνουσα. τὸ οὖν ἐμβαδὸν ποδῶν εξ. Τρίγωνον ὀρϑογώνιον, οὗ ἡ κάϑετος ποδῶν ιβ, ἡ δὲ βάσις ποδῶν τξ, ἡ δὲ ὑποτείνουσα ποδῶν κ᾿ γίνεται τὸ ἐμβαδὸν ποδῶν gs. ταῦτα μερίσαι εἰς ἄνδρας 15 ἑκάστῳ πόδας ς ἐν ὀρϑογωνίοις τριγώνοις. ποιῶ οὕτως" μέρισον τὸν ἃς εἰς 5’ γίνονται πόδες 15° ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται ποδῶν ὃ. ἄρτι λαμβάνω τῆς καϑέτου τὸ δ'᾽ γίνονται πόδες γ᾽ καὶ τῆς βάσεως τὸ δ΄" γίνονται πόδες δ΄ καὶ τῆς ὑποτεινούσης τὸ δ΄" γίνονται πόδες ξ΄ καὶ ἔσται τξ τρίγωνα ἔχοντα τὴν μὲν κάϑετον ποδῶν γ. τὴν δὲ βάσιν ποδῶν ὃ, τὴν δὲ ὑποτείνουσαν ποδῶν €, τὸ δὲ ἐμβαδὸν ποδῶν ς. Τρίγωνον am, οὗ ἡ κάϑετος ποδῶν ıB [τὸ ἐμβαδὸν gs]' εὑρεῖν αὐτοῦ τὴν βάσιν καὶ τὴν ὑποτείvovoav. ποιῶ οὕτως" ROTOR τοῖς ιβ τῆς καϑέτου τὸ = γίνονται πόδες δ΄ ὁμοῦ γένονται πόδες ı5' τοσούτων ἔστω ἡ βάσις, ποδῶν ı5. πάλιν προστυϑῶ τῆς βάσεως τὸ δ΄" γίνονται πόδες δ' ὁμοῦ γένονται πόδες κ᾽ ἔστω 7 ὑποτείνουσα ποδῶν #. τὸ ἐμβαδὸν ἔστω ποδῶν ἂς. Bir dik üçgenin tabanı 24 ayak olarak verilmişse ve dikmesini ve hipotenüsünü arıyorsak, şöyle yaparım: tabanın dörtte birini çıkar; [bu] 6 ayak eder, geriye 18 ayak kalır. Dikme 18 ayak olsun. Yine tabanın dörtte birini al, 6 ayak eder; bunu tabana ekle, hepsi birlikte 30 ayak eder. Hipotenüs 30 ayak olsun. Alan 216 ayaktır. Tabanı ve dikmeyi hipotenüsten bulmak istersen şöyle yap: hipotenüs 30 ayaksa, 30'un beşte birini çıkar; [bu] 6 eder, geriye 24 ayak kalır. Taban 24 ayak olsun. Yine tabanın 24 ayağından dörtte birini çıkar; [bu] 6 ayak eder, geriye 18 ayak kalır. Dikme 18 ayak olsun. Alan da 216 ayaktır.

s454Bir dik üçgenin alanı çevresiyle birlikte 280 ayak olsun; kenarları ayırıp alanı bulmak. Şöyle yaparım: her zaman [verilen sayıyı] tamamlayan [çarpan] sayıları ara. 280'i şunlar tamamlar: 2 kere 140, 4 kere 70, 5 kere 56, 7 kere 40, 8 kere 35, 10 kere 28, 14 kere 20. 8 ile 35'in verilen şartı sağlayacağını gördüm. 280'in sekizde biri 35 ayaktır. Her durumda 8'den iki çıkar; geriye 6 ayak kalır. 35 ile 6 birlikte 41 ayak eder. Bunu kendisiyle çarp; 1681 ayak eder. 35'i 6 ile çarp; 210 ayak eder. Bunu her zaman 8 ile çarp; 1680 ayak eder. Bunu 1681'den çıkar; geriye 1 kalır; bunun karekökü 1'dir. Şimdi 41'i al ve bir birim çıkar; geriye 40 kalır. Bunun yarısı 20'dir; bu dikmedir, 20 ayak. Yine 41'i al ve 1 ekle; 42 ayak eder. Bunun yarısı 21 ayaktır; taban 21 ayak olsun. 35'i al ve 6'yı çıkar; geriye 29 ayak kalır [bu, hipotenüstür]. Şimdi dikmeyi tabanla çarp; bunun yarısı 210 ayaktır. Üç kenarın çevresi de 70 ayaktır. Alanla birlikte topla; 280 ayak eder.

Bir dik üçgenin alanı çevresiyle birlikte 270 ayak olsun; kenarları ve alanı birbirinden ayırmak. Şöyle yaparım: 40'ta [yaptığımız] gibi, her zaman tamamlayan sayıları ara. 270'i şunlar tamamlar: 2 kere 135, 3 kere 90, 5 kere 54, 6 kere 45, 9 kere 30, 10 kere 27. 6 ile 45'in istenen şartı sağlayacağını [gördüm]. 270'in altıda biri 45 ayaktır. Her durumda 6'dan iki çıkar; geriye 4 kalır. 45 ile 4'ü topla; 49 eder. Bunu kendisiyle çarpacağız; 2401 ayak eder. 45'i 4 ile çarp; 180 ayak eder. Bunu her durumda 8 ile çarp; 1440 ayak eder. Bunu 2401'den çıkar; geriye 961 kalır; bunun karekökü 31 ayaktır. Şimdi 49'u al ve 31'i çıkar; 18 ayak eder. Bunun yarısı 9 ayaktır; dikme 9 ayak olsun. 49 ile 31'i topla; hepsi birlikte 80 ayak eder. Bunun yarısı 40'tır; taban 40 ayak olsun. 45'i al ve 4'ü çıkar; geriye 41 ayak kalır; hipotenüs 41 ayak olsun. Alan da 180 ayaktır. Şimdi üç kenarla alanı topla; 270 ayak eder.

s454

᾽Εὰν δὲ τριγώνου ὀρϑογωνίου δοϑείσης τῆς βάσεως ποδῶν κὃ ξητοῦμεν τὴν κάϑετον καὶ τὴν ὑποτείνουσαν, ποιῶ οὕτως" ὕφειλον τῆς βάσεως τὸ δ΄" γίνονται πόδὲς ς΄ λοιπὸν μένουσι πόδες τη ἔστω ἡ κάϑετος ποδῶν m. πάλιν πρόδσϑες τῆς βάσεως τὸ δ΄" γίνονται πόδες 5° ὁμοῦ πρόσϑες τῇ βάσει" γίνονται πόδες 1' ἔστω ἡ ὑποτείνονσα ποδῶν A. τὸ ἐμβαδὸν ποδῶν σις. ἐὰν δὲ ϑέλῃς ἀπὸ τῆς ÖropekuN εὑρεῖν τὴν βάσιν καὶ τὴν κάϑετον, ποίει ns ἐάν ἐστιν ἡ ὑποτείνουσα ποδῶν A, ὕφειλον τὸ ε΄ μέρος τῶν a γίνονται 5° λοιπὸν μένουσι, πόδες rd ἔστω ἡ βάσις ποδῶν κὃ. πάλιν ἀπὸ τῶν χὃ ποδῶν τῆς βάσεως ὕφειλον τὸ δ΄" γένονται πόδες 5’ λοιπὸν μένουσι πόδες τῇ ἔστω ἡ καϑτος ποδῶν ım. τὸ δὲ ἐμβαδὸν ποδῶν σι. Τριγώνου ὀρϑογωνίου τὸ ἐμβαδὸν μετὰ τῆς περιμέτρου ποδῶν or’ ἀποδιαστεῖλαι τὰς πλευρὰς καὶ εὑρεῖν τὸ ἐμβαδόν. ποιῶ οὕτως" ἀεὶ ξήτει τοὺς ἀπαρτίξοντας ἀριϑμούς" ἀπαρτίξει δὲ τὸν om ὃ δὶς τὸν om, ὁ δ' τὸν 0, ὃ ε΄ τὸν v5, 6 ζ΄ τὸν u, ὃ η΄ τὸν As, 6 ι΄ τὸν χη. ὁ ιδ΄ τὸν x. ἐσκεψάμην, ὅτι ὃ ἡ καὶ λὲ ποιήσουσι τὸ δοϑὲν ἐπίταγμα. τῶν δπ τὸ η΄" γίνονται πόδες As. διὰ παντὸς λάμβανε δυάδα τῶν ἢ" λοιπὸν μένουσιν 5 πόδες. τὰ οὖν As καὶ τὰ 5 ὁμοῦ γένονται πόδες μα. ταῦτα ποίει ἐφ’ ἑαυτά" γίνονταν πόδες ἄχπα. τὰ he ἐπὶ τὰ ς᾽ γίνονται πόδες or’ ταῦτα ποίει ἀεὶ ἐπὶ τὰ ἢ" γίνονται πόδες ἀχπ. ταῦτα ἄρον ἀπὸ τῶν αχπα᾿ λοιπὸν μένει a’ ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται α. ἄρτι ϑὲς τὰ μα καὶ ρον μονάδα α΄ λοιπὸν μ᾽ ὧν { γίνεται χ᾽ τοῦτό ἐστιν ἡ χάϑετος, ποδῶν %. καὶ ϑὲς πάλιν τὰ μα καὶ πρόσϑες a’ γίνονται πόδες μβ' ὧν (’ γίνεται πόδες κα᾿ ἔστω ἡ βάσις ποδῶν

s456

κα. καὶ ϑὲς τὰ As καὶ ὧρον τὰ 5° λοιπὸν μένουσι πόδες κϑ. ἄρτι ϑὲς κάτὴν ϑετον ἐπὶ τὴν βάσιν" ὧν (΄ γίνεται πόδες δι᾽ καὶ αἱ τρεῖς πλευραὶ περιμετρούμεναι ἔχουσι πόδας 0° ὁμοῦ σύνϑες μετὰ τοῦ ἐμβαδοῦ" γίνονται πόδες On. Τριγώνου ὀρϑογωνίου τὸ ἐμβαδὸν μετὰ τῆς περιμέτρου ποδῶν δο᾽ ἀποδιαστεῖλαι τὰς πλευρὰς καὶ τὸ ἐμβαδόν. ποιῶ οὕτως" ἀεὶ ξήτει τοὺς ἀπαρτίξοντας UNO, ὡς καὶ ἐπὶ τοῦ μ΄ ae τ: τὸν 60 ὃ δὶς τὸν gie, ὁ γ' τὸν 0, ὃ ε΄ τὸν vo, ὁ ς΄ τὸν μὲ, ὃ 9’ τὸν A, ὃ 1’ τὸν κξ. ΘΝ ὅτι ξ καὶ μὲ ποιήσει τὸ ἐπιταχϑέν. τὸ ς΄ τῶν σο᾽ γίνονται μὲ πόδες. διὰ παντὸς λάμβανε δυάδα τῶν 5° λοιπὸν ὃ. τὰ μὲ καὶ τὰ ὃ ὁμοῦ σύνϑες" γίνονται μϑ. ταῦτα ποιήσομεν ἐφ᾽ ἕαυτά" γίνονται πόδες βυα᾽ καὶ τὰ we ποίησον ἐπὶ τὰ δ᾽ γίνονται πόδες on. ταῦτα διὰ παντὸς ποίει ἐπὶ τὰ ἢ" γίνονται πόδες ‚Fon. ἄρον αὐτὰ ἀπὸ τῶν ‚Bva' λοιπὸν μένουσιν Mia‘ ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται ποδῶν λα. ἄρτι ϑὲς τὰ us καὶ ρον τὰ λα" γένονται πόδες τὴ ὧν L γίνεται πόδες 9 ἔστω ἡ κάϑετος ποδῶν ὃ. καὶ ϑὲς τὰ ud καὶ τὰ λα: ὁμοῦ π γίνονται πόδες. ὧν [ς γίνεται u‘ ἔστω ἡ βάσις ποδῶν u. καὶ ϑὲς τὰ μὲ καὶ ἄρον τὰ δ᾽ λοιπὸν μένουσι πόδες μα΄ ἔστω ἡ ὑποτείνουσα ποδῶν μα. τὸ δὲ ἐμβαδὸν ποδῶν ρπ. ἄρτι σύνϑες ὁμοῦ τὰς γ πλευρὰς καὶ τὸ ἐμβαδόν" γίνονται πόδες 00. Bir dik üçgenin alanı çevresiyle birlikte 100 ayak olsun; kenarları ve alanı birbirinden ayırmak. Şöyle yap: tamamlayan sayıya bak. 5 ile 20'nin istenen şartı sağlayacağını gördüm. 100'ün beşte biri 20 ayaktır. Her durumda 5'ten iki çıkar; geriye 3 kalır. 3 ile 20'yi topla; 23 ayak eder. Bunu kendisiyle çarp; 529 eder. 20'yi 3 ile çarp; 60 ayak eder. Bunu her durumda 8 ile çarp; 480 ayak eder. Bunu 529'dan çıkar; geriye 49 ayak kalır; bunun karekökü 7 ayaktır. [23'ten 7'yi çıkar;] geriye 16 kalır. Bunun yarısı 8'dir; dikme 8 ayak olsun. Yine 23'ü al ve 7'yi ekle; hepsi birlikte 30 ayak eder. Bunun yarısı 15'tir; taban 15 ayak olsun. 20'yi al ve 3'ü çıkar; geriye 17 ayak kalır; hipotenüs 17 ayak olsun. Alan da 60 ayaktır. Üç kenarla alanı topla; 100 ayak eder.

s458Bir dik üçgenin alanı çevresiyle birlikte 90 ayak olsun; kenarları ve alanı birbirinden ayırmak. Şöyle yaparım: 5 ile 18'in istenen şartı sağlayacağını gördüm. Şöyle: 90'ın beşte biri 18 ayaktır. Her durumda 5'ten iki çıkar; geriye 3 kalır. 18 ile 3'ü topla; 21 ayak eder. Bunu [kendisiyle] çarp; 441 ayak eder. [18'i 3 ile çarp; 54 ayak eder.] Bunu her zaman 8 ile çarp; 432 ayak eder. Bunu 441'den çıkar; geriye 9 kalır; bunun karekökü 3 ayaktır. 21'i al ve 3'ü çıkar; geriye 18 kalır. Bunun yarısı 9 ayaktır; dikme 9 ayak olsun. Yine 21'i al ve 3'ü ekle; hepsi birlikte 24 ayak eder. Bunun yarısı 12'dir; taban 12 ayak olsun. Yine 18'i al ve 3'ü çıkar; geriye 15 kalır; hipotenüs 15 ayak olsun. Alan da 54 ayaktır. Üç kenarla alanı topla; 90 ayak eder.

s458

Τριγώνου ὀρϑογωνίου τὸ ἐμβαδὸν μετὰ τῆς περιμέτρου ποδῶν ο᾽ ἀποδιαστεῖλαι τὸς πλευρὰς καὶ τὸ ἐμβαδόν. ποίει οὕτως" σκέπτου τὸν ἀπαρτίζοντα ἀριϑμόν" ἐσκεψάμην, ὅτι 6 ε καὶ ὃ κ τὸ ἐπιταχϑὲν ποιήσουσιν. τὸ ε΄ τῶν ρ᾽ γίνονται πόδες χ. διὰ παντὸς λάμβανε δυάδα τῶν ε' λοιπὸν μένουσι γ. τὰ οὖν γ καὶ τὰ % σύνϑες" γίνονται πόδες χγ᾽ ταῦτα ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται φκϑ. καὶ τὰ κὶ ποίησον ἐπὶ τὰ γ᾽ γίνονται πόδες ξ᾽ ταῦτα διὰ παντὸς ἐπὶ τὰ 7° γίνονται πόδες ὑπ. ἄρον ἀπὸ τῶν pad" λοιπὸν μένουσι πόδες ud" ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται ποδῶν ξ. λοιπὸν μένουσι τς. ὧν (΄ γίνεται ἢ" ἔστω ἡ κάϑετος ποδῶν ἡ. ϑὲς πάλιν τὰ Ἂγ καὶ πρόσϑες τὰ ξ᾽ ὁμοῦ γίνονται πόδες Δ. ὧν L’ γίνεται τε" ἔστω ἡ βάσις ποδῶν τε. καὶ Dig τὰ Ὁ καὶ ἄρον τὰ γ᾽ λοιπὸν μένουσι πόδες ιξ᾽ ἔστω ἡ ὑποτείνουσα ποδῶν ιξ. τὸ δὲ ἐμβαδὸν ποδῶν ξ, ὁμοῦ σύνϑες τὰς y πλευρὰς καὶ τὸ ἐμβαδόν᾽ γίνονται πόδες 0. Τριγώνου ὀρϑογωνίου τὸ ἐμβαδὸν μετὰ τῆς περιμέτρου ποδῶν ς᾽ ἀποδιαστεῖλαι τὰς πλευρὰς καὶ τὸ ἐμβαδόν. ποιῶ οὕτως" ἐσκεψάμην., ὅτι 6 ε καὶ ὃ τῇ ποιήσει τὸ ἐπιταχϑέν, οὕτως᾽ τὸ ε΄ τῶν κ᾽ γίνονται πόδες τη. διὰ παντὸς λάμβανε δυάδα τῶν ξ᾽ μένουσι γ}) σύνϑες τὰ τὴ καὶ τὰ γ᾽ γίνονται πόδες κα. ταῦτα ἐπὶ τὰ 7° γίνονται πόδες νδ᾽ ταῦτα πάντοτε ποίει ἐπὶ τὰ 7° γίνονται πόδες υλβ. ταῦτα ἄρον ἀπὸ τῶν vun‘ λοιπὸν ϑ' ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται ποδῶν 7. ϑὲς τὰ κα καὶ ἄρον τὰ γ' λοιπὸν νη ὧν ( γίνεται πόδες 8᾽ ἔστω ἡ κάϑετος ποδῶν ὃ. καὶ ϑὲς πάλιν τὰ κα καὶ πρόσϑες τὰ γ᾽ ὁμοῦ γίνονται πόδες nö‘ ὧν (! γίνεται ιβ' ἔστω ἡ βάσις ποδῶν ιβ. καὶ ϑὲς πάλιν τὰ τῇ καὶ ρον τὰ γ᾽ λοιπὸν 15° ἔστω ἡ ὑποτείνουσα ποδῶν τε. τὸ δὲ ἐμβαδὸν ποδῶν vo. ὁμοῦ σύνϑες τὰς 7 πλευρὰς καὶ τὸ ἐμβαδόν" γίνονται πόδες α. Verilen bir üçgenin içine çizilen kareyi bulmak. Şöyle yaparım: [üçgenin] dikmesi 21 ayak, tabanı 28 ayak, hipotenüsü 35 ayak olsun ve içine bir kare çizilsin; bu karenin kenarlarını bulmak. Şöyle yaparım: tabanı dikmeyle, yani 21'i 28 ile çarparım; 588 ayak eder. Tabanla dikmeyi de topla; hepsi birlikte 49 ayak eder. Şimdi 588'i 49'a bölerim; 12 ayak eder. [Karenin] her kenarı 12 ayak olacaktır.

s460Alanı 100 ayak olan bir kare verilsin; bunun kenarlarını bulacağız. Şöyle yaparım: 100'ün karekökünü alırım, 10 ayak eder; karenin kenarı bu olsun.

Uzunluğu 8 ayak, alanı 40 ayak olan bir dikdörtgen verilsin; bunun [öteki] kenarını bulduk: 40'ın sekizde birini alırım, 5 ayak eder; kenar 5 ayak olacaktır.

Her kenarı 4 ayak olan bir kare verilsin ve içine bir daire çizilsin; bu dairenin çapını bulmak. Dairenin çapı, karenin kenarı kadar bulunacaktır.

Her kenarı 4 ayak olan bir kare verilsin ve çevresine bir daire çizilsin; bu dairenin çapını bulmak. Şöyle yaparım: [kenarları kendileriyle] çarpıp [toplarım]; 32 eder. Bunun karekökünü alırım; 5 ayak ile [OCR'da bozuk aktarılmış] kesirler eder. Dairenin çapı bu kadar olsun.

s460

Ἐν τῷ δοϑέντι τριγώνῳ εὑρεῖν τὸ ἐγγραφόμενον τετράγωνον. ποιῶ οὕτως" ἐὰν ἔχῃ τὴν κάϑετον ποδῶν χα καὶ τὴν βάσιν ποδῶν κη καὶ τὴν ὑποτείνουσαν ποδῶν As, καὶ ἐγγεγράφϑω τετράγωνον, εὑρεῖν αὐτοῦ τὰς πλευράς. ποιῶ οὕτως" τὴν βάσιν ἐπὶ τὴν κάϑετον 5 πολυπλασιάξω, τὰ κα ἐπὶ τὰ an‘ γίνονται πόδες pay‘ καὶ σύνϑες βάσιν καὶ κάϑετον" ὁμοῦ γένονταν πόδες ud. ἄρτι μερίξω τῶν Hrn τὸ ud" γίνονται πόδες ιβ᾽ ἔσται ἑκάστη πλευρὰ ποδῶν ιβ. Ἔστω τετράγωνον καὶ ἐχέτω τὸ ἐμβαδὸν ποδῶν ρ᾽ 10 τούτου τὰς πλευρὰς εὑρήσομεν. ποιῶ οὕτως" λαμβάνω τῶν 9 πλευρὰν τετραγωνικὴν ποδῶν τ΄ ἔστω ἡ πλευρὰ τοῦ τετραγώνου. Ἔστω ἕτερόμηκες καὶ ἐχέτω τὸ μῆκος ποδῶν 7, τὸ δὲ ἐμβαδὸν ποδῶν u‘ τούτου πλευρὰν εὕρομεν. λαμ- τὸ βάνω τῶν u τὸ η΄" γίνονται πόδες € ἔσται τὸ πλευρὸν ποδῶν ε. i Ἔστω τετράγωνον καὶ ἐχέτω ἑκάστην πλευρὰν ἀνὰ ποδῶν ὃ. καὶ ἐγγεγράφϑω κύκλος" εὑρεῖν αὐτοῦ τὴν διάμετρον. εὑρεϑήσεται ἡ διάμετρος τοῦ κύκλου, ὅση 5 ἐστὶν ἡ πλευρὰ τοῦ τετραγώνου. 5 Ἔστω τετράγωνον καὶ ἐχέτω ἑκάστην KR “Ἂ πλευρὰν ἀνὰ ποδῶν ὃ, καὶ περιγεγράφϑὼ κύκχλος" εὑρεῖν αὐτοῦ τὴν διάμε| Y τρον. ποιῶ οὕτως" πολυπλασιάξω τὰ 65 Fig. 34. vovreı AB. τούτων λαμβάνω πλευρὰν τετραγωνικήν᾽ γίνονται πόδες € {0 ιδ΄" τοσούτου ἔστω ἡ διάμετρος τοῦ κύκλου. Uzunluğu 4 ayak, [öteki] kenarı 3 ayak olan bir dikdörtgen verilsin ve içine bir daire çizilsin; bu dairenin çapını bulmak. Çap, dikdörtgenin [kısa] kenarı kadar, yani 3 ayak bulunacaktır.

s462Dik kenarı 3 ayak, tabanı 4 ayak, hipotenüsü 5 ayak olan bir dik üçgen verilsin; içine çizilen karenin kenarlarını söylemek. Şöyle yaparım: dik kenarı tabanla çarparım; 12 ayak eder. Dik kenarları, yani 3 ile 4'ü toplarım; 7 eder. 12'nin yedide birini alırım; 1 ile ½, 1/7 ve 1/14 eder.

Bir dik üçgenin dikmesi 15 ayak, tabanı 20 ayak, hipotenüsü 25 ayak olsun ve 2 ayak ötede çevresine başka bir üçgen çizilsin; bunun kenarlarını arıyorum. Dikmesi 21⅔ ayak, tabanı 28 ile ½, ¼ ve ⅛ ayak, hipotenüsü 36 ile 1/9 ayaktır. Dıştaki kenarlar aynı sayıları ve bunların üçte biri ile dörtte birini alırlar.

ABG bir dik üçgen olsun ve BD dikmesi indirilsin. AD, GD ile çarpılınca BD'nin kendisiyle çarpımı kadar eder; AG de AD ile çarpılınca AB'nin kendisiyle çarpımı kadar eder.

s462

Ἔστω τετράγωνον ἑἕτερόμηκες καὶ ἐχέτω τὸ μῆκος ποδῶν ὃ, τὴν δὲ πλευρὰν ποδῶν γ, καὶ ἐγγεγράφϑω κύκλος" εὑρεῖν αὐτοῦ τὴν διάμετρον. καὶ εὑρεϑήσεται τοσούτου, ὅσου τοῦ ἑτερομήκους ἐστὶν ἡ πλευρά, ποδῶν γ. 5 Τρίγωνον ὀρϑογώνιον, οὗ ἡ πρὸς ὀρϑὰς ποδῶν 7, ἡ δὲ βάσις ποδῶν ὃ, ἡ δὲ ὑποτείνουσα ποδῶν € τοῦ ἐγγραφομένου τετραγώνου εἰπεῖν τὰς πλευράς. ποιῶ οὕτως" τὴν πρὸς ὀρϑὰς πολυπλασιάξω ἐπὶ τὴν ν᾿ γίνονται πόδες ιβ' καὶ συντιϑῶ Tag VASEN τὰ 7 τὸ καὶ τὰ δ' γίνονται & καὶ λαμβάνω τῶν ιβ τὸ ξ΄- γίvera a LE ιδ΄. Toıyavov ὀρϑογωνίου ἡ κάϑετος ποδῶν LE, ἡ δὲ βάσις ποδῶν κ, ἡ δὲ ὑποτείνουσα ποδῶν κε, καὶ μετὰ β πόδας ἄλλο τρίγωνον περιγεγράφϑω" ξητῶ αὐτοῦ 15 τὰς πλευράς. ἔστι δὲ ἡ μὲν κάϑετος αὐτοῦ ποδῶν κα β, ἡ δὲ βάσις ποδῶν κη (Ἢ δ΄ η΄, ἡ δὲ ὑποτείνουσα ποδῶν ἃς 9΄. προσλαμβάνουσιν αἱ ἔξω τὰς αὐτὰς ψήφους καὶ γ΄ ὃ΄ αὐτῶν. Ἔστω τρίγωνον ὀρϑογώνιον τὸ ABT, καὶ ἤχϑω 20 χάϑετος ἡ BA. ἡ μὲν AA ἐπὶ τὴν TA πολυπλασιαξομένη ποιεῖ, ὅσον ἡ BA ἐφ’ ἑαυτήν, ἡ δὲ AI ἐπὶ τὴν TA πολυπλασιαξομένη τοσοῦτον ποιεῖ, ὅσον ἡ AB ἐφ᾽ ἑαυτήν. Bir dik üçgenin dikmesi 21 ayak, içine çizilen karenin kenarı 12 ayak olsun; [üçgenin] kenarlarını bulmak. Şöyle yaparım: 21'den 12'yi çıkarırım; geriye 9 ayak kalır. 21'i 12 ile çarparım; 252 ayak eder. Şimdi bunu 9'a bölerim; 28 ayak eder. Taban bu olsun; hipotenüs de 35 ayak olsun.

s464Her kenarı 30 ayak olan bir eşkenar üçgen verilsin ve içine bir kare çizilsin; karenin kenarlarını şöyle bulmak: üçgenin dikmesini ararım; 26 ayak eder. Bunu kenarın 30 ayağıyla toplarım; 56 ayak eder. Kenarı dikmeyle çarparım; 780 ayak eder. Şimdi bunu 56'ya bölerim; 13 ile 13/14 ayak eder. Karenin kenarı bu kadar olacaktır.

İçine kare çizilen her üçgende aynı yöntem geçerlidir: tabanı dikmeyle çarp, tabanla dikmeyi topla ve [bu çarpımı] o toplama böl; kenarların bu kadar olduğunu bulursun.

Dikmesi 6 ayak, tabanı 8 ayak, hipotenüsü 10 ayak olan bir dik üçgen verilsin ve içine bir daire çizilsin; dairenin çapını bulmak. Şöyle yaparım: dikmeyle tabanı toplarım; 14 ayak eder. Bundan hipotenüsü çıkarırım; geriye 4 ayak kalır. Dairenin çapı 4 ayak olsun.

İçe çizilen dairenin çapını bir başka yoldan daha bulmak. Şöyle yaparım: üçgenin alanı 24 ayaktır. Bunu dört kez alırım; 96 ayak eder. Şimdi üçgenin üç kenarını topla; hepsi birlikte 24 ayak eder. Şimdi 96 ayağın 24'te birini alırım; 4 ayak eder. Dairenin çapı 4 ayak olsun.

s464

Τριγώνου ὀρϑογωνίον 35 ἡ κάϑετος ποδῶν χα, ἡ ὃξ τοῦ ἐγγραφομένου τετραγώνου πλευρὰ ποδῶν ιβ᾽ εὑρεῖν τὰς πλευράς. ποιῶ οὕτως" αἴρω ἀπὸ τῶν 30 χα τὰ ιβ' λοιπὸν μένουσι πόδες ὃ. καὶ ποιῶ τὰ πᾶ ἐπὶ τὰ ιβ' γίνονταν πόδες σνβ. ἄρτι μερίξω παρὰ τὰ 9 γένονται πόδες χη" ἔστω ἡ βάσις, ἡ δὲ ὑποτείνουσα ἔστω ποδῶν λε. Τρίγωνον ἰσόπλευρον ἔχον ἑκάστην πλευρὰν ποδῶν λ, καὶ ἐγγεγράφϑω εἰς αὐτὸ τετράγωνον" εὑρεῖν αὐτοῦ τὰς πλευρὰς οὕτως. ζητῶ τοῦ τριγώνου τὴν κάϑετον᾽" γίνεται ποδῶν #5. μῖξον μετὰ τῶν A ποδῶν τῆς πλευρᾶς" γίνονται πόδες v5. καὶ ποιῶ τὴν πλευρὰν ἐπὶ τὴν κάθετον" γίνονται πόδες ψπ. ἄρτι μερίξω παρὰ τὰ vs‘ γίνονται πόδες ἐγ BE ιδ΄ κα΄" τοσούτων ἔσται τοῦ τετραγώνου ἡ πλευρά. Ὁμοίως ἐπὶ παντὸς τριγώνου ἔχοντος ἐγγραφόμενον τετράγωνον ἰσχύει ἡ αὐτὴ μέϑοδος" τὴν βάσιν ἐπὶ τὴν κάϑετον, καὶ μῖξον βάσιν καὶ κάϑετον, καὶ μέρισον τὸ ἐμβαδόν᾽ καὶ ἕξεις τὰς πλευρὰς τοσούτου. Ἔστω τρίγωνον ὀρϑογώνιον καὶ ἐχέτω τὴν κάϑετον ποδῶν ς καὶ τὴν βάσιν ποδῶν n, τὴν δὲ ὑποτείνουσαν ποδῶν τ, καὶ ἐγγεγράφϑω κύκλος" εὑρεῖν αὐτοῦ τὴν διάμετρον. ποιῶ οὕτως" συντυϑῶ τὴν κάϑετον καὶ τὴν βάσιν' γίνονται πόδες ıd. αἴρω ἀπὸ τούτων τὴν ὑποτείνουσαν" λοιπὸν μένουσι πόδες δ᾽ ἔστω ἡ διάμετρος τοῦ κύκλου ποδῶν ὃ. ἄλλως δὲ πάλιν εὑρεῖν τὴν διάμετρον τοῦ ἐγγραφομένου κύκλου. ποιῶ οὕτως" τὸ ἐμβαδὸν τοῦ τριγώνου ἐστὶ ποδῶν κδ' ταῦτα ποιῶ τετράκις" γίνονται πόδες ἃς. ἄρτι σύνϑες τὰς γ πλευρὰς τοῦ τριγώνου" ὁμοῦ γίνονται πόδες rd. ἄρτι μερίξω τῶν ἂξ ποδῶν τὸ κὃ΄΄ γίνονται πόδες δ' ἔστω ἡ διάμετρος τοῦ κύκλου ποδῶν ὃ. Bir dik üçgen verilmişse ve çevresine bir daire çizilmişse, dairenin çapı ne kadar olur? Üçgenin hipotenüsü kadar.

s466Eşit kenarları 15'er ayak, tabanı 18 ayak olan bir ikizkenar üçgen verilsin ve içine bir daire çizilsin; dairenin çapını bulmak. Şöyle yaparım: üçgenin alanı 108 ayaktır. Bunu 4 ile çarp; 432 ayak eder. Şimdi üçgenin üç kenarını topla; 48 ayak eder. Şimdi 432'yi 48'e bölerim; 9 ayak eder. Dairenin çapı 9 ayak olsun.

Eşit kenarları 15'er ayak, tabanı 18 ayak olan bir ikizkenar üçgen verilsin ve çevresine bir daire çizilsin; dairenin çapını bulmak. Şöyle yaparım: birinci eşit kenarı kendisiyle, yani 15'i 15 ile çarp; 225 ayak eder. Üçgenin dikmesinin 12 ayak olduğu açıktır. Şimdi 225'i 12'ye bölerim; 18 ile ½ ve ¼ ayak eder. Dairenin çapı bu kadar olsun.

s466

᾿Εὰν δὲ τρίγωνον ὀρϑογώνιον 7, καὶ ἐμπεριγεγράφϑω κύκλος, πόσου ἕξει τὴν διάμετρον: τοσούτου. ὅσου ἡ ὑποτείνουσα τοῦ τριγώνου. Τρίγωνον ἰσοσκελὲς ἔχον τὰ σκέλη ἀνὰ ποδῶν τὲ καὶ τὴν βάσιν ποδῶν ın, καὶ ἐγγεγράφϑω κύκλος" εὑ- 5 ρεῖν αὐτοῦ τὴν διάμετρον. ποιῶ οὕτως" τὸ ἐμβαδὸν τοῦ τριγώνου ἐστὶ ποδῶν 97° ταῦτα ἐπὶ τὰ δ᾽ γίνονται πόδες υλβ. ἄρτι σύνϑες τὰς Yy πλευρὰς τοῦ τριγώνου" γίνονται πόδες μη. ἄρτι μερίξω τὰ υλβ παρὰ τὸν un‘ γίνονται πόδες 9° ἔστω ἡ διάμετρος τοῦ κύ- τὸ κλου. ποδῶν 9. Τρίγωνον ἰσοσκελὲς ἔχον τὰ σκέλη ἀνὰ ποδῶν vE χαὶ τὴν βάσιν ποδῶν τη, καὶ περιγεγράφϑω κύκλος" εὑρεῖν αὐτοῦ τὴν διάμετρον. ποιῶ οὕτως" τὸ πρῶτον σκέλος ἐφ᾽ Eavr6, τουτέστι τὰ τὲ ἐπὶ τὰ ιε΄ γίνονται 15 πόδες ons. φανερόν, ὅτι ἡ κάϑετος τοῦ τριγώνου τοσovrov ἐστί, ποδῶν ιβ. ἄρτι μερίξω τὸ ιβ΄ τῶν δκε᾿ γίνονται πόδες τὴ (ς΄ δ΄ ἔστω ἡ διάμετρος τοῦ κύκλου τοσούτου. Her kenarı 30 ayak olan bir eşkenar üçgen verilsin ve içine bir daire çizilsin; [dairenin çapını bulmak. Şöyle yaparım: üçgenin] alanı 390 ayaktır. Bunu 4 ile çarp; 1560 ayak eder. Şimdi üç kenarı topla; 90 eder. Şimdi 1560'ın 90'da birini alırım; 17⅓ ayak eder. Dairenin çapı bu kadardır.

s468Her kenarı 30 ayak olan bir eşkenar üçgen verilsin ve çevresine bir daire çizilsin; dairenin çapını bulmak. Şöyle yaparım: 30'u kendisiyle çarp; 900 eder. Üçgenin dikmesinin 26 ayak olacağı açıktır. Şimdi 900'ün 26'da birini alırım; 34 ile ½ ve ⅛ ayak eder. Dairenin çapı bu kadar olsun.

Küçük kenarı 13 ayak, büyük kenarı 15 ayak, tabanı 14 ayak olan bir dar açılı üçgen verilsin ve içine bir daire çizilsin; dairenin çapını bulmak. Şöyle yaparım: üçgenin alanının 84 ayak olduğu açıktır. Bunu 4 ile çarp; 336 ayak eder. Şimdi üçgenin üç kenarını topla; 42 ayak eder. Şimdi 336'nın 42'de birini alırım; 8 ayak eder. Dairenin çapı 8 ayak olsun.

s468

ἔστω τρίγωνον ἰσόπλευρον καὶ ἐχέτω ἑκάστην πλευ- 30 ρὰν ἀνὰ ποδῶν A, καὶ ἐγγεγράφϑω κύκλος" [εὑρεῖν αὐτοῦ τὴν διάμετρον. ποιῶ οὕτως" τὸ ἐμβαδόν ἔστι ss’v ποδῶν τὰ. ταῦτα ἐπὶ τὰ δ᾽ γίνονται πόδες αφξ. ἄρτι σύνϑες τὰς γ u γίνονται vor 6. ἄρτι μερίξω τῶν αφξ τὸ α΄" γίνονται πόδες ιξ γ΄" τοσούτου ἡ διά: μετρος τοῦ κύκλου. Ἔστω τρίγωνον ἰσόπλευρον καὶ ἐχέτω ἑκάστην πλευρὰν ἀνὰ ποδῶν A, καὶ περιγεγράφϑω κύκλος" εὑρεῖν αὐτοῦ τὴν διάμετρον. ποιῶ οὕτως" τὰ A ἐφ’ ἕαυτά" γένονται Δ. φανερόν, ὅτι ἡ κάϑετος τοῦ τριγώνου ἔσται ποδῶν #5. ἄρτι μερίξω τῶν Ὁ τὸ κε΄ γένονται πόδες λδ ' η΄" ἔστω ἡ διάμετρος τοῦ κύκλου τοσούτων. Ἔστω τρίγωνον ὀξυγώνιον, οὗ τὸ μικρότερον σκέAog ποδῶν ıy καὶ τὸ μεῖξον ποδῶν τὲ καὶ ἢ βάσις ποδῶν ιὃ, καὶ ἐγγεγράφϑω κύκλος" εὑρεῖν αὐτοῦ τὴν διάμετρον. ποιῶ οὕτως" φανερόν, ὅτι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ τριγώνου ἐστὶ ποδῶν πὸ. ταῦτα ἐπὶ τὰ δ᾽ γίνονται πόδες τὰς. ἄρτι σύνϑες τὰς γ πλευρὰς τοῦ τριγώνου" γίνονται πόδες μβ. νῦν μερίξω τῶν tig τὸ μβ΄. γίγονται πόδες ἡ ἔστω ἡ διάμετρος τοῦ κύκλου ποδῶν 7: Küçük kenarı 13 ayak, büyük kenarı 15 ayak, tabanı 14 ayak olan bir dar açılı üçgen verilsin ve çevresine bir daire çizilsin; dairenin çapını bulmak. Şöyle yaparım: küçük kenarı büyük kenarla, yani 13'ü 15 ile çarparım; 195 ayak eder. Üçgenin dikmesinin 12 ayak olduğu açıktır. Şimdi 195'in 12'de birini alırım; 16¼ ayak eder. Dairenin çapı bu kadar olsun.

s470Bir kenarı 10 ayak, tabanı 9 ayak, hipotenüsü 17 ayak olan bir geniş açılı üçgen verilsin ve içine bir daire çizilsin; dairenin çapını bulmak. Şöyle yaparım: üçgenin alanının 36 ayak olduğu açıktır. Bunu 4 ile çarp; 144 ayak eder. Üçgenin üç kenarını da topla; 36 ayak eder. Şimdi 144'ün 36'da birini alırım; 4 ayak eder. İçe çizilen dairenin çapı 4 ayak olsun.

Küçük kenarı 10 ayak, tabanı 9 ayak, hipotenüsü 17 ayak olan bir geniş açılı üçgen verilsin ve çevresine bir daire çizilsin; dairenin çapını bulmak. Şöyle yaparım: küçük kenarı büyük kenarla, yani 10'u 17 ile çarparım; 170 ayak eder. Üçgenin dikmesinin 8 ayak olduğu açıktır. Şimdi 170'in sekizde birini alırım; 21¼ ayak eder. Dairenin çapı 21¼ ayak olsun.

s470

Ἔστω τρίγωνον ὀξυγώνιον. οὗ τὸ μικρότερον σκέλὸς ποδῶν τ) καὶ τὸ μεῖξον ποδῶν ıE καὶ ἡ βάσις ποδῶν ιὃ, καὶ περιγεγράφϑω κύκλος" εὑρεῖν αὐτοῦ τὴν διάμετρον. ποιῶ οὕτως" τὸ μικρότερον σκέλος ἐπὶ τὸ μεῖξον, τὰ ıy ἐπὶ τὰ τε᾽ γίνονται πόδες ρηδ. φανερόν, ὅτι ἡ κάϑετος τοῦ τριγώνου ἐστὶ ποδῶν ιβ. ἄρτι μεss’v ρίξω τῶν oGE τὸ ιβ΄" γίνονται πόδες τς δ΄" τοσούτων ἔστω ἡ διάμετρος τοῦ κύκλου. 35 Ἔστω τρίγωνον ἀμβλυγώνιον καὶ ἐχέτω τὴν μίαν πλευρὰν ποδῶν τ χαὶ τὴν βάσιν ποδῶν 9 καὶ τὴν ὑποτείνουσαν ποδῶν ιξ, καὶ ἐγγεγράφϑω κύκλος" εὑ- 5 ρεῖν αὐτοῦ τὴν διάμετρον. ποιῶ οὕτως" φανερόν, ὅτι 1» Fig. 49. τὸ ἐμβαδὸν τοῦ τριγώνου ἐστὶ ποδῶν is. ταῦτα ἐπὶ ὰ δ᾽ γένονται πόδες ρμδ' καὶ σύνϑες τὰς } πλευρὰς τοῦ τριγώνου γίνονται πόδες λς. ἄρτι μερίξω τῶν ρμδ | τὸ As’ γίνονται πόδες δ' ἔστω ἡ διάμετρος τοῦ “ὦ 19 φομένου κύκλου ποδῶν ὃ. 3 36 Ἔστω τρίγωνον ἀμβλυγώνιον καὶ ἐχέτω τὸ μιμερίτερον σκέλος ποδῶν τ καὶ τὴν βάσιν ποδῶν ϑ' καὶ τὴν ὑποτείνουσαν ποδῶν ιξ, καὶ περιγεγράφϑω κύκλος" | εὑρεῖν αὐτοῦ τὴν διάμετρον. ποιῶ οὕτως" τὸ μικχρό- 18 τερον σκέλος ἐπὶ τὸ μεῖξον, τὰ τ ἐπὶ τὰ ιξ᾽ γίνονται | πόδες 00. φανερόν, ὅτι ἡ χκάϑετος τοῦ τριγώνου ἐστὶ

s471

ποδῶν ἡ. ἄρτι μερίξω τὸ η΄ τῶν 90° γένονται πόδες χὰ 0 ἔστω ἡ διάμετρος τοῦ κύκλου ποδῶν κα δ΄.

s472Küçük kenarı 13 ayak, büyük kenarı 15 ayak, tabanı 14 ayak olan bir çeşitkenar üçgen verilsin ve içine, üç kenara da teğet bir daire çizilsin; dairenin çapını bulmak. Şöyle yap: çeşitkenar üçgenin alanını ara; öğrendiğimiz gibi 84 ayaktır. Bunu genel kural olarak 4 ile çarparım; 336 ayak eder. Üçgenin çevresini de topla; 42 ayak eder. Şimdi 336'yı 42'ye bölerim; 8 ayak eder. Dairenin çapı bu kadar ayak olsun.

Küçük kenarı 13 ayak, tabanı 14 ayak, hipotenüsü 15 ayak olan bir çeşitkenar üçgen verilsin ve çevresine bir daire çizilsin; dairenin çapını bulmak. Şöyle yaparım: küçük kenarı büyük kenarla, yani 13'ü 15 ile çarparım; 195 ayak eder. Üçgenin dikmesinin 12 ayak olduğu açıktır. Şimdi 195'in 12'de birini alırım; 16¼ ayak eder. Dairenin çapı [bu kadar] olsun.

Çapı 7 ayak olan bir daire verilmişse ve dışındaki karenin ne kadar tuttuğunu arıyorsan şöyle yaparım: 7'yi kendisiyle çarparım; 49 ayak eder. İçe çizilen dairenin alanını da bulmak istiyorsan şöyle yaparım: 7'yi kendisiyle çarparım, 49 ayak eder; bunun yarısı 24½ ayaktır. Şimdi buna 49'un dörtte birini ve 28'de birini ekle; 38½ ayak eder. İçe çizilen dairenin alanı bu kadardır.

s472

E Tolyovov σκαληνόν. οὗ τὸ ἔλαττον δκέλος ποδῶν ıy, τὸ δὲ μεῖξον ποδῶν τε, ἡ δὲ βάσις ποδῶν ıd, καὶ ἐγγεγράφϑω εἰς αὐτὸ κύκλος ἐφαπτόμενος τῶν γ πλευρῶν" εὑρεῖν αὐτοῦ τὴν διάμετρον. ποίει οὕτως" ξήτει τοῦ σκαληνοῦ τριγώνου τὸ ἐμβαδόν" καί ἐστιν, ὡς 5 ἐμάϑομεν, ποδῶν πὸ. ταῦτα καϑολικῶς ποιῶ δ᾽ γί: νονται πόδες τὰς. καὶ σύνϑες τὴν περίμετρον τοῦ τριγώνου" γίνονται πόδες μβ. ἄρτι μερίξω τὰ τᾶς παρὰ τὸν μβ' γίνονται πόδες 7‘ τοσούτων ποδῶν ἔστω ἡ διάμετρος τοῦ κύκλου. 10 88. Ἔστω τρίγωνον σχαληνόν, οὗ τὸ ἔλαττον σκέλος ποδῶν ıy καὶ ἡ βάσις ποδῶν ıd, ἡ δὲ ὑποτείνουσα ποδῶν LE, καὶ περιγεγράφϑω κύκλος" εὑρεῖν αὐτοῦ τὴν διάμετρον. ποιῶ οὕτως" τὸ μικρότερον σκέλος ἐπὶ τὸ μεῖξον, τὰ 19 ἐπὶ τὰ LE‘ γίνονται πόδες ραε. φανερόν, ὅτι ἡ κάϑετός ἐστιν τοῦ τριγώνου ποδῶν ιβ. ἄρτι μερίξζω τὸ ιβ΄ τῶν ραε᾽ γίνονται πόδες ı5 δ΄. ἔστω ἡ διάμετρος τοῦ κύχλου. 39 Ζοθέντος κύκλου. οὗ ἡ -. ποδῶν ξ, ξητεῖς τὸ ἐξώτερον τετράγωνον τί φέρει. ποιῶ οὕτως" τὰ Em ἐφ’ ἑαυτά᾽ γίνονται πόδες ud. ϑέλεις εὑρεῖν καὶ τοῦ ἐγγραφομόνοῦ κύχλου τὸ ἐμβαδόν. ποιῶ οὕτως" τὰ ξ ἐφ᾽ ἑαυτά᾽ γίνονται πόδες ud ὧν (' PER πόδες χὸ (΄. πρόσϑες νῦν τῶν ud δ΄ καὶ τὸ κη΄" γίνονται πόδες An {" τοσούτου ἐστὶ τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ἐγγραφο- 36 [Bu,] bana verilen kareye çizilen dairenin [alanıdır].

s474Dairenin alanını kareden bir başka yoldan daha bulmak. Şöyle yaparım: 7'yi kendisiyle çarparım; 49 eder. 49'un yedide birini ve on dörtte birini çıkar; [bunlar] 10½ eder, geriye 38½ kalır. Dairenin alanı bu kadar olsun. Dairenin alanı 38½ ayaksa ve dışındaki karenin alanını bulmak istiyorsan şöyle yap: 38½'in dörtte birini ve 44'te birini al; 10½ ayak eder. Bunu 38½ ile topla; 49 eder. Dışındaki karenin alanı 49 ayak olsun. Dairenin çapını 49'dan bulmak istiyorsan, 49'un karekökünü alırsın; 7 ayak eder. Dairenin çapı da karenin kenarı da 7 ayak olsun.

Çapı 28 ayak, çevresi 88 ayak, alanı 616 ayak olan bir daire verilsin; bundan [OCR'da bozuk bir adla anılan] sekiz parçayı ayırmak istiyorsun. Şöyle yaparım: çapın yarısı 14 ayaktır. 14'ü 11 ile çarparım; 154 ayak eder. Bunun yarısı 77 ayaktır. Bunu sekiz kez al; 616 ayak eder; bulunması gereken buydu.

Dairenin alanından çevresini bulmak istersen yöntem şudur: alan 154 ayaksa, alanı 88 ile çarparsın; 13.552 ayak eder. Bunun yedide biri 1936 ayaktır; bunun karekökü 44 ayaktır. Çevre 44 ayak olsun.

s474

μένου κύκλου [ποδῶν Am L’] εἰς τὸ δοϑέν μοι τετράyavov. "ἄλλως δὲ πάλιν εὑρεῖν τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κύκλου ἀπὸ τετραγώνου. ποιῶ οὕτως" τὰ ξ ἐφ᾽ ἑαυτά: γίνονται us. ὕφειλον τῶν μϑ' τὸ ζ΄ καὶ τὸ ιδ΄. γίνονται ı (΄" λοιπὸν μένει An {( τοσούτον ἔστω τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κύκλου. εἰ δὲ τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κύκλου ποδῶν Ay L, ϑέλεις εὑρεῖν τὸ ἐμβαδὺν τοῦ ἔξωϑεν τετραγώνου, ποέξι οὕτως" τῶν mL τὸ δ΄ xal τὸ ud" γίνονται πόδες τ (΄" = , \ πιο, am tt , . " > ταῦτα σύνϑες μετὰ τῶν λη ( γίνονται u" EoTw τὸ Eu- τὸ πως τοῦ ἔξωϑεν τετραγώνου ποδῶν ud. εἰ δὲ ϑέλεις εὑρεῖν τὴν διάμετρον τοῦ χύχλου ἀπὸ τῶν us, ποιεῖς τὰ ud, ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται 7 ποδῶν & ἔστω ἡ διάμετρος τοῦ κύκλου καὶ ἡ πλευρὰ τοῦ τετραγώνου ποδῶν E Ἔστω κύκλος. οὗ ἡ διάμετρος ποδῶν am καὶ ἣ 15 περίμετρος ποδῶν am, τὸ δὲ ἐμβαδὸν ποδῶν χιξ [τοῦ κύχλου τὴν μέϑοδον ἐν τοῖς δηλουμένοις}" ἐξ αὐτοῦ ϑέλεις διελεῖν ὀχτάεδρον. ποιῶ οὕτως" τῆς διαμέτρου τὸ (" γίνονται πόδες ıd. καὶ τὰ ud πολυπλασιάζω ἐπὶ τὰ τα γίνονται πόδες ονδ. τούτων τὸ | γένονταν πόδες 20 οξ. ταῦτα ὀκτάκις" γίνονται πόδες yıs' ὅπερ ἔδει εὑρεῖν. Μέϑοδος, ἐὰν Being ἀπὸ ἐμβαδοῦ κύκλου εὑρεῖν περίμετρον. ποίει οὕτως" ἐὰν ἔχῃ τὸ ἐμβαδὸν πόδας ονδ, ποιεῖς τὸ ἐμβαδὸν ἐπὶ τὰ am’ ῳ»... πόδες α γφνβ' ὧν τὸ ζ΄ γίνονται πόδες αΔλς᾽ ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ 3 γίνεται ποδῶν ud‘ ἔστω ἡ περίμετρος ποδῶν ud. Çapla çevreyi toplamak ve [sonra] çapı çevreden ayırmak istersen şöyle yaparsın: ikisi birlikte 58 ayaksa, her zaman 58'i 7 ile çarparsın; 406 ayak eder. Şimdi bölerim: bunun 29'da biri 14 ayaktır. Çap 14 ayak, çevre 44 ayak olsun; hepsi birlikte 58 ayak eder. Daire[nin bu iki ölçüsü] bu kadar olsun.

s476Çevreyi çaptan bulmak istersen, çap 14 ayaksa, her zaman çapı 22 ile çarparsın; 308 ayak eder. Şimdi bölerim: bunun yedide biri 44 ayaktır. Çevre 44 ayak olsun.

Bir başka yol daha: çap 14 ayaksa, her zaman çapı üç katına çıkar; 42 eder. Çapın yedide biri de 2 ayaktır. Bunu 42'ye ekle; hepsi birlikte 44 eder. Çevre 44 ayak olsun.

Dairenin çapını, çevresini ve alanını toplar ve toplayınca bu sayıların toplamını 212 ayak bulursam, her bir sayıyı birbirinden ayırmak. Şöyle yaparım: her sayıda genel kural olarak 212'yi 154 ile çarparım; 3 onbin ile 2648 eder. Buna genel kural olarak 841 eklerim; hepsi birlikte 3 onbin ile 3489 eder. Bunun her zaman karekökünü al; 183 ayak eder. Bundan genel kural olarak 29'u çıkar; geriye 154 kalır. Bunun on birde biri 14 ayaktır; çap bu kadar ayak olsun.

s476

Ei δὲ ϑέλεις μῖξαι τὴν διάμετρον καὶ τὴν περί-ι μέτρον καὶ ϑέλεις ἀποδιαστεῖλαι τὴν διάμετρον ἀπὸ τῆς περιμέτρου, ποιεῖς οὕτως" ἐὰν ἔχωσι τὰ ἀμφότερα πόδας νη; ποιεῖς πάντοτε τὰ νὴ ἐπὶ τὸν ζ᾽ γίνονται πόδες vs. ἄρτι μερίξω: ὧν x" γένονται πόδες ιδ' ἔστω ἡ διάμετρος ποδῶν ıd καὶ ἡ περίμετρος ποδῶν ud. ὁμοῦ γίνονται πόδες νη τοσούτων ἔστω ὁ κύκλος. Εἰ δὲ ϑέλεις εὑρεῖν τὴν περίμετρον ἀπὸ τῆς διαμέτρου, ἐὰν ἔχῃ ἡ διάμετρος πόδας ἐδ. ποιεῖς πάντοτε τὴν διάμετρον ἐπὶ τὰ χβ᾽ γίνονται πόδες τη. ἄρτι μερίξω" ὧν ξ΄. γίνονται πόδες ud‘ ἔστω ἡ περίμετρος ποδῶν ud. "Ἄλλως δὲ πάλιν" ἐὰν ἔχῃ ἡ διάμετρος πόδας ιὸ, πάντοτε molsı τὴν διάμετρον τριπλασίονα" γίνονται μβ' καὶ τὸ ζ΄ “τῆς διαμέτρου γίνονται πόδες β. ταῦτα πρόσϑες τοῖς μβ' ὁμοῦ γίνονται ud‘ ἔστω ἡ περίμετρος ποδῶν ud. ᾿Εὰν μίξω τὴν Bing καὶ τὴν περίμετρον καὶ τὸ ἐμβαδὸν τοῦ κύκλου καὶ μίξας εὕρω τὰς ἀμφοτέρας φωνὰς ποδῶν ἀριϑμὸν σιβ, duo OB ἕκαστον : ἀριϑμὸν ἀπ᾿ ἀλλήλων. ποιῶ οὕτως" τὰ σιβ πολυπλασιάξω ἐπὶ παντὸς ἀριϑμοῦ καϑολικῶς ἐπὶ τὰ ονδ᾽ γίνονταν γ βχμη. τούτοις καϑολικῶς προστίϑημι μα" ὁμοῦ γίνονται γ͵ γυπϑ. τούτων πάντοτε ποίει πλευρὰν τετραγωνικήν᾽ γίνονται πόδες φπγ᾽ καὶ ἀπὸ τούτων ύφειλον κϑ' καϑολικῶς" λοιπὸν ρονδ᾽ ὧν ια΄ γίνεται πόδες ιδ' τοσούτων ποδῶν ἔστω ἡ διάμετρος. ἡ δὲ Çevre 44 ayaktır. Alanın da 154 ayak olduğu açıktır. Hepsini topla; 212 ayak eder.

s478Aynı yöntemi 7 için de bulmak istersen şöyle yap: çapı, çevreyi ve alanı toplayınca 67½ ayak buluruz; her bir sayıyı birbirinden ayıracağız. Şöyle yaparım: 67½'i genel kural olarak 154 ile çarparım; hepsi birlikte 10.395 ayak eder. Buna her zaman 841 eklerim; hepsi birlikte 11.236 ayak eder. Bunun karekökünü alırsın; 106 ayak eder. Bundan genel kural olarak 29'u çıkar; geriye 77 kalır. Bunun on birde biri 7 ayaktır. Çap 7 ayak, çevre 22 ayak olsun; alanın da 38½ ayak olduğu açıktır. Hepsini toplarsan 67½ ayak bulursun.

Bir dairenin çapı 25 ayaktır. 24 ayaklık bir taban [kiriş] kestim; dikmeleri arıyorum. Şöyle yap: 25'in yarısını al; 12½ eder. Bunu kendisiyle çarp; 156¼ ayak eder. Tabanın da yarısını al; 12 ayak eder. Bunu kendisiyle çarp; 144 eder. Bunu 156¼'ten çıkar; geriye 12¼ kalır. Bunun karekökü 3½ ayaktır. 12½ ile 3½'i topla; büyük dikme 16 ayak olacaktır. 12½'ten de 3½'i çıkar; geriye 9 kalır; küçük dikme 9 ayak olacaktır.

s478

περίμετρος ποδῶν ud. φανερόν δέ, ὅτι τὸ ἐμβαδόν ἐστι ποδῶν ρνὸ. ὁμοῦ σύνϑες τὰ πάντα᾽ γίνονται ποδὲς σιβ. Ἐὰν δὲ ϑέλῃς καὶ ἐπὶ τῶν & εὑρεῖν τὴν αὐτὴν μέϑοδον, ποίει οὕτως" μίξας τὴν διάμετρον χαὶ τὴν περίμετρον καὶ τὸ ἐμβαδὸν ὁμοῦ VER πόδες EEL" ἀποδιαστήσομεν ἕκαστον ἀριϑμὸν ἀπ᾽ ἀλλήλων. σοιῶ οὕτως" τὰ ἕξ [ πολυπλασιάξω ἐπὶ τὰ ονδ καϑολικῶς" ὁμοῦ γίνονται πόδες ατῆηξ. τούτοις πάντοτε προστιυϑῶ ὥμα᾿ ὁμοῦ γίνονται πόδες α ασλς. τούτων ποιεῖς πλευEv τετραγωνικήν᾽ γίνονται πόδες 05° ἀπὸ τούτων ὕφειλον καϑολικῶς κϑ' λοιπὸν μένουσιν o& ὧν τὸ ια΄" γίνονται πόδες ξ: ἔστω ἡ διάμετρος ποδῶν ἘΣ ἡ δὲ περίμετρος ποδῶν κβ' τὸ δὲ ἐμβαδὸν φανερόν ἐστιν ὅτι ποδῶν An (΄. ὁμοῦ τὰ ἀμφότερα μίξας εὑρήσεις πόδας ἕξ (΄. Κύκλου ἡ διάμετρος ποδῶν χε. ἔτεμον βάσιν ποδῶν κὸ᾽ ξητῶ τὰς καϑέτους. ποίει οὕτως" λαβὲ τῶν χε τὸ [΄᾿ γίνονται ıß L" Til ἐφ᾽ ἕαυτά᾽ γίνονται πόδες θνξ δ΄. Sal καὶ τῆς βάσεως τὸ {΄" γίνονται πόδες ιβ᾽ ταῦτα ἐφ᾽ ἑαυτά γίνονται oud. ταῦτα ὕφειAov ἀπὸ τῶν ονξ δ΄" λοιπὸν ιβ δ΄. ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται ποδῶν γ (΄. ϑὲς τὰ ıBL καὶ τὰ γι" τοι ὁμοῦ ἐφ’ ἔσται ἡ μείξων κάϑετος ποδῶν ι5. καὶ ἀπὸ τῶν ιβ (΄ ἄρον. τὰ γ (" λοιπὸν 9° ἡ ἐλάττων κάϑετος ἔσται ποδῶν 9.

s480Bir dairenin çapı 25 ayaktır. [Çaptan] 16 ayaklık bir doğru kestim; tabanı [kirişi] arıyorum. Şöyle yaparım: doğruyu kendisiyle çarparım; 256 ayak eder. Çaptan geriye kalan 9'u da kendisiyle çarp; 81 eder. Bunları topla; 337 eder. Çapın 25'ini de kendisiyle çarp; 625 eder. Bundan 337'yi çıkar; geriye 288 kalır. Bunu iki katına çıkar; 576 eder. Bunun karekökü 24 ayaktır; taban 24 ayak olsun.

Yahut yine başka bir yoldan: doğruyu çapla, yani 16'yı 25 ile çarp; 400 eder. Bundan 16'nın karesini, yani 256'yı çıkar; geriye 144 kalır. Bunu dört katına çıkar; 576 eder. Bunun karekökü 24 ayaktır; taban 24 ayaktır.

Yarım daireden büyük bir kesit; çapı, yani tabanı 16 ayak, dikmesi 16 ayak. Tabanın yarısını al; 8 ayak eder. Bunu kendisiyle çarp; 64 ayak eder. Bunu dikmeye böl; 4 eder. Dairenin geri kalan dikmesi, yani 20 ayaklık çapın kalan kısmı 4 ayak olsun. Demek ki bütün dairenin alanı 314 ¼ 1/28 ayaktır. Sonra yarım daireden küçük kesiti ölçeriz: tabanı 16 ayak, dikmesi 4 ayaktır; alanı 44 ½ 1/14 ayak eder. Geriye büyük kesitin alanı olarak 269 ½ 1/28 ayak kalır [doğrusu 269 ½ 1/7 1/14].

s480

Κύκλου ἡ διάμετρος ποδῶν χε. ἔτεμον εὐϑεῖαν ποδῶν 15° ζητῶ τὴν βάσιν. ποιῶ οὕτως" τὴν εὐϑεῖαν ἐφ᾽’ ἑαυτήν" γίνονται πόδες ὄνΞξ᾽ καὶ τὰ ϑ' τὰ ὑπολειπόμενα τῆς διαμέτρου ἐφ’ ἑαυτά" γένονται πα᾿ σύνϑες ὁμοῦ" γίνονται τλξ. καὶ τὰ κε τῆς διαμέτρου ἐφ᾽ ἑαυτά" γένονται χκε. ἀπὸ τούτων ὦρον τὰ τλᾷξ᾽ λοιπὸν ὅπη. ταῦτα dig" γίνονται Pos’ ὧν πλευρὰ τετραγωνυκὴ γίνεται ποδῶν κδ' ἔστω ἡ βάσις ποδῶν κὅ. ἄλλως δὲ πάλιν' τὴν εὐθεῖαν ἐπὶ τὴν διάμετρον, τουτέστι τὰ 15 ἐπὶ τὰ χε γίνονται v. ἀπὸ τούτων ἄρον τὰ τξ ἐφ᾽ Eavrd‘ γίνονται σνξ᾿ λοιπὸν ρμὸ. ταῦτα τετράκις" γίνονται Pos‘ ὧν πλευρὰ τετράγωνος γίνεται ποδῶν κδ΄ ἡ [δὲ] βάσις ποδῶν κὸ. Τωῆμα μεῖξον Rain οὗ ἡ μὲν διάμετρος ἤτοι βάσις ποδῶν 15 καὶ ἡ κάϑετος ποδῶν ı5. ποίει τῆς βάσεως τὸ (΄᾿ γίνονται πόδες ἡ. ταῦτα ἐφ᾽ ἕξαυτά: γίνονται πόδες ξδ. ταῦτα μέρισον παρὰ τὴν κάϑετον" γένονται δ' ἔστω ἡ λοιπὴ κάϑετος τοῦ κύχλου τῆς διαμέτρου τῶν ἃ ποδῶν ὃ. τὸ ἄρα ἐμβαδὸν τοῦ παντὸς κύκλου ποδῶν τιδ δ΄ κη΄. καὶ πάλιν μετροῦμεν τμῆμα ἔλαττον ἡμικυκλίου, οὗ ἡ διάμετρος ποδῶν ı5, ἡ δὲ κάϑετος ποδῶν δ᾽ καί ἐστι ποδῶν ud {} ιδ΄. λοιπὸν τὸ ἐμβαδὸν τοῦ μείξονος τμήματος ποδῶν σξϑ' ( κη΄.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…