İçeriğe geç
Geometri Terimlerinin Tarifleri ve Geometrika

Heron · Geometri Terimlerinin Tarifleri ve Geometrika

Geometrika › Giriş – Aynı paralelkenarın alanını bulm…

s204Geometri kendi başına ele alınırsa hayata hiçbir katkısı olmadığı düşünülebilir. Dülger aletleri de kendi başlarına incelendiklerinde belki işe yaramaz görünür; ama onlarla yapılan işe bakarsan faydalarının hiç de küçük ve sıradan olmadığını görürsün. Geometri de böyledir: onunla başarılan işlerden ayrı düşünülünce boş bir uğraş gibi görünür; ama astronomiye yaptığı iyiliğe baktığımızda ona hayranlığımızın sınırı kalmaz, çünkü geometri âdeta astronominin gözüdür. Astronomi büyüklükleri, sayıları ve oranları ele alır: güneşin ve ayın büyüklüğünü, yıldızların sayısını ve bunların birbirine oranını araştırır. Geometri ise düzlem geometrisinde bize iki boyutu, eni ve boyu öğretir; bunlar bilinmeden en, boy ve derinlikten, yani üç boyuttan oluşan cisimler asla kurulamaz. Böylece bize büyüklük bilgisini sağlayan geometri, astronomiye en büyük katkıyı yapar. Buna bir de [Elementler'in] yedinci, sekizinci ve dokuzuncu kitaplarında anlatılan sayı bilgisi eklenir.

Başka bir giriş

Geometrinin ilkelerinin nereden geldiğini felsefeyle göstermek mümkündür. Kuralın dışına düşmemek için önce onun tarifini vermek yerinde olur.

s204

Ἢ γεωμετρία αὐτὴ καϑ'’ δαυτὴν εἰ κρίνοιτο, εἰς οὐδὲν ἂν νομισϑείη συντελεῖν τῷ βίῳ. ὃν τρόπον καὶ τὰ τεκτονικά [και], εἶ τύχοι, ὄργανα αὐτὰ ad" ἑαυτὰ σκοπούμενα ἄχρηστ᾽ ἂν δόξειεν εἶναι, τὴν δὲ δι᾽ αὐτῶν γινομένην σκοπῶν χρῆσιν οὐ μικρὰν οὐδὲ τὴν τυ- 5 χ ὕσαν εὑρήσεις, τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ γεωμετρία τῶν μὲν δι’ αὐτῆς περαιουμένων γυμνωϑεῖδα μάταιος εὑρίσκεται, εἷς δὲ τὴν πρὸς ἀστρονομίαν εὐεργεσίαν αὐτῆς ἀφορῶντες ὑπερϑαυμάξομεν τὸ πρᾶγμα οἷον γὰρ ὄμμα τῆς ἀστρονομίας τυγχάνει. ἐπεὶ γὰρ ἡ τὸ ἀστρονομία περὶ μεγεθῶν τε καὶ ἀριϑμῶν καὶ ἀναλογιῶν διαλαμβάνει" τό τε γὰρ μέγεϑος ἡλέου καὶ σελήνης πολυπραγμονεῖ καὶ τὴν τῶν ἄστρων ποδότητα καὶ τὴν πρὸς ἄλληλα τούτων ἀναλογίαν" ἐν δὲ τοῖς ἐπιπέδοις περὶ δύο διαστάσεων ἡμᾶς διδάσκει, πλάτους ik TE καὶ μήκους. ὧν μὴ γνωσϑεισῶν οὐκ ἄν ποτε συσταίη τὰ στερεά, ἅτινα ἐκ τριῶν διαστάσεων τυγχάνει ὄντα, πλάτους TE καὶ μήκους καὶ βάϑους, γνῶσιν ἡμῖν πορίξουσα τοῦ μεγέϑους τὰ μέγιστα συντελεῖ πρὸς ἀστρονομίαν" ἔτι μὴν καὶ ἡ ἀπὸ τοῦ ἀριϑμοῦ γνῶσις 30 ἡ ἐν τῷ ἑβδόμῳ καὶ ὀγδόῳ καὶ ἐνάτῳ εἰρημένη. ἄλλως. Τὰς ἀρχὰς τῆς γεωμετρίας, ὅϑεν τυγχάνουσιν, ἔστυν ἐχ φιλοσοφίας δεῖξαι. ἵνα μὴ ἐξαγώνιον γενώμεϑα, εὔλογόν ἔστι τὸν ὅρον αὐτῆς εἰπεῖν. ἔστιν οὖν ἡ 30

s206 Geometri, şekillerin, büyüklüklerin ve bunlara ilişen hâllerin epistēmē'sidir. Amacı bunları ele almak, öğretim yolu ise terkip yoludur: boyutu olmayan noktadan başlar, çizgi ve yüzeyden geçerek katı cisme varır. Faydasına gelince, doğrudan felsefeye hizmet eder. İlahi Platon da böyle düşünür; nitekim şöyle der: "Bu bilimler ister zor ister kolay olsun, gidilecek yol budur." Esere Elementler adı verilmiştir, çünkü önce bunlardan geçmemiş olan, geometrinin teoremlerinden hiçbirini kavrayamaz. Geometri öğretimini soyutlama yoluyla kurar: üç boyutlu ve dirençli olan tabii cismi alır, ondan direnci ayırarak matematiksel cismi, yani katıyı elde eder; soyutlamayı sürdürerek de noktaya ulaşır.

s206

γεωμετρία ἐπιστήμη σχημάτων καὶ μεγεϑῶν καὶ τῶν περὶ ταῦτα παϑῶν, ὃ δὲ σχοπὸς αὐτῆς περὶ τούτων διαλαμβάνειν, ὃ δὲ τρόπος τῆς διδασκαλίας ἐστὶ συνδϑετικός" ἀρξάμενος γὰρ ἀπὸ σημείου ἀδιαστάτου ὄντος διὰ μέσης γραμμῆς καὶ ἐπιφανδίας καταντᾷ ἐπὶ τὸ στερεόν. τὸ δὲ χρήσιμον αὐτῆς ἄντικρυς εἰς φιλοσοφίαν συντελεῖ" τοῦτο γὰρ καὶ τῷ ϑείῳ Πλάτωνι δοκεῖ, ἔνϑα φησί: ταῦτα τὰ μαϑήματα εἴτε χαλεπὰ εἴτε ῥάδια, ταύτῃ ἰτέον. ἐπιγέγραπται δὲ στοιχεῖα, διότι 6 μὴ διὰ τούτων πρότερον ἀχϑεὶς οὐχ οἷός τέ ἐστι συνιέναι τι τῶν γεωμετρικῶν ϑεωρημάτων. ἡ δὲ γεωμετρία ἐξ ἀφαιρέσεως τὴν διδασκαλίαν ἐποιήσατο λαβοῦσα γὰρ φυσικὸν δῶμα, ὅ ἐστι τριχῆ διαστατὸν μετὰ ἀντιτυπίας, χαὶ χωρίσασα τούτου τὴν ἀντιτυπίαν ἐποιήσατο τὸ μαϑηματικὸν σῶμα, ὅ ἐστι στερεόν, καὶ ἀφαιροῦδα κατἤντησεν ἐπὶ τὸ σημεῖον.

s208Heron: Geometri çalışmalarının başlangıcı

Eski rivayetin bize öğrettiğine göre, insanların çoğu toprağın ölçülmesi ve paylaştırılmasıyla uğraşırdı; geometri (yer ölçümü) adı da buradan gelir. Ölçme fikri Mısırlılarda doğmuştur. Nil taştığında, önceden belli olan pek çok arazi suyun altında kalıp belirsizleşir, pek çoğu da sular çekildikten sonra bile seçilemez olurdu; böylece kimse kendi toprağını ayırt edemez hâle gelirdi. Mısırlılar bu yüzden bu ölçme işini icat ettiler; kimi zaman skhoinion denen ölçü ipini, kimi zaman kamışı, kimi zaman da başka ölçüleri kullandılar. Ölçme bir zorunluluk olduğundan, bu ihtiyaç öğrenmeye hevesli bütün insanlara yayıldı.

Heron: Geometri çalışmalarına giriş

  1. Düzlem geometrisi yönlerden, gözetleme noktalarından, çizgilerden ve açılardan oluşur; cinsleri, türleri ve teoremleri vardır.
  1. Yönler dörttür: doğu, batı, kuzey, güney.
  1. Gözetleme noktası, ölçüm için alınan her noktadır.
  1. Çizgiler on tanedir: doğru, paralel, taban, tepe, kenarlar, köşegen, dikme (dik çizgi de denir), hipotenüs, çember ve çap.
  1. Doğru, dümdüz uzanan çizgidir.
  1. Paralel, bir doğrunun yanına konmuş ve uçlarındaki dik uzaklıkları birbirine eşit olan başka bir doğrudur.

    s208

    Ach "Howvog ἀρχὴ τῶν γεωμετρουμένων. 5. Καϑὼς ἡμᾶς ὃ παλαιὸς διδάσκει λόγος, οἱ πλεῖστον τοῖς περὶ τὴν γῆν μέτροις καὶ διανομαῖς ἀπησχολοῦντο, ὅϑεν καὶ γεωμετρία ἐκλήϑη. ἡ δὲ τῆς μετρήσεως ἐπίνοια ηὕρηται παρ᾿ Αἰγυπτίοις" διὰ γὰρ τὴν τοῦ Νείλου ἀνάβασιν πολλὰ χωρία φανερὰ ὄντα τῇ ἀναβάσει ἀφανῆ ἐγίγνετο, πολλὰ δὲ καὶ μετὰ τὴν ἀπόβασιν, καὶ οὐκέτι ἣν δυνατὸν ἕκαστον διακρίνειν τὰ ἴδια" διὰ τοῦτο ἐπενόησαν οἱ Αἰγύπτιοι τήνδε τὴν μέτρησιν, ποτὲ μὲν τῷ καλουμένῳ σχοινίῳ, ποτὲ δὲ καλάμῳ, ποτὲ δὲ καὶ ἑτέροις μέτροις. ἀναγκαίας τοίνυν τῆς μετρήσεως οὔσης εἷς πάντα ἄνϑρωπον φιλομαϑῆ περιῆλϑεν ἡ χρεία. Ε Αν "Howvog εἰσαγωγαὶ τῶν γεωμετρουμένων. 1. ὩἩ ἐπίπεδος γεωμετρία συνέστηκεν ἔκ τε κλιμάτων ιἱ καὶ σκοπέλων καὶ γραμμῶν καὶ γωνιῶν, ἐπιδέχεται δὲ γένη καὶ εἴδη καὶ ϑεωφήματα. 2 Κλίματα μὲν οὖν ἐστι δ' ἀνατολή. δύσις. Üemzagl μεσημβρία. ὃ Σκχόπελος δέ ἐστι πᾶν τὸ λαμβανόμενον PER 4 Γραμμαὶ δέ εἰσι dena‘ εὐθεῖα, παράλληλος, βάσις, χορυφή, σκέλη, διαγώνιος, κάϑετος ἡ καὶ πρὸς ὀρϑὰς καλουμένη, ὑποτείνουσα, περίμετρος, διάμετρος. δ ΕΕὐϑεῖα μὲν οὖν ἐστι γραμμὴ ἡ κατ᾽ εὐθεῖαν τείγουσα. δ. ΠὨαράλληλος δὲ ἑτέρα εὐθεῖα προσπαρακειμένη τῇ εὐθείᾳ ἔχουσα τὰ ἐν τοῖς ἄχροις διαστήματα πρὸς ὀρϑὰς γωνίας ἀλλήλοις ἴσα.

    s210

  1. Taban, yere konmuş ve başka bir doğruyu üzerine alan doğru çizgidir; öteki doğru ona tepe olarak, dik olarak ya da çember biçiminde konmuş olabilir.
  1. Tepe, tabanın üzerine konan doğrudur.
  1. Kenarlar, tepenin uçlarından tabanın uçlarına indirilen doğrulardır.
  1. Köşegen, karelerde ve benzeri şekillerde bir açıdan öbür açıya çizilen doğrudur.
  1. Dikme, dik çizgi de denen [ya da merkez] doğrudur; tepeden tabana indirilir ve iki yanındaki açılar birbirine eşittir.
  1. Hipotenüs, dik açının karşısında uzanan doğrudur.
  1. Çember, verilen bir merkezden ve uzaklıktan döndürülerek çizilen çizgidir; merkezden ona çizilen bütün doğrular eşittir.
  1. Çap, merkezden geçip çemberi iki parçaya bölen doğrudur.
  1. Açılar üç türlüdür: dik, dar ve geniş.
  1. Bir doğru başka bir doğrunun üzerine dikildiğinde yan yana gelen açıları birbirine eşit kılarsa, açı diktir; o zaman iki açının ikisi de dik olur.
  1. Açılardan biri büyük, öteki küçük olursa, büyüğü, yani daha açık olanı geniş, küçüğü, yani daha kapalı olanı dar açıdır.

    s210

    Βάσις δὲ εὐθεῖα γραμμὴ τεϑεῖσα ἐπιδεχομένη ἑτέραν εὐθεῖαν, ἐάν τὲ ἢ αὐτῇ κατὰ κορυφὴν τεϑειμένη ἢ καὶ πρὸς ὀρϑὰς ἢ κατὰ περίμετρον. Κορυφὴ δὲ ἡ ἐπὶ τῇ βάσει ἐπιτιϑεμένη εὐϑεῖα. Σκέλη δὲ αἱ ἀπὸ τῶν ἄκρων τῆς κορυφῆς ἐπὶ τὰ ἄκρα τῆς βάσεως καϑιέμεναν εὐϑεῖαι. ΖΔιαγώνιος ὃὲ ἡ ἐν τοῖς τετραγώνοις καὶ τοῖς τοιούτοις ἀπὸ γωνίας ἐπὶ γωνίαν ἀγομένη εὐϑεῖα. Κάϑετος δὲ ἡ καὶ πρὸς ὀρϑὰς καλουμένη [ἢ καὶ κέντρον] ἀπὸ τῆς χορυφῆς ἐπὶ τὴν βάσιν καϑιεμένη: εὐθεῖα ἔχουσα τὰς περὶ αὑτὴν δύο γωνίας ἀλλήλαις ἴσας. Ὑποτείνουσα δὲ ἡ ὑπὸ τὴν ὀρϑὴν γωνίαν τείνουσα εὐθεῖα. Περίμετρος δὲ ἡ ἐκ κέντρου δοϑέντος καὶ διαστήματος περιφερομένη γραμμὴ ἔχουσα τὰς ἀπὸ τοῦ χέντρου ἐπ᾽ αὐτὴν ἀγομένας εὐθείας ἴσας. Διάμετρος δὲ εὐθεῖα τέμνουσα διὰ τοῦ κέντρου τὴν περίμετρον εἰς δύο τμήματα. Γωνίαι δέ εἰσι τρεῖς᾽ ὀρϑή, ὀξεῖα, ἀμβλεῖα. Ὀρϑὴ μὲν οὖν ἔστιν, ὅταν εὐθεῖα ἐπ’ εὐθεῖαν σταϑεῖσα τὰς ἐφεξῆς γωνίας ἴσας ἀλλήλαις ποιῇ τότε γάρ εἰσιν ai δύο ὀρϑαί. Ὅταν δὲ ἡ μὲν μείξων, ἡ δὲ ἥττων, τότε. ἡ μὲν μείξων, τουτέστιν πλατυτέρα, ἐστὶν ἀμβλεῖα, ἡ δὲ ἥττῶν, ı τουτέστιν δστενοτέρα, ὀξεῖα.

    s212

  1. Ölçmenin üç cinsi vardır: doğrusal ölçme, alan ölçme ve hacim ölçme.
  1. Doğrusal ölçülen, doğru boyunca ölçülen ve yalnız uzunluğu olan her şeydir; buna ilke ve sayı da denir.
  1. Alan ölçülen, uzunluğu ve genişliği olandır; alan da bundan bilinir. Buna dynamis (kare) da denir.
  1. Hacim ölçülen, uzunluğu, genişliği ve kalınlığı olandır; her katı cisim bundan bilinir. Buna küp da denir.
  1. Ölçmenin türleri beştir: kareler, üçgenler, eşkenar dörtgenler, yamuklar ve daireler.
  1. Teoremler on sekiz tanedir. Karelerin teoremleri iki: eşkenar dik açılı dörtgen ve dik açılı paralelkenar dörtgen. Üçgenlerin teoremleri altı: dik üçgen, ikizkenar üçgen, eşkenar üçgen, dar açılı üçgen, geniş açılı üçgen ve çeşitkenar üçgen. Eşkenar dörtgenlerin teoremleri iki: eşkenar dörtgen ve eşkenar dörtgen benzeri (paralelkenar). Yamukların teoremleri dört: dik yamuk, ikizkenar yamuk, dar açılı yamuk ve geniş açılı yamuk. Dairelerin teoremleri dört: daire, kemer, yarım daireden büyük kesim ve yarım daireden küçük kesim.

    s212

    18 Γένη δὲ τῆς μετρήσεώς ἐστιν τρία᾽ εὐϑυμετρικόν, ἐμβαδομετρικόν, δτερεομετρικόν. 1... ΕΕὐϑυμετρικὸν μὲν οὖν ἐστιν πᾶν τὸ κατ᾽ εὐθὺ μετρούμενον, ὃ μόνον μῆκος ἔχει, ὃ δὴ καὶ ἀρχὴ καὶ ἀριϑμὸς καλεῖται. 80. Ἐμβαδομετρικὸν δὲ τὸ ἔχον μῆκος καὶ πλάτος, ἐξ οὗ καὶ τὸ ἐμβαδὸν γιγνώσκεται. ὃ δὴ καὶ δύναμις καλεῖται. 21 Στερεομετρικὸν δὲ τὸ ἔχον μῆκος καὶ πλάτος καὶ πάχος, ἐξ οὗ καὶ πᾶν τὸ στερεὸν γιγνώσκεται, ὃ δὴ καὶ κύβος καλεῖται. Εἴδη δὲ τῆς μετρήσεώς ἐστι πέντε" τετράγωνα, τρίγωνα, ῥόμβοι, τραπέξια, κύκλοι. 23 Καὶ ϑεωρήματά ἐστιν τη τετραγώνων ϑεωρήματα β, τετράγωνον ἰσόπλευρον ὀρϑογώνιον καὶ τετράγωνον παραλληλόγραμμον ὀρϑογώνιον. τριγώνων δὲ ϑεωρήματα ἕξ, τρίγωνον ὀρϑογώνιον, τρίγωνον ἰδσοῦκελές, τρίγωνον ἰσόπλευρον, τρίγωνον ὀξυγώνιον, τρίγωνον ἀμβλυγώνιον, τρίγωνον σκαληνόν. ῥόμβων δὲ ϑεωρήματα δύο, ῥόμβος καὶ ῥομβοειδές. τραπεζίων δέ εἰσιν τέσσαρα, τραπέξιον ὀρϑογώνιον, τραπέξιον ἰσοσκελές, τραπέξζιον ὀξυγώνιον, τραπέξιον ἀμβλυγώνιον. κύκλων δὲ ϑεωρήματα ὃ, κύκλος, ἁψίς, ἡμικυκλίου τμῆμα μεῖξον, ἡμικυχλίου τμῆμα ἧττον. |

    s214

  1. Düzlemin türleri ve teoremleri bunlardır. Katılarda ise her ölçmeye kalınlık da eklenir; katılara özgü ve yalnız onlarda gösterilen teoremler on tanedir: küre, silindir, koni, kesik koni, küp, kama, meiuros (sivrilen kama), üçgen tabanlı piramit, kesik piramit ve tiyatro.
  1. Ölçmenin sağlam kuralları da şunlardır: Her üçgende, nasıl seçilirse seçilsin, iki kenarın toplamı kalan kenardan büyüktür. Her dik üçgende dik açıyı çevreleyen iki kenar üzerine çizilen karelerin toplamı, hipotenüs üzerine çizilen kareye eşittir. Her dairenin çevresi, çapın üç katı ile yedide biri kadardır. Dairenin çapı üzerine çizilen on bir kare, on dört dairenin alanına eşittir.
  1. Ölçüler insan uzuvlarından türetilmiştir: parmak, avuç, karış, likhas, ayak, arşın, adım ve kulaç.

    s214

    Καὶ ταῦτα μὲν τὰ εἴδη ἐστὶ καὶ τὰ ϑεωρήματα τὰ ἐπίπεδα ἐπὶ δὲ τῶν στερεῶν προστιϑεμένου ἑχάστῃ μετρήσει καὶ τοῦ πάχους ἐξαίρετα ϑεωρήματά εἰσι τῶν στερεῶν δέκα, ἃ ἐπ’ αὐτῶν μόνον δείκνυται, οὕτως" σφαῖρα, κύλινδρος. κῶνος, κῶνος κόλουρος, κύβος. | σφήν., μείουρος,. πυραμὶς ἐπὶ τριγώνου, πυραμὶς κόλουρος, ϑέατρον. Εἰσὶ δὲ καὶ ὅροι τῆς μετρήσεως ἐστηριγμένοι οἵδε" παντὸς τριγώνου αἱ δύο πλευραὶ τῆς λοιπῆς μείξονές [ εἶσι πάντη μεταπαρηλλαγμέναι. καὶ παντὸς τριγώνου ı ὀρϑογωνίου τὰ ἀπὸ τῶν περὶ τὴν ὀρϑὴν γωνίαν δύο πλευρῶν τετράγωνα ἴδα ἐστὶν τῷ ἀπὸ τῆς ὑποτειvodong τετραγώνῳ, καὶ παντὸς κύκλου ἡ περίμετρος τῆς διαμέτρου τριπλασίων ἐστὶ καὶ τῷ ξ΄ μείξων., καὶ ἕνδεκα τετράγωνα ἀπὸ τῆς διαμέτρου τοῦ κύκλου ἴσα ı! ἐστὶν ἐμβαδοῖς δεκατέτρασι κύκλων. μ 9 Τὰ δὲ μέτρα ἐξεύρηται ἀπὸ τῶν ἀνθρωπίνων μελῶν, δακτύλου, παλαιστῆς, σπιϑαμῆς, λιχάδος, ποδός, πήχεως, βήματος, ὀργυιᾶς.

    Heiberg bu sayfada ölçü birimlerini iki sütunda, iki ayrı el yazması geleneğine göre verir; ikisi de aşağıda sırayla çevrilmiştir.

    s216

Kulaç 96 parmak, adım 40 parmak, arşın 24 parmaktır; arşın Roma ayağıyla bir ayak ve beşte dörttür, öyle ki 9 ayak 5 arşın eder. Philetairos ayağı 16 parmak, İtalik ayak 13 ve üçte bir parmaktır. Karış 12 parmak, likhas 8 parmaktır. Avuç 4 parmaktır.

Ölçülerin hepsinden küçüğü parmaktır; ona birim de denir. Ama parmak da kimi zaman bölünür, çünkü yarımı, üçte biri ve öteki kesirleri kabul eder. Hepsinin en küçük parçası olan parmaktan sonra avuç gelir. Kimileri ona "dörtlük" der, çünkü dört parmaktır ya da ayağın dörtte biridir; kimileri de "üçlük" der, çünkü karışın üçte biridir: karış üç dörtlükten, ayak ise dört dörtlükten oluşur. Likhas iki avuç, yani sekiz parmaktır ve karışın üçte ikisi diye anılır. Likhas, iki parmağın, yani başparmakla işaret parmağının arasındaki açıklığa denir; kimileri buna "köpek ağzı" da der.

s216

Καί ἐστιν 1) ὀργυιὰ δακτύλων as, τὸ δὲ βῆμα δακτύλων u, 6 δὲ πῆχυς δακτύλων nd, πόδα δὲ ἔχδι “Ῥωμαικὸν α καὶ LE’ τ΄, ὡς ἔχειν τοὺς 9 πόδας πήeis €. Ὁ ποὺς ὁ Φιλεταίρειος ἔχει δακτύλους τς. ὃ δὲ Ἰταλικὸς δακτύλους ıy γ΄; . ἡ σπιϑαμὴ δὲ δακτύλους ιβ. ἡ λιχὰς δακτύλους 7. Παλαιστὴ δακτύλων ὃ. Πάντων δὲ ἐλαχιστότε- ἢ ρόν ἐστι δάκτυλος. ὅστις καὶ μονὰς καλεῖται" διαιρεῖται δὲ ἔσϑ᾽ ὅτε" ὑπομένει \ yo γὰρ καὶ ἥμισυ καὶ τρίτον καὶ λοιπὰ μόρια. “Μετὰ δὲ τὸν δάκτυλον. ὅς ἐστι μέρος ἐλάχιστον. πάντων, ὃ παλαιστής. ὃν καὶ τέταρτόν τινὲς καλοῦσι διὰ τὸ τέσσαρας ἔχειν δαχτύλους ἢ διὰ τὸ εἶναι τέταρτον τοῦ ποδός, τινὲς δὲ καὶ τρίτον διὰ τὸ τρίτον τῆς σπιϑαμῆς" ἡ γὰρ σπιϑαμὴ τρία τέταρτα εἶναι ὦ ἔχει. 6 δὲ ποὺς τέσσαρα. ἡ Ἢ λιχὰς ἔχει παλαιστὰς δύο ἤγουν δακτύλους ὀχτὼ χαὶ καλεῖται δίμοιρον ὅπιϑαμῆς. λιχὰς δὲ λέγεται τὸ τῶν δύο δακτύλων ἄνοιγμα, τοῦ ἀντέχειρος λέγω καὶ τοῦ λιχανοῦ" τοῦτο χαὶ κυνόστομον καλοῦσί τινες. Parmağın kendisi de parçalara bölünür; çünkü yarımı, üçte biri, dörtte biri ve geri kalanları kabul eder.

s218Arazi ölçümünde her yerde insanların kendi yörelerinin ölçülerini kullanması âdet olmuştur: kimileri arşınla, kamışla ya da kulaçla, kimileri de ayakla, iugerumla, plethronla, satonla, artabeyle ya da bunlar gibi başka ölçülerle ölçer. Ölçüler, ayağın arşına oranı korunarak birbirine denkleştirilir. Bunlar böyle kabul edildiğinden, teoremlerdeki ölçümleri ayağa ve iugeruma göre yaptık. Iugerum 28.800 ayak karelik bir alandır: uzunluğu 240 ayak, genişliği

[Öteki sütun:] Karış üç avuç, yani on iki parmaktır. Ayak bir ve üçte bir karış, yani dört avuç, on altı parmaktır. Arşın iki ayak, yani iki ve üçte iki karış, sekiz avuç, otuz iki parmaktır.

s218

Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ δάκτυλὸς διαιρεῖται εἷς μέρη" ἐπιδέχεται γὰρ καὶ ἥμισυ καὶ τρίτον καὶ τέταρτον χαὶ τὰ λοιπά. Ἐπειδὴ δὲ ἐν τοῖς κλίμασιν ἐχράτησέν τις παρ᾽ δχάστῳ συνήϑεια τοῖς ἐγχωρίοις χρῆσϑαι μέτροις. καὶ τινὲς μὲν πήχει ἢ καλάμῳ ἢ ὀργυιᾷ, τινὲς δὲ ποδὶ ἢ ἰουγέρῳ ἢ πλέϑρῳ ἢ σάτῳ ἢ ἀρτάβῃ ἢ ἄλλοις τοιούτοις μετροῦσιν, [ἐκ] τῆς ἀναλογίας τοῦ ποδὺς πρὸς τὸν πῆχυν σωξομένης ἐξιδσοῦται τὰ μέτρα. Τούτων δὲ οὕτως λαμβανομένων πρὸς πόδα καὶ ἰούγερον τὴν μέτρησιν τῶν ϑεωρημάτων ἐποιησάμεϑα. καὶ τὸ μὲν ἰούγερόν ἐστιν ἐμβαδῶν ποδῶν β, no‘ ἔχει γὰρ μῆκος ποδῶν ou, πλάἪ σπιϑαμὴ ἔχει παλαι- 5 στὰς τρεῖς ἤγουν δακτύλους δώδεκα. Ὁ ποὺς ἔχει σπιϑαμὴν 6 ἃ γ΄ ἤγουν παλαιστὰς ὃ, δακτύλους ἐς. Ὁ πῆχυς ἔχει πόδας δύο ἴ ἤγουν σπιϑαμὰς Bw, πα80 λαιστὰς ὀχτώ. δακτύλους 1β.

s220120 ayaktır. Iugerum on iki unciaya bölünür; her uncia 2.400 ayak karedir. Uncia da yirmi dört scripuluma ya da grammaya bölünür; her scripulum 100 ayak karedir.

Hacimlerde ise bir küp ayak üç İtalik modius alır; her modius on altı ksestestir.

Teoremlerdeki ölçüm, Heron'un aşağıda sıralanan ölçülerine göre yapılır. Ölçmenin türleri aşağıda şöyle sıralanmıştır: parmak, avuç, likhas, karış, ayak, pygōn denen kısa arşın, arşın, adım, ksylon, kulaç, kamış, akaina, hamma, plethron, iugerum, stadion, mil, diaulos, dolikhos, skhoinos ve parasanges.

[Öteki sütun:] Tek adım üç ve üçte bir karış, yani iki buçuk ayak, on avuç ya da kırk parmaktır. Çift adım beş ayak, altı ve üçte iki karış, yirmi avuç ya da seksen parmaktır.

s220

τὸς ποδῶν ρχ᾽ διαιρεῖται δὲ εἰς οὐγκίας ıß, ὡς εἶναι ἕχάστην οὐγκίαν ποδῶν ‚Bv. καὶ αὐτὴ δὲ ἡ οὐγκία διαιρεῖται εἷς δκρίπουλα ἤτοι γράμματα κὃ, ὡς εἶναι ἕχαστον δχρίπουλον 70δῶν ρ. Καὶ ἐν τοῖς στερξοῖς [χωρίοις] ὁ στερεὸς ποὺς χωρεῖ μοδίους ᾿Ιταλικοὺς γ᾽ μόδιος ἕκαστος ξεστῶν ις. Καὶ ἔστιν ἡ μέτρησις τῶν ϑεωρημάτων κατὰ τὰ ὑποτεταγμένα “Ἡρωνος" εἴδη δὲ τῆς μετρήσεώς ἐστι τὰ ὑποτεταγμένα οὕτως" δάχτυλος. παλαιστής. λι(ds, σπιϑαμή, πούς, πῆχυς ψιλός, ὃς καλεῖται πυγών, πῆχυς, βῆμα, ξύλον, ὀργυιά, κάλαμος, ἄκαινα, ἄμμα, πλέϑρον, ἰούγερον, στάδιον, μίλιον, δίαυλος, δόλιχος, σχοῖνος, παραθάγγης. Τὸ βῆμα τὸ ἁπλοῦν ἔχει δπιϑαμὰς γ γ΄ ἤγουν πόδας BL ἢ παλαιστὰς τ ἢ δακτύλους μ. Τὺ βῆμα τὸ διπλοῦν ἔχει πόδας πέντε ἢ σπιϑαμὰς sw ἢ παλαιστὰς ἃ ἢ δακτύλους π.

s222Avuç dört parmaktır. Likhas iki avuç, yani sekiz parmaktır. Karış üç avuç, yani on iki parmaktır; ona "bıçkıcı arşını" da denir. Kraliyet ayağı ve Philetairos ayağı dört avuç, yani on altı parmaktır; İtalik ayak ise on üç ve üçte bir parmaktır. Pygōn beş avuç, yani yirmi parmaktır. Arşın altı avuç, yani yirmi dört parmaktır; Nil arşını yedi avuç, yani yirmi sekiz parmak, Stoikos arşını sekiz avuç, yani otuz iki parmaktır. Adım bir ve üçte iki arşın, yani on avuç, kırk parmak ya da iki buçuk ayaktır. Ksylon dört buçuk ayak, yani üç arşın, on sekiz avuç, yetmiş iki parmaktır.

[Öteki sütun:] Taşçı arşını iki karış ya da bir buçuk ayak, altı avuç ya da yirmi dört parmaktır; bıçkı kerestesinin arşını da öyledir.

s222

Ὃ μὲν οὖν παλαιστὴς ᾿ ἔχει δαχτύλους 6° ἡ λιχὰς ἔχει παλαιστὰς B, δακτύλους ἡ ἡ σπιϑαμὴ ἔχει παλαιστὰς γ, δακτύλους ιβ, καλεῖται δὲ χαὶ ξυλοπριστικὺς πῆχυς. ὃ ποὺς ἔχει βασιλικοὺς καὶ Φιιλεταιoslovg παλαιστὰς ὃ, δακτύλους 15, ὁ δὲ ᾿Ιταλικὺς ποὺς ἔχει ᾿γ,γ ἡ πυγὼν ἔχει παλαιστὰς €, δακτύλους χ᾽ ὃ πῆχυς ἔχεν παλαιστὰς 5, δακτύλους x0, ὁ δὲ Νειλῷος πῆχυς ἔχεν παλαιστὰς ξ, δακτύλους an, 6 δὲ Στοικὸς πῆχυς ἔχει παλαιστὰς 7, δακτύλους 1β. τὸ δὲ βῆμα ἔχει πήχεις af, δακτύλους παλαιστὰς τ. δακτύλους u, 20 πόδας BL. τὸ δὲ ξύλον ἔχει πόδας δι΄. πήχεις 7. Bor: τηςδακτύλους oß. Ὁ πῆχυς ὃ λιϑικὸς ἔχει 10 δπιϑαμὰς β ἢ ποῦν ἕνα πρὸς τῷ ἡμίδει ἢ παλαιστὰς ς ἢ δακτύλους χδ' ὡσαύsog καὶ ὃ τοῦ πριστικοῦ ξύλου. Kulaç dört arşın, yani yirmi dört avuçtur; altı Philetairos ayağı, yedi ve beşte bir İtalik ayak eder. Kamış beş arşındır; yedi buçuk Philetairos ayağı, dokuz İtalik ayak eder. Akaina altı ve üçte iki arşındır; on Philetairos ayağı, on iki İtalik ayak eder. Hamma kırk arşındır; altmış Philetairos ayağı,

s224[Öteki sütun:] Ekilecek toprağın ölçüldüğü kulaç, dokuz ve dörtte bir kraliyet karışı ya da altı ayak ve bir ve dörtte bir karıştır; başka bir deyişle yirmi yedi avuç, yani yumruk, artı bir başparmaktır. Yirmi altısı el yumruk yapılmışken ölçülür; sonuncusu ya da birincisi ise elin büyük parmağı da açılarak ölçülür. Buna karışın dörtte biri de denir ve üç parmaktır. Bunun üzerine kulacı bir kamışa ya da bir tahtaya işaretleyeceksin. Ondan sonra on kulaçlık bir ip, yani ölçü ipi yapmalı ve ölçeceğin yeri onunla ölçmelisin. Ekilecek toprak için ölçü ipi on kulaç olmalıdır, çayır ve sınır ölçümleri için ise on iki kulaç. On kulaçlık iple ölçüldüğünde bir modiusluk yer iki yüz kulaçtır, fazla değil; on iki kulaçlık iple ise iki yüz seksen sekiz kulaçtır.

s224

Ἢ ὀργυιὰ ἔχει πήχεις ὃ παλαιστὰς χὃ, πόδας Φιλεταιρείους 5, Ἰταλικοὺς δὲ πόδας ξε΄. ὃ κάλαμος ἔχει πήχεις ε, πόδας Φιλεταιθείους μὲν EL', ᾿Ιταλικοὺς δὲ πόδας 9. Ἢ ἄκαινα ἔχει πήχεις s#, πόδας Φιλεταιρείους μὲν τι ᾿Ιταλικοὺς δὲ πόδας Ἢ ὀὁργυιά, μδτρεῖται ἡ σπόριμος γῆ. ἔχει σπιϑαμὰς βασιλικὰς ὃ δ' ἢ πόδας ξξ καὶ σπιϑαμὴν α 6 ἢἣ παλαιστὰς ἤγουν γρόνϑους εἴκοσιεπτὰ καὶ ἀντίχειρον, τουτέστι τοὺς μὲν εἰκοσιὲξ ἐσφιγμένης οὔσης τῆς χειρός. τὸν δὲ τελευταῖον ἢ πρῶτον ἡπλωμένου καὶ αὐτοῦ τοῦ μεγάλου δακχτύλου τῆς χει005, ὃς δὴ καὶ λέγεται TEταρτον onıdaung, ἔχει δὲ δακτύλους γ. uch ὃ [δὲ] ποιήσεις ὀργυιὰν ἐν καλάμῳ ἢ ἔν τινι ξύλῳ. μετὰ τοῦτο ὀφείλεις ποιῆσαι σχοινίον ἤγουν σωκάριον δεκαόργυιον καὶ οὕτως μετρεῖν, ὃν μέλλεις μετρῆσαι τόπον᾽ τὸ γὰρ σωκάριον τῆς σπορίμου γῆς δέκα ὀργυιὰς ὀφείλει ἔχειν, τοῦ δὲ λιβαδίου καὶ τῶν περιορισμῶν ιβ. Καὶ μετὰ μὲν τοῦ δεκαοργυίου σχοινίου ἔχει ὃ τόπος τοῦ μοδίου ὀργυιὰς ιβ. τὸ ἄμμα ἔχει πήχεις U, 30 διακοσίας καὶ μόνας, μετὰ πόδας Φιλεταιρείους μὲν ἕ, δὲ τοῦ δωδεχαοργυίου ἔχει

s226yetmiş iki İtalik ayak eder. Plethron on akainadır; altmış altı ve üçte iki arşın, yüz Philetairos ayağı, yüz yirmi İtalik ayak eder. Iugerum iki plethrondur; yirmi akaina, yüz otuz üç ve üçte bir arşın, iki yüz Philetairos ayağı, iki yüz kırk İtalik ayak eder. Stadion altı plethrondur; altmış akaina, seksen kamış, yüz kulaç, iki yüz kırk adım, dört yüz arşın, altı yüz Philetairos ayağı, yedi yüz yirmi İtalik ayak eder. Diaulos iki stadiondur; on iki plethron, yüz yirmi akaina, yüz altmış kamış, iki yüz kulaç, dört yüz seksen adım, sekiz yüz arşın, bin iki yüz Philetairos ayağı, bin dört yüz kırk İtalik ayak eder. Mil yedi buçuk stadiondur; kırk beş plethron, dört yüz elli akaina, altı yüz kamış, yedi yüz elli kulaç, bin sekiz yüz adım, üç bin arşın, dört bin beş yüz Philetairos ayağı, beş bin dört yüz İtalik ayak eder. Dolikhos on iki stadiondur;

[Öteki sütun:] Ancak en küçük ve düz yerler on kulaçlık iple ölçülmelidir. Banliyölerin ve çepeçevre ölçülen arazilerin sınırları ise on iki kulaçlık iple ölçülmelidir, çünkü bu sınırların içinde çoğu zaman kuru dere yatakları, sel yarıkları, çalılıklar ve işe yaramaz yerler bulunur. Bunlar on kulaçlık iple ölçülse bile, söylenen sebeplerden ötürü bir indirim yapılmalıdır: ya ip sayısının toplamından her on ip için bir ip, ya da modius hesabından her on modius için bir modius düşülür.

s226

Ἰταλικοὺς δὲ πόδας οβ. τὸ πλέϑρον ἔχεν ἀκαίνας τ, πήχεις ἕξ. β. πόδας Φιλεταιρείους μὲν ο. ᾿Ιταλικοὺς δὲ 0%. τὸ ἰούγερον ἔχει πλέϑρα ß, ἀκαίνας x, πήχεις ολγγ΄, πόδας Φιλεταιρείους μὲν 0, ᾿Ιταλικοὺς δὲ πόδας ou. τὸ στάδιον ἔχει πλέϑρα 5, ἀκαίνας E, καλάμους 7, ὀργυιὰς 9. βήματα on, πήχεις v, πόδας Φιλεταιoslovg μὲν χ, ᾿Ιταλικοὺς δὲ πόδας Dr. ὃ δίαυλος ἔχει στάδια β, πλέϑρα ıB, ἀκαίνας o%, καλάμους ρξ, ὁργυιὰς 0, βήματα ὑπ, πήχεις ὦ, πόδας Φιλεταιρείους μὲν 0, ᾿Ιταλικοὺς δὲ ‚vun. τὸ μίλιον ἔχει στάδια EL, σπλέϑρα ME, ἀκαίνας Ὃν, καλάμους X, ὀργυιὰς ψν, βήματα ἀῶ, πήχεις 7; πόδας Φιλεταιρείους μὲν σι [σι ‚89, ᾿Ιταλικοὺς δὲ πόδας 2 ‚gv. ὃ δόλιχος ἔχει στάδια ὀργυιὰς onn. πλὴν οἱ 1: βοαχύτατοι καὶ πεδινοὶ τόποῖ μετὰ τοῦ δεκαοργυίου σχοινίου ὀφείλουσι μετρεῖσϑαι, ol δὲ περιορισμοὶ τῶν προαστείων καὶ τῶν χωρίων τῶν δλογύρως μετρουμένων μετὰ τοῦ δωδεκαοργυίου δχοινίου ὀφείλουσι μετρεῖσθαι διὰ τὸ εὑρίσκεσϑαι ἔσωϑεν τῶν περιοριδμῶν αὐτῶν πολAdzıs ξηροχειμάρρους καὶ δύακχας καὶ λόχμας καὶ ἀχρήστους τόπους. εἰ δὲ καὶ μετὰ τοῦ δεχαοργυίου σχοινίου μετρηϑῶσιν, ὀφείλουσιν ὑπεξαιρεῖσϑαι εἴτε ἀπὸ τοῦ ἀναβιβασμοῦ τῶν σωκαρίων κατὰ δέκα 00κάρια σωκάριον ὃν εἴτε ἀπὸ τοῦ μοδισμοῦ κατὰ δέκα μόδια μόδιον Ev διὰ τὸς εἰρημένας αἴτίας.

s228yetmiş iki plethron, yedi yüz yirmi akaina, dokuz yüz altmış kamış, iki bin sekiz yüz seksen adım, dört bin sekiz yüz arşın, yedi bin iki yüz Philetairos ayağı, sekiz bin altı yüz kırk İtalik ayak eder. Skhoinos dört mildir; otuz stadion, yüz seksen plethron, bin sekiz yüz akaina, iki bin dört yüz kamış, üç bin kulaç, yedi bin iki yüz adım, on iki bin arşın, on sekiz bin Philetairos ayağı, yirmi bir bin altı yüz İtalik ayak eder. Parasanges de skhoinos gibidir. Barbar skhoinosu kırk beş stadion, Pers skhoinosu altmış stadiondur. Kemelei denen ölçü ise … stadiondur.

Şunu da bilmek gerekir: bir modius tohum kırk litradır; her bir litra beş kulaçlık toprağa ekilir.

Eni ve boyu beş kulaç olan yer bir litra eder. Eni ve boyu on kulaç olan yer iki litra eder. Eni ve boyu on beş kulaç olan yer üç litra eder. Eni ve boyu yirmi kulaç olan yer dört litra eder. Eni ve boyu yirmi beş kulaç olan yer beş litra eder. Eni ve boyu otuz kulaç olan yer altı litra eder. Eni ve boyu otuz beş kulaç olan yer yedi litra eder.

s228

ıß, πλέϑρα οβ, ἀκαίνας ψκ, καλάμους DE, βήματα βωπ, πήχεις Jo, πόδας Φιλεταιρείους μὲν ξσ, ᾿Ιταλιχοὺς δὲ πόδας my. ἡ 9 σχοῖνος ἔχει μίλια ὃ. στάδια A, πλέϑρα ρπ, ἀκαίνας ‚a0, καλάμους βυ, ὀργυιὰς ,7), βήματα ξσ, πήχεις α β, πόδας Φιλεταιρείους μὲν τὖ ἃ ἢ. ᾿Ιταλικοὺς δὲ πόδας Bar. ὃ παρασάγγης ἔχει ὁμοίως ὡς ἡ σχοῖνος. ἡ βαρβαρικὴ σχοῖνος ἔχει στάδια με. ἡ δὲ Περσικὴ τὸ σχοῖνος ἔχει στάδια ἕξ. τὸ δὲ χεμέλει τὸ καλούμενον ἔχει στάδια ---. Χρὴ δὲ γινώσκειν καὶ τοῦτο, ὅτι 6 σπόριμος μόδιος ἔχει λίτρας τεσσαράκοντα" μία δὲ ἑκάστη λίτρα σπείρει γῆν ὀργυιῶν πέντε. Πλάτος γὰρ καὶ μῆκος ὀργυιῶν πέντε ποιοῦσι λίτραν μίαν. Ε Πλάτος καὶ μῆκος ὀργυιῶν τ ποιοῦσι Altoug δύο. Πλάτος καὶ μῆκος ὀργυιῶν τὲ ποιοῦσι λίτρας 7. Πλάτος καὶ μῆκος ὀργυνῶν % ποιοῦσι λίτρας δι΄ τ “Πλάτος καὶ μῆκος ὀργυιῶν κε ποιοῦσι λίτρας E. Πλάτος καὶ μῆκος ὀργυιῶν A ποιοῦσι λίτρας 3. Πλάτος καὶ μῆκος ὀργυιῶν Az ποιοῦσι λίτρας ἕ.

s230Eni ve boyu 40 kulaç olan yer 8 litra eder. Eni ve boyu 45 kulaç olan yer 9 litra eder. Eni ve boyu 50 kulaç olan yer 10 litra eder. Eni ve boyu 55 kulaç olan yer 11 litra eder. Eni ve boyu 60 kulaç olan yer 12 litra eder. Eni ve boyu 65 kulaç olan yer 13 litra eder. Eni ve boyu 70 kulaç olan yer 14 litra eder. Eni ve boyu 75 kulaç olan yer 15 litra eder. Eni ve boyu 80 kulaç olan yer 16 litra eder. Eni ve boyu 85 kulaç olan yer 17 litra eder. Eni ve boyu 90 kulaç olan yer 18 litra eder. Eni ve boyu 95 kulaç olan yer 19 litra eder. Eni ve boyu 100 kulaç olan yer 20 litra eder. Eni ve boyu 200 kulaç olan yer 40 litra eder. Eni ve boyu 300 kulaç olan yer 60 litra eder. Eni ve boyu 400 kulaç olan yer 80 litra eder. Eni ve boyu 500 kulaç olan yer 100 litra eder. Eni ve boyu 600 kulaç olan yer 120 litra eder. Eni ve boyu 700 kulaç olan yer 140 litra eder. Eni ve boyu 800 kulaç olan yer 160 litra eder. Eni ve boyu 900 kulaç olan yer 180 litra eder. Eni ve boyu 1.000 kulaç olan yer 200 litra eder. Eni ve boyu 2.000 kulaç olan yer 400 litra eder. Eni ve boyu 3.000 kulaç olan yer 600 litra eder. Eni ve boyu 4.000 kulaç olan yer 800 litra eder. Eni ve boyu 5.000 kulaç olan yer 1.000 litra eder. Eni ve boyu 6.000 kulaç olan yer 1.200 litra eder. Eni ve boyu 7.000 kulaç olan yer 1.400 litra eder. Eni ve boyu 8.000 kulaç olan yer 1.600 litra eder. Eni ve boyu 9.000 kulaç olan yer 1.800 litra eder. Eni ve boyu 10.000 kulaç olan yer 2.000 litra eder.

s230

Πλάτος καὶ μῆκος ὀργυιῶν u ποιοῦσι λίτρας ἡ. Πλάτος καὶ μῆκος ὀργυιῶν μὲ ποιοῦσι λίτρας ὃ. Πλάτος καὶ μῆκος ὀργυιῶν ν ποιοῦσι λίτρας ı. Πλάτος καὶ μῆκος ὀργυιῶν ve ποιοῦσι λίτρας τα. Πλάτος καὶ μῆκος ὀργυιῶν ie ποιοῦσι λίτρας ıß. Πλάτος καὶ μῆκος ὀργυιῶν Fe ποιοῦσι λίτρας 1γ. Πλάτος καὶ μῆκος ὀργυιῶν ὁ ποιοῦσι λίτρας ιδ. Πλάτος καὶ μῆκος ὀργυιῶν οὲ ποιοῦσι λίτρας ιξ. Πλάτος καὶ μῆκος ὀργυιῶν x ποιοῦσι λίτρας ες. ἡ μῆκος ὀργυιῶν πὲ ποιοῦσι λίτρας ιξ. μῆκος ὀργυιῶν g ποιοῦσι λίτρας τη. μῆκος ὀργυιῶν ge ποιοῦσι λίτρας υϑ. μῆκος ὀργυιῶν ο ποιοῦσι λίτρας %. μῆκος ὀργυιῶν 6 ποιοῦσι λίτρας u μῆκος ὀργυιῶν T ποιοῦσι 3 μῆκος ὀργυιῶν v ποιοῦσι λίτρας π. μῆκος ὀργυνῶν ῳ ποιοῦσι λίτρας 9. μῆκος ὀργυιῶν χ ποιοῦσι λίτρας 0x. μῆκος ὀργυιῶν Ψ ποιοῦσι λίτρας ou. μῆκος ὀργυιῶν ὦ ποιοῦσι λίτρας gE. μῆκος ὀργυιῶν 9 ποιοῦσι λίτρας em. μῆκος ὀργυιῶν a ποιοῦσι λίτρας μῆκος ὀργυιῶν β ποιοῦσι λίτρας v μῆκος ὀργυιῶν γ ποιοῦσι λίτρας χ. μῆκος ὀργυιῶν ὃ ποιοῦσι λίτρας μῆχος ὀργυιῶν δ ποιοῦσι λίτρας , μῆκος ὀργυιῶν ς ποιοῦσι λέτρας ‚0. μῆχος ὀργυιῶν ξ ποιοῦσι λίτρας αὖ. μῆκος ὀργυιῶν m ποιοῦσι λίτρας ‚a. μῆκος ὀργυιῶν ὃ' ποιοῦσι λίτρας ἀῶ. μῆκος ὀργυιῶν ἃ ποιοῦσι λίτρας β.

s232200 kulaç, bir modiusluk yerdir. 300 kulaç, bir buçuk modiusluk yerdir. 400 kulaç, iki modiusluk yerdir. 500 kulaç, iki buçuk modiusluk yerdir. 600 kulaç, üç modiusluk yerdir. 700 kulaç, üç buçuk modiusluk yerdir. 800 kulaç, dört modiusluk yerdir. 900 kulaç, dört buçuk modiusluk yerdir. 1.000 kulaç, beş modiusluk yerdir. 2.000 kulaç, 10 modiusluk yerdir. 3.000 kulaç, 15 modiusluk yerdir. 4.000 kulaç, 20 modiusluk yerdir. 5.000 kulaç, 25 modiusluk yerdir. 6.000 kulaç, 30 modiusluk yerdir. 7.000 kulaç, 35 modiusluk yerdir. 8.000 kulaç, 40 modiusluk yerdir. 9.000 kulaç, 45 modiusluk yerdir. 10.000 kulaç, 50 modiusluk yerdir.

Teoremlerin ölçümü aşağıda gösterildiği gibi yapılır.

Eşkenar [ve dik açılı] bir dörtgen olsun; her kenarı 12 ayak. Alanını bulmak. Şöyle yaparım: 12'yi kendisiyle çarparım; 144 ayak eder. Alan bu kadar olacaktır.

[Öteki sütun:] Durum böyle olduğuna göre teoremlerin ölçümünü yapalım.

Eşkenar ve dik açılı dörtgenler üzerine. Eşkenar ve dik açılı bir dörtgen olsun; her kenarı 10 kulaç. Alanını bulmak. Şöyle yap: 10'u 10 ile çarp; 100 eder. Alan bu kadar kulaçtır. Bunun beşte biri 20 eder; demek ki alan 20 litra, yani yarım modiustur.

s232

ὀργυιαί εἶσι τόπος μοδίου ἕνός. ὀργυιαί εἶσι τόπος μοδίου ἑνὸς ἡμίσεος. ὀργυιαί εἶσι τόπος μοδίων δύο. ὀργυιαί εἶσι τόπος μοδίων δύο ἡμίσεος. ὀργυιαί εἰσι τόπος μοδίων τριῶν. ὀργυιαί εἶσι τόπος μοδίων τριῶν ἡμίσεος. ὀργυιαί εἶσι τόπος μοδίων τεσδάρων. ὀργυιαί εἶσι τόπος μοδίων τεσσάρων ἡμίσεος. χίλιαι ὀργυιαί εἶσι τόπος μοδίων πέντε. β ὀργυιαί εἶσι τος “.. δέκα. ξ ὁ ὀργυιαί εἰσι τόπος μοδίων τριάκοντα. i ξ ὀργυιαί εἶσι τόπος μοδίων Ae. Al ἢ ὀργυιαί εἰσι τόπος μοδίων τεσσαράκοντα. Αἱ 3. ὀργυιαί εἶσι τόπος μοδίων με. di μύριαι ὀργυιαί εἶσι τύπος μοδίων πεντήκοντα. Καὶ ἔστιν ἡ μέτρησις Τούτων δὲ οὕτως ἐχόν- a τῶν ϑεωρημάτων χατὰ τὰ των τὴν μέτρησιν τῶν ὑποτεταγμένα οὕτως" ϑεωρημάτων ποιησώμεϑα. Ἔστω τετράγωνον ἰσό- Περὶ τετραγώνων ἰσοιβ 5 πλεύρων καὶ ὀρϑογωνίων. Τετράγωνον ἰσόπλευρον καὶ ὀρθογώνιον, οὗ ἑκάστη 10 15 AV 1 2 ß You ιβ πλευρὰ ἀνὰ ὀργυιῶν τ᾽ δὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. BB 10 ποίει οὕτως" τὰς τ ἐπὶ τὰς Fig, 1. Ἅ γίνονται 0° τοσούτων. πλευρόν TE καὶ ὀρϑογώ- ὀργυιῶν ἐστι τὸ ἐμβαδόν. νιον, οὗ ἑκάστη πλευρὰ τούτων τὸ ε΄" γένονται κ᾽

s234Eşkenar ve eşit açılı bir dörtgen olsun; her kenarı 50 ayak. Alanını ve köşegenini bulmak. Şöyle yaparım: 50'yi kendisiyle çarparım; 2.500 eder. Alan bu kadar ayak olsun. Şimdi köşegeni bulalım: alanın iki katı 5.000 eder; bunun karekökü 70¾ ayak çıkar; köşegen bu kadardır. Başka bir yoldan da bulunur: bir kenarı, yani 50'yi, 70¾ ile çarp; 3.537½ ayak eder; bunun ellide biri 70¾'tür.

[Öteki sütun:] Eşkenar ve dik açılı başka bir dörtgen; her kenarı 18 kulaç. Alanını bulmak. Tabanlardan birini dikmelerden biriyle, yani 18'i 18 ile çarp; 324 eder. Bu dörtgenin alanı 324 kulaçtır. Bunun iki yüzde biri 1 ve 62/100 eder; demek ki toprak bir modius ile yirmi dört ve beşte dört litradır. Çünkü modius ölçüsü 200 kulaç ve 40 litra alındığından, her bir litraya 5 kulaç, her bir kulaca da litranın beşte biri düşer.

s234

ἀνὰ ποδῶν ιβ' εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. ποιῶ οὕτως" τὰ ιβ ἐφ᾽ ἑαυτά: γίγνονται ρμὸ πόδες. τοῦούτου ἔσται τὸ ἐμβαδόν. Ἔστω τετράγωνον ἰσόπλευρόν TE καὶ ἰσογώνιον καὶ ἐχέτω δχάστην πλευρὰν ποδῶν ν᾿ εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδὸν καὶ τὴν διαγώνιον. ποιῶ οὕτως" τὰ v ἐφ᾽ ἑαυτά" γίγνονται βφ. ἔστω τὸ ἐμβαδὸν τοσούτῶν. τὴν δὲ διαγώνιον εὑρεῖν. δὶς τὸ ἐμβαδὸν ‚e' ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίγνεται ποδῶν οἱ δ΄. τοσούτου ἐστὶν ἡ διαγώνιος. καὶ ἄλλως" τὴν μίαν πλευράν, τουτέστι τὼ ν, ἐπὶ τὰ οἱ δ΄: γίγνονται πόδες καὶ ἔστιν λιτρῶν καὶ ἤτοι μοδίου (΄. “Ἕτερον τετράγωνον ἰσόπλευρὸν καὶ ὀρϑογώνιον, οὗ ἑκάστη πλευρὰ ἀνὰ 60γυιῶν τη εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. πολυπλασίασον τὴν μίαν τῶν βάσεων ἐπὶ τὴν μίαν τῶν καϑέτων. ἤγουν τὰς τη ἐπὶ τὰς τη" γίνονται τκδ' καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ αὐτοῦ τετραγώνου ὀργυιῶν τχδ. ὧν μέρος διακοσιοστὸν γένεται αἰ εἰν" καὶ ἔστι γῆς μοδίων αἰ καὶ λιτρῶν σι 30 δ΄ ε΄." τοῦ γὰρ μέτρου τοῦ μοδίου ὀργυιῶν ὅ παραλαμβανομένου,. λιτρῶν δὲ u, ἐπιβάλλουσι μιᾷ ἑκάστῃ λίτρᾳ ὀργυιαὶ &, 2» ἑκάστῃ δὲ ὀργυιᾷ τὸ € τῆς λίτρας. )2φλξ {΄ ὧν v’ γίνεται 30 οἱ δ΄. Eşkenar ve dik açılı başka bir dörtgen; dört kenarının her biri 36 kulaç. Kenarlar kendileriyle çarpılınca 1.296 eder; dörtgenin alanı bu kadar kulaçtır. Bunun iki yüzde biri 6 ve 48/100 eder; demek ki toprak 6 modius ile 19 ve beşte bir litradır. Çünkü 1.200 kulaç ikişer yüzlük ayrılınca 6 modiusluk toprak eder; kalan 96 kulaç beşer beşer ayrılınca 19 litra ile 1 kulaçlık toprak eder.

s236Kulaç ölçüsünde böyle yapılır; ip ölçüsünde ise şöyle yap: kenarlardan birini kendisiyle çarp; bunun yarısı modius sayısını verir. Örneğin eşkenar ve dik açılı bir dörtgen olsun, her kenarı 6 ip; alanını bulmak. Şöyle yap: 6'yı 6 ile çarp; 36 eder. Alan 36 iptir. Bunun yarısı 18 eder; toprak 18 modiustur.

Eşkenar ve dik açılı başka bir dörtgen; her kenarı 16 ip. Bu kendisiyle çarpılınca 256 eder; alanı bu kadar iptir. Bunun yarısı 128 eder; toprak yüz yirmi sekiz modiustur.

Eşkenar ve dik açılı başka bir dörtgen; dört kenarının her biri 25 ip. Kendisiyle çarpılınca 625 eder; alan bu kadar iptir. Bunun yarısı 312½ eder; toprak 312½ modiustur.

Eşkenar ve dik açılı başka bir dörtgen; her kenarı 12 ip ve 6 kulaç. Alanını bulmak. Şöyle yap: ipleri de kulaca çevir; ipler ve kulaçlar birlikte

s236

er Ἕτερον τετράγωνον ἰσόπλευρον καὶ ὀρϑογώνιον, οὗ αἱ ὃ πλευραὶ ἀνὰ ὀργυιῶν Ag. αὗται ἐφ᾽ ἑαυτὰς πολυπλασιαξόμεναι γίνονται αἀσαςξ᾽ τοσούτων ὀργυιῶν ἐστι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ τετραγώνου. ὧν μέρος διακοσιοστὸν γίνεται ξ δ΄ η΄ κτ' σ΄" καὶ ἔστιν γῆς μοδίων ἕξ καὶ λιτρῶν ϑ'ε΄" αἵ γὰρ wo ὀργυιαὶ ὑπεξαιρούμεναι ἐπὶ τῶν 6 ποσοῦνται εἰς γῆν μοδίων ἕξ, αἱ δὲ λοιπαὶ ἃς ὑπεξαιρούμεναι ἐπὶ τῶν E ποσοῦνται eig γῆν λιτρῶν ı$ καὶ ὀργυιᾶς μιᾶς. Καὶ οὕτω μὲν ἐπὶ τοῦ μέτρου τῶν ὀργυιῶν" ἐπὶ δὲ τοῦ μέτρου τῶν ὀχοινίων ποίξι οὕτως" τὴν μίὰν τῶν πλευρῶν ἐφ᾽ ἑαυτήν, ὧν τὸ L', καὶ ἔστιν ὃ μοδισμός. οἷον ἔστω τετράγωνον ἰσόπλευρον καὶ ὀρϑοyovıov, οὗ ἑκάστη τῶν πλευρῶν σχοινίων ς΄ εὑρεῖν τὸ ἐμβαδόν. ποίει οὕτως" τὰ ξ ἐπὶ τὰ 5" γένονται Ag‘ καὶ ἔστιν τὸ ἐμβαδὸν σχοινίων As. ὧν τὸ L" γίνονται in‘ καὶ ἔστι γῆς μοδίων τῆ. A "Ersoov τετράγωνον ἰσόπλευρον καὶ ὀρϑογώνιον, οὗ ἑχάστη τῶν πλευρῶν σχοινίων ı5. ταῦτα ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται σνς᾽ καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν αὐτοῦ σχοινίων τοσούτων. ὧν τὸ ἥμισυ" γίνονται ρχη" καὶ ἔστι γῆς μοδίων ἑκατὸν εἰκοσιοκτώ. “Ἕτερον τετράγωνον ἰσόπλευρον καὶ ὀρϑογώνιον, οὗ αἱ ὃ πλευραὶ ἀνὰ σχοινίων κε. ταῦτα ἐφ᾽ ἑαυτά" γίγψονται yre' καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν σχοινίων τοσούτων. ὧν τὸ ἥμισυ" γίνονται τιβ(΄. καὶ ἔστι γῆς μοδίων τιβ ι΄. 8 τερον τετράγωνον ἰσόπλευρον καὶ ὀρθογώνιον, οὗ ἑχάστη τῶν πλευρῶν σχοινίων ιβ καὶ ὀργυιῶν ξ΄ ebρεῖν τὸ ἐμβαδόν. ποίει οὕτως" dvdAvoov χαὶ τὰ δχοι- 80 via εἰς ὀργυιάς" γίνονται διά τὲ σχοινίων καὶ ὀργυιῶν

s238 126 kulaç eder. Bu kendisiyle çarpılınca 15.876 eder; alan bu kadar kulaçtır. Bunun iki yüzde biri 79 ve 38/100 eder; demek ki toprak 79 modius ile 15 ve beşte bir litradır. Çünkü 15.800 kulaç ikişer yüzlük ayrılınca 79 modiusluk toprak eder; kalan 76 kulaç beşer beşer ayrılınca 15 litra ile 1 kulaçlık toprak eder.

Eşkenar ve dik açılı bir dörtgenin köşegenini bulmak. Şöyle yap: kenarlardan birinin uzunluğu olan 12'yi kendisiyle çarp; 144 eder. Bunun iki katı 288; bunun karekökü 17'dir. Köşegen 17'dir.

Dik açılı bir paralelkenarın köşegenini bulmak. Şöyle yap: kenarın uzunluğu olan 12'yi kendisiyle çarp; 144 eder. Dikmenin uzunluğu olan 5'i kendisiyle çarp; 25 eder. Toplamı 169; bunun karekökü 13'tür. Köşegen bu kadardır.

Paralel kenarlı dik açılı dörtgenler üzerine.

Dikdörtgen, yani paralelkenar olan bir dörtgen olsun; uzunluğu 50 ayak, genişliği 30 ayak. Alanını ve köşegenini bulmak. Şöyle yaparım: uzunluğu genişlikle çarparım; 1.500 ayak eder. Alan 1.500 ayak olsun. Şimdi köşegeni bulalım. Uzunluk kendisiyle çarpılınca 2.500 ayak, genişlik kendisiyle çarpılınca 900 ayak eder; toplam 3.400 ayak. Bunun karekökü 58⅓ ayaktır. Köşegen bu kadar, alan ise 1.500 ayaktır.

Dik açılı olmayan bir paralel kenarlı dörtgen olsun; büyük uzunluğu 32 ayak, öteki uzunluğu 30 ayak. Toplamı 62 ayak eder; bunun yarısı 31'dir. Genişliği 18 ayak, öteki genişliği 16 ayak; toplamı 34, yarısı 17'dir. Bunu 31 ile çarparım; 527 ayak eder. Alan bu kadar ayaktır.

[Öteki sütun:] Dikdörtgen de denen paralel kenarlı dik açılı dörtgen şöyle ölçülür. Dik açılı bir paralelkenar olsun; genişliği 3 ip, uzunluğu 8 ip. Alanını bulmak. Genişliği uzunlukla, yani 3'ü 8 ile çarp; 24 eder.

s238

ὀργυιαὶ gxs, αἵτινες ἐφ᾽ ἑαυτὰς πολυπλασιαξόμεναι συμποσοῦνται εἰς ἃ ξῶος᾽ καὶ ἔστιν τὸ ἐμβαδὸν ὀργυιῶν τοσούτων. ὧν μέρος διαχοσιοστόν γένεται οϑ' δ΄ η΄ σ΄. καὶ ἔστι γῆς μοδίων οϑ' καὶ λιτρῶν ἴξ ε΄" αἱ γὰρ ἃ εὦ ὀργυιαὶ ὑπεξαιρούμεναι ἐπὶ τῶν © ποιοῦσι γῆν μοδίων οϑ', αἱ δὲ λοιπαὶ os ὑπεξαιρούμεναι ἐπὶ τῶν πέντε ποιοῦσι γῆν λιτρῶν ıE καὶ ὀργυιᾶς α. Τετραγώνου ἰσοπλεύρου ὀρθογωνίου τὴν διαγώνιον εὑρεῖν. ποίει οὕτως" τὰ ιβ τῆς μιᾶς τῶν πλευρῶν ἐφ᾽ ἑαυτά: γίνονται ρμδ' ταῦτα δὶς ὅπη τούτων τετραγωνικὴ πλευρὰ ıE καὶ ἔστιν ἡ διαγώνιος ιξ. Παραλληλογράμμου ὀρϑογωνίου τὴν διαγώνιον εὑρεῖν. ποίει οὕτως" τὰ ιβ τῆς πλευρᾶς ἐφ᾽ ἑαυτά" γίγονται ρμδ᾽ τὰ ε τῆς ὀρϑῆς ἐφ᾽ ἑαυτὰ ne ὁμοῦ 059° ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται ıy' καὶ ἔστι τοσούτων ἡ διαγώνιος. Περὶ τετραγώνων παραλληλογράμμων ὀρϑογοωνίων. Ἔστω τετράγωνον ἕτερό- Τετράγωνον παραλληumnes ἤτοι παραλληλό- λόγραμμον ὀρϑογώνιον, ὃ yoruuov, οὗ τὸ μῆκος πο- δὴ καὶ ἑτερόμηκες καλεῖται, Ω μετρεῖται οὕτως" ἔστω παρ5 ἀαλληλόγραμμον ὀρϑογώi 1 νιον, οὗ τὸ πλάτος σχοινίων γ, τὸ δὲ μῆκος σχοι» νίων n' εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ Be ἐμβαδόν. πολυπλασίασον δῶν v, τὸ δὲ πλάτος πο- το τὸ πλάτος ἐπὶ τὸ μῆκος δῶν A εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἤγουν ἐπὶ τὰ 7° γίνονται ἐμβαδὸν καὶ τὴν διαγώ. 0° τοσούτων ἐστὶ τὸ ἐμvıov. ποιῶ οὕτως. τὸ μῆ τ βαδὸν τοῦ αὐτοῦ παραλ-

s240 Bu paralelkenarın alanı bu kadardır. Bunun yarısı 12 eder; alan o kadar modiustur.

Dikdörtgen de denen paralel kenarlı dik açılı bir dörtgen; uzun kenarları 20'şer kulaç, kısa kenarları 15'er kulaç. Alanını bulmak. Şöyle yap: 20'yi 15 ile çarp; 300 eder. Alan bu kadar kulaçtır. Bunun beşte biri 60 eder; yani 60 litra, başka bir deyişle bir buçuk modiustur.

s240

κος ἐπὶ τὸ πλάτος" γίνονται πόδες ἀφ. ἔστω τὸ ἐμβαδὸν ‚ap ποδῶν. τὴν δὲ διαγώνιον εὑρεῖν. τὸ μῆκος ἐφ᾽ ἑαυτό" γίνονται σόδες ‚Bp' καὶ τὸ πλάτος ἐφ᾽ ἑξαυτό" γίνονται πόδες 2° ὁμοῦ γένονται πόδες 2υ ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ ποδῶν νὴ γ΄. τοσούτου ἐστὲν ἡ διαγώνιος [ποδῶν νη γ΄}» τὸ δὲ ἐμβαδόν ἐστι ποδῶν ἀφ. Ἔστω τετράγωνον παραλληλόγραμμον μὴ ὃν ὁρϑογώνιον, οὗ τὸ μεῖξον μῆκος ποδῶν AB καὶ ἡ ἄλλη ποδῶν 1. ὁμοῦ γίγνονται πόδες EB" ὧν τὸ L" γίνονται λα. καὶ τὸ πλάτος ποδῶν τὴ καὶ τὸ ἄλλο ποδῶν ı5' ὁμοῦ γίνονται 26° ὧν τὸ Lil. ταῦτα πολυπλασιάξω ἐπὶ τὰ λα" γίνονται πόδες φκξ. τοῦούτων ποδῶν ἐστι τὸ ἐμβαδόν [ποδῶν φκξ!]. 20 τὸ ἐμβαδόν. ληλογράμμου. ὧν τὸ (΄" γίνονται ιβ' καὶ ἔστι μοδίων τοσούτων. Τετράγωνον παραλληλό- 3 γραμμον ὀρϑογώνιον, ὃ δὴ καὶ ἑτερόμηκες καλεῖται, οὗ τὰ μὲν μήκη ἀνὰ ὁργυιῶν κ, τὰ δὲ πλάτη ἀνὰ ὀργυιῶν 1E' εὑρεῖν αὐτοῦ ποίησον οὔzug’ τὰ αὶ ἐπὶ τὰ τε γίvorzaı τ΄ τοσούτων ὀργυιῶν ἔστι τὸ ἐμβαδόν. ὧν τὸ ε΄" γίνονται ξ΄ καὶ 465 ἔστι λιτρῶν ξ ἤτοι μοδίου al”. Paralel kenarlı dik açılı bir dörtgen; uzun kenarları 80'er kulaç, kısa kenarları 60'ar kulaç. Alanını bulmak. Uzunluğun 80'ini genişliğin 60'ı ile çarp; paralelkenarın alanı 4.800 kulaç olur. Bunun iki yüzde biri 24 eder; toprak yirmi dört modiustur.

s242Dik açılı ve eşkenar bir dörtgenin alanı 100 kulaç. Her kenarının kaç kulaç olduğunu bulmak. Şöyle yap: 100'ün karekökünü al; 10 çıkar. Her kenar bu kadar kulaçtır.

Dikdörtgen de denen paralel kenarlı dik açılı bir dörtgen; uzun kenarları 8'er ip, alanı 40 ip. Genişliğini bulmak. Şöyle yap: 40'ın sekizde birini al; 5 çıkar. Genişlik bu kadar iptir. Şimdi modius sayısını bulalım: genişliğin 5'ini uzunluğun 8'i ile çarp; 40 eder. Bunun yarısı 20'dir; toprak 20 modiustur.

Dik açılı üçgenler üzerine.

Dik açılı bir üçgen olsun; dikmesi 30 ayak, tabanı 40 ayak, [hipotenüsü 50 ayak]. Alanını bulmak. Şöyle yaparım: tabanı dikmeyle çarparım; 1.200 ayak eder. Bunun yarısı 600 ayaktır. Alan 600 ayak olsun. Hipotenüsünü de bulalım: dikmenin 30'unu kendisiyle çarp,

s242

Τετράγωνον παραλληλόγραμμον ὀρϑογώνιον, οὗ τὰ μὲν μήκη ἀνὰ ὀργυιῶν π, τὰ δὲ πλάτη ἀνὰ ὀργυιῶν &° εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. ποίησον τὰς π τοῦ μήκους ἐπὶ τὰς E τοῦ πλάτους" γίνεται οὖν τὸ ἐμβαδὸν τοῦ παραλληλογράμμου ὀργυιῶν δῶ. ὧν μέρος διακοσιοστὸν γίνεται κδ' καὶ ἔστι γῆς μοδίων εἰκοσιτεσσάρων. Τετράγωνον ὀρϑογώνιον καὶ ἰσόπλευρον, οὗ τὸ ἐμβαδὸν ὀργυιῶν 9° εὑρεῖν αὐτοῦ, πόσων ὀργυιῶν Exdorn πλευρά. ποίει οὕτως" λαβὲ τῶν 0 πλευρὰν τετράγωνον" γίνεται τ᾿ τοσούτων ὀργυιῶν ἐστιν ἑκάστη πλευρά. Τετράγωνον παραλληλόγραμμον ὀρϑογώνιον, ὃ δὴ καὶ ἑτερόμηκες καλεῖται, οὗ τὰ μὲν μήκη ἀνὰ σχοινίων ὀχτώ, τὸ ὃὲ ἐμβαδὸν σχοινίων μ᾽ εὑρεῦν τὸ πλάτος. ποίει οὕτως" λαβὲ τῶν μ τὸ ὄγδοον" γίνεται &° τοδούτῶν σχοινίων ἐστὶ τὸ πλάτος. τὸν δὲ μοδισμὸν εὑρεῖν. πολυπλασίασον τὰ 8 τοῦ πλάτους ἐπὶ τὰ ἡ τοῦ μήκους᾽ γίνονται μ΄ ὧν τὸ (΄᾿ γίνονται “" καὶ ἔστι γῆς μοδίων κ. Περὶ τριγώνων ὀρϑογωνίων. Τρίγωνον ὀρϑογώνιον, Ἔστω τριγώνου ὀρϑοοὗ ἡ μὲν κάϑετος ποδῶν γωνίου ἡ βάσις σχοινίων λ, ἡ δὲ βάσις ποδῶν u, ἡ δ ἤτον ὀργυιῶν u, ἡ κάὃὲ ὑποτείνουσα ποδῶν ν' ϑέτος ἤγουν 1) πρὸς ὀρεὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. ποιῶ οὕτως" τὴν βάσιν ἐπὶ τὴν κάϑετον᾽" γένονται πόδες wo ὧν (΄" γίνονται πόδες χ. ἔστω τὸ ἐμβαδὸν ποδῶν χ. εὑρεῖν αὐτοῦ καὶ τὴν ὑποτείνουσαν. τὰ A τῆς καϑέτου 5 ϑὰς σχοινίων γ ἤτοι ὀργυιῶν A, ἡ δὲ ὑποτείνουσα σχοινίων ε ἤτοι ὀργυιῶν v' εὑρεῖν τὸ ἐμβαδόν. ἐπὶ μὲν τῶν σχοινίων ποίει 10 οὕτως" λάμβανε τὸ { τῆς βάσεως, τουτέστι τὰ ß, καὶ πολυπλασίαξε ἐπὶ τὰ γ τῆς

s244 900 eder; tabanın 40'ını kendisiyle çarp, 1.600 eder. Toplamı 2.500 ayak; bunun karekökü 50'dir. Hipotenüsü bulmanın başka bir yolu: iki kenarı, 30 ile 40'ı topla; 70 eder. Bunu 5 ile çarp; 350 eder. Bunun yedide biri 50'dir.

Dik açılı başka bir üçgen olsun; tabanı 40 ayak, hipotenüsü 41 ayak, [dikmesi 9 ayak]. Alanını ve dikmesini bulmak. Şöyle yaparım: 41'i kendisiyle çarparım; 1.681 eder. 40'ı kendisiyle çarparım; 1.600 eder. Bunu 1.681 ayaktan çıkarırım; geriye 81 ayak kalır; bunun karekökü 9 ayaktır. Şimdi dikmeyi tabanla çarparım; 360 eder. Bunun yarısı 180 ayaktır. Alan 180 ayak olsun.

[Öteki sütun:] Dik açılı bir üçgenin tabanı 4 ip, yani 40 kulaç; dikmesi, yani dik kenarı 3 ip, yani 30 kulaç; hipotenüsü 5 ip, yani 50 kulaç olsun. Alanını bulmak. İp ile ölçülürken şöyle yap: tabanın yarısını, yani 2'yi al ve dikmenin 3'ü ile çarp; 6 eder. Dik açılı üçgenin alanı 6 iptir. Bunun yarısı 3 eder; toprak 3 modiustur. Kulaçla ölçülürken de yine tabanın yarısını, yani 20 kulacı al ve dikmenin 30'u ile çarp; 600 eder. Dik açılı üçgenin alanı 600 kulaçtır. Bunun iki yüzde biri 3 eder; böyle de toprak üç modiustur. Çünkü her ölçümde, ölçü iple yapılmışsa çarpımın yarısı modius sayısını verir; kulaçla yapılmışsa çarpımdan çıkan kulaçlar ikişer yüzlük ayrılınca modius sayısını verir. Bir modius 40 litra ve 200 kulaç olduğundan, her bir litraya beş kulaç düşer.

s244

ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται ὯΔ᾽ καὶ τὰ u τῆς βάσεως ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται X‘ ὁμοῦ πόδες βφ᾽ ὧν πλευρὰ τετραγω3 νικὴ γίνεται ἄλλως εὑρεῖν τὴν ὑποτείνουσαν. σύνϑες τὰς β πλευρὰς τὰ A καὶ τὰ μ' γίνονται 0° ταῦτα ἐπὶ ε TV‘ τούτων τὸ ξ΄ ν. v. 5 Ἔστω τρίγωνον ἕτερον 30 ὀρϑογώνιον καὶ ἐχέτω τὴν χαϑέτου" γίνονται ς᾽ καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ 6oϑογωνίου τριγώνου ὄχοινίων 5. τούτων τὸ ἥμισυ" γίνονται γ᾽ καὶ ἔστι γῆς μοδίων γ. ἐπὶ δὲ τῶν 60γυιῶν λάμβανε ὁμοίως τὸ ἥμισυ τῆς βάσεως, τουτέστι τὰς καὶ ὀργυιάς. καὶ πολυϑι 10 πλασίαξε ἐπὶ τὰς A τῆς καϑέτου" γίνονται χ᾽ καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ὀρϑογωνίου τριγώνου ὀργυιῶν χ. τούτων μέρος διακοσιοστὸν 15 γίνεται, γ᾽ καὶ ἔστι καὶ 00os γῆς μοδίων τριῶν. ἐν παντὶ γὰρ μέτρῳ. el μὲν μετὰ σχοινίου γίνεται. τὰ τοῦ πολυπλασιασμοῦ ἡμι20 σειαξζόμενα ἀποτελοῦσι τὸν μοδισμόν. εἶ δὲ μετὰ ὀργυιᾶς, αἱ τοῦ πολυπλασιασμοῦ ὀργυιαὶ ὑπεξαιρούμεναι ἐπὶ τῶν 6 ἀπο85 τελοῦσι τὸν μοδιόμόν. μ ὃὲ λιτρῶν οὐσῶν τῷ ἑνὶ μοδίῳ ὀργυιῶν τε 6 ἐπιβάλλουσι μιᾷ ἑκάστῃ λίτραᾳ ὀργυιαὶ πέντε. Ἕτερον τρίγωνον ὀρϑογώνιον, οὗ ἡ μὲν βά-

s246Dik açılı başka bir üçgenin tabanı 8 ip, yani 80 kulaç; dikmesi, yani dik kenarı 6 ip, yani 60 kulaç; hipotenüsü 10 ip, yani 100 kulaç olsun. Alanını bulmak. İple şöyle yap: tabanın yarısını, yani 4 ipi al ve dikmenin 6'sı ile çarp; 24 eder. Dik açılı üçgenin alanı 24 iptir. Bunun yarısı 12 eder; toprak 12 modiustur. Kulaçla şöyle yap: tabanın yarısını, yani 40 kulacı al ve dikmenin 60'ı ile çarp; 2.400 eder. Dik açılı üçgenin alanı 2.400 kulaçtır. Bunun iki yüzde biri 12 eder; böyle de toprak 12 modiustur.

Bilmek gerekir ki her dik üçgende dik açıyı çevreleyen iki kenarın kareleri toplamı, kalan kenarın, yani hipotenüsün karesine eşittir.

s246

μὲν βάσιν ποδῶν u, τὴν δὲ ὑποτείνουσαν ποδῶν μα, τὴν ὃὲ κάθετον ποδῶν 9° εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδὸν καὶ τὴν κάϑετον. ποιῶ οὕτως" τὰ μὰ ἐφ᾽ ξαυτά" γίνεται αχπα᾿ καὶ τὰ u ἐφ’ ἑαυτά" γίνονται Γ, τῶν ἀχπὰ ποδῶν" λοιπὸν ταῦτα ὑφαιρῶ ἀπὸ μένουσιν πόδες πα' ὧν υὖ σλευρὰ τετραγωνικὴ γίγονται πόδες ὃ. νῦν ποιῶ τὴν κάϑετον ἐπὶ τὴν βάσιν" γίνονται te ὧν τὸ ("" γίvovreı πόδες οπ. ἔστω τὸ 50 ἐμβαδὸν ποδῶν on. όις σχοινίων ἡ ἤτοι ὀργυιῶν RT, ἡ δὲ κάϑετος ἤγουν ἡ πρὸς ὀρϑὰς ὄχοινίων ξ ἤτοι ὀργυιῶν ἕ, ἣ 5 δὲ ὑποτείνουσα σχοινίων τ ἤτοι ὀργυιῶν ρ΄ εὑρεῖν τὸ ἐμβαδόν. ἐπὶ τῶν σχοινίων ποίησον οὕτως" λαβὼν τὸ ἥμισυ τῆς βάσεως ἤγουν τὰ δ᾽ σχοινία πολυπλασίασον ἐπὶ τὰ ξ τῆς καϑέτου" γίνονται κδ' καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ὀρϑογωνίου τριγώνου σχοινίων κὃ. τούτων τὸ ἥμισυ" γίνονται ιβ' καὶ ἔστι γῆς μοδίων ιβ. ἐπὶ δὲ τῶν ὀργυιῶν ποίησον οὕτως" λαβὼν τὸ (΄ τῆς βάσεως ἤγουν τὰς u ὀργυιὰς πολυπλασίασον ἐπὶ τὰ ἕ τῆς καϑέτου οὕτως" WE Bu καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ὀρϑογωνίου τριγώνου ὁρ[45 γυιῶν βυ. τούτων μέρος διακοσιοστὸν γίνεταν ιβ᾽ καὶ ἔστι καὶ οὕτως γῆς μοδίέων ιβ. ἸΙστέον δέ, ὡς παντὸς ὀρϑογωνίου τριγώνου οἵ πολυπλασιασμοὶ τῶν B πλευρῶν τῆς ὀρϑῆς γωνίας ἴδοι εἰσὶ τῷ πολυπλασιασμῷ τῆς λοιπῆς τῆς ὑποτεινούσης. Örneğin dik açılı bir üçgende dik açıyı çevreleyen iki kenardan büyüğü, yani tabandaki 8 ip, öteki, yani dik olan 6 ip olsun. Bunlardan hipotenüsün sayısını bulmak. Şöyle yap: tabanın 8'ini kendisiyle çarp; 64 eder. Dikmenin 6'sını kendisiyle çarp; 36 eder. Sonra iki kenarın çarpımlarını, yani 64 ile 36'yı topla; 100 eder. Bunun karekökünü al; 10 çıkar. Hipotenüs 10 iptir [başka üçgenlerde de aynı şekilde yap].

s248Dik açılı bir üçgenin tabanı 16 ip, dik kenarı 12 ip, hipotenüsü 20 ip olsun. Alanını bulmak. Şöyle yap: tabanın 16'sını dik kenarın 12'si ile çarp; 192 eder. Bunun yarısı 96'dır; alan bu kadar iptir. Şimdi modius sayısını bulalım: 96'nın yarısını al; 48 eder. Toprak 48 modiustur. [Dik açıyı çevreleyen iki kenardan] hipotenüsü bulmak istersen şöyle yap: tabanın 16'sını kendisiyle çarp; 256 eder. Dik kenarın 12'sini kendisiyle çarp; 144 eder. Toplamı 400'dür; bunun karekökü 20'dir. Hipotenüs bu kadar iptir. Dik kenarı bulmak istersen şöyle yap: hipotenüsün 20'sini kendisiyle çarp; 400 eder. Bundan, 16'yı kendisiyle çarparak bulduğun 256'yı çıkar; geriye 144 kalır. Bunun karekökü 12'dir; dik kenar bu kadar iptir. Tabanı bulmak istersen, yine 400'den dik kenarın 12'sinin kendisiyle çarpımı olan 144'ü çıkar; geriye 256 kalır. Bunun karekökü 16'dır; taban bu kadar iptir.

s248

οἷον ὡς Ev ὑποδείγματι ἔστωσαν τριγώνου ὀρϑογωνίου αἵ β πλευραὶ τῆς ὀρϑῆς γωνίας ἡ μὲν μείξων oyorνίων ἢ, ἡ ἐπὶ τῆς βάσεως δηλαδή, ἡ δὲ 5, τουτέστιν ἡ πρὸς ὀρϑάς᾽ ἀπὸ τούτων εὑρεῖν τὸν ἀρυϑμὸν τῆς ὑποτεινούσης. ποίησον οὕτως᾽ πολυπλασίασον τὰ ἢ τῆς βάσεως ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται ξδ'᾽ καὶ τὰ ξ τῆς καϑέτου ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται Ag. εἶτα σύνϑες ἀμφοτέρων τῶν πλευρῶν τοὺς πολυπλασιασμούς, ἤγουν τὰ ξδ καὶ τὰ Ag’ γίνονται 0. τούτων λαβὲ πλευρὰν τετραγωνικήν᾽ γένεται τ΄ καὶ ἔστιν ἡ ὑποτείνουσα σχοινίων ı [καὶ ἐπὶ ἄλλων ὁμοίως ποίει]. Τρίγωνον ὀρϑογώνιον. οὗ ἡ μὲν βάσις σχοινίων 15, ἡ δὲ πρὸς ὀρϑὰς σχοινίων ıB, ἡ δὲ ὑποτείνουσα σχοινίων χ᾽ εὑρεῖν τὸ ἐμβαδόν. ποίει οὕτως" τὰ τς τῆς βάσεως ἐπὶ τὰ ιβ τῆς πρὸς ὀοϑάς" γίνονται ραβ᾽ τούτων τὸ (΄" γίνονται GS' τοσούτων σχοινίων ἐστὶ τὸ ἐμβαδόν. τὸν δὲ μοδισμὸν εὑρεῖν" λαβὲ τὸ | τῶν ἃς" γίνονται um‘ καὶ ἔστι γῆς μοδίων μη. ἐὰν δὲ ϑέλῃς [ἀπὸ τῶν περὶ τὴν ὀρϑὴν γωνίαν δύο πλευρῶν] τὴν ὑποτείνουσαν εὑρεῖν. ποίει οὕτως" τὰ ı5 τῆς βάσεως ἐφ᾽ ἑαυτά γίνονται σνς᾽ καὶ τὰ ιβ τῆς πρὸς ὀρϑὰς ἐφ’ ἑαυτά: γίνονται ρμδ' ὁμοῦ v' ὧν πλευρὰ τετρόάγῶνος χ᾽ τοσούτων σχοινίων ἐστὶν ἡ ὑποτείνουσα. ἐὰν ὃξΣ ϑέλῃς τὴν πρὸς ὀρϑὰς εὐρεῖν. ποίει οὕτως" τὰ ἃ τῆς ὑποτεινούσης ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται τ᾽ ἐξ αὐτῶν λαβὲ τὰ τς ποιῶν ἐφ᾽ ἑαυτὰ [γίνονται] ὄνς᾽ λοιπὰ ομδ' ὧν πλευρὰ τετράγωνος γίνεται ιβ᾽ τοσούτων σχοινίων ἡ πρὸς ὀρϑάς. ἐὰν δὲ ϑέλῃς τὴν βάσυν εὑρεῖν, ὁμοίως λαβὲ ἀπὸ τῶν v τὰ τῆς πρὸς ὀρϑὰς ıB γινόμενα ἐφ’ ἑαυτὰ ρμδ' λοιπὰ σνς᾽ ὧν πλευρὰ τετράγῶνος γίνεται ı5° τοσούτων σχοινίων Eoriv ἡ βάσις.

s250Hipotenüs 20 ip ise ve bundan tabanı ve dik kenarı bulmak istersen şöyle yap: hipotenüsün 20'sini dörtle çarp; 80 eder. Bunun beşte biri 16'dır; taban bu kadar ip olacaktır. Dik kenar da aynı yolla bulunur: 20'yi üçle çarp; 60 eder. Bunun beşte biri 12'dir; dik kenar bu kadar ip olacaktır.

Dik açılı bir üçgenin alanı 600 kulaç, dikmesi 30 kulaç olsun. Tabanını ve hipotenüsünü bulmak. Şöyle yap: alanı iki katına çıkar; 1.200 eder. Bunu dikmeye böl; 40 eder. Taban bu kadar kulaçtır. Hipotenüs de aynı yolla bulunur: dikmeyi kendisiyle çarp; 900 eder. Tabanı kendisiyle çarp; 1.600 eder. Toplamı 2.500'dür; bunun karekökü 50'dir. Hipotenüs bu kadar kulaçtır.

Pythagoras'ın dik açılı üçgen yöntemi

Senden Pythagoras'ın yöntemiyle, bir tek sayıdan yola çıkarak dik açılı bir üçgen kurman istenirse şöyle yaparsın: dikmeye 5 sayısı verilmiş olsun. Bunu kendisiyle çarp; 25 eder. Bundan bir birim çıkar; geriye 24 kalır. Bunun yarısı 12'dir; taban budur. Tabana bir birim ekle; 13 eder. Hipotenüs bu kadardır.

Aynı üçgenin alanını bulmak. Tabanın 12'sinin yarısını al; 6 eder. Bunu dik kenarın 5'i ile çarp; 30 eder. Üçgenin alanı otuz birim olacaktır.

Senden dik açıdan hipotenüse bir dikme indirmen istenirse, dik kenarın 5'ini

s250

ἐὰν δὲ ἡ ὑποτείνουσα σχοινίων % καὶ Being ἐκ ταύτης εὑρεῖν τὴν βάσιν καὶ τὴν πρὸς ὀρϑάς, ποίει οὕτως" τὰ % τῆς ὑποτεινούσης τετράκις" γένονται π᾿ ὧν τὸ ε΄" γίνονται ı5° τοσούτων ἔσται δχοινίων ἡ βάσις. ὁμοίως καὶ τὴν πρὸς ὀρϑὰς εὑρεῖν. τρισσάκις τὰ χ᾽ γίνονται ξ᾿ τούτων τὸ ε΄" γίνονται ιβ᾽ τοσούτων ἔσται σχοινίων ἡ πρὸς ὀρϑαάς. Τρίγωνον ὀρϑογώνιον, οὗ τὸ ἐμβαδὺν ὀργυιῶν χ, ἡ δὲ κάϑετος ὀργυιῶν A’ τούτου τήν τε βάσιν καὶ τὴν ὑποτείνουσαν εὑρεῖν. ποίει οὕτως" δὶς τὸ ἐμβαδόν᾽ γίνονται 6. ταῦτα ἀνάλυσον παρὰ τὴν κάϑετον᾽" γίψονται μ᾽ τοσούτων ἐστὶν ὀργυιῶν ἡ βάσις. ὁμοίως καὶ τὴν ὑποτείνουσαν εὑρεῖν. πολυπλασίαξε τὴν κάϑετον ἐφ᾽ ἑαυτήν" γίνονται Ὁ καὶ τὴν βάσιν ἐφ᾽ ἑαυτήν" γίνονται χ᾽ ὁμοῦ γίνονται βφ᾽ ὧν πλευρὰ τετράγωνος γίνεται ν' τοσούτων ὀργυιῶν ἐστιν ἡ ὑποτείνουσα. Μέϑοδος Πυϑαγόρου περὶ τριγώνου ὀρϑογωνίου. ᾿ΕἘὰν ἐπιταγῇς τρίγωνον ὀρϑογώνιον συστήσασϑαι κατὰ τὴν Πυϑαγόρειον μέϑοδον ἀπὸ πλήϑους περιττοῦ, ποιήσεις οὕτως" δεδόσϑω τῇ καϑέτῳ ἀριϑμὸς ὃ τῶν E' ταῦτα ἐφ᾽ ἕξαυτά" γίνονται κε΄ ἀπὸ τούτων ἄφελε μονάδα μίαν" λοιπὰ κδ' τούτων τὸ {} ιβ᾽ ταῦτα ἡ βάσις. πρόσϑες τῇ βάσει μονάδα μίαν" γίνονται 1} τοσούτῶν ἡ ὑποτείνουσα. Τὸ δὲ ἐμβαδὸν εὑρεῖν τοῦ αὐτοῦ τριγώνου. λαβὲ τῶν ιβ τῆς βάσεως τὸ ἥμισυ" γίνονται 5‘ ταῦτα ἐπὶ τὰ εξ τῆς πρὸς ὀρϑάς" γίνονται A καὶ ἔσται τὸ ἐμβαδὸν αὐτοῦ μονάδων τριάκοντα. Ἐὰν δὲ ἐπιταγῆς ἄξαι χάϑετον ἀπὸ τῆς ὀρϑῆς γωνίας ἐπὶ τὴν ὑποτείνουσαν. πολυπλασίαξε τὰ € τῆς

s252 tabanın 12'si ile çarp; altmış eder. Bunu hipotenüsün 13'üne böl; 4 ve 8/13 eder, yani 4 birim ve on üçte sekiz. Dikme bu sayı kadardır.

Dikmenin hipotenüsten ayırdığı parçayı bulmak. Şöyle yap: hipotenüsün 13'ünü kendisiyle çarp; 169 eder. Dik kenarın 5'ini kendisiyle çarp; 25 eder. Toplamı 194'tür. Bundan tabanın 12'sinin kendisiyle çarpımı olan 144'ü çıkar; geriye 50 kalır. Bunun yarısı 25'tir. Bunu hipotenüsün 13'üne böl; 1 ve 12/13 eder, yani bir birim ve on üçte on iki. Küçük parçanın uzunluğu bu kadardır. Bunu 13'ten çıkar; geriye 11 ve 1/13, yani on bir birim ve on üçte bir kalır. Büyük parçanın uzunluğu da bu kadardır.

Bunlardan üçgenin alanını bulmak. Hipotenüsün 13'ünün yarısını al; 6½ eder. Bunu indirilen dikmenin sayısıyla, yani 4 ve 8/13 ile çarp; otuz eder. Böylece alan yine otuz birim çıkar.

Platon'un dik açılı üçgen yöntemi

Senden Platon'a göre, bir çift sayıdan yola çıkarak dik açılı bir üçgen kurman istenirse şöyle yap: dikmeye 8 sayısı verilmiş olsun. Bunun yarısı 4 eder; bunu kendisiyle çarp; 16 eder. Bundan bir birim çıkar; geriye 15 kalır. Taban bu kadardır. Tabana iki ekle; 17 eder. Bunu hipotenüse ver; üçgen kurulmuş olur.

s252

πρὸς ὀρϑὰς ἐπὶ τὰ ιβ τῆς βάσεως" γίνονται ἑξήκοντα. ταῦτα ἀνάλυσον παρὼ τὰ ιγ τῆς ὑποτεινούσης" γίνονται ὁ {ιγ΄ κε΄ ἤτοι μονάδες δ καὶ λεπτὰ ıy'ıy' ὀχτώ" τοσούτου ἀριϑμοῦ ἡ χάϑετος. Τὴν δὲ ἀποτομὴν αὐτοῦ εὑρεῖν. ποίησον οὕτως" 5 τὰ 17 τῆς ὑποτεινούσης ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται ρξϑ' καὶ τὰ € τῆς πρὸς ὀρϑὰς ἐφ᾽ ἕαυτά" γίνονται χε ὁμοῦ 050. ἀπὸ τούτων λαβὲ τὰ ιβ τῆς βάσεως ποιῶν ἐφ᾽ ἕαυτά" γίνονται ρμδ' λοιπὰ ν' ὧν ἥμισυ γίνεται χε. ταῦτα μέρισον παρὰ τὰ ιγ τῆς ὑποτεινούσης" γίνονται 10 ἃ {᾿ γ' ἱψ' on’ ἤτοι μονὰς μία καὶ λεπτὰ ιγ΄ ιγ΄ ıß τοσούτου ἣ ἀποτομὴ τοῦ ἥττονος τμήματος. ταῦτα ρον ἀπὸ τῶν ıy" λοιπὰ τὰ ιγ΄ ἤτοι μονάδες ἕνδεκα καὶ λεπτὸν ιγ΄ α' τοσούτου ἡ ἀποτομὴ καὶ τοῦ μείζονος τμήματος. 15 To δὲ ἐμβαδὸν αὐτοῦ ἀπὸ τούτων εὑρεῖν. λαβὲ τῶν ιγ τῆς ὑποτεινούσης τὸ ἥμισυ γένονται ς (΄" ταῦτα πολυπλασίασον ἐπὶ τὸν ἀριϑμὸν τῆς ἀχϑείσης καϑέτου, τουτέστιν ἐπὶ τὰ ὃ {ιγ΄ κε΄" γίνονται τριάκοντα. ἔσται οὖν καὶ οὕτως τὸ ἐμβαδὸν αὐτοῦ μονάδων τριάκοντα. 530 Μέϑοδος Πλάτωνος περὶ τριγώνου ὀρϑογωνίου. ᾿Εὰν ἐπιταγῇς τρίγωνον ὀρϑογώνιον συστήσασϑαι κατὰ Πλάτωνα ἀπὸ πλήϑους ἀρτίου, ποίησον οὕτως" δεδόσϑω τῇ καϑέτῳ ἀριϑμὸς ὁ τῶν ἡ᾿ τούτων τὸ [L" γίνονται δ᾽ ταῦτα ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται τς. ἀφαίρει ἀπὸ 15 τούτων μονάδα μίαν λοιπὰ ve’ τοσούτου ἡ βάσις. πρόσϑες τῇ βάσει δυάδα" γίνονται ιξ᾽ ταῦτα ἀπόδος τῇ ὑποτεινούσῃ, καὶ συνίσταται. Τὸ ἐμβαδὸν εὑρεῖν. ποίει οὕτως" πολυπλασίαξε ἀεὶ τὸ L τῆς βάσεως ἐπὶ τὴν πρὸς ὀρϑὰς ἢ τὸ L' τῆς 30 Alanı bulmak. Şöyle yap: her zaman tabanın yarısını dik kenarla ya da dik kenarın yarısını tabanla çarp; bundan çıkan sayının dik açılı üçgenin alanı olduğunu bil. Örneğin dik açılı bir üçgenin tabanı 20 ip, dikmesi, yani dik kenarı 15 ip, hipotenüsü 25 ip olsun. Alanını bulmak. Şöyle yap: tabanın yarısını, yani onu dikmenin 15'i ile çarp; 150 eder. Alan bu kadar iptir. Bunun yarısı 75'tir; toprak 75 modiustur.

s254Birbirine bitişik iki dik açılı üçgen olsun; tabanları 5'er ip, hipotenüsleri 13'er ip, ortak dik kenarları 12 ip. Alanlarını bulmak. Şöyle yap: tabanın 10'unu dik kenarın 12'si ile çarp; 120 eder. Bunun yarısı 60'tır; alan bu kadar iptir. Bunun da yarısı 30'dur; toprak 30 modiustur.

Tabandan dikmeyi bulmak istersen şöyle yap: tabanın 10'unun yarısını al; 5 eder. Bunu kendisiyle çarp; 25 eder. Hipotenüsün 13'ünü kendisiyle çarp; 169 eder. Bundan 25'i çıkar; geriye 144 kalır. Bunun karekökü 12'dir; dikme bu kadar iptir.

Eşkenar üçgenler üzerine.

Herhangi bir eşkenar üçgenin alanını bulmak. Şöyle yap: her zaman kenarlardan birini kendisiyle çarp ve bu çarpımdan elde edilen sayının üçte biri ile onda birini al; eşkenar üçgenin alanı budur. Örneğin bir eşkenar üçgenin her kenarı 10 ip olsun. Alanını bulmak. Şöyle yap:

s254

πρὸς ὀρϑὰς ἐπὶ τὴν βάσιν" καὶ τὸ ἀπὸ τοῦδε συναγόμενον γίνωσκε εἶναι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ὀρϑογωνίου τρι8 γώνου. οἷον ἔστω τριγώνου ὀρϑογωνίου ἡ βάσις σχοινίων %, ἡ κάϑετος ἤγουν ἡ πρὸς ὀρϑὰς δχοινίων τε καὶ ἡ ὑποτείνουσα σχοινίων χε᾿ εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμ- 5 βαδόν. ποίησον οὕτως" τὸ ἥμισυ τῆς βάσεως ἤγουν τὰ δέκα πολυπλασίασον ἐπὶ τὰ τὲ τῆς καϑέτου᾽ γίvovraı Ὁν᾿ τοσούτων σχοινίων ἐστὶ τὸ ἐμβαδόν. ὧν τὸ L" γένονται 08° καὶ ἔστι γῆς μοδίων 08. 4 Ζύο τρίγωνα ὀρϑογώνια ἡνωμένα, ὧν αἱ βάσεις τὸ ἀνὰ σχοινίων δ. αἱ ὑποτείνουσαι ἀνὰ σχοινίων τ}, ἡ | δὲ πρὸς ὀρϑὰς σχοινίων ιβ' εὑρεῖν αὐτῶν τὸ ἐμβαδόν. ποίει οὕτως᾽ τὰ ı τῆς βάσεως ἐπὶ τὰ ιβ τῆς πρὸς ὀρϑάς" γίνονται ρκ' ὧν τὸ |" γίνονται ξ᾽ τοσούτων σχοινίων ἐστὶ τὸ ἐμβαδόν. ὧν τὸ (΄᾿ γένονται A καὶ τὸ ἔστι γῆς μοδίων A. ὅ ᾿Εὰν δὲ ϑέλῃς ἀπὸ τῆς βάσεως τὴν κάϑετον εὑρεῖν, ποίει οὕτως" τῶν ı τῆς βάσεως τὸ |" γίνονται ξ᾽ ταῦτα ἐφ᾽ δαυτά" γίνονται ne καὶ τὰ 19 τῆς ὑποτεινούσης ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται 08%. ἐξ ὧν λαβὲ τὰ χε᾿ λοιπὰ 90 ρμδ' ὧν πλευρὰ τετράγωνος γίνεται ιβ' τοσούτων σχοινίων ἐστὶν ἡ κάϑετος. 10 Περὶ τριγώνων ἰσοπλεύρων. 1 Παντὸς τριγώνου ἰσοπλεύρου τὸ ἐμβαδὸν εὑρεῖν. ποίει οὕτως" πολυπλασίαξε ἀεὶ τὴν ἃ τῶν πλευρῶν 535 ἐφ᾽ ἑαυτὴν καὶ τοῦ ἀναβιβαξομένου ἀπὸ τοῦ τοιούτου πολυπλασιασμοῦ λάμβανε μέρος γ΄ καὶ ι΄" καὶ ἔστι τὸ 2 ἐμβαδὸν τοῦ ἰσοπλεύρου τριγώνου. οἷον ὡς ἐν παραδείγματι ἔστω τριγώνου ἰσοπλεύρου ἕκάστη τῶν πλευρῶν σχοινίων τ' εὑρεῖν τὸ ἐμβαδόν. ποίησον οὕτως" 80

s256 bir kenarın 10'unu kendisiyle çarp; 100 eder. Bunun üçte biri 33⅓, onda biri 10'dur. 33⅓ ile 10'u topla; 43⅓ eder. Eşkenar üçgenin alanı bu kadar iptir.

Eşkenar üçgenin dikmesini bulmak. Şöyle yap: her zaman kenarın onda biri ile otuzda birini kenardan çıkar; kalanın dikmenin sayısı olduğunu bil. Sonra tabanın yarısını dikmeyle çarp; bu çarpımdan çıkan sayı alandır. Örneğin bir eşkenar üçgenin eşit kenarlarının her biri 10 ip olsun. Bir kenarın onda biri 1, otuzda biri ⅓ eder. Bunları, yani 1⅓'ü 10'dan çıkar; geriye 8⅔ kalır. Dikme bu sayı kadardır.

Alanı bulmak. Şöyle yap: tabanın yarısını, yani beş ipi dikmenin 8⅔'ü ile çarp; 43⅓ eder. Böylece alan yine 43⅓ ip çıkar. Bunun yarısı 21⅔ eder; toprak yirmi bir modius ile yirmi altı ve üçte iki litradır.

Başka bir eşkenar üçgenin her kenarı 12 ip olsun. Alanını bulmak. Bir kenarın 12'sini kendisiyle çarp; 144 eder. Bunun üçte biri 48, onda biri 14⅖'dir; toplamı 62⅖ eder. Alan bu kadar iptir. Dikmesini bulmak. Şöyle yap: yine kenarlardan birinin onda biri ile otuzda birini çıkar; kalan dikmenin sayısıdır. Her kenar 12 olsun: bir kenarın onda biri 1⅕, otuzda biri ⅖ eder. Bunları toplarsan 1⅗ bulursun. Bunu 12'den çıkar; geriye 10⅖ kalır.

s256

τὰ τ τῆς ἃ πλευρᾶς ἐφ᾽ ἕαυτά" γίνονται 0° ὧν τὸ γ΄" γίνονται Ay γ΄" καὶ τὸ κ΄" γίνονται τ᾿ σύνϑες τὰ Ay γ' καὶ τὰ τ᾽ γίνονται up γ΄ τοσούτων σχοινίων τὸ Euβαδὸν τοῦ ἰσοπλεύρου τριγώνου. Τριγώνου δὲ ἰσοπλεύρου τὴν κάϑετον εὑρεῖν. ποίει οὕτως" ὕφελε ἀεὶ τὸ ι΄ nal λ΄ τῆς πλευρᾶς καὶ τὸ λοιπὸν γίνωσκε εἶναι τὸν ἀριϑμὸν τῆς καϑέτου. εἶτα πολυπλασίαξε τὸ L' τῆς βάσεως ἐπὶ τὴν κάϑετον᾽ καὶ τὸ ἀπὸ τοῦ πολυπλασιασμοῦ συναγόμενόν ἐστι τὸ ἐμβαδόν. οἷον ὡς ἐν ὑποδείγματι ἔστω τριγώνου ἰσοπλεύρου ἕκάστη τῶν ἴσων πλευρῶν σχοινίων τ. μιᾶς. δὲ πλευρᾶς τὸ ι΄" γίνεται a καὶ τὸ λ΄" γίνεται γ΄᾿ ταῦτα ἤγουν τὸ α γ΄ ὑπέξαιρε ἀπὸ τῶν τ᾿ λοιπὰ ἡ w" τοσούτου ἀριϑμοῦ ἐστιν ἡ κάϑετος. Τὸ δὲ ἐμβαδὸν εὑρεῖν. ποίησον οὕτως" τὸ {Ἢ τῆς βάσεως ἤγουν τὰ πέντε σχοινία πολυπλασίασον ἐπὶ τὰ ῃ υὐ΄ τῆς καϑέτου" γένονται up γ᾽ καὶ ἔστιν καὶ οὕτως τὸ ἐμβαδὸν σχοινίων μγ γ΄. ὧν τὸ {{᾿ γένονται πὰ υ7΄" καὶ ἔστι γῆς μοδίων αὶ πρὸς τῷ ἑνὶ καὶ λιτρῶν εἰκοσιὲξ διμοέρου. Ἕτερον τρίγωνον ἰσόπλευρον, οὗ ἑκάστη τῶν πλευρῶν σχοινίων ıß' δὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. ποίησον τὰ ιβ τῆς μιᾶς πλευρᾶς ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται ρμδ' τούτων τὸ γ΄" γίνονται wm καὶ τὸ ι΄ υδ γ΄ ιε΄. ὁμοῦ EB γ' ιε΄. καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν σχοινίων τοσούτων. τὴν δὲ κάϑετον αὐτοῦ εὑρεῖν. ποίησον οὕτως" ἄφελε ὁμοίως τὸ ı A’ τῆς μιᾶς τῶν πλευρῶν" καὶ τὸ λοιπόν ἐστιν ὃ ἀριϑμὸς τῆς καϑέτου. οἷον ἔστω ἑκάστη τῶν πλευρῶν ιβ' μιᾶς δὲ πλευρᾶς τὸ ι΄- γίνεται ἃ δ΄- καὶ τὸ λ΄" γίνεται γ΄ ιε΄. ταῦτα συνϑεὶς εὑρήσεις & {ς ι΄" ταῦτα ὑπέξαιρε ἀπὸ τῶν ιβ' λοιπὰ τ γ΄ ιε΄“ τοσούτων

s258 Dikme bu kadar iptir. Sonra tabanın yarısını dikmeyle, yani 6'yı 10⅖ ile çarp; böylece de 62⅖ eder. Alan bu kadar iptir. Bunun yarısı 31⅕ eder; toprak 31 modius ile 8 litradır.

Başka bir eşkenar üçgenin her kenarı 30 ip olsun. Alanını bulmak. Şöyle yap: bir kenarın 30'unu kendisiyle çarp; 900 eder. Bunun üçte biri ile onda biri 390'dır. Alan bu kadar iptir.

Alanı başka bir yoldan da bulmak istersen, 30'un üçte biri ile onda birini al; 13 eder. Bunu kenarla, yani 30 ile çarp; 390 eder. Alan bu kadar ip olacaktır.

Alanı bir başka yoldan bulmak istersen: 30'u kendisiyle çarp; 900 eder. Bunu 13 ile çarp; 11.700 eder. Bunun otuzda biri 390'dır. Alan bu kadar ip olacaktır.

[Alanı bir yoldan daha bulmak. Bir kenarın 30'unu al ve dikmenin 26'sı ile çarp; 780 eder. Bunun yarısı 390'dır. Alan bu kadar ip olacaktır.]

Her kenarı 30 ip olan bir eşkenar üçgenin dikmesini bulmak istersen şöyle yap: bir kenarı kendisiyle çarp; 900 eder. Bunun dörtte biri 225'tir. Geriye 675 kalır; bunun karekökü yaklaşık 26'dır. Dikme 26 ip olacaktır.

s258

8 σχοινίων ἡ κάϑετος. εἶτα πολυπλασίασον τὸ L' τῆς βάσεως ἐπὶ τὴν κάϑετον, τὰ ς ἐπὶ τὰ τὶ γ΄ ιε΄" καὶ οὕτως γίνονται EB γ' ιε΄" καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν σχοινίων Tooοὕτων. ὧν τὸ (΄᾿ γίνονται λα ε΄" καὶ ἔστιν γῆς μοδίων λα καὶ λιτρῶν ἢ. 5 9 "Ereoov τρίγωνον ἰσόπλευρον, οὗ ἑκάστη πλευρὰ ἀνὰ σχοινίων A εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. ποίησον οὕτως" τὰ A τῆς μιᾶς πλευρᾶς ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται δ᾽ ὧν τὸ γ΄ καὶ ε΄" γίνονται τα τοσούτων σχοινίων τὸ ἐμβαδόν. 10 10 Ἐὰν δὲ Being καὶ ἄλλως εὑρεῖν τὸ ἐμβαδόν, λαβὲ τῶν A τὸ γ΄ καὶ τὸ u" γίνονται τ) ταῦτα ἐπὶ τὴν πλευρὰν ἤγουν τὰ A" γίνονται τα τοσούτων ἔσται σχοινίων τὸ ἐμβαδόν. 11. Ἐὰν Being καὶ ἄλλως τὸ ἐμβαδὸν εὑρεῖν, τὰ A ἐφ᾽ ıs ἑαυτά" γίνονται δ᾽ ταῦτα ἐπὶ τὰ τ7" γίνονται & ap ὧν τὸ λ' Tg’ τοσούτων ἔσται σχοινίων τὸ ἐμβαδόν. σ΄ [Ἔτι δὲ καὶ ἄλλως εὑρεῖν τὸ ἐμβαδόν. λαβὲ τὰ λ τῆς μιᾶς πλευρᾶς καὶ πολυπλασίασον ἐπὶ τὰ #5 τῆς καϑέτου" γίνονται Ir’ ὧν τὸ ἥμισυ" γίνονται To’ τοῦ- 30 ούτων ἔσται σχοινίων τὸ ἐμβαδόν.] ᾿Ἐὰν δὲ ϑέλῃς τριγώνου ἰσοπλεύρου τὴν κάϑετον εὑρεῖν" ἔστι δὲ ἑκάστη πλευρὰ ἀνὰ σχοινίων A ποίει οὕτως" τὴν μίαν πλευρὰν ἐφ᾽ ἑαυτήν" γίνονται δ᾽ ὧν τὸ δ΄. γίνονται One‘ λοιπὰ χοε᾿ ὧν πλευρὰ τετρά- 35 γώνος #5 ὡς σύνεγγυς" ἔσται ἡ κάϑετος σχοινίων ἃς. [Bunun başka bir yolu. Tabanın yarısını alırım; 15 eder. Bunu kendisiyle çarparım; 225 eder. Kenarın 30'unu kendisiyle çarparım; 900 eder. Bundan 225'i çıkarırım; geriye 675 kalır. Bunun karekökü yaklaşık 26'dır; demek ki dikme yirmi altı iptir.] Bunu tabanla, yani 30 ile çarp; 780 eder. Bunun yarısı 390'dır; alan yine 390 ip kalır. Bunun da yarısı 195'tir; toprak 195 modiustur.

s260İkizkenar üçgenler üzerine.

İkizkenar bir üçgenin dikmesi 20 ayak, tabanı 12 ayak olsun. Alanını bulmak. Şöyle yaparım: tabanı dikmeyle çarparım; 240 ayak eder. Bunun yarısı 120 ayaktır. Alan 120 ayak olsun.

İkizkenar bir üçgenin eşit kenarlarının her biri 25 ayak, tabanı 14 ayak olsun. Alanını ve dikmesini bulmak. Şöyle yaparım: kenarlardan birinin karesini alırım; 625 ayak eder. Tabanın yarısını alırım; 7 ayak eder. Bunu kendisiyle çarparım; 49 ayak eder. Geriye 576 ayak kalır; bunun karekökü 24 ayaktır. [Dikme budur.] Sonra 7'yi dikmeyle çarparım; 168 ayak eder. Alan bu kadar olsun.

[Öteki sütun:] İkizkenar üçgen şöyle ölçülür. İkizkenar bir üçgenin eşit kenarlarının her biri 5 ip, tabanı 6 ip olsun. Dikmeyi bulmak. Şöyle yap: eşit kenarlardan birini kendisiyle çarp; 25 eder. Tabanın yarısını, yani 3'ü kendisiyle çarp; 9 eder. Sonra 9'u 25'ten çıkar; geriye 16 kalır. Bunun karekökü 4'tür; dikme bu kadar iptir. Alanı bulmak. Şöyle yap: tabanın yarısını dikmeyle, yani 3'ü 4 ile çarp; 12 eder. Üçgenin alanı 12 iptir. Bunun yarısı 6'dır; toprak 6 modiustur.

s260

[4ΔἯἽλλως eig τοῦτο. λαμβάνω τῆς βάσεως τὸ ἥμισυ" γίνονται τε ταῦτα πολυπλασιάξζω ἐφ᾽ ἕξαυτά" γίνονται ὅχε. καὶ τὰ A τοῦ σκέλους ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται ν ἀπὸ τούτων ὑφαιρῶ τὰ Or λοιπὰ χοξ᾽ ὧν πλευρὰ τὺ τετραγωνικὴ ὡς σύνεγγυς γένεται x5° ἔσται οὖν ἡ κάϑετος σχοινίων εἰχοσιέξ.) ταῦτα πολυπλασίασον ἐπὶ τὴν βάσιν, τουτέστιν ἐπὶ τὰ A γένονται Ir ὧν τὺ (΄ τα καὶ μένει αὐτοῦ τὸ ἐμβαδὸν σχοινίων τη. τούτῶν πάλιν τὸ L'* γίνονται ραε᾿ καὶ ἔστι γῆς μοδίων OGE. Περὶ τριγώνων ἰσοσκελῶν. ᾿ Τρίγωνον ἰσοκελές, οὗ Teiyovov ἰσοσκελὲς με-᾿ ἡ κάϑετος ποδῶν κ, ἡ δὲ τρεῖται οὕτως" ἔστω τρι: βάσις ποδῶν ιβ' εὑρεῖν γώνου ἰσοσκελοῦς ἑκάστη αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. ποιῶ τῶν ἴσων πλευρῶν ὄδχοιοὕτως᾽ τὴν βάσιν ἐπὶ τὴν 5 νίων €, ἡ δὲ βάσις σχοικάϑετον᾽ γίνονται πόδες νίων 5’ εὑρεῖν τὴν κά-. Su’ ὧν τὸ ἥμισυ" γίνονται ϑεέτον. ποίησον οὕτως" πόδες ρχ. ἔστω τὸ ἐμβαδὸν πολυπλασίαδσον τὴν μίαν ποδῶν 0x. τῶν ἴσων πλευρῶν ἐφ᾽ ᾿ Τριγώνον ἰσοσκελοῦς 10 ἑαυτήν" γίνονται χεξ' καὶ ἑχάστη τῶν ἴσων πλευρῶν τὸ {: τῆς βάσεως ἤγουν ποδῶν χε, ἡ δὲ βάσις no- τὰ γ ἐφ᾽ ἑαυτά" γένονται δῶν ιδ' εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ 9. εἶτα ὑπέξελε τὰ 9 ἀπὸ ἐμβαδὸν καὶ τὴν κάϑετον. τῶν κε λοιπὼ IS‘ ὧν πλευποιῶ οὕτως" ἑκάστης πλευ- 15 ρὰ τετραγωνικὴ δ᾽ τοσούρᾶς ποίηδον τετράγωνον: τῶν σχοινίων ἡ κάϑετος. γίνονταν πόδες χχε᾽ λὰμ- τὸ δὲ ἐμβαδὸν εὑρεῖν. βάνω τὸ {΄ τῆς βάσεως" ποίησον οὕτως" τὸ ( τῆς γίνονται πόδες & ταῦτα βάσεως πολυπλασίασον ἐπὶ ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται πόδες 20 τὴν κάϑετον ἤγουν τὰ Y μϑ'" λοιπὸν μένουσι πόδες ἐπὶ τὰ δ᾽ γίνονται υβ᾽ καὶ φος᾽ ὧν πλευρὰ τετρα- ἔστιν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδὸν γωνικὴ γίνεται ποδῶν κὃ. σχοινίων ıB. ὧν τὸ L"

s262Aynı şekilde başka bir ikizkenar üçgenin eşit kenarlarının her biri 5 ip, tabanı 8 ip olsun. Dikmeyi bulmak. Şöyle yap: eşit kenarlardan birini kendisiyle çarp; 25 eder. Tabanın yarısını, yani 4'ü kendisiyle çarp; 16 eder. Bunu kenarın çarpımından, yani 25'ten çıkar; geriye 9 kalır. Bunun karekökü 3'tür; dikme bu kadar iptir. Alanı bulmak. Dikmeyi tabanın yarısıyla, yani 4 ile çarp; 12 eder. Alan bu kadar iptir. Bunun yarısı 6'dır; toprak 6 modiustur. Böyle bir ikizkenar üçgen, bir öncekine eşittir.

Başka bir ikizkenar üçgenin eşit kenarlarının her biri 10 ip, tabanı 12 ip olsun. Dikmesini bulmak. Eşit kenarlardan birini kendisiyle çarp; 100 eder. Tabanın yarısını, yani 6'yı kendisiyle çarp; 36 eder. Bunu kenarın çarpımından, yani 100'den çıkar; geriye 64 kalır. Bunun karekökü 8'dir; dikme bu kadar iptir. Sonra dikmenin 8'ini tabanın yarısıyla, yani 6 ile çarp; 48 eder. Alan 48 iptir. Bunun yarısı 24'tür; toprak 24 modiustur.

s262

καὶ τὰ ξ ἐπὶ τὴν κάϑετον γίνονται ξ΄ καὶ ἔστι γῆς πόδες ρξη" τοσούτων ἔστω μοδίων 5° τὸ ἐμβαδόν. Ὡσαύτως ἔστω καὶ ἑτέρον τριγώνου ἰσοσκελοῦς ἑκάστη τῶν ἴσων πλευρῶν σχοινίων &, ἡ δὲ βάσις σχοινίων ἢ εὑρεῖν τὴν κάϑετον. ποίησον οὕτως" πολυπλασίασον τὴν μίαν τῶν ἴσων πλευρῶν ἐφ᾽ ἕαυτήν" γίνονται κε᾿ καὶ τὸ (. τῆς βάσεως τὰ δ ἐφ᾽ ἑαυτά". γίνονταν ı5. ταῦτα ὑπέξελε ἀπὸ τοῦ κατὰ τὴν πλευρὰν πολυπλασιασμοῦ ἤγουν τῶν χε᾽ λοιπὰ 9 ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται γ᾽ τοσούτων σχοινίων ἡ κάϑετος. τὸ δὲ ἐμβαδὸν εὑρεῖν. πολυπλασίασον τὴν κάϑετον ἐπὶ τὸ ( τῆς βάσεως ἤγουν ἐπὶ τὰ δ' καὶ γίνονται τι ιβ' καὶ ἔστιν τὸ ἐμβαδὸν σχοινίων τοσούτων. ὧν τὸ ( γίνονται 5° χαὶ ἔστι γῆς μοδίων 5. τὸ τοιοῦτον ἰσοσκελὲς τρίγωνον ἴσον ἐστὶ τῷ πρὸ αὐτοῦ. Ἕτερον τρίγωνον ἰσοσκελές, οὗ ἕχάστη τῶν ἴσων πλευρῶν σχοινίων τ, ἡ δὲ βάσις σχοινίων ιβ' εὑρεῖν ı: αὐτοῦ τὴν κάϑετον. πολυπλασίασον τὴν μίαν τῶν ἴσων πλευρῶν ἐφ᾽ Eavriv' γίνονται ο᾽ καὶ τὸ (. τῆς βάσεως ἤγουν τὰ ξ ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται ἃς. ταῦτα ὑπέξελε ἀπὸ τοῦ κατὰ τὴν πλευρὰν πολυπλαδιασμοῦ ἤγουν τῶν O' λοιπὰ ξδ' ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται ἢ" τοσούτων x σχοινίων ἐστὶν ἡ κάϑετος. εἶτα πολυπλασίασον τὰ n τῆς καϑέτου ἐπὶ τὸ {( τῆς βάσεως ἤγουν ἐπὶ τὰ 5° γίνονται um‘ καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν σχοινίων μη. ὧν τὸ L" γίνονται ad" καὶ ἔστι γῆς μοδίων #0. Aynı şekilde başka bir ikizkenar üçgenin eşit kenarlarının her biri 10 ip, tabanı 16 ip olsun. Dikmeyi bulmak. Eşit kenarlardan birinin 10'unu kendisiyle çarp; 100 eder. Tabanın yarısını, yani 8'i kendisiyle çarp; 64 eder. Bunu 100'den çıkar; geriye 36 kalır. Bunun karekökü 6'dır; dikme bu kadardır. Sonra tabanın yarısını dikmeyle, yani 8'i 6 ile çarp; 48 eder. Alan 48 iptir. Bunun yarısı 24'tür; toprak 24 modiustur. Bu ikizkenar üçgen de bir önceki üçgene eşittir.

s264Başka bir ikizkenar üçgenin tabanı 14 ip, eşit kenarları 25'er ip olsun. Dikmesini bulmak. Şöyle yap: tabanın yarısını al; 7 eder. Bunu kendisiyle çarp; 49 eder. 25'i kendisiyle çarp; 625 eder. Bundan 49'u çıkar; geriye 576 kalır. Bunun karekökü 24'tür; dikme bu kadar ip olacaktır. Alanı da bulmak istersen, tabanın 14'ünün yarısını al; 7 eder. Bunu dikmenin, yani dik çizginin 24'ü ile çarp; 168 eder. Böyle bir ikizkenar üçgenin alanı bu kadar olacaktır.

Başka bir ikizkenar üçgenin tabanı 48 ip, eşit kenarları 25'er ip olsun. Dikmesini bulmak. Şöyle yap: tabanın yarısını al; 24 eder. Bunu kendisiyle çarp; 576 eder. 25'i kendisiyle çarp; 625 eder. Bundan 576'yı çıkar; geriye 49 kalır. Bunun karekökü 7'dir; dikme bu kadar ip olacaktır. Alanı bulmak. Tabanın 48'inin yarısını al; 24 eder. Bunu dik çizginin 7'si ile çarp; 168 eder. Bu üçgenin alanı bu kadar ip olacaktır. Bunun yarısı 84'tür; toprak 84 modiustur. Bu ikizkenar üçgen de bir öncekine eşittir.

s264

Ὁμοίως ἔστω καὶ ἑτέρου τριγώνου ἰσοσκελοῦς ἑκάστη 53: τῶν ἴσων πλευρῶν σχοινίων ı, ἡ δὲ βάσις σχοινίων 15‘ εὑρεῖν τὴν κάϑετον. πολυπλασίασον τὰ ı τῆς μιᾶς τῶν ἴσων πλευρῶν ἐφ᾽ ἑαυτά" γένονται ρ΄ καὶ τὸ {(! τῆς βάσεως ἤγουν τὰ ἢ ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται ξδ. ταῦτα ἀφαίρει ἀπὸ τῶν φ᾽ λοιπὰ Ag‘ ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ ξ᾿ τοσούτων ἐστὶν ἡ κάϑετος. εἶτα πολυπλασίασον τὸ (΄ τῆς βάσεως ἐπὶ τὴν κάϑετον ἤγουν τὰ ἡ ἐπὶ τὰ ς᾽ ὁ γίνονται un’ καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν σχοινίων um. ὧν τὸ L" γίνονται κδ᾽ καὶ ἔστιν γῆς μοδίων κὃ. καὶ τὸ παρὸν ἰσοσκελὲς τρίγωνον ἴσον ἐστὶ τῷ πρὸ αὐτοῦ τριγώνῳ. Ἕτερον τρίγωνον ἰσοσκελές, οὗ ἡ μὲν βάσις σχοινίων ıd, τὰ δὲ σκέλη ἀνὰ σχοινίων ne‘ εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ τὴν κάϑετον. ποίει οὕτως" λαβὲ τῆς βάδεως τὸ ἥμισυ" γίνονται & ταῦτα ἐφ᾽ ἕαυτά" γίνονται μϑ' καὶ τὰ κε ἐφ᾽ Eavrd‘ γίνονται Zune ἐξ ὧν λαβὲ τὰ ud" λοιπὰ Pos‘ ὧν πλευρὰ τετράγωνος γίνεται κὃ' τοσούτων ἔσται σχοινίων ἡ κάϑετος. ἐὰν δὲ ϑέλῃς καὶ τὸ ἐμ- 15 βαδὸν εὑρεῖν, λαβὲ τῶν ıd τῆς βάσεως τὸ {[΄" γίνονται ξ᾽ ταῦτα ἐπὶ τὰ nd τῆς καϑέτου ἤγουν τῆς πρὸς ὀρϑάς" γίνονται on‘ τοσούτων ἔσται τὸ ἐμβαδὸν τοῦ τοιούτου ἰσοσκελοῦς τριγώνου. Ἔστω καὶ ἑτέρου ἰσοσχελοῦς τριγώνου ἡ βάσις 20 σχοινίων um, τὰ δὲ σκέλη ἀνὰ σχουνίων x εὑρεῖν αὐτοῦ τὴν κάϑετον. ποίει οὕτως" λαβὲ τῆς βάσεως τὸ {: ie τῷ κδ' ταῦτα ἐφ᾽ ἑαυτά" ὦ φος᾿ καὶ τὰ χε ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονταν χκε' ἐξ ὧν λαβὲ τὰ φος" λοιπὰ ud" ὧν πλευρὰ τετράγωνος γίνεται ξ' τοσούτων 30 ἔσται σχοινίων ἡ κάϑετος. τὸ δὲ ἐμβαδὸν εὑρεῖν. λαβὲ τῶν μὴ τῆς βάσεως τὸ {“" γίνονται χδ' ταῦτα ἐπὶ τὰ ξ τῆς πρὸς ὀρϑάς" γίνονται ρξη᾽ τοσούτων ἔσται σχοινίων τὸ ἐμβαδὸν τοῦ αὐτοῦ τριγώνου. ὧν τὸ ("" γίνονται πδ' καὶ ἔστι γῆς μοδίων md. καὶ τὸ παρὸν 30 ἰσοσκελὲς τρίγωνον ἴδον ἐστὶ τῷ πρὸ αὐτοῦ.

s266Çeşitkenar üçgenler üzerine.

Dar açılı, çeşitkenar bir üçgen olsun; küçük kenarı 13 ip, tabanı 14 ip, karşı kenarı 15 ip. Dikmesini bulmak. Şöyle yap: küçük kenarın 13'ünü kendisiyle çarp; 169 eder. Tabanın 14'ünü kendisiyle çarp; 196 eder. Karşı kenarın 15'ini kendisiyle çarp; 225 eder. Sonra tabanın çarpımıyla karşı kenarın çarpımını, yani 196 ile 225'i topla; 421 eder. Bundan küçük kenarın çarpımını, yani 169'u çıkar; geriye 252 kalır. Bunun yarısı 126'dır. Bunu tabanın 14'üne böl; 9 eder. Dikmenin tabandan ayırdığı parça bu kadar iptir. Bunu kendisiyle çarp; 81 eder. 81'i karşı kenarın çarpımından, yani 225'ten çıkar; geriye 144 kalır. Bunun karekökü 12'dir; dikme bu kadar iptir.

Başka bir yol. Tabanın çarpımıyla küçük kenarın çarpımını, yani 196 ile 169'u topla; 365 eder. Bundan karşı kenarın çarpımını, yani 225'i çıkar; geriye 140 kalır. Bunun yarısı 70, onun da on dörtte biri 5'tir; parça bu kadar iptir. Bunu kendisiyle çarp; 25 eder. 25'i 169'dan çıkar; geriye 144 kalır. Bunun karekökü 12'dir; dikme bu kadar iptir.

Alanı bulmak. Şöyle yap: tabanın yarısını al; 7 eder. Bunu dikmeyle, yani 12 ile çarp; 84 eder. Çeşitkenar üçgenin alanı bu kadar olacaktır. Bunun yarısı 42'dir; toprak 42 modiustur.

s266

Περὶ τριγώνων σκαληνῶν. Ἔστω τρίγωνον δχαληνὸν ὀξυγώνιον, οὗ ἡ μὲν ἥττων πλευρὰ σχοινίων τγ, ἡ δὲ βάσις σχοινίων ιδ, ἡ δὲ ὑποτείνουσα σχοινίων νδ΄ εὑρεῖν αὐτοῦ τὴν κάϑετον. ποίει οὕτως᾽ πολυπλασίασον τὼ ıy τῆς ἥττονος πλευρᾶς ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται 089° καὶ τὰ ιὃ τῆς βάσεως ἐφ᾽ ἕξαυτά" γίνονται φας᾽ καὶ τὰ τὲ τῆς ὑποτεινούσης ἐφ᾽ ἑαυτά' γίνονται ὅχε. εἶτα σύνϑες τὸν τῆς βάσεως πολυπλασιασμὸν καὶ τὸν τῆς ὑποτεινούσης ἤγουν τὰ φὴς καὶ τὰ One‘ γίνονται τυχα᾿ ἀφ᾽ ὧν ἀφαίρει τὸν EEE τῆς ἥττονος πλευρᾶς ἤγουν τὰ 089 λοιπὰ σνβ᾽' ὧν { γένεται ρχς. ταῦτα μέρισον παρὰ τὰ ιδ τῆς βάσεως" γίνονται ϑ' τοσούτων σχοινίων ἡ ἀποτομή. ταῦτα ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται na‘ τὰ πα ἀφαίρεν ἀπὸ τοῦ κατὰ τὴν ὑποτείνουσαν πλευρὰν πολυπλασιασμοῦ, τουτέστι τῶν ὅχε᾽ λοιπὰ ρμδ᾽ ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ ιβ' τοσούτων ἐστὶ σχοινίων ἡ κάϑετος. Ἄλλως. σύνϑες τὸν τῆς βάσεως πολυπλασιασμὸν καὶ τὸν τῆς ἥττονος πλευρᾶς ἤγουν τὰ φὰς καὶ τὰ 089 γίνονται τξε' ἀφ᾽ ὧν ἀφαίρει τὸν τῆς ὑποτεινούσης πλευρᾶς πολυπλασιασμὸν ἤγουν τὰ δχξ᾽ λοιπὰ ou‘ τούτων τὸ (΄ 0° ὧν τὸ ιδ΄ € τοσούτων σχοινίων ἡ ἀποτομή. ταῦτα ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται χε᾿ τὰ κε ἀφαίρει ἀπὸ τῶν 089 λοιπὰ ρομδ' ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται ιβ᾽ τοσούτων σχοινίων ἡ ὥμ Τὸ δὲ ἐμβαδὸν εὑρεῖν. ποίησον οὕτως" λαβὲ τὸ (“ τῆς βάσεως" γίνονται ξ᾽ ταῦτα πολυπλασίαδσον ἐπὶ τὴν κάϑετον ἤγουν ἐπὶ τὰ ιβ᾽ γίνονται nd‘ τοσούτων ἔσται τὸ ἐμβαδὸν τοῦ σκαληνοῦ τριγώνου. ὧν τὸ {-᾿ γένονται μβ᾽ καὶ ἔστι γῆς μοδίων μβ. Böyle bir üçgende ölçüm başka bir yoldan da yapılır. Üçgenin tabanı 13 ip, büyük kenarı 15 ip, küçük kenarı 14 ip olsun. Dikmesini bulmak. Şöyle yap: tabanın çarpımıyla kenarlardan birinin çarpımını, yani 169 ile 196'yı topla; 365 eder. Bundan karşı kenarın çarpımını, yani 225'i çıkar; geriye 140 kalır. Bunun yarısı 70'tir. Bunu tabanın 13'üne böl; 5 birim ve 5/13 eder. Parça bu kadar iptir. Bunu kendisiyle çarp; 29 birimden 1/169 eksik eder. Çarpma şöyle yapılır: 5 kere 5, 25 eder; 5 kere 5/13, 25/13 eder; yine 5/13 kere 5 birim, 25/13 eder; 5/13 kere 5/13 ise 25/169 eder, bu da 2/13'ten 1/169 eksiktir. Hepsi birlikte 25 birim ile 52/13'ten 1/169 eksik eder; 52/13 de 4 birim ettiğinden, toplam 29 birimden 1/169 eksiktir. Bunu bitişik kenarın çarpımından, yani 196'dan çıkar; geriye 167 birim ile 1/169 kalır. Bunun karekökü 12 birim ile 12/13'tür; dikme bu kadar ip olacaktır. 12 ile 12/13 kendisiyle şöyle çarpılır: 12 kere 12, 144 eder; 12 kere 12/13, 144/13 eder; yine 12/13 kere 12 birim, 144/13 eder; 12/13 kere 12/13 ise 144/169 eder, bu da 11/13 ile 1/169'dur. Hepsi birlikte 144 birim ile 299/13 ve 1/169 eder; 299/13 de 23 birim ettiğinden, toplam 167 birim ile 1/169'dur. Demek ki bu üçgenin dikmesi 12 ip ile 12/13'tür.[^s268]

s270Alanı bulmak. Şöyle yap: tabanın yarısını dikmeyle, yani 6½'i 12 ile 12/13 ile çarp; 84 eder. Alan bu kadar iptir. Çarpma şöyle yapılsın: 6½, dikmenin 12 ile 12/13'üyle çarpılır. 6 kere 12, 72 eder; 6 kere 12/13, 72/13 eder; 12 birim ile 12/13'ün yarısı 6 birim ile 6/13 eder. Hepsi birlikte 78 birim ile 78/13 eder; 78/13 de 6 birim yapar. 78 ile birleşince 84 eder; alan bu kadar iptir.

Çeşitkenar bir üçgenin tabanı 15 ip, kenarlarından biri 13 ip, öteki 14 ip olsun. Dikmeyi bulmak. Şöyle yap: tabanın çarpımıyla kenarlardan birinin çarpımını, yani 225 ile 169'u topla; 394 eder. Sonra bundan kalan kenarın çarpımını, yani 196'yı çıkar; geriye 198 kalır. Bunun yarısı 99'dur. Bunu tabanın 15'ine böl; 6 birim ile 9/15, yani 6 birim ile 3/5 eder. Parça bu kadar iptir. Bunu kendisiyle çarp; 43 birim ile 3/5'ten 1/25 eksik eder. Çarpma şöyle yapılır: 6 kere 6, 36 eder; 6 kere 3/5, 18/5 eder; yine 3/5 kere 6 birim, 18/5 eder; 3/5 kere 3/5 ise 9/25 eder, bu da 2/5'ten 1/25 eksiktir. Hepsi birlikte 36 birim ile 38/5'ten 1/25 eksik eder; bunun içindeki 35/5 de 7 birim ettiğinden, toplam 43 birim ile 3/5'ten 1/25 eksiktir. Bunu bitişik kenarın çarpımından, yani 169'dan çıkar; geriye 125 birim ile 2/5 ve 1/25 kalır.

s270

Τὸ δὲ ἐμβαδὸν εὑρεῖν. ποίησον οὕτως" τὸ L' τῆς βάσεως πολυπλασίασον ἐπὶ το κάϑετον ‚ ἤγουν τὰ SL ἐπὶ τὰ ιβ καὶ τὰ ιβ υγ' ιγ΄" γίνονται nö‘ καὶ ἔστι τὸ wor σχοινίων τοσούτων. ὃ δὲ πολυπλασιασμὸς γινέσθω οὕτως" αἱ ξ πρὸς τῇ L' ei Ὁ οὕς ve τῆς καϑέτου ne GERT 5 ιβ οβ᾽ καὶ ἑξάκις τὰ ıB ıy’ τγ΄ [τὰ] oß ιγ΄ ιγ΄" αἱ ιβ μονάδες καὶ τὰ ιβιγ' ιγ΄ ἐπὶ τὸ ({ 5 μονάδες καὶ ξ ıy' γ΄ ὁμοῦ μονάδες 07 καὶ ιγ΄ ιγ΄ οἡ, ἅτινα ποιοῦσι μονάδας ς᾽ ἑνωμένως οὖν μετὰ τῶν 0m γίνονται πδ' καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν σχοινίων τοσούτων. Ἔστω τριγώνου σχαληνοῦ ἡ βάσις δχοινίων τὲ, ἡ μία τῶν πλευρῶν σχοινίων 1) καὶ ἡ ἑτέρα σχοινίων ιδ' εὑρεῖν τὴν κάϑετον. ποίησον οὕτως" σύνϑες τὸν τῆς βάσεως πολυπλασιασμὸν καὶ τῆς μιᾶς τῶν πλευρῶν ἤγουν τὰ One καὶ τὰ 089° γίνονται Tod. εἶτα ὑφεῖλον ἀπὸ τούτων τὸν τῆς λοιπῆς πλευρᾶς πολυπλασιασμὸν ἤγουν τὰ 905° λοιπὰ ραη τούτων τὸ [' η9. ταῦτα μέρισον παρὰ τὰ τὲ τῆς βάσεως" γίνεται τὸ ιε΄ τούτων μονάδες 5 καὶ λεπτὰ ιδ΄ ιε΄ ὃ' ἤτοι μονάδες S καὶ ε΄ ξ΄ γ᾽ τοσούτων σχοινίων ἡ ἀποτομή. ταῦτα ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται μονάδες up καὶ ε΄ ε΄ 7 παρὰ ε΄ τὸ ε΄. πολυπλασιάξονται δὲ οὕτως" SE As’ καὶ ἕξάκις τὰ γ ε΄ ε΄ Τὴ ε΄ ε΄" καὶ αὖϑις γ ε΄ ε΄ τῶν ξ μονάδων τῇ ε΄ ε΄" καὶ γ ε΄ ε΄ πος 7 ε΄ ε΄ 8 ε΄ ε΄ τῶν ε΄ ε΄, γινόμενα καὶ ταῦτα ε΄ ε΄ β ae ε΄ τὸ ε΄" ὁμοῦ μονάδες ἃς καὶ ε΄ ε΄ Mm παρὰ ε΄ τὸ er Per καὶ ταῦτα μονάδες & καὶ y ε΄ ε΄ παρὰ ε΄ τὸ ε΄, ἤτοι τὰ ὅλα μονάδες μγ} καὶ ε΄ ε΄ γ παρὰ ε΄ τὸ ε΄. ταύτας ἄφελε ἀπὸ τοῦ κατὰ τὴν παρακειμένην πλευρὰν πολυ ἔχασα ἀπὸ τῶν ρξϑ' λοιπαὶ μονάδες one ε΄ ε΄ β καὶ ε΄ τὸ ε΄ Bu da 125 birim ile 1/3, 1/15 ve 1/25 eder. Bunun karekökü 11 ile 1/5'tir; dikme bu kadar ip olacaktır. Bunların çarpımı şöyle yapılır: 11 kere 11, 121 eder; 11 kere 1/5, 11/5 eder; yine 1/5 kere 11 birim, 11/5 eder; 1/5 kere 1/5 ise 1/25 eder. Hepsi birlikte 121 birim ile 22/5 ve 1/25 eder; bu 22/5 de 4 birim ile 1/3 ve 1/15 yapar. Toplam 125 birim ile 1/3, 1/15 ve 1/25'tir.

s272Alanı bulmak. Şöyle yap: tabanın yarısını, yani 7½'i dikmenin 11 ile 1/5'iyle çarp; 84 eder. Alan bu kadar iptir. Bunları şöyle çarp: 7 kere 11, 77 eder; 7 kere 1/5, 7/5 eder; ½ kere 11, 5½ eder; ½ kere 1/5 ise 1/10 eder. Hepsi birlikte 82 birim ile 7/5, ½ ve 1/10 eder; bunlar da 2 birim yapar. Toplam 84 birimdir. Bunun yarısı 42'dir; toprak kırk iki modiustur.

[Bu üç çeşitkenar üçgen tek bir şekil, tek bir sayı ve tek bir büyüklüktür; ölçümleri de yukarıda söylendiği gibi yapılır. Çeşitkenar üçgenlerin şekilleri yalnız şunu göstermiştir: tabanı kenar ya da kenarı taban yapsan da verilen büyüklüğün dışına asla düşmezsin. Her dar açılı çeşitkenar üçgende "dik" açıyı [doğrusu: dar açıyı] çevreleyen iki kenarın kareleri toplamı, kalan kenarın, yani karşı kenarın karesinden büyüktür. Her geniş açılı çeşitkenar üçgende ise "dik" açıyı [doğrusu: geniş açıyı] çevreleyen iki kenarın kareleri toplamı, kalan kenarın, yani karşı kenarın karesinden küçüktür.]

Dar açılı başka bir çeşitkenar üçgenin küçük kenarı 26 ip, büyük kenarı 30 ip,

s272

ἤτοι μονάδες gus γ΄ ie’ ne" ὧν πλευρὰ τετραγωνιπὴ͵ γίνεται τὰ ε΄" τοσούτων σχοινίων ἔσταν ἡ κάϑετος. 12 ὁ δὲ τούτων πολυπλασιασμὸς γένεται οὕτως" τὰ τὰ 0x0" καὶ τῷ τὸ ε΄ τὰ ε΄ ε΄" καὶ πάλιν ε΄ τῶν τὰ μονάδων τὰ δ΄ ε΄" καὶ ε΄ τὸ ε΄ κε΄" ὁμοῦ μονάδες ρκα ε΄ ξ΄ χβ καὶ ε΄ τὸ ε΄, γινόμενα καὶ ταῦτα μονάδες δ γ΄ ιε΄ κε΄, ἤτοι τὰ ὅλα μονάδες oRE γ΄ ιε΄ κε΄. 18 Τὸ δὲ ἐμβαδὸν εὑρεῖν. ποίησον οὕτως" τὸ L' τῆς βάσεως ἤγουν τὰ € { πολυπλασίασον ἐπὶ τὰ τὰ ε΄ τῆς καϑέτου" γίνονται nd" καὶ ἔστιν τὸ ἐμβαδὸν σχοινίων τοσούτων. πολυπλασίασον δὲ ταῦτα οὕτως" ξ τὰ of καὶ τὸ ε΄ τῶν ka καὶ ε΄ ε΄ β' τὸ (’ τῶν wel. καὶ τοῦ “ε΄ τὸ {Ἢ ε΄" ὁμοῦ μονάδες πβ καὶ ε΄ ε΄ 1,7 γιαιδμεβιαι καὶ ταῦτα μονάδες β, ἤτοι τὰ ὅλα μονάδες md. ὧν τὸ (1: γένονται μβ᾽ καὶ ἔστι γῆς μοδίων τεσσαράκοντα β. [Ταῦτα τὰ τρία σκαληνὰ ἕν σχῆμά ἐστι καὶ εἷς ἀριϑμὸς καὶ μία ποσότης, γίνεται δὃὲ ἢ ἀναμέτρησις αὐτῶν. καϑὼς ἄνωϑεν εἴρηται. τοῦτο μόνον ὑπέφηνε τὰ σχήματα τῶν σκαληνῶν, ὅτι, ἐὰν τὴν βάσιν τάξῃς πλευρὰν ἢ τὴν πλευρὰν βάσιν, μὴ ἐκπέσῃς οὐδέποτε τῆς προκειμένης ποσότητος. παντὸς τριγώνου σκαληνοῦ ὀξυγωνίου αἵ περὶ τὴν ὀρϑὴν β πλευραὶ τῆς λοιπῆς τῆς ὑποτεινούσης μείξονές εἶσιν ἐφ᾽ ἑαυτὰς πολυπλασιαξόμεναι, καὶ παντὸς τριγώνου σκαληνοῦ ἀμβλυγωνίου αἵ περὶ τὴν ὀρϑὴν δύο πλευραὶ τῆς λοιπῆς τῆς ὑποτεινούons ἥττονές εἶσι πολυπλασιαξόμεναι πρὸς ἑαυτας.] Ἕτερον τρίγωνον σκαληνὸν ὀξυγώνιον, οὗ τὸ μικρὸν σκέλος σχοινίων #8, τὸ δὲ μεῖξον σχοινίων A,

s274 tabanı 28 ip, dikmesi 24 ip olsun. Alanını bulmak. Tabanın yarısını al; 14 eder. Bunu dikmenin 24'ü ile çarp; 336 eder. Bu dar açılı çeşitkenar üçgenin alanı 336 iptir.

Üçgenin küçük parçasının tabanının kaç ip olduğunu bulmak istersen şöyle yap: küçük kenarın 26'sını kendisiyle çarp; 676 eder. Bütün tabanın 28'ini de kendisiyle çarp; 784 eder. Toplamı 1.460'tır. Bundan büyük kenarın 30'unun kendisiyle çarpımı olan 900'ü çıkar; geriye 560 kalır. Bunun yarısı 280'dir; bunun yirmi sekizde biri de 10 eder, çünkü bütün taban 28 iptir. Küçük parçanın tabanı bu kadar ip olacaktır. Bütün tabandan geriye kalanın, yani 18'in büyük parçaya ait olduğu açıktır. Böylece iki dik açılı üçgen ortaya çıkmıştır: büyüğünün tabanı 18 ip, küçüğünün tabanı 10 ip; hipotenüslerden biri 30, öteki 26 ip; iki üçgenin ortak dik kenarı, yani dikme de 24 ip; bütün taban ise 28 iptir. Bütün üçgenin alanı 336 iptir. Bu şöyle bulunur: tabanın 28'ini dikmenin 24'ü ile çarp; 672 eder. Bunun yarısı 336'dır. Bütün üçgenin alanı bu kadar olacaktır; büyük parçanın alanı 216 ip, küçük parçanınki 120 iptir.

s274

ἡ δὲ βάσις σχοινίων πῆ, ἡ δὲ κάϑετος σχοινίων κδ΄, εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. λαβὲ τῆς βάσεως τὸ (“" γίνονται ιδ' ταῦτα πολυπλασίασον ἐπὶ τὰ κὃ τῆς καϑέτου" γίνονται Tas’ καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν αὐτοῦ τοῦ ὀξυγωνίου σκαληνοῦ τριγώνου σχοινίων τλς. 5 ᾿Εὰν δὲ ϑέλῃς εὑρεῖν, πόσων σχοινίων ἐστὶν ἡ Bdσις τοῦ ἥττονος τμήματος τοῦ τριγώνου, ποίησον οὕτως" τὰ χξς τοῦ μικροῦ σκέλους ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται χος᾽ ὁμοίως καὶ τὰ χη τῆς ὅλης βάσθωβ ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται und‘ ὁμοῦ γένονται ‚avi. ἐξ ὧν λαβὲ τὰ λ τοῦ μὲ- 10 γάλου σκέλους γινόμενα ἐφ᾽ ἑαυτὰ A λοιπὰ φξ᾽ ὧν τὸ (! ὅπ' τούτων τὸ κη΄ τ, ἐπειδήπερ ἡ ὅλη βάσις σχοινίων χὴ γένεται" τοσούτων ἔσται σχοινίων ἡ βάσις τοῦ ἥττονος τμήματος. δῆλον γάρ, ὅτι τὸ ὑπολιμπανόμενον ἀπὸ τῆς ὅλης βάδεως, τουτέστι τὰ τῆ, τοῦ μεί- τὸ ξονος τμήματός εἶσι, καὶ ἐγένοντο δύο τρίγωνα ὀρϑογώνια, τοῦ μὲν μείζονος ἡ βάσις σχοινίων τῆ. τοῦ δὲ ἥττονος τ, ἡ ὑποτείνουσα σχοινίων A, ἡ ἑτέρα %6, καὶ ἡ πρὸς ὀρϑὰς τῶν ἀμφοτέρων τριγώνων, ἥτις καὶ κάϑετος καλεῖται, σχοινίων #0, ἡ δὲ βάσις σχοινίων 50 πῇ. ἔστι δὲ τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ὅλου τριγώνου σχοινίων τῆς. εὑρίσκεται δὲ οὕτως" τὰ χη τῆς βάσεως ἐπὶ τὰ κὃ τῆς καϑέτου᾽ γίνονται χοβ᾽ ὧν τὸ L" γένονται τλξ᾽ τοσούτων ἔσται τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ὅλου τριγώνου, ἤγουν τοῦ μὲν μείζονος τμήματος σχοινίων σις, τοῦ δὲ ἐλάτ- 35 τονος σχοινίων Q%. Aynı dar açılı üçgen başka bir yoldan da ölçülür: büyük kenarı yine 30 ip, küçük kenarı 26 ip, tabanı 28 ip. Alanını bulmak. Şöyle yap: 30'u kendisiyle çarp; 900 eder. 26'yı kendisiyle çarp; 676 eder. 28'i kendisiyle çarp; 784 eder. 900 ile 784'ü toplarım; 1.684 eder. Bundan 676'yı çıkarırım; geriye 1.008 kalır. Bunun yarısı 504'tür. Bunu tabanın 28'ine bölerim; 18 eder. Büyük taban parçası 18 ip olacaktır. Aynı şekilde 676 ile 784'ü toplarım; 1.460 eder. Bundan 900'ü çıkarırım; geriye 560 kalır. Bunun yarısı 280'dir. Bunu tabanın 28'ine bölerim; 10 eder. Küçük taban parçası 10 ip olacaktır. Bunu kendisiyle çarp; 100 eder. Bunu 676'dan çıkarırım; geriye 576 kalır. Bunun karekökü 24'tür; bunu dikmeye ver. Yine 18'i kendisiyle çarp; 324 eder. Bunu 900'den çıkarırım; geriye 576 kalır. Bunun karekökü yine 24'tür. Bunu da aynı şekilde tabanın 28'i ile çarparım; 672 eder. Bunun yarısı 336'dır. Demek ki bütün üçgenin alanı 336 ip olacaktır. Yine 24'ü büyük üçgenin tabanı olan 18 ile çarparım; 432 eder. Bunun yarısı 216'dır. Aynı şekilde 24'ü küçük üçgenin tabanı olan 10 ile çarparım; 240 eder. Bunun yarısı 120'dir. Büyük üçgenin alanı 216 ip, küçük üçgeninki 120 iptir. 216 ile 120'yi toplarım; 336 eder. Görüldüğü gibi bütün üçgenin alanı 336 ip olarak kalır. Bunun yarısı 168'dir; toprak 168 modiustur.

s276Dar açılı başka bir çeşitkenar üçgenin birinci ve küçük kenarı 39 kulaç, öteki, yani karşı kenarı 45 kulaç, tabanı 42 kulaç olsun. Dikmesini bulmak. Şöyle yap: 39'u kendisiyle çarp; 1.521 eder. 45'i kendisiyle çarp; 2.025 eder.

s276

Ἄλλως τὸ αὐτὸ ὀξυγώνιον, οὗ 7 μείξων πλευρὰ ὁμοίὡς σχοινίων A, ἡ δὲ ἐλάττων σχοινίων πξ, ἡ βάσις σχοινίων κη΄ ξδὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. moleı οὕτως" τὰ λ ἐφ’ ἑαυτά; γίνονται Ὁ καὶ τὰ ἃξ ἐφ᾽ ἕαυτά᾽ 0 γίνονται χος᾿ καὶ τὰ κῃ ἐφ᾽ ἕξαυτά" γίνονται ψπδ. συντιϑῶ τὰ A καὶ τὰ ψπδ' γίνονται and‘ ἀπὸ τούτων ἀφαιρῶ τὰ χοξ᾽ λοιπὰ an‘ ὧν τὸ ([΄ φδ. ταῦτα μερίξω παρὰ τὰ χὴ τῆς βάσεως" γίνονται m ἔσταν ἡ μείξων βάσις δχοινίων m. ὁμοίως συντιϑῶ τὰ χος καὶ τὰ und“ γίνονται αὐξ᾿ ἀπὸ τούτων ὑφαιρῶ τὰ δ᾽ λοιπὰ φξ᾽ τούτων τὸ [' ὅπ. ταῦτα μερίξω παρὰ τὰ κὴ τῆς βάσεως" γίνονται τ΄ καὶ ἔσται ἡ ἐλάττων βάσις 6Xorνίων τ. ταῦτα ἐφ᾽ ἕαυτά" γίνονται ρ᾽ ταῦτα ὑφαιρῶ ἀπὸ τῶν χος᾽ λοιπὰ φος᾽ ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται nd‘ ταῦτα ἀπόδος τῇ καϑέτῳ. πάλιν τὰ τῇ ἐφ᾽ 1 ἑαυτά" γίνονται τκδ' ὑφαιρῶ ταῦτα ἀπὸ τῶν A λοιπὰ φος᾽ ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ ὁμοίως κδ. ταῦτα πολυπλασιάξω ὁμοίως ἐπὶ τὰ χη τῆς Pass γίνονται χοβ᾽ ὧν ἥμισυ γίνεται tig‘ ἔσται οὖν ὃ τόπος τοῦ παντὸς σχοινίων τὰς. ποιῶ πάλιν τὰ κὃ ἐπὶ τὰ μὴ τῆς βάδεως 1 τοῦ μείζονος τριγώνου" γίνονται υλβ᾽ ὧν τὸ ἥμισυ" γίνονται σις. ὁμοίως πολυπλασιάξω τὰ κὃ ἐπὶ τὰ τ τῆς βάσεως τοῦ ἐλάττονος τριγώνου" γίνονται ou‘ ὧν τὸ (- γένονται ρκ᾽ καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ μὲν μείξονος τριγώνου σχοινίων σις, τοῦ δὲ ἐλάττονος σχοινίων : or. συντιϑῶ τὰ σιξ καὶ τὰ on’ γίνονται ig‘ μένει οὖν τὸ ἐμβαδὸν τοῦ παντὸς τριγώνου, ὡς ἔστιν ἰδεῖν, σχοινίων Tas. ὧν τὸ {΄᾿ γίνονται ρξη" καὶ ἔστι γῆς μοδίων ρξη. Ἕτερον τρίγωνον σχαληνὸν ὀξυγώνιον, οὗ ἡ μὲν ’ πρώτη καὶ ἐλάττων πλευρὰ ὀργυιῶν Ad, ἡ δὲ ἑτέρα ἡ ὑποτείνουσα ὀργυιῶν μὲ, ἡ δὲ βάσις ὀργυιῶν μβ' εὑρεῖν αὐτοῦ τὴν κάϑετον. ποίει οὕτως" τὰ 1ϑ' ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται pre καὶ τὰ μὲ ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται ‚Aue

s278 42'yi kendisiyle çarp; 1.764 eder. Sonra kenarın ve tabanın çarpımlarını, yani 1.521 ile 1.764'ü topla; 3.285 eder. Bundan karşı kenarın çarpımını, yani 2.025'i çıkar; geriye 1.260 kalır. Bunun yarısı 630, onun da kırk ikide biri 15'tir. Dikmenin ayırdığı parça bu kadar kulaçtır. Bunu kendisiyle çarp; 225 eder. 225'i kenarın çarpımından, yani 1.521'den çıkar; geriye 1.296 kalır. Bunun karekökü 36'dır; dikme bu kadar kulaçtır. Yine karşı kenarın çarpımıyla tabanınkini, yani 2.025 ile 1.764'ü topla; 3.789 eder. Bundan küçük kenarın çarpımı olan 1.521'i çıkar; geriye 2.268 kalır. Bunun yarısı 1.134'tür. Bunu tabanın 42'sine böl; 1.134'ün kırk ikide biri 27 eder. Öteki parça bu kadar kulaçtır. Bunu kendisiyle çarp; 729 eder. 729'u karşı kenarın çarpımından, yani 2.025'ten çıkar; geriye 1.296 kalır. Bunun karekökü 36'dır; dikme bu kadar kulaçtır. Alanı bulmak. Tabanın yarısını al; 21 kulaç eder. Bunu dikmenin 36'sı ile çarp; 756 eder. Bu dar açılı üçgenin alanı 756 kulaç olacaktır. Bunun iki yüzde biri 3 ile 78/100'dür; toprak 3½ modius, 11 litra ve 1 kulaçtır.

s278

καὶ τὰ μβ ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται αψξδ. εἶτα σύνϑες τὸν τῆς πλευρᾶς καὶ βάσεως πολυπλασιασμὸν ἤγουν τὰ pre καὶ τὰ αψξδ' γένονται ‚yore‘ ἀφ᾽ ὧν ὑφαίρει τὸν τῆς ὑποτεινούσης : πολυπλασιασμὸν τὰ ‚Bus‘ λοιπὰ ‚ase. τούτων τὸ L'yA ὧν τὸ uß τε" τοσούτων ὀρ- 5 γυιῶν ἡ ἀποτομή. ταῦτα ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται ὅχε᾽ τὰ ὅκξ ee ἢ Per τοῦ κατὰ > u N τραγωνικὴ ἃς: ΡΝ dep ἡ κάθετος. πάλιν σύνϑες τὸν τῆς ὑποτεινούσης πλευρᾶς πολυπλασιασμὸν 10 καὶ τῆς βάσεως ἤγουν τὰ Bre καὶ τὰ αψξδ' γίνονται γψπϑ' ἀφ’ ὧν ἄρον τὰ pad τῆς ἥττονος πλευρᾶς" λοιπὰ βσξη ὧν τὸ (΄ ‚woAd. ταῦτα μέρισον παρὰ τὰ μβ τῆς βάσεως" γίνεται τὸ μβ' τούτων κξ᾽ τοσούτων ὀργυιῶν ἡ ἀποτομή. ταῦτα ἐφ’ ἑαυτά" γίνονται ψκϑ'. 15 τὰ ψκϑ' ὑπέξελε ἀπὸ τοῦ κατὰ τὴν ὑποτείνουσαν πολυπλασιασμοῦ ἤγουν ἀπὸ τῶν ‚Ars‘ λοιπὰ σας ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ AS’ τοσούτων ὀργυιῶν ἡ κάϑετος. τὸ δὲ ἐμβαδὸν εὑρεῖν. λαβὲ τὸ {΄ τῆς βάσεως" γίvovrar ὀργυναὶ % πρὸς τῇ μιᾷ᾽ ταύτας πολυπλασίαθον 30 ἐπὶ τὰς As τῆς καϑέτου" γίνονται ψνς᾽ καὶ ἔσται τὸ ἐμβαδὸν τοῦ αὐτοῦ ὀξυγωνίου τριγώνου ὀργυιῶν ψνς. ὧν μέρος διακοσιοστὸν γίνεται γ (. δ΄ μ' σ΄. καὶ ἔστι γῆς μοδίων γ (΄ λιτρῶν τὰ καὶ ὀργυιᾶς μιᾶς. Geniş açılı çeşitkenar bir üçgenin küçük kenarı 10 ip, büyük kenarı 17 ip, tabanı 21 ip; büyük parçanın tabanı 15 ip, küçük parçanınki 6 ip; dikmesi 8 ip olsun. Alanını bulmak. Tabanın yarısını al; 10½ eder. Bunu dikmenin sekizi ile çarp; 84 eder. Bütün üçgenin alanı 84 iptir. Bunun yarısı 42'dir; toprak 42 modiustur.

s280Dik açılı başka bir çeşitkenar üçgenin büyük kenarı 20 ip, küçük kenarı 15 ip, tabanı 25 ip; büyük parçanın tabanı 16 ip, küçük parçanınki 9 ip; ikisinin ortak dik çizgisi 12 ip olsun. Alanını bulmak. Şöyle yap: dikmenin 12'sini tabanın yarısıyla, yani 12½ ile çarp; 150 eder. Bütün üçgenin alanı 150 iptir. Bunun yarısı 75'tir; toprak bu kadar modiustur.

Her üçgen için küllî bir başka ölçme yolu

Herhangi bir üçgeni şöyle ölçersin. Örneğin bir üçgenin kenarlarından biri 13 ip, biri 14 ip, biri 15 ip olsun. Alanını bulmak. Şöyle yap: 13, 14 ve 15'i topla; 42 eder. Bunun yarısı 21'dir. Bundan üç kenarı tek tek çıkar: 13'ü çıkar, geriye 8 kalır; 14'ü çıkar, geriye 7 kalır; 15'i çıkar, geriye 6 kalır. Şimdi bunları birbiriyle çarp: 21'i 8 ile çarp, 168 eder; bunu 7 ile çarp, 1.176 eder; bunu 6 ile çarp, 7.056 eder. Bunun karekökü 84'tür. Üçgenin alanı bu kadar iptir.

Başka bir yol. Kenarlardan biri 13, biri 14, biri 15 olsun; toplamı 42'dir. Bunun yarısı 21'dir. 21'den 13'ü çıkar, geriye 8 kalır; 14'ü çıkar, geriye 7 kalır; 15'i çıkar, geriye 6 kalır. 6'yı 7 ile çarp, 42 eder; bunu 8 ile çarp, 336 eder; bunu 21 ile çarp, 7.056 eder. Bunun karekökünü al; 84 eder. Üçgenin alanı bu kadardır.

s280

Τρίγωνον σκαληνὸν ἀμβλυγώνιον, οὗ τὸ μικρὸν σκέ- 38 λος σχοινίων τ, τὸ δὲ μεῖξον σχοινίων ιξ, βάσις σχοινίων χα, τοῦ μείξονος τμήματος 7 βάσις σχοινίων LE, τοῦ δὲ ἐλάττονος σχοινίων 5, ἡ δὲ κάϑετος σχοινίων 7° εὑρεῖν τὸ ἐμβαδόν. λαβὲ τῆς βάσεως τὸ ("" γένονται τι" ταῦτα πολυπλασίασον ἐπὶ τὰ ὀκτὼ τῆς καϑέτου᾽ 80 γίνονται πδ' καὶ ἔστιν τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ὅλου τριγώνου σχοινίων πὸ. ὧν τὸ L" γίνονται μβ' καὶ ἔστι γῆς μοο δίων μβ. Ἕτερον τρίγωνον σχαληνὸν ὀρϑογώνιον, οὗ ἡ μὲν μείξων πλευρὰ σχοινίων x, ἡ δὲ ἐλάττων πλευρὰ σχουνίων LE, ἡ δὲ βάσις σχοινίων κε, τοῦ μείξονος τμή- 5 ματος ἡ βάσις σχοινίων τς, τοῦ δὲ ἐλάττονος ϑ', ἡ δ᾽ ἀμφοτέρων ὀρϑὴ σχοινίων ιβ' εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. ποίει οὕτως" τὰ τῆς καϑέτου ιβ ἐπὶ τὸ { τῆς βάσεως, τουτέστιν ἐπὶ τὰ ιβ (΄" γίνονται 99° καὶ ἔστιν αὐτοῦ τοῦ παντὸς τριγώνου τὸ ἐμβαδὸν σχοινίων ον. 10 ὧν [΄ γίνεται 08° καὶ ἔστι γῆς μοδίων τοσούτων. Ἑτέρα μέτρησις καϑολικὴ ἐπὶ παντὸς τριγώνου. Τρίγωνον οἱονδηποτοῦν μετρήσεις οὕτως" οἷον ἔστω τριγώνου ἡ μὲν τῶν πλευρῶν σχοινίων τγ, ἡ δὲ σχοινίων ιὃ. ἡ δὲ σχοινίων 18° εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. ποίει οὕτως" σύνϑες τὰ τγ καὶ τὰ ιδὃ καὶ τὰ ie γίνονται μβ' τούτων τὸ ( Hu‘ ἀπὸ τούτων ἄφελε τὰς τρεῖς πλευρὰς κατὰ μίαν, τουτέστιν ἄφελε τὰ τγ, λοιπὰ 7, καὶ τὰ ıd, λοιπὰ ἕ, καὶ τὰ τε, λοιπὰ ς. πολυπλασίασον οὖν δι’ ἀλλήλων" τὰ χα ἐπὶ τὰ ἢ" γίνονται ρξη" ταῦτα ἐπὶ τὰ E γίνονται ἄρος᾽ ταῦτα ἐπὶ τὰ 5° γίνονται ἕνξ᾽ τούτων πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται nö‘ τοσούτων σχοινίων γίνεται τὸ ἐμβαδὸν τοῦ τριγώνου. "Ἄλλως. ἔστω τῶν πλευρῶν ἡ μὲν τγ, ἡ δὲ ιδ, ἡ δὲ τε ὁμοῦ μβ' τούτων (} χα᾿ ὑφαέρει ἀπὸ τῶν κα 35 τὰ Ip λοιπὰ ἢ" καὶ τὰ ιδ' λοιπὰ & καὶ τὰ 18° λοιπὰ 5. ποίει τὰ ξ ἐπὶ τὰ & γίνονται μβ' ταῦτα ἐπὶ τὰ ἢ: γίνονται iS’ ταῦτα ἐπὶ τὰ κα’ γίνονται ξ ‚vs‘ τούτων λαβὲ πλευρὰν τετραγωνικήν᾽ γίνονται πδ' τοσούτων ἐστὶ τὸ ἐμβαδὸν τοῦ τριγώνου. ὁμοίως καὶ ἐπὶ ἐσο- 80

s282 Eşkenar, ikizkenar, çeşitkenar ve dik açılı üçgende de hep aynı şekilde yaparız.

Dik açılı çeşitkenar bir üçgenin tabanı 12 ip, dik kenarı 5 ip, hipotenüsü 13 ip olsun. Alanını bulmak. Az önce yazılan yolla yap. Üç kenarı topla; 30 eder. Bunun yarısı 15'tir. Bu 15'ten her kenarı ayrı ayrı çıkar: 12'yi çıkar, geriye 3 kalır; 5'i çıkar, geriye 10 kalır; 13'ü çıkar, geriye 2 kalır. Kalanların hepsini, yani 3, 10 ve 2'yi topla; 15 eder. Bunu 2 ile çarp, 30 eder; 30'u 3 ile çarp, 90 eder; 90'ı 10 ile çarp, 900 eder. Bunun karekökü 30'dur. Çeşitkenar üçgenin alanı bu kadar ip olacaktır. Bu yol her üçgen için geçerlidir.

s282

πλεύρου καὶ ἐπὶ ἰσοσκελοῦς καὶ ἐπὶ δσκαληνοῦ καὶ ὁρϑογωνέίου πάντοτε ποιοῦμεν. Τροίγωνον ng ὀρϑογώνιον, οὗ ἡ μὲν βάσις σχοινίων ιβ καὶ ἡ πρὸς ὀρϑὰς σχοινίων εξ, ἡ δὲ ὑποτείνουσα σχοινίων ıy' εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. ποίει ὡς κατὰ τὴν προγραφεῖσαν ἔφοδον. ἕνωσον οὖν τὰς τρεῖς πλευράς" καὶ γίνονται A ὧν τὸ {{᾿ γίνονται Le. αὐτῶν τῶν LE παρέκβαλε ἑκάστην πλευράν, τὰ ιβ, λοιπὰ 7, τὰ €, λοιπὰ τ, τὰ Ip, λοιπὰ β' καὶ σύνϑες τὰς ἀπολοιπασίας πάσας, τουτέστι τὰ γ, τὰ τ καὶ τὰ β' γίνονται ie. ταῦτα ἐπὶ τὰ β' γίνονται A: καὶ τὰ A ἐπὶ τὰ γ᾽ γίνονται g' καὶ τὰ ς, ἐπὶ τὰ τ' γίνονται Ὧν: ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται A τοσούτων ἔσται σχοινίων τὸ ἐμβαδὸν τοῦ δκαληνοῦ. καὶ ἐπὶ παντὸς δὲ τριγώνου ἡ μέϑοδος αὕτη ἰσχύει. Geniş açılı bir üçgenin tabanı 9 ip, geniş açıyı yapan dikili kenarı 10 ip, karşı kenarı 17 ip olsun. Alanını bulmak. Şöyle yap: taban uzatılsın ve uzatılan doğruya bir dikme indirilsin; böylece dik açılı bir üçgen oluşsun. Önce uzatılan doğrunun kaç ip, dikmenin de kaç ip olduğunu bulmak gerekir. Bu şöyle bulunur: karşı kenarın 17'sini kendisiyle çarp; 289 eder. Bundan tabanın 9'unun kendisiyle çarpımı olan 81'i ve geniş açılı kenarın 10'unun kendisiyle çarpımı olan 100'ü, toplam 181'i çıkar; geriye 108 kalır. Bunun yarısı 54'tür. Bunu tabanın 9'una böl; 6 eder. Uzatma bu kadar iptir. Böylece eklenen bir üçgen ortaya çıkmıştır: tabanı 6 ip, geniş açılı kenarı 10 ip, dik kenarı 8 ip. Eklenen üçgenin alanını bulmak. Şöyle yap: tabanın 6'sını dik kenarın 8'i ile çarp; 48 eder. Bunun yarısı 24'tür; alanı bu kadar ip olacaktır. Şimdi bütün üçgenin alanını bulalım. Baştaki tabanın 9'u ile uzatmanın 6'sını topla; 15 eder. Bunu dik kenarın 8'i ile çarp; 120 eder. Bunun yarısı 60'tır; bütün üçgenin alanı bu kadar ip olacaktır.

s284Büyük ve küçük parçanın alanlarını ayırıp ayrı ayrı bilmek istersen şöyle yap: uzatılan doğrunun 6'sını dik kenarın 8'i ile çarp; 48 eder. Bunun yarısı 24'tür; üçgenin küçük parçasının alanı bu kadar ip olacaktır. Altmış iplik bütün üçgenden geriye kalanın, yani 36 ipin büyük parçaya ait olduğu açıktır.

Aynı geniş açılı üçgen başka bir yoldan da ölçülür. 17'yi kendisiyle çarparım; 289 eder. Bundan 10'un kendisiyle çarpımı olan 100'ü çıkarırım; geriye 189 kalır. Bunu tabanın 9'una bölerim; 21 eder. Buna tabanın 9'unu eklerim; 30 eder. Bunun yarısı 15'tir. Bundan tabanın 9'unu çıkarırım; geriye 6 kalır. Dikmenin ayırdığı doğru 6 ip olacaktır. Bunu kendisiyle çarparım; 36 eder. 10'u kendisiyle çarparım; 100 eder. Bundan 36'yı çıkarırım; geriye 64 kalır. Bunun karekökü 8'dir; aranan dikme budur. 8'i tabanın 9'u ile çarparım; 72 eder. Bunun yarısı 36'dır. Uzatmayla yapılan eklemeden sonra verilen geniş açılı üçgen bu kadar ip olacaktır. İkisi birlikte elbette 60 iptir; ayrı ayrı alınırsa büyüğü, yani geniş açılı üçgen

s284

Τρίγωνον ἀμβλυγώνιον, οὗ ἡ μὲν βάσις σχοινίων ὃ. ἡ δὲ πρὸς ὀρϑὰς ἀμβλεῖα πλευρὰ σχοινίων ı, ἡ δὲ ὑποτείνουσα σχοινίων ıE εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. ποίει οὕτως" παρεκβεβλήσϑω ἡ βάσις, καὶ ἤχϑω ἐπὶ τὴν ἐχβληϑεῖσαν εὐθεῖαν κάϑετος. καὶ γενέσθω τρίγῶνον ὀρϑογώνιον. πρῶτον οὖν δεῖ εὑρεῖν, πόσων σχοινίων ἐστὶν ἡ ἐχβληϑεῖσα εὐθεῖα, καὶ πόσων ἡ κάθετος. εὑρίσκεται δὲ οὕτως" τὰ ιξ τῆς ὑποτεινούσης ἐφ᾽ ἑαυτά" κων... σπϑ' ἐξ ὧν ἔκβαλε τὰ 8 τῆς βάσεως γενόμενα ἐφ᾽ ἑαυτὰ πὰ καὶ τὰ τ τῆς ἀμβλείας πλευρᾶς γενόμενα ἐφ᾽ ἑαυτὰ ρ᾽ ὁμοῦ ροπα᾿ λοιπὰ 07° ὧν τὸ (΄" γίνονται vd. ταῦτα μέρισον παρὰ τὰ ϑ τῆς βάσεως" γίνονταν Ξ᾽ τοσούτων ἐστὶ σχοινίων 7 ἐχβληϑεῖσα. καὶ ἐγένετο τὸ ἕν τρίγωνον τὸ ἐπιβληϑέν, οὗ ἡ βάσις σχοινίων 5, ἡ δὲ ἀμβλεῖα σχοινίων τ, ἡ δὲ πρὸς ὀρϑὰς σχοινίων ἡ" εὑρεῖν τὸ ἐμβαδὸν τοῦ. ἐπιβληϑέντος τριγώνου. ποίει οὕτως" τὰ ξ τῆς βάσεως ἐπὶ τὰ ἡ τῆς πρὸς ὀρϑάς" γίνονται μὴ" ὧν τὸ ἥμισυ" γίνονται χδ᾽ τοσούτων ἔσται σχοινίων τὸ ἐμβαδὸν αὐτοῦ. τοῦ δὲ ὅλου τριγώνου τὸ ἐμβαδὸν εὑρεῖν. σύνϑες τὰ προὐπάρχοντα ϑ' τῆς βάσεως καὶ τὰ παρεκβληϑέντα 5° γίνονται 18° ταῦτα πολυπλασίασον ἐπὶ τὰ ἡ τῆς πρὸς ὀρϑάς" γίνονται 9% ὧν τὸ ἥμισυ ξ' τοσούτων ἔσται σχοινίων τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ὅλου τριγώνου. ᾿Εὰν δὲ ϑέλῃς διαστεῖλαι καὶ γνῶναι ἰδίως τοῦ τε μείξονος καὶ ἐλάττονος τμήματος τὸ ἐμβαδόν, ποίει οὕτως" τὰ ξ τῆς παρεχβληϑείσης εὐθείας ἐπὶ τὰ ἢ τῆς πρὸς ὀρϑάς" γίνονται un‘ ὧν τὸ (᾿ κδ᾽ τοσούτων ἔσται σχοινίων τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ἥττονος τμήματος τοῦ τριγώνου. δῆλον δέ, ὅτι τὸ ὑπολιμπανόμενον ἀπὸ τοῦ ὅλου τριγώνου τοῦ ἀπὸ τῶν ἑξήκοντα σχοινίων ἔσται τοῦ μείζονος τμήματος, ὅ ἐστι σχοινίων As. ᾿ἄλλως τὸ αὐτὸ τρίγωνον ἀμβλυγώνιον. πολυπλασιάξω τὰ ιξ ἐφ’ ἑαυτά: γίνονται σπϑ' ἀπὸ τούτων ὑφαιρῶ τὰ τ ἐφ᾽ ἑαυτὰ γενόμενα φ᾽ λοιπὰ end. ταῦτα μερίξω ἐπὶ τὰ 9 τῆς βάσεως" γίνονται κα΄ προστιϑῶ τὰ 9 τῆς βάσεως" γίνονται 1 ὧν τὸ L' ie. ἀπὸ τούτῶν ὑφαιρῶ τὰ ϑ' τῆς βάσεως" λοιπὰ 5° ἔσται ἡ ἀπολαμβανομένη ὑπὸ τῆς καϑέτου σχοινίων 5. ταῦτα πολυπλασιάξω ἐφ᾽ ξαυτά" γίνονται ἃς’ καὶ τὰν ἐφ᾽ ξαυτά" γίνονται 0° ἀπὸ τούτων ὑφαιρῶ τὰ As" λοιπὰ Ed‘ ὧν πλευρὰ τετράγωνος γίνεται 7° ταῦτα τῆς προβληϑείδης χαϑέτου. καὶ πολυπλασιάξω τὰ ἢ ἐπὶ τὰ ϑ' τῆς βάσεως" γίνονται οβ' ὧν τὸ (΄" γένονται Ag‘ τοσούτων ἔσται σχοινίων μετὰ τὴν παρεχβληϑεῖδαν προσϑήκην τοῦ τριγώνου τὸ προκείμενον ἀμβλυγώνιον, ἀμφότερα δηλονότι σχοινίων E, χωριξόμενα τὸ μὲν μεῖξον ἀμβλυ-

s286 36 ip, küçüğü, yani hesaba eklenen dik açılı üçgen 24 iptir.

[Geniş açılı üçgenlerde geniş açının karşısındaki kenar üzerine çizilen kare, geniş açıyı çevreleyen kenarlar üzerine çizilen karelerin toplamından, geniş açıyı çevreleyen ve üzerine dikmenin düştüğü kenarla, dikmenin geniş açının yanında dışarıda ayırdığı doğrunun oluşturduğu dikdörtgenin iki katı kadar büyüktür.]

Bilmek gerekir ki kulaç dokuz ve dörtte bir karış ya da yirmi sekiz avuçtur; birinci avuca bir boğum da eklenir. Başka bir tarif: ne kısa ne uzun, orta boylu bir adam dimdik durup sağ elini yukarı uzatsın; parmaklarının uçlarının ulaştığı yer doğru bir kulacın ölçüsüdür. Bir başka tarif: orta boylu bir adam bir ip ya da kamış alıp ucuna ayak parmaklarıyla bassın; sonra ipi omzuna kadar kaldırsın, oradan da geriye, eline kadar büküp indirsin; böylece tam doğru bir kulaç elde eder.

s286

γώνιον σχοινίων ἃς, τὸ δὲ ἔλαττον τῆς προσαγομένης ᾿ ψήφου τριγώνου ὀρϑογωνίου σχοινίων κὃ. 41 [Ἐν δὲ τοῖς ἀμβλυγωνίοις τριγώνοις τὸ ἀπὸ τῆς ὑπὸ τὴν ἀμβλεῖαν γωνίαν ὑποτεινούθης πλευρᾶς τετράγωνον μεῖξόν ἔστιν τῶν ἀπὸ τῶν τὴν ἀμβλεῖαν 5 γωνίαν περιεχουσῶν πλευρῶν τετραγώνων τῷ περιεχομένῳ δὶς ὑπό τὲ μιᾶς τῶν περὶ τὴν ἀμβλεῖαν γωνίαν, ἐφ’ ἣν ἡ κάϑετος πίπτει. καὶ τῆς ἀπολαμβανομένης ἐχτὸς ὑπὸ τῆς καϑέτου πρὸς τῇ ἀμβλείᾳ γωνία. 42 Δεῖ γινώσκειν, ὅτι ἡ ὀργυιὰ ἔχει σπιϑαμὰς $ δ΄ τὸ ἢ παλαιστὰς χη ἐχούσης τῆς πρώτης παλαιστῆς προσϑήκὴην χόνδυλον. καὶ ἄλλως" ἀνὴρ μέσος μήτε κοντὸς μήτε μαχρὸς σταϑεὶς ὄρϑιος ἐκτεινάτω τὴν δεξιὰν αὑτοῦ χεῖρα ἄνω, καὶ ἔνϑα ἂν φϑάσῃ τὰ ἄκρα τῶν δακτύλων αὐτοῦ, ἐκεῖ ἐστι μέτρον δικαίας ὀργυιᾶς. καὶ ἄλλως. 15 λαβὼν σχοινίον ἢ κάλαμον 6 τῆς μέσης ἡλικίας ἀνὴρ πατησάτω τὴν ἄκραν ἐν τοῖς δακτύλοις τοῦ ποδὸς αὑτοῦ" εἶτα ἀναβιβασάτω τὸ σχοινίον ἄχρι τοῦ ὥμου αὑτοῦ, εἶϑ᾽ οὕτως καμψάτω τοῦτο ὄὕπισϑεν ἄχρι τοῦ κώλου αὑτοῦ, καὶ πονήσει ὀργυιὰν πάνυ δικαιοτάτην. 30 Tabanı 12 ip, dikmesi 8 ip, alanı 48 ip olan bir ikizkenar üçgen verilmiş olsun; böyle bir üçgenin içine eşkenar bir dörtgen, yani kare çizilirse, karenin alanını bulmak. Şöyle yap: üçgenin tabanıyla dikmesini, yani 12 ile 8'i topla; 20 eder. Sonra tabanı dikmeyle, yani 12'yi 8 ile çarp; 96 eder. Bunu tabanla dikmenin toplamına, yani 20'ye böl; 4 ile ½, 1/5 ve 1/10, başka bir deyişle 4 ile 4/5 eder. Karenin her kenarı bu kadar ip olacaktır. Bunu kendisiyle çarp; 23 ile 1/25 eder. Çarpma şöyle yapılır: 4 kere 4, 16 eder; 4 kere 4/5, 16/5 eder; yine 4/5 kere 4 birim, 16/5 eder; 4/5 kere 4/5 ise 16/25 eder, bu da 3/5 ile 1/25'tir. Hepsi birlikte 16 birim ile 35/5 ve 1/25 eder. 35/5 beşe bölününce 7 birim eder ve kalan 16'ya eklenir; geriye yine 1/25 kalır. Böylece çarpımdan çıkan sayı 23 birim ile 1/25'e ulaşır. Karenin alanı bu kadar iptir.

s288Alttaki iki dik açılı üçgenin alanını bulmak. Şöyle yap: üçgenin bütün tabanının sayısından karenin kenarının sayısını, yani 4 ile 4/5'i çıkar; geriye 7 ile 1/5 kalır. Bunun yarısı 3 ile ½ ve 1/10, yani 3 ile 3/5'tir. Her dik açılı üçgenin tabanı bu kadar iptir. Bunların her birinin dikmesi, yani dik kenarı ise karenin kenarının sayısına göre alınır, yani 4 ile ½, 1/5 ve 1/10'a göre; bunun yarısı 2 ile ⅓ ve 1/15, yani 2 ile 2/5 eder. Bu, her bir üçgenin tabanıyla, yani 3 ile 3/5 ile çarpılınca 8 ile ½, 1/5 ve 1/25 eder, yani 8 birim ile 3/5 ve 1/25. Çarpma şöyle yapılır: 2 kere 3, 6 eder; 2 kere 3/5, 6/5 eder; yine 2/5 kere 3 birim, 6/5 eder; 2/5 kere 3/5 ise 6/25 eder, bu da 1/5 ile 1/25'tir. Hepsi birlikte

s288

ἰσοσκελοῦς, οὗ ἡ βάσις σχοινίων ιβ, ἡ κάϑετος σχοινίων n, καὶ τὸ ἐμβαδὸν σχοινίων μῆς 35 καὶ ἐντὸς τοῦ τοιούτου τριγώνου τετραγώνου εἰν ἰσοπλεύρου ἐγγραφοιβ ᾿ μένου εὑρεῖν τὸ ἐμEs. βαδὸν τοῦ τετραγώ- 30 γου. ποίει οὕτως" σύνϑες βάσιν καὶ κάϑετον τοῦ τριγώνου ἤγουν ιβ καὶ ἢ" γίνονται %. εἶτα πολυπλασίασον τὴν βάσιν ἐπὶ τὴν κάϑετον, τουτέστι τὰ ιβ ἐπὶ τὰ ἡ᾿ γίνονται G5. ταῦτα μέφισον wu τὰ a ανῇ ἤγουν παρὰ τὰ κ᾽ γίνονται ÖL’ ε΄ ι΄ ἤτοι ὃ καὶ ὃ ε΄ ε΄" τοσούτων δχοινίων ἔσταν ἑἕκάστη πλευρὰ τοῦ τετρα- : γώνου. ταῦτα ἐφ᾽ ἕαυτά" γίνονται Ἀγ κε΄. ὃ δὲ ποον nie γίνεται οὕτως" ὃ δτς s ὃ τὰ ὃ ε΄ Eiger καὶ δ ε' ε΄ τῶν ὃ μονάδων τξ ε΄ δ΄" καὶ ὃ ε΄ ε΄ τῶν ὃ ε΄ ε΄ τξ ε΄ ε΄ τῶν ε΄ ε΄ γινόμενα καὶ ταῦτα ε΄ ε΄ 7} καὶ ε΄ τὸ ε΄. ὁμοῦ μονάδες 15 καὶ ε΄ ε΄ λὲ καὶ ε΄ τὸ ε΄. τὶ τὰ As ε΄ ε΄ μεριξόμενα παρὰ τὰ πέντε γίνονται μονάδες ξ καὶ προστίϑενται ταῖς λοιπαῖς 15° μένει δὲ καὶ ε΄ τὸ ε΄" καὶ συμποσοῦται ὃ ἀπὸ τοῦ πολυπλασιασμοῦ συναγόμενος ἀριϑμὸς εἷς μονάδας xy καὶ ε΄ τὸ ε΄" τοσούτων σχοινίων τὸ ἐμβαδὸν τοῦ τετραγώνου. 1 Τῶν κάτωϑεν δύο ὀρϑογωνίων τριγώνων τὸ ἐμβαδὸν εὑρεῖν. ποίησον οὕτως" ἄφελε ἀπὸ τοῦ ἀριϑμοῦ τῆς ὕλης βάσεως τοῦ τριγώνου τὸν ἀφαθμὼν τῆς τοῦ a γα RR ἤγουν τὰ ὃ πίων . τουτέστι τὰ ὃ καὶ ὃ ε΄ ε΄" λοιπὰ ξ ε΄ τούτων τὸ L" γίνονται γ} Lv αὶ ἤτοι γ καὶ γ ε΄ ε΄" τοσούτων σχοινίων ἡ βάσις ἑκάστου ὀρϑογωνίου τριγώνου. ἡ δὲ κάϑετος ἑκάστου τούτων ἤγουν ἡ πρὸς ὀρϑὰς κατὰ a ποσότητα τοῦ εὐμαθῆ, τῆς τοῦ τετραγώνου πλευρᾶς ἤγουν sy δ L δ΄ ε΄ τούτων τὸ ἥμισυ" γίνονται By’ ιε΄ ἤτοι B καὶ εἰ ε΄ β. 3: ταῦτα ἐπὶ τὴν βάσιν ἑνὸς ἑχάστου τριγώνου πολυπλασιαξζόμενα ἤγουν ἐπὶ τὰ 7 καὶ γ ε΄ ε΄ γίνονται ἡ { ε΄ κε΄ ἤτοι μονάδες ἡ ε΄ δ΄ γ καὶ ε΄ τὸ ε΄. ὁ δὲ πολυπλασιασμὸς οὕτως" β ys' καὶ δὶς τὰ γ ε΄ ε΄ ξ ε΄ ε΄" καὶ β .« Eh τῶν y μονάδων ξ ε΄ ε΄- καὶ β ε΄ ε΄ τῶν Υ ε΄ ε΄ ξ ε΄ ε΄ 3. τῶν ε΄ ε΄ γινόμενα καὶ ταῦτα ε΄ ἃ καὶ ε΄ τὸ ε΄" ὁμοῦ

s290 6 birim ile 13/5 ve 1/25 eder. 13/5 beşe bölününce 2 birim ile 3/5 eder ve 6 birime eklenir; geriye yine 1/25 kalır. Böylece çarpımdan çıkan sayı 8 birim ile 3/5 ve 1/25'e ulaşır. Bu dik açılı üçgenlerin her birinin alanı bu kadar iptir; ikisinin birlikte alanı 17 ile 1/5 ve 2/25 iptir.

Üstteki ikizkenar üçgenin alanını bulmak. Şöyle yap: bütün üçgenin dikmesinden karenin kenarını, yani 4 ile 4/5'i çıkar; geriye 3 ile 1/5 kalır. Üstteki üçgenin dikmesi budur. Tabanı ise karenin kenarının sayısına, yani 4 ile ½, 1/5 ve 1/10'a eşittir; bunun yarısı 2 ile ⅓ ve 1/15, yani 2 ile 2/5 eder. Bu, dikmenin 3 ile 1/5'iyle çarpılınca 7 ile ½, 1/10 ve 2/25 eder, yani 7 birim ile 3/5 ve 2/25. Çarpma şöyle yapılır: 2 kere 3, 6 eder; 2 kere 1/5, 2/5 eder; 2/5 kere 3 birim, 6/5 eder; 2/5 kere 1/5 ise 2/25 eder. Hepsi birlikte 6 birim ile 8/5 ve 2/25 eder. 8/5 beşe bölününce bir birim ile 3/5 eder ve kalan 6 birime eklenir; geriye yine 2/25 kalır. Böylece bu çarpımdan çıkan sayı 7 birim ile 3/5 ve 2/25'e ulaşır. Üstteki ikizkenar üçgenin alanı da bu kadar iptir. Bütün parçaların alanı birlikte yine 48 iptir. Bunun yarısı 24'tür; bütün üçgenin yeri 24 modius olacaktır.

s290

μονάδες ξ ε΄ ε΄ ıy καὶ 8΄ τὸ ε΄" τὰ 17 ε΄ ε΄ μεριξόμενα παρὰ τὰ ξ γίνονται μονάδες β καὶ ε΄ ε΄ 7, καὶ προστίϑενται ταῖς 5 μονάσι" μένει δὲ καὶ ε΄ τὸ ε΄" καὶ δυμποσοῦται ὁ ἀπὸ τοῦ πολυπλασιασμοῦ συναγόμενος ἀριϑμὸὺς εἷς μονάδας ἢ ε΄ ε΄ 7 καὶ ε΄ τὸ ε΄" τοσούτων σχοινίων τὸ ἐμβαδὸν Evög ἑκάστου τῶν τοιούτων ὀρϑογωνίων τριγώνων. ἀμφοτέρων δὲ τὸ ὡν»-»-- γύμεται ιξ 8’ καὶ β ε΄ τοῦ ε΄ ἤτοι σχοινίων ιξ ε΄ ἃ καὶ δύο ε΄ τὸ ε΄. Τοῦ ἄνωϑεν ἰσοσκελοῦς τριγώνου τὸ ἐμβαδὸν εὑρεῖν. ποίει οὕτως" ἄφελε ἀπὸ τῆς καϑέτου τοῦ ὅλου τριγώνου τὴν τοῦ τετραγώνου πλευρὰν ἤγουν τὰ δ [Ἢ ε΄ υ'λοιπὰ γ ε΄" ταῦτα ἡ κάϑετος τοῦ ἄνωθϑεν τριγώνου. ἡ δὲ βάσις τούτου κατὰ τὸν Ge τῆς τοῦ τετρα, τούτων τὸ L" γίψνονται By’ ιδ΄ ἤτοι β καὶ β ε΄ ε΄. ταῦτα ἐπὶ τὰ 7 δ΄ τῆς καϑέτου a me ae ξ " ν΄ 187 08 ἤτοι μονάδες ξ ε΄ ε΄ y καὶ β ε' ε΄ τῶν fe. ὁ δὲ ee ἢ γένεται μὰν. βγ5: καὶ β τὸ ε Be ε΄. καὶ βε' ε΄ τῶν γ μονάδων ξ ε΄ ε΄" καὶ β ε΄ ε΄ τοῦ ἃ ε΄ β ε΄ ε΄ τῶν € ε΄" ὁμοῦ μονάδες ξ ε΄ ε΄ ἢ καὶ β ε΄ ε΄ τῶν ε΄ ε΄" τὰ ἢ ε΄ ε΄ μεριξόμενα παρὰ τὰ πέντε γίνεται μονὰς μία καὶ 7 ε΄ ε΄" καὶ προστίϑεται ταῖς λοιπαῖς 5 μονάσιν" μένουσι δὲ καὶ β ε΄ ε΄ τῶν ε΄ ε΄" καὶ συμποσοῦται ὃ ἀπὸ τοῦ τοιούτου πολυπλασιασμοῦ συναγόγώνου τὐπασῦθ ἤγουν τὰ ὃ L εἰν μένος ἀριϑμὸς εἰς μονάδας Eee γ καὶ Be ε΄ Tüv ε΄ ε΄" τοσούτων σχοινίων τὸ ἐμβαδὸν καὶ τοῦ ἄνωϑεν ἰσοσκελοῦς τριγώνου. ὁμοῦ τῶν ὅλων τμημάτων τὸ ἐμβαδὸν καὶ πάλιν σχοινίων μη. ὧν τὸ L" γένονται κδ᾽ καὶ ἔσται ὃ τόπος τοῦ παντὸς τριγώνου μοδίων Ho. Başka bir ikizkenar üçgenin tabanı 16 birim, dikmesi 12 birim, alanı 96 birim olsun. Böyle bir üçgenin içinde eşkenar bir dörtgen, yani kare bulmak. Şöyle yap: tabanla dikmeyi topla; 28 eder. Sonra tabanı dikmeyle, yani 16'yı 12 ile çarp; 192 eder. Bunu 28'e böl; 6 ile 6/7 eder, yani 6 birim ile birimin yedide altısı. Karenin her kenarı bu sayı kadardır. Bunu kendisiyle çarp; 47 ile 1/49 eder. Çarpma şöyle yapılır: 6 kere 6, 36 eder; 6 kere 6/7, 36/7 eder; yine 6/7 kere 6 birim, 36/7 eder; 6/7 kere 6/7 ise 36/49 eder, bu da 5/7 ile 1/49'dur. Hepsi birlikte 36 birim ile 77/7 eder, bu da 11 birim yapar; geriye 1/49 kalır. Toplam 47 birim ile 1/49'dur. Karenin alanı bu kadardır.

s292Karenin iki yanındaki iki dik açılı üçgenin alanını birlikte bulmak. Şöyle yap: tabanın yarısını, yani sekizi dikmenin 12'sine böl; ⅔ eder. Karenin kenarının, yani 6 birim ile 6/7'nin ⅔'ü 4 birim ile 4/7 eder. 4 birim ile 4/7, bu iki üçgenin dikmesi olan karenin kenarıyla, yani 6 birim ile 6/7 ile çarpılınca 31 birim ile 2/7 ve 3/49 eder. Çarpma şöyle yapılır: 4 kere 6, 24 eder; 4 kere 6/7, 24/7 eder; 4/7 kere 6 birim, 24/7 eder; 4/7 kere 6/7 ise 24/49 eder, bu da 3/7 ile 3/49'dur. Hepsi birlikte 24 birim ile 51/7 eder, bu da 7 birim ile 2/7 yapar; bir de 3/49 vardır. Toplam

s292

Ἕτερον τρίγωνον ἰσοσκελές. οὗ N βάσις μονάδων τῷ, ἡ δὲ κάϑετος μονάδων ιβ, τὸ δὲ ἐμβαδὸν μονάδων 05° εὑρεῖν ἐντὸς τοῦ τοιούτου τριγώνου τετράγωνον ἰσόπλευρον. ποίησον οὕτως᾽ σύνϑες βάσιν καὶ κάϑετον γίνονται χη εἶτα πολυπλασίασον τὴν βάσιν ἐπὶ τὴν κάϑετον, τουτέστιν τὰ 18 ἐπὶ τὰ ιβ᾽ γίνονται 00ß. ταῦτα μέρισον παρὰ τὰ κη᾿ γίνονται 5 w’ ξ΄ κα' ἤτοι μονάδες ς καὶ ς ζ΄ ξ΄ τῆς μονάδος" τοσούτου ἀριϑμοῦ ἐστιν ἑκάστη πλευρὰ τοῦ τετραγώνου. ταῦτα πολυπλασίαξε ἐφ᾽ ἑαυτά" γνοπας μξ μϑ΄. πολυπλασιάξονται δὲ οὕτως" ξ 5 Ag’ καὶ ἑξάκις τὰ ξ ξ΄ ξ΄ ἃς € & καὶ SEE τῶν 5 μονάδων As EEE" καὶ SEE τῶν τ ς ζ΄ ξ΄ ἃς ξ΄ ξζ΄ τῶν ζ΄ ζ΄ γινόμενα καὶ ταῦτα EEE καὶ ξ΄ τοῦ ξ΄. ὁμοῦ μονάδες As ζ΄ ζ΄ οξ, γινόμενα καὶ ταῦτα μονάδες τα, καὶ ξ΄ τοῦ ζ΄, ἤτοι τὰ ὅλα μονάδες μξ καὶ ξ΄ τοῦ ξ΄ ἤγουν μϑ'- τοσούτων τὸ ἐμβαδὸν τοῦ τετραγώνου. 1 Τῶν ἔνϑεν κἀκεῖϑεν τοῦ τετραγώνου δύο ὀρϑογωνίων τριγώνων τὸ ἐμβαδὸν ἡνωμένως εὑρεῖν. ποίn60v οὕτως" τὸ (΄ τῆς βάσεως ἤγουν τὰ ὀχτὼ μέρισον παρὰ τὰ ιβ τῆς καϑέτου: γίνεται ww’ τὸ W’ τῆς τοῦ τετραγώνου πλευρᾶς ἤγουν τῶν 5 μονάδων καὶ τῶν ς ξ΄ ξ΄: γίνονται μονάδες ὃ καὶ ὃ ξ΄ ξ΄. αἱ δ μονάδες καὶ τὰ ὃ ζ΄ ξ΄ πολυπλασιαξόμενα ἐπὶ τὴν τοῦ τετραγώνου πλευράν, ἥτις κάϑετός͵ ἐστι τῶν τοιούτων δύο τριγώνων, τουτέστιν ἐπὶ τὰς ς μονάδας καὶ τὰ Ξ ζ΄ ζ΄, γίνονται μονάδες A πρὸς τῇ μιᾷ ζ΄ ζ΄ β καὶ ξ ἃ τῶν ζ΄ ζ΄. πολυπλασιάξονται δὲ οὕτως" ὃ 5 κδ΄ καὶ ὃ τὰ ς ζ΄ ζ΄ κὸὃ ζ΄ ξ΄. καὶ ὃ ζ΄ ξ’ τῶν TS μονάδων | κὃ ξ΄ ξ΄" καὶ ὃ ξ΄ ξ΄ τῶν ς ξ΄ ξ΄ κὃ ξ΄ ξ΄ τῶν ξ΄ ξ' γινόμενα καὶ ταῦτα ζ' Ey καὶ γ ζ΄ ξ΄ τῶν ξζ΄ ξ΄" ὁμοῦ μονάδες κὃ ξ΄ ξ΄ va, γινόμενα καὶ ταῦτα μονάδες Es καὶ BEE, καὶ τρία ξ΄ ξ΄ τῶν ζ΄ ξ΄, ἤτοι τὰ ὅλα μο-

s294 31 birim ile 2/7 ve 3/49'dur; iki dik açılı üçgenin alanı bu kadardır.

Her bir dik açılı üçgenin alanını ayrı ayrı bulmak. Şöyle yap: tabanın sayısından, yani 16 birimden karenin kenarının sayısını, yani 6 birim ile 6/7'yi çıkar; geriye 9 birim ile 1/7 kalır. Bunun yarısı 4 birim ile 4/7'dir; her bir dik açılı üçgenin tabanı bu sayı kadardır. Dikmesi, yani dik kenarı ise karenin kenarının sayısı kadardır, yani 6 birim ile 6/7. Bunun yarısı 3 birim ile 3/7'dir. Bu, her bir üçgenin tabanıyla çarpılınca 15 birim ile 4/7 ve 5/49 eder. Çarpma şöyle yapılır: 3 kere 4, 12 eder; 3 kere 4/7, 12/7 eder; 3/7 kere 4 birim, 12/7 eder; 3/7 kere 4/7 ise 12/49 eder, bu da 1/7 ile 5/49'dur. Hepsi birlikte 12 birim ile 25/7 eder, bu da 3 birim ile 4/7 yapar; bir de 5/49 vardır. Toplam 15 birim ile 4/7 ve 5/49'dur; her bir dik açılı üçgenin alanı bu kadardır. Bunun iki katı 31 birim ile 2/7 ve 3/49 eder; iki dik açılı üçgenin alanı bu kadardır.

Üstteki ikizkenar üçgenin alanını bulmak. Şöyle yap: dikmeden karenin kenarını, yani 6 birim ile 6/7'yi çıkar; geriye 5 birim ile 1/7 kalır. Üstteki ikizkenar üçgenin dikmesi bu sayı kadardır. Tabanı ise karenin kenarının sayısı kadardır, yani 6 birim ile 6/7. Bunun yarısı 3 birim ile 3/7'dir. Bu, dikmenin 5 ile 1/7'siyle çarpılınca 17 birim ile 4/7 ve 3/49 eder.

s294

ἀριϑμοῦ τῆς βάσεως, τουτέστιν ἀπὸ τῶν 15 μονάδων, τὸν ἀριϑμὸν τῆς τοῦ τετραγώνου πλευρᾶς, ὅς ἐστι μονάδες Ξ καὶ SEE" λοιπαὶ μονάδες $ καὶ ζ΄ τῆς μονάδος. τούτων τὸ (΄᾿ γίνονται μονάδες ὃ καὶ ὃ ξ΄ ζ΄ τῆς μονάδος" τοσούτου ἀριϑμοῦ ἐστιν ἡ βάσις ἑνὸς ὃ ἑχάστου ὀρϑογωνίου τριγώνου. ἡ δὲ κάϑετος, τουτἔστιν ἡ πρὸς ὀρϑάς, χατὰ τὴν ποσότητα τοῦ ἀριϑμοῦ τῆς τοῦ τετραγώνου πλευρᾶς ἤτοι μονάδων - καὶ ξ ξ΄ ξ΄. τούτων τὸ (᾿ γίνονται μονάδες γ καὶ γ ξ΄ ζ΄ τῆς μονάδος" ταῦτα ἐπὶ τὴν βάσιν ἑνὸς ἑκάστου τρι- 1 γώνου πολυπλασιαξόμενα γίνονται μονάδες LE ὃ ζ΄ ξ΄ καὶ ὃ ξ΄ ξ΄ τῶν ξζ΄ ξ΄. πολυπλασιάξονται δὲ οὕτωρ᾽ 7 δ ιβ' καὶ γ τὰ ὃ ζ' 5 BEE καὶ ὃ ζ΄ ξ΄ τῶν 7 μονάδων BEE καὶ ὃ ζ΄ ξ΄ τῶν TREE ιβ ξ΄ ξ΄ τῶν ξ΄ ξ΄ γινόμενα καὶ ταῦτα ξ΄ ἕν καὶ ε ζ΄ ζ΄ τῶν ζ΄ ξ΄" τὸ ὁμοῦ μονάδες ιβ ζξ' ζ΄ χε, γινόμενα καὶ ταῦτα μονάδες γ καὶ ὃ ζ΄ ξ΄, καὶ Ἑ ζ΄ ξ’ τῶν ζ΄ ξ΄, ἤτοι τὰ ὅλα μονάδες τὲ ζ΄ ζ' au EEE τῶν ζ΄ ξ΄ τοσούτων τὸ ἐμβαδὸν ἑνὸς ἑκάστου ὀρϑογωνίου τριγώνου. ταῦτα δίς" γίνονται μονάδες A πρὸς τῇ μιᾷ ξ΄ g β καὶ γ ζ΄ ζ΄ 3 τῶν ξζ΄ ξ΄. τοσούτων τὸ ἐμβαδὸν τῶν B ὀρϑογωνίων τριγώνων. Τοῦ ἄνωϑεν ἰσοσχελοῦς τριγώνου τὸ ἐμβαδὸν εὑρεῖν. ποίησον οὕτως" ἄφελε ἀπὸ τῆς καϑέτου τὴν τοῦ τετραγώνου πλευρὰν ἤγουν μονάδας SW” ξ΄ κα΄" λοιπαὶ % μονάδες 8 ζ΄ τοσούτου ἀριϑμοῦ ἡ κάϑετος τοῦ ἄνωϑεν ἰσοσκελοῦς τριγώνου. ἡ δὲ βάσις τούτου κατὰ τὸν ἀρυϑμὸν τῆς τοῦ τετραγώνου πλευρᾶς ἤτοι μονάδων 5 χαὶ SEE. τούτων τὸ L'" γίνονται μονάδες γ καὶ γ ξ΄ ξ΄" ταῦτα πολυπλασιαξόμενα ἐπὶ τὰ ε ζ΄ τῆς καϑέ- δὲ του γίνονται μονάδες ιξ ζ΄ ξ΄ ὃ καὶ γ ζ΄ ζ΄ τῶν ζ΄ ξζ΄. Şimdi karenin alanını, yani 47 birim ile 1/49'u, alttaki iki dik açılı üçgenin alanını, yani 31 birim ile 2/7 ve 3/49'u, aynı şekilde üstteki ikizkenar üçgenin alanını, yani 17 birim ile 4/7 ve 3/49'u topla; bütün parçaların alanını yine 96 birim bulursun. Bu 96 birim, ip ölçüsünde yarıya bölünürse 48 eder ve modius miktarını gösterir; kulaç ölçüsünde beşer beşer ayrılırsa 19 ile 1/5 eder ve litra miktarını gösterir. Böylece bu şekil, iple ölçülünce 48 modius, kulaçla ölçülünce 19 ile 1/5 litradır.

s296Başka bir ikizkenar üçgenin tabanı 17 birim, dikmesi 15 birim, alanı 127½ birim olsun. Böyle bir üçgenin içinde bir kare bulmak. Şöyle yap: tabanla dikmeyi, yani 17 ile 15'i topla; 32 eder. Sonra tabanı dikmeyle, yani 17'yi 15 ile çarp; 255 eder. Bunu 32'ye böl; 7 ile ½, ¼, 1/8, 1/16 ve 1/32 eder, yani yedi birim ile 31/32. Karenin her kenarı bu sayı kadardır. Bunu kendisiyle çarp; 63 birim ile ½ ve 1/32'nin 1/32'si eder. Çarpma şöyle yapılır: 7 kere 7, 49 eder; 7 kere 31/32, 217/32 eder; yine 31/32 kere 7 birim, 217/32 eder; 31/32 kere 31/32 ise 961/1024 eder, bu da 30/32 ile 1/1024'tür. Hepsi birlikte kırk dokuz birim ile 464/32 ve 1/1024 eder; 464/32 de 14½ birim yapar. Toplam

s296

"Aorı σύνϑες τὸ ἐμβαδὸν τοῦ τετραγώνου ἤγουν μονάδας μξ καὶ € τοῦ ζ΄, ὁμοίως καὶ τὸ ἐμβαδὸν τῶν κάτωϑεν δύο ὀρϑογωνίων τριγώνων ἤγουν μονάδας A πρὸς τῇ μιᾷ ξ΄ ζ' β καὶ γ ξ΄ ξ΄ τῶν ζ΄ ξ΄, ὡσαύτως καὶ τὸ τοῦ ἄνωθεν ἰδοδκελοῦς τριγώνου ἤγουν μονάδας 5 ιξ ζ΄ ζ' ὃ καὶ γ ζ΄ ξ΄ τῶν ξ΄ ξ΄- καὶ εὑρήσεις πάλιν τὸ τῶν ὅλων τμημάτων ἐμβαδὸν μονάδας ἃ5. ai τοιαῦται ἣξς μονάδες ἐπὶ μὲν τοῦ μέτρου τῶν σχοινίων ἡμιδειαξόμεναι γίνονται um καὶ δηλοῦσι τὴν τοῦ μοδισμοῦ ποσότητα, ἐπὶ δὲ τοῦ μέτρου τῶν ὀργυιῶν ὑπεξαιρού- 10 μεναι ἐπὶ τῶν € γίνονται νϑ' ε΄ καὶ δηλοῦσι τὴν τῶν λιτρῶν ποσότητα, ὡς εἶναι τὸ τοιοῦτον σχῆμα ἐπὶ μὲν τῶν πχουίῷν μοδίων un, ἐπὶ δὲ τῶν ὀργυιῶν λιτρῶν υϑ' ε΄. Ἕτερον τρίγωνον ἰσοσκελές, οὗ ἡ βάσις μονάδων ΠῚ ιξ, ἡ δὲ κάϑετος μονάδων ἴξ, τὸ δὲ ἐμβαδὸν μονάδων ρχξ {΄᾿ εὑρεῖν ἐντὸς τοῦ τοιούτου τριγώνου τοπρώμοιοιοῦ, πὼς ὦ ποίησον οὕτως" σύνϑες βάσιν καὶ κάϑετον ἤγουν ιξ καὶ τε γίνονται AB: εἶτα πολυπλασίασον τὴν βάσιν ἐπὶ τὴν κάϑετον, τουτέστι ἐξ ἐπὶ τε se γίνονται 0 ὅνξδ. ταῦτα μέρισον παρὰ τὰ λβ' γίνονταν EL δ' η΄ ις΄ AB ἤτοι μονάδες ἑπτὰ καὶ Au AB λβ΄" τοσούτου ἀριϑμοῦ ἐστιν ἑκάστη πλευρὰ τοῦ τετραγώνου. ταῦτα | ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται μονάδες ἕγ L’ καὶ AB’ τὸ λβ΄ ἤτοι κδ΄ τῆς μονάδος. πολυπλασιάξονται δὲ οὕτως" ξ ὃ μϑ' 36 καὶ ἑπτάκις τὰ λὰ AB’ λβ΄ σιξ AB’ AB καὶ λὰ AB’ AB τῶν ἑπτὰ μονάδων σιξ λβ' AB" καὶ Am λβ΄ λβ΄ τῶν Aa λβ΄ λβ΄ Ma λβ΄ AB’ τῶν λβ΄ AB’ γινόμενα καὶ ταῦτα λβ΄ AB” τριάκοντα καὶ λβ΄ τὸ λβ΄" ὁμοῦ μονάδες τεσσαρακονταεννέα λβ΄ λβ΄ υξὸ καὶ AB’ τὸ AB’ γυνόμενα τὸ καὶ ταῦτα μονάδες τὸ (΄ καὶ λβ΄ τὸ λβ΄, ἤτοι τὰ ὅλα

s298 63½ birim ile 1/1024'tür; karenin alanı bu kadardır.

Karenin iki yanındaki iki dik açılı üçgenin alanını bulmak. Şöyle yap: tabandan karenin kenarının sayısını, yani 7 birim ile 31/32'yi çıkar; iki dik açılı üçgenin tabanları olarak geriye dokuz birim ile 1/32 kalır. Bunun yarısı 4 birim ile 33/64'tür; her bir dik açılı üçgenin tabanı bu sayı kadardır.

Aynı sonuca götüren başka bir yol. Üçgenin bütün tabanının yarısını al; sekiz buçuk birim eder. Bunu dikmenin 15'ine böl; ½ ile 1/15 eder. Karenin kenarının, yani yedi birim ile 31/32'nin ½ ve 1/15'i 4 birim ile 33/64 eder.

Dört birim ile 33/64, bu iki dik açılı üçgenin dikmesi olan karenin kenarıyla, yani yedi birim ile altmış iki altmış dörtte birle çarpılınca 35 birim ile 62/64 ve 62/4096 eder. Çarpma şöyle yapılır: 4 kere 7, 28 eder; dört kere 62/64, 248/64 eder; 33/64 kere yedi birim, 231/64 eder; 33/64 kere 62/64 ise 2.046/4096 eder, bu da 31/64 ile 62/4096'dır. Hepsi birlikte 28 birim ile 510/64 ve 62/4096 eder; 510/64 de yedi birim ile 62/64 yapar. Toplam 35 birim ile 62/64 ve 62/4096'dır; iki dik açılı üçgenin alanı bu kadardır.

Üstteki ikizkenar üçgenin alanını bulmak. Bütün dikmeden karenin kenarını, yani yedi birim ile 31/32'yi çıkar; geriye yedi birim ile 1/32, yani 2/64 kalır. Üstteki ikizkenar üçgenin dikmesi bu sayı kadardır.

s298

μονάδων ἐννέα καὶ λεπτοῦ λβ΄ ἕνός. τούτων τὸ ἥμισυ" γίνονται μονάδες ὃ καὶ Ay ξδ΄ ξδ΄- τοσούτου ἀριϑμοῦ ἐστιν ἡ βάσις ἑνὸς ἑκάστου ὀρϑογωνίου τριγώνου. ᾿Ἄλλως ἡ μέϑοδος εἰς τὸ αὐτό. λαβὲ τὸ ἥμισυ τῆς ὅλης βάσεως τοῦ τριγώνου" γίνονται μονάδες ὀχτὼ ἥμισυ. ταύτας μέρισον παρὰ τὰς τε τῆς καϑέτου᾽ γίγεται {| κε΄. τὸ { ιε΄ τῆς τοῦ τετραγώνου πλευρᾶς ἤγουν τῶν ἑπτὰ μονάδων καὶ Au λβ΄ λβ΄ γίνονται μονάδες δ καὶ Ay ξδ΄ ξδ΄. ΑἹ τέσσαρες μονάδες καὶ τὰ Ay ξδ΄ ξδ΄ πολυπλασιαξόμενα ἐπὶ τὴν τοῦ τετραγώνου πλευράν, ἥτις κάϑετός ἐστι τῶν τοιούτων δύο ὀρϑογωνίων τριγώνων, τουτέστιν ἐπὶ τὰς ὅπτὰ μονάδας καὶ τὰ ἑξηκονταδύο ξδ΄ ξδ΄, γίνονται μονάδες As ξδ΄ ξδ΄ EEnnovraddo καὶ ξβ ξδ΄ ξδ΄ τῶν 86’ ξδ΄. πολυπλασιάξονταν δὲ οὕτως" ὃ Ex καὶ τετράκις τὰ EB ξδ΄ ξδ΄ σμὴ ξδ΄ ξδ΄. καὶ λγ ξδ΄ ξδ΄ τῶν ἑπτὰ μονάδων σλα ξδ΄ ξδ΄. καὶ Ay ἑξηκοστοτέταρτα τῶν ἑξηκονταδύο ξδ΄ ξδ΄ ‚Bus ξδ΄ ξδ΄ τῶν 80’ ξδ΄ γινόμενα καὶ ταῦτα ξδ΄ ξδ΄ λα καὶ ἔξηκονταδύο ξδ΄ ξδ΄ τῶν ξδ' E06 ἐς μονάδες χη ἕξηκοστοτέταρτα πεντακόσια δέχα καὶ ἐξα ἕδ΄ ξδ΄ τῶν ξδ΄ ξδ΄ γινόμενα καὶ ταῦτα μονάδες ἑπτὰ ἕξηκοστοτέταρτα EB καὶ ἑξηκονταδύο ξδ΄ ξδ΄ τῶν ξδ΄ ξδ΄, ἤτοι τὰ ὅλα μονάδες λὲ ξδ΄ ξδ΄ EB καὶ EB ξδ΄ ξδ΄ τῶν ἕξη- h κοστοτετάρτων᾽ τοσοῦτον τὸ ἐμβαδὸν τῶν δύο ὀρϑογωνίων τριγώνων. Τοῦ ἄνωϑεν ἰσοσκελοῦς τριγώνου τὸ ἐμβαδὸν εὑρεῖν. ἄφελε ἀπὸ τῆς ὕλης καϑέτου τὴν τοῦ τετραγώνου πλευρὰν a «νὼ ἑπτὰ καὶ λα λβ΄ AB λοιπαὶ woνάδες ἑπτὰ nal λβ΄ τῆς μονάδος, ὅ ἐστιν ἔξηκοστο- ὃ τέταρτα δύο᾽ τοσούτου ἀριϑμοῦ ἐστιν ἡ κάϑετος τοῦ [OCR'da bir önceki sayfanın sonu eksik; metin üstteki üçgenin çarpımının ortasından sürer:] … bunlar da yedi birim ile 62/4096 eder; hepsi birlikte yirmi sekiz birim ile 62/4096 eder. Üstteki ikizkenar üçgenin alanı da bu kadardır.

s300Şimdi karenin alanını, yani 63½ birim ile 1/1024'ü, başka bir deyişle 4/4096'yı, aynı şekilde iki dik açılı üçgenin alanını, yani 35 birim ile 62/64 ve 62/4096'yı, bir de üstteki ikizkenar üçgenin alanını, yani 28 birim ile 62/4096'yı topla; bütün parçaların alanını yine yüz yirmi yedi buçuk birim bulursun.

İp ölçüsünde alanı ikiye bölersen bütün şeklin altmış üç buçuk ve dörtte bir modius, yani 63 modius ile 30 litralık toprak olduğunu bulursun; kulaç ölçüsünde ise alanın beşte birini alırsan yerin yirmi beş buçuk litralık toprak olduğunu bulursun.

Üçgenlerin yedi türü vardır: eşkenar üçgen tek türlüdür; ikizkenar üçgen ya dik açılı ya geniş açılı ya da dar açılıdır; çeşitkenar üçgen de öyledir.

Bir kare sayının iki katı olan bir kare sayı bulunamaz; aynı şekilde, hipotenüsü dik açıyı çevreleyen iki kenara eşit olan eşkenar bir dik üçgen de bulunamaz.

Eşkenar ama dik açılı olmayan dörtgenler, yani eşkenar dörtgenler üzerine.

Eşkenar olup dik açılı olmayan eşkenar dörtgen şekli

s300

κα ξδ΄ ξδ΄ vun, γινόμενα καὶ ταῦτα μονάδες ἑπτά, καὶ ἑξηκονταδύο 80’ ξδ΄ τῶν ἑξηκοστοτετάρτων, ἤτοι τὰ ὅλα μονάδες εἰκοσιοχτὼ καὶ ἕξηκονταδύο ξδ΄ ξδ΄ τῶν ξδ΄ ξδ΄. τοσοῦτον τὸ ἐμβαδὸν καὶ τοῦ ἄνωϑεν ἰσοῦκελοῦς τριγώνου. "Aorı σύνϑες τὸ ἐμβαδὸν τοῦ τετραγώνου ἤγουν μονάδας ἕγ L' καὶ AB’ τὸ λβ΄, ὅ ἐστι τέσσαρα ἕξηκοστοτέταρτα τῶν ἑξηκοστοτετάρτων, ὁμοίως καὶ τὸ ἐμβαδὸν τῶν δύο ὀρϑογωνίων τριγώνων ἤγουν μονάδας λε ξδ΄ ἐμβαδὸν τοῦ ἄνωϑεν ἰσοσκελοῦς τριγώνου ἥγουν μονάδας πη καὶ EB ὃδ' ξδ΄ τῶν ἕξηκοστοτετάρτων᾽ καὶ εὑρήσεις πάλιν τὸ τῶν ὅλων τμημάτων ἐμβαδὸν μονάδῶν ἑκατὸν εἰκοσιεπτὰ [L. ᾿Επὶ μέντοι τοῦ μέτρον τῶν σχοινίων διελὼν τὸ ἐμβαδὸν μέσον εὑρήσεις τὸ ὅλον σχῆμα γῆς μοδίων ἑξηκοντατριῶν καὶ ἡμίσεως καὶ τετάρτου ἤτοι μοδίων Ey καὶ λιτρῶν 1" ἐπὶ δὲ τοῦ μέτρου τῶν ὀργυιῶν λαβὼν τὸ ε΄ μέρος τοῦ ἐμβαδοῦ εὑρήσεις τὸν τόπον γῆς λιτρῶν εἰκοσιπέντε (΄. “Ἑπτὰ εἴδη εἰσὶ τῶν τριγώνων τὸ ἰσόπλευρον μονοειδές, τὸ δὲ ἰσοσκελὲς ἢ ὀρϑογώνιόν ἐστιν ἢ ἀμβλυγώνιον ἢ ὀξυγώνιον καὶ τὸ σκαληνὸν ὁμοίως. Οὐκ ἔστιν εὑρεῖν τετράγωνον ἀριϑμὸν τετραγώνου διπλάσιον, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἰσόπλευρον τρίγωνον ὀρϑογώνιον τὴν ὑποτείνουσαν ἴδην τῶν δύο τῶν περὶ τὴν ὀρϑὴν γωνίαν ἔχον. Περὶ τετραγώνων ἰσοπλεύρων μὲν οὐκ ὀρϑογωνίων δέ, ἤτον ῥόμβων. 20 25 Σχῆμα ῥόμβου, ὃ ἰσόπλευρον μὲν οὐκ ὀρϑογώνιον 20

s302 şöyle ölçülür. Bir eşkenar dörtgen şekli olsun; her kenarı 10 ip, köşegenlerinden biri 12 ip, öteki 16 ip. Eşkenar dörtgenin alanını bulmak. Köşegenlerden birinin yarısını al ve öteki köşegenin tamamıyla çarp, yani 6'yı 16 ile ya da 8'i 12 ile; 96 eder. Eşkenar dörtgenin alanı 96 iptir. Bunun yarısı 48'dir; toprak 48 modiustur.

Aynı şekil için başka bir yol. Bir eşkenar dörtgenin her kenarı 10'ar ip, köşegeni 12 ip olsun. Dikmesini ve alanını bulmak. Şöyle yap: köşegenin 12'sinin yarısını al; 6 eder. Bunu kendisiyle çarp; 36 eder. 10'u kendisiyle çarp; 100 eder. Bundan 36'yı çıkar; geriye 64 kalır. Bunun karekökü 8'dir; dikme bu kadar ip olacaktır. Alanı da bulmak istersen şöyle yap: dikmenin 8'ini tabanın 12'si ile çarp; 96 eder. Bunun yarısı 48'dir; eşkenar dörtgenin yarısının alanı bu kadar iptir; bütün eşkenar dörtgen ise elbette 96 iptir. Bunun yarısı 48'dir; bütün eşkenar dörtgenin yeri 48 modiusluk topraktır.

Başka bir eşkenar dörtgen şekli olsun; her kenarı 25'er ip, köşegenlerinden biri 30 ip, öteki 40 ip. 30'un yarısı 15 eder; bunu 40 ile çarp; 600 eder. Eşkenar dörtgenin alanı 600 iptir. Bunun yarısı 300'dür; toprak 300 modiustur.

s302

δέ, μετρεῖται οὕτως" ἔστω σχῆμα ῥόμβου, οὗ ἑκάστη τῶν πλευρῶν σχοινίων ı, ἡ μία τῶν διαγωνίων δχοινίων ιβ καὶ ἡ ἑτέρα σχοινίων 15° εὑρεῖν τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ῥόμβου. λαβὲ τὸ [΄ τῆς μιᾶς τῶν διαγωνίων καὶ πολυπλασίασον ἐπὶ τὴν ἑτέραν ὅλην διαγώνιον, τουτ- 5 ἐστι τὰ 5 ἐπὶ τὰ τς ἢ τὰ ἢ ἐπὶ τὰ ιβ' γίνονται 05° καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ῥόμβου σχοινίων ἃς. ὧν τὸ (" γίνονται um‘ καὶ ἔστι γῆς μοδίων un. "ἄλλως εἷς τὸ αὐτὸ σχῆμα. ῥόμβος, οὗ ἑκάστη πλευρὰ ἀνὰ σχοινίων τ, ἡ δὲ διαγώνιος σχοινίων ιβ' εὑρεῖν ı0 αὐτοῦ τήν τε κάϑετον καὶ τὸ ἐμβαδόν. ποίει οὕτως" τῶν ιβ τῆς διαγωνίου τὸ [" γίνονται S' ταῦτα ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται AS’ καὶ τὰ τ ἐφ’ ἑαυτά γίνονται 9° ἐξ ὧν λαβὲ τὰ As’ λοιπὰ ξδ' ὧν πλευρὰ τετράγωνος γίνεται ἢ" τοσούτων ἔσται σχοινίων ἡ κάϑετος. ἐὰν δὲ ϑέλῃς τὸ καὶ τὸ ἐμβαδὸν εὑρεῖν, ποίει οὕτως" τὰ ἡ τῆς καϑέτου ἐπὶ τὰ ιβ τῆς βάσεως" γίνονται gs‘ ὧν τὸ {7 γένονται μη" τοσούτων ἐστὶ σχοινίων τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ἡμίσεως τοῦ ῥόμβου, δηλαδὴ τοῦ ὅλου ῥόμβου ὄντος σχοινίων 05. ὧν τὸ [* γίνονται um‘ καὶ ἔστιν 6 τόπος τοῦ ὅλου ῥόμβου γῆς μοδίων μη. "Ersoov σχῆμα φόμβου, οὗ ἑκάστη πλευρὰ ἀνὰ δχοινίων χξ, ἡ μία τῶν διαγωνίων σχοινίων λ, ἡ δὲ ἑτέρα δχοινίων u. τὸ ( τῶν A γίνεται ἐξ᾿ ταῦτα ἐπὶ τὰ μ᾽ γίνονται χ᾽ καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ δόμβου δχοιυνίων 35 χ. ὧν τὸ (΄" γένονται T' καὶ ἔστι γῆς μοδίων τ. Böyle bir eşkenar dörtgen şekli, sayısı 30 ip olan köşegen boyunca kesilirse iki dar açılı ikizkenar üçgen, sayısı 40 ip olan köşegen boyunca kesilirse iki geniş açılı üçgen verir. Dar açılı üçgenlerin her birinin tabanı 30 ip, eşit kenarlarının her biri 25 iptir. Tabanın yarısını, yani 15'i kendisiyle çarp; 225 eder. Kenarın 25'ini kendisiyle çarp; 625 eder. 625'ten 225'i çıkar; geriye 400 kalır. Bunun karekökü 20'dir; her bir dar açılı üçgenin dikmesi bu kadar ip olacaktır. Bu, tabanın yarısıyla, yani 15 ile çarpılınca 300 eder; her bir dar açılı üçgenin alanı 300 iptir. Bunun yarısı 150'dir; ikisi de 150'şer modiusluk topraktır.

s304Yine geniş açılı üçgenlerin her birinin tabanı 40 ip, eşit kenarlarının her biri 25 iptir. 25'i kendisiyle çarp; 625 eder. Tabanın yarısını, yani 20'yi kendisiyle çarp; 400 eder. Bunu 625'ten çıkar; geriye 225 kalır. Bunun karekökü 15'tir; her bir geniş açılı üçgenin dikmesi bu kadar iptir. Bu, tabanın yarısıyla, yani 20 ile çarpılınca 300 eder; her bir geniş açılı üçgenin alanı 300 iptir. Yine 300'ün yarısı 150'dir; üçgenlerin her biri 150 modiusluk topraktır. İki üçgenin alanı birlikte 600 iptir. Bunun yarısı 300'dür; bütün eşkenar dörtgenin yeri 300 modiusluk topraktır.

Bir eşkenar dörtgenin kenarları 13'er ip, köşegeni 10 ip olsun. Alanını bulmak. Şöyle yap: köşegeni kesen bir dikme çizilsin; çizilen bu dikme 24 iptir. Böylece iki ikizkenar üçgenin ölçümü ortaya çıkar; kenarları 13'er ip,

s304

Τὸ τοιοῦτον σχῆμα τοῦ ῥόμβου κατὰ μὲν τὴν μίαν τῶν διαγωνίων τεμνόμενον, ἧς ἀριϑμὸς σχοινίων A, ποιεῖ τρίγωνα ἰσοσκελῆ ὀξυγώνια β, κατὰ δὲ τὴν διαγώνιον, ἧς ἀρυϑμὸς σχοινίων u, ποιεῖ τρίγωνα ἀμβλυ- 80 γώνια β. ἡ βάσις ἑνὸς ἑκάστου τῶν ὀξυγωνίων τριγώνων σχοινίων A, ἑκάστη δὲ τῶν ἴσων πλευρῶν σχοινίων x. τὸ (΄ τῆς βάσεως ἤγουν τὰ τὲ ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται δχξ᾽ καὶ τὰ ne τῆς πλευρᾶς ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται χχξ᾽ τὰ ὅὄχε ἀφαίρει ἀπὸ τῶν Yre' λοιπὰ νυ ὧν πλευρὰ τετράγωνος γίνεται %' τοσούτων ἔσται δχοινίων ἡ κάϑετος ἕνὸς ἑκάστου ὀξυγωνίον τριγώνου. ταῦτα πολυπλασιαξζόμενα ἐπὶ τὸ ἥμισυ τῆς βάσεως ἤγουν ἐπὶ τὰ 18 γίνονται T' καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν ἑνὸς ἑκάστου ὀξυγωνίου τριγώνου σχοινίων τ. ὧν τὸ (" γίνονται ν᾽ καὶ εἰσὶ τὰ ἀμφότερα ἀνὰ γῆς μοδίων ον. Πάλιν ἡ βάσις Evög ἑκάστου ἀμβλυγωνίου τριγώνου σχοινίων u, ἑκάστη δὲ τῶν ἴσων πλευρῶν σχοινίων κε. ταῦτα ἐφ᾽ ξαυτά" γίνονται χχε᾽ καὶ τὸ ἥμισυ τῆς βάὅεως ἤγουν τὰ % ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται τυ" ταῦτα ἀφαίρει ἀπὸ τῶν χχε' λοιπὰ One ὧν πλευρὰ τετράγωνος γίνεται LE‘ τοσούτων σχοινίων ἡ κάϑετος ἑνὸς ἑκάστου ἀμβλυγωνίου τριγώνου. ταῦτα πολυπλασιαζόμενα ἐπὶ τὸ ἥμισυ τῆς βάσεως ἤγουν ἐπὶ τὰ κ γίνονται τ᾽ καὶ ἔστιν ἑνὸς ἑκάστου ἀμβλυγωνίου τριγώνου τὸ ἐμβαδὸν σι σχοινίων τ. πάλιν τὸ {΄ τῶν τ᾽ γίνονται ρν᾽ καὶ ἔστιν 30 ἕν ἕκαστον τῶν τριγώνων γῆς μοδίων Ὁν. ὁμοῦ ἀμφοτέρων τῶν τριγώνων τὸ ἐμβαδὸν σχοινίων X. ὧν τὸ { γίνονται τ᾽ καὶ ἔστιν ὁ τόπος τοῦ ὅλου ῥόμβου γῆς μοδίων τ. Ῥόμβος, οὗ τὰ σχέλη ἀνὰ σχοινίων τγ, ἡ δὲ διαγώ- 5:5 νιος σχοινίων τ᾿ εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. ποίει οὕτως" ἤχϑω κάϑετος διατέμνουσα τὴν διαγώνιον᾽ ἡ δὲ ἀχϑεῖσα ἔχει σχοινία κδ΄ καὶ γεγόνασι β μετρήσεις τριγώνων ἰσοσκελῶν, ὧν τὰ σκέλη ἀνὰ σχοινίων ıy, ἡ δὲ βάσις

s306 tabanı 10 ip, her birinin dikmesi 12 ip. Öyle ki her üçgenin alanı 60 ip olur; bütün eşkenar dörtgen de elbette 120 ip, yani 60 modiusluk topraktır.

Dik açılı paralelkenarlar üzerine.

Dik açılı paralelkenar şöyle ölçülür. Dikdörtgen de denen dik açılı bir paralelkenar olsun; genişliği 3 ip, uzunluğu sekiz ip. Alanını bulmak. Genişliği uzunlukla, yani 3'ü 8 ile çarp; 24 eder. Bu paralelkenarın alanı 24 iptir. Bunun yarısı 12'dir; toprak 12 modiustur.

Dikdörtgen de denen dik açılı bir paralelkenarın uzun kenarları 18'er ip, kısa kenarları 12'şer ip olsun. Uzunluğun 18'i genişliğin 12'si ile çarpılınca 216 eder; böyle bir paralelkenarın alanı 216 iptir. Bunun yarısı 108'dir; toprak 108 modiustur.

s306

σχοινίων 1, ἡ δὲ κάϑετος ἑκάστου ἀνὰ σχοινίων ιβ, ὡς γίνεσϑαι τὸ ἐμβαδὸν ἑκάστου τριγώνου δχοινίων ἕ, τοῦ ὅλου ῥόμβου ὄντος δηλαδὴ σχοινίων ρκ ἤτοι γῆς μοδίων ἕ. Περὶ παραλληλογράμμων ὀρϑογωνίων. Παραλληλόγραμμον ὀρϑογώνιον μετρεῖται οὕτως" ἔστω παραλληλόγραμμον ὀρϑογώνιον, ὃ δὴ καὶ ἕτερόμηκὲς καλεῖται, οὗ τὸ πλάτος σχοινίων γ, τὸ δὲ μῆκος δχοινίων ὀκτώ" εὑρεῖν τὸ ἐμβαδὸν αὐτοῦ. πολυπλαδίασον τὸ πλάτος ἐπὶ τὸ μῆκος ἤγουν τὰ γ ἐπὶ τὰ ἢ" γίνονται κδ' καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ αὐτοῦ παραλληλογράμμου σχοινίων κὃ. ὧν τὸ ἥμισυ" γένονται ιβ᾽ καὶ ἔστι γῆς μοδίων ιβ. Παραλληλόγραμμον ὀρϑογώνιον, ὃ δὴ καὶ ἑτερόμηκες καλεῖται, οὗ τὰ μὲν μήκη ἀνὰ σχοινίων τη, τὰ δὲι πλάτη ἀνὰ σχοινίων ιβ. τὰ τῇ τοῦ μήκους πολυπλασιαξόμενα ἐπὶ τὰ ιβ τοῦ πλάτους γίνονται dis‘ καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν τὸῦ τοιούτου παραλληλογράμμου σχοινίων 515. ὧν τὸ {΄ om’ καὶ ἔστι γῆς μοδίων φῆ. Aynı paralelkenar çeşitli türden üçgenlere bölünür: bir dar açılı ikizkenar üçgene, iki dik açılı çeşitkenar üçgene ve yine çeşitkenar olan iki geniş açılı üçgene. Dar açılı ikizkenar üçgenin tabanı 18 ip, eşit kenarlarının her biri 15 iptir. 15'i kendisiyle çarp; 225 eder. Tabanın yarısını, yani 9'u kendisiyle çarp; 81 eder. Bunu 225'ten çıkar; geriye 144 kalır. Bunun karekökü 12'dir; dikme bu kadar iptir. Bu, tabanın yarısıyla, yani 9 ile çarpılınca 108 eder; dar açılı üçgenin alanı bu kadar iptir. Bunun yarısı 54'tür; toprak 54 modiustur.

s308Her bir dik açılı üçgenin tepe kenarı 5 ip, dik kenarı 12 ip, hipotenüsü 13 iptir. Dik kenarın yarısı, yani 6, her bir dik açılı üçgenin tepe kenarı olan beşle çarpılınca 30 eder; bunların her birinin alanı 30 iptir. Bunun yarısı 15'tir; toprak 15 modiustur.

Her bir geniş açılı üçgenin küçük kenarı 4 ip, büyük kenarı 13 ip, karşıdaki taban 15 iptir. Alanını bulmak. Şöyle yaparım: 15'i kendisiyle çarparım; 225 eder. 13'ü kendisiyle çarparım; 169 eder. 4'ü kendisiyle çarparım; 16 eder. [225 ile 169'u toplarım; 394 eder. Bundan 16'yı çıkarırım; geriye 378 kalır. Bunun yarısı 189'dur; bunu tabanın 15'ine bölünce 12 ile 3/5 eder; büyük parça bu kadar ip olacaktır. Aynı şekilde 225 ile 16'yı toplarım; 241 eder. Bundan 169'u çıkarırım; geriye 72 kalır. Bunun yarısı 36'dır; bunu tabanın 15'ine bölünce 2 ile]

s308

“Παραλληλόγραμμον τὸ αὐτὸ τεμνόμενον εἷς διάφορα 3ὺ εἴδη τριγώνων, εἷς ἕν ὀξυγώνιον ἰσοσκελές, εἰς B σκαληνὰ ὀρϑογώνια καὶ eis B ἀμβλυγώνια σκαληνὰ καὶ αὐτά. ἡ βάσις τοῦ ἰσοσκελοῦς ὀξυγωνίου τριγώνου σχοινίων ın, ἑκάστη δὲ τῶν ἴσων πλευρῶν σχοινίων ἴδ. ταῦτα ἐφ’ Eavrd‘ γίνονται δχξ᾽ καὶ τὸ ἥμισυ τῆς 30 βάσεως ἤγουν τὰ 9 ἐφ᾽ ἕξαυτά" γίνονται πα᾿ ταῦτα ἀφαίρει ἀπὸ τῶν Gas‘ λοιπὰ ομδ' ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ ιβ᾽ τοσούτων σχοινίων ἡ κάϑετος. ταῦτα πολυπλασιαζόμενα ἐπὶ τὸ L' τῆς βάσεως, τουτέστιν ἐπὶ τὰ ὃ. γίνονται ρη᾽ καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ὀξυγωνίου ” τριγώνου σχοινίων τοσούτων. ὧν τὸ {΄" γίνονται vo‘ καὶ ἔστι γῆς μοδίων vo. Ἢ κορυφὴ ἑνὸς ἑκάστου ὀρθογωνίου τριγώνου δχουνίων ξ, ἡ πρὸς ὀρϑὰς σχοινίων ιβ καὶ ἡ ὑποτείνουσα σχοινίων ıy. τὸ ( τῆς πρὸς ὀρϑὰς ἤγουν τὰ ξ πολυπλασιαζόμενα ἐπὶ τὰ πέντε τῆς κορυφῆς ἑνὸς ἑκάστου ὀρϑογωνίου τριγώνου γένονται 1" καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν ἑνὸς ἑχάστου τούτων σχοινίων A. ὧν (. γίνεται ie καὶ ἔστιν γῆς μοδίων Le. Ἢ ἐλάσσων πλευρὰ ἑνὸς ἑκάστου BE τριγώνου σχοινίων ὃ, ἡ δὲ μείξων σχοινίων τγ, ἡ δὲ ὑποτείνουσα βάσις σχοινίων LE: δὗρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. ποιῶ οὕτως" τὰ IE ἐφ’ ἑαυτά" VE ὅκχε" τὰ τὉγ ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται 089 τὰ δ ἐφ᾽ ξἕαυτά" ylvovraı Een zus τὰ 2 καὶ τὰ φἔϑ' ἰών ἢ rad‘

s310 2/5 eder. Demek ki küçük parça da 2 ip ile 2/5'tir. Bu kendisiyle çarpılınca 5 birim ile 3/5 ve 1/25 eder. Bunu 16'dan çıkar; geriye 10 birim ile 1/5 ve 1/25 kalır. Bunun karekökü 3 ile 1/5'tir; dikme bu kadar iptir. Yine 12 ile 3/5'i kendisiyle çarp; 158 birim ile 3/5 ve 4/25 eder. Bunu 169'dan çıkarırım; geriye on birim ile 1/5 ve 1/25 kalır. Bunun karekökü de 3 ile 1/5'tir; dikme yine 3 ile 1/5 olacaktır. Bunu tabanın 15'i ile çarparım; 48 eder. Bunun yarısı 24'tür; her bir geniş açılı üçgenin alanı 24 iptir. Bunun yarısı 12'dir; bunların her biri 12 modiusluk topraktır. Hepsi birlikte, bütün parçaların alanı yine 216 iptir; bunların modius sayısı da 108 modiusluk topraktır.

Başka bir dik açılı paralelkenarın genişliği oluşturan iki kenarı 36'şar kulaç, uzunluğu oluşturan iki kenarı 48'er kulaç olsun. Genişlik kenarlarından birinin 36'sı uzunluk kenarlarından birinin 48'i ile çarpılınca paralelkenarın alanını 1.728 kulaç verir. Bunun iki yüzde biri 8 ile ½, 1/10 ve 1/25 eder; toprak 8½ modius, 5 litra ve 3 kulaçtır.

Aynı paralelkenar bir eşkenar dörtgene ve dört dik açılı üçgene bölünür. Eşkenar dörtgenin dört kenarı 30'ar kulaç, köşegenlerinden biri 36 kulaç, öteki 48 kulaçtır. Alanını bulmak. Köşegenlerden birinin yarısını öteki köşegenin tamamıyla, yani 18'i 48 ile çarp; 864 eder. Eşkenar dörtgenin alanı bu kadar kulaçtır.

s310

ε΄ ε΄ β' ἔσται οὖν καὶ ἡ ἐλάττων βάσις σχοινίων β 6 καὶ ε΄ ε΄ β. ταῦτα πολυπλασιαξόμενα ἐφ᾽ ἑαυτὰ γίγνονται μονάδες ὃ καὶ ε΄ ε΄ 7 καὶ ὃ ε΄ ε΄ τῶν ε΄ ε΄" ταῦτα ἂρον ἀπὸ τῶν 15° λοιπαὶ μονάδες ı ε΄ ἕν χαὶ ε΄ τὸ ε΄. ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γένεταν 7 δ΄ ᾿ τοσούτων σχοινίων ἣ κάθετος. πάλιν τὰ ιβ καὶ 7 ε΄ ε΄ ἐφ᾽ ἑαυτά᾽ γίνονται μονάδες ονὴ ε΄ ε΄ 7 καὶ ὃ ε΄ ε΄ τῶν ε΄ ε΄" ταῦτα ὑφαιρῶ ἀπὸ τῶν ρξϑ' λοιπαὶ μονάδες δέκα ε΄ a καὶ ε΄ τὸ ε΄" ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γένεται ὁμοίως ver καὶ ἔσται ἡ κάϑετος γ ε΄. ταῦτα πολυπλασιάξω ἐπὶ τὰ τὲ τῆς βάσεως" γίνονται im‘ ὧν (3 γίνεται κδ᾽ καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν ἑνὸς ἑχάστου ne ige τριγώνου σχοινίων χκὃ. ὧν τὸ (΄ γίνονται ιβ' καὶ ἔστιν ἕκαστον τούτων γῆς μοδίων ιβ. ὁμοῦ" καὶ πάλιν τὸ ἐμβαδὸν τῶν ὅλων τμημάτων σχοινίων σις. ὃ δὲ μοδισμὸς τούτων γῆς μοδίων om. Παραλληλόγραμμον ὀρϑογώνιον ἕτερον, οὗ αἱ μὲν β πλευραὶ τοῦ πλάτους ἀνὰ ὀργυιῶν Ag, ai δὲ δύο τοῦ μήκους ἀνὰ ὀργυιῶν μη. αἱ As τῆς μιᾶς τῶν τοῦ πλάτους πολυπλασιαξόμεναι ἐπὶ τὰς μὴ τῆς μιᾶς τῶν Tod μήχους ποιοῦσι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ παραλληλογράμμου ὀργυιῶν wlan. ὧν μέρος διακοσιοστὸν γίνεται nL ἐἱ κε: καὶ ἔστι γῆς μοδίων ἡ (΄ λιτρῶν ε καὶ ὁργυιῶν γ. Παραλληλόγραμμον τὸ αὐτὸ τεμνόμενον eig ῥόμβον καὶ δ τρίγωνα ὀρϑογώνια. αἵ ὃ πλευραὶ τοῦ ῥόμβου ἀνὰ ὀργυιῶν A, ἡ μία τῶν διαγωνίων ὀργυιῶν Ag καὶ ἡ ἑτέρα ὀργυιῶν um’ εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. πολυπλασίασον τὸ (΄ τῆς μιᾶς διαγωνίου ἐπὶ τὴν ἑτέραν ὅλην διαγώνιον ἤγουν τὰς τὴ ἐπὶ τὰς um‘ γίνονται ὠξδ᾽ τοσούτων ὀργυιῶν ἐστι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ῥόμβου.

s312 Bunun iki yüzde biri 4 ile ¼, 1/20 ve 1/50 eder; toprak 4 modius, 12 litra ve 4 kulaçtır.

Her bir dik açılı üçgenin tabanı 18 kulaç, dik kenarı 24 kulaç, hipotenüsü 30 kulaçtır. Tabanın yarısı, yani dokuz kulaç, dik kenarın 24'ü ile çarpılınca her bir dik açılı üçgenin alanını 216 kulaç verir; bu da 1 modius, 3 litra ve bir kulaçlık topraktır. Hepsi birlikte, bütün parçaların, yani dört dik açılı üçgenle eşkenar dörtgenin alanı yine 1.728 kulaçtır; bunların modius sayısı da 8½ modius, 5 litra ve 3 kulaçlık topraktır.

Başka bir dik açılı paralelkenarın genişliği 8 ip, uzunluğu 12 ip olsun. Alanını bulmak. Genişliğin 8'ini uzunluğun 12'si ile çarp; 96 eder. Bu paralelkenarın alanı 96 iptir. Bunun yarısı 48'dir; toprak kırk sekiz modiustur.

Aynı paralelkenar, dik açılı ve dar uzun olan dört paralelkenara bölünür. Bunların her birinin genişliği 3 ip, uzunluğu 8 iptir. Genişliğin üçü uzunluğun 8'i ile çarpılınca 24 eder; her bir parçanın alanı 24 ip, yani 12 modiusluk topraktır. Hepsi birlikte, dört parçanın alanı yine 96 iptir; bunların modius sayısı da 48 modiusluk topraktır.

s312

ὧν μέρος διακοσιοστὸν γίνεται ὃ δ΄ κ' ν΄" καὶ ἔστι γῆς μοδίων ὃ λιτρῶν ιβ καὶ ὀργυιῶν ὃ. Ἢ βάσις ἕνὸς ἕχάστου ὀρϑογωνίου τριγώνου ὁργυιῶν τῆ, ἡ δὲ πρὸς ὀρϑὰς ὀργυιῶν nd, ἡ δὲ ὑποτείvovoa ὀργυιῶν λ. τὸ L τῆς βάσεως ἤγουν αἱ ἐννέα ὀργυιαὶ πολυπλασιαξόμεναι ἐπὶ τὰς κὃ τῆς πρὸς ὀρϑὰς ποιοῦσιν δνὸς Exdorov ὀρϑογωνίου τριγώνου τὸ ἐμβαδὸν ὀργυιῶν σις ἤτοι γῆς μοδίου ἃ λιτρῶν γ καὶ ὀργυιᾶς μιᾶς. ὁμοῦ" καὶ πάλιν τὸ τῶν ὅλων τμημάτων ἐμβαδὸν ἤγουν τῶν ὃ ὀρϑογωνίων τριγώνων καὶ τοῦ 6öußov ὀργυιῶν aan, 6 δὲ μοδισμὸς τούτων γῆς μοδίων ἡ (. λιτρῶν ὲ καὶ ὀργυιῶν γ. Παραλληλόγραμμον ὀρϑογώνιον ἕτερον, οὗ τὸ πλάτος σχοινίων ἢ, τὸ δὲ μῆκος σχοινίων ιβ' εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. πολυπλασίασον τὰ ἢ τοῦ πλάτους ἐπὶ τὰ ιβ τοῦ μήκους" γίνονται ἃξ᾽ καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν τοῦ αὐτοῦ παραλληλογράμμου σχοινίων Gr. ὧν τὸ (΄᾿ γένονται um’ καὶ ἔστι γῆς μοδίων τεσδσαρακονταοκτώ. Παραλληλόγραμμον τὸ αὐτὸ τεμνόμενον εἰς ἕτερα παραλληλόγραμμα τέσσαρα ὀρϑογώνιά τὲ καὶ στενοεπιμήκη. τὸ πλάτος ἑνὸς δκάστου τούτων δχουνίων γ, τὸ δὲ μῆκος σχοινίων ἡ. τὰ τρία τοῦ πλάτους πολυπλασιαξόμενα ἐπὶ τὰ ἡ τοῦ μήχους γίνονται κδ' καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν ἑνὸς ἑκάστου τμήματος σχοινίων #0 ἤτοι γῆς μοδίων ιβ. ὁμοῦ" καὶ πάλιν τὸ ἐμβαδὸν τῶν ὃ τμημάτων σχοινίων cos, ὁ δὲ μοδισμὸς τούτων γῆς μοδίων un. Aynı paralelkenar sekiz dik açılı paralelkenara bölünür. Bunların her birinin genişliği üç ip, uzunluğu dört iptir. Genişliğin 3'ü uzunluğun 4'ü ile çarpılınca [12 eder; bunların her birinin alanı 12 ip, yani 6 modiusluk topraktır.] Hepsi birlikte, sekiz parçanın alanı yine doksan altı ip, yani 48 modiusluk topraktır.

s314Aynı paralelkenar bir dar açılı ikizkenar üçgene ve iki başka dik açılı çeşitkenar üçgene bölünür. Dar açılı ikizkenar üçgenin tabanı 12 ip, eşit kenarlarının her biri 10 iptir. Dikmeyi bulmak. Kenarlardan birini kendisiyle çarp; 100 eder. Tabanın yarısını, yani 6'yı kendisiyle çarp; 36 eder. Bunu 100'den çıkar; geriye 64 kalır. Bunun karekökü 8'dir; dikme bu kadar iptir. Sonra tabanın yarısını al; 6 eder. Bunu dikmeyle, yani 8 ile çarp; 48 eder. Dar açılı ikizkenar üçgenin alanı bu kadar iptir. Bunun yarısı 24'tür; toprak 24 modiustur.

Her bir dik açılı üçgenin tepe kenarı 6 ip, dik kenarı 8 ip, hipotenüsü 10 iptir. Her birinin tepe kenarının yarısı, yani 3, dik kenarın 8'i ile çarpılınca 24 eder; her birinin alanı 24 ip, yani 12 modiusluk topraktır. Hepsi birlikte, üç parçanın, yani bir dar açılı ikizkenar üçgenle öteki iki dik açılı üçgenin alanı yine 96 iptir. Bunun yarısı 48'dir; toprak 48 modiustur.

Bilmek gerekir ki ikizkenar üçgen iki dik açılı üçgene eşittir; çünkü o da dikme boyunca kesilince ölçüleri aynı olan iki başka dik açılı üçgen verir.

Aynı paralelkenar bir eşkenar dörtgen şekline ve altı ikizkenar üçgene bölünür; bunlardan dördü dar açılı,

s314

Παραλληλόγραμμον τὸ αὐτὸ τεμνόμενον εἷς ἕτερα παραλληλόγραμμα ὀρϑογώνια ὀκτώ. τὸ πλάτος Evög ἑκάστου τούτων σχοινίων τριῶν, τὸ δὲ μῆκος σχοινίων τεσσάρων. τὰ γ τοῦ πλάτους πολυπλασιαξόμενα ἐπὶ τὰ καὶ πάλιν τὸ ἐμβαδὸν τῶν ὀκτὼ τμημάτων σχοινίων ἐνενηκονταὲξ ἤτοι γῆς μοδίων μη. Παραλληλόγραμμον τὸ αὐτὸ τεμνόμενον εἷς τρίγωνον ἰσοσκελὲς ὀξυγώνιον καὶ εἷς ἕτερα β ὀρϑογώνια σκαληνά. ἡ βάσις τοῦ ἰσοσκελοῦς ὀξυγωνίου τριγώνου 5 σχοινίων ιβ, ἑκάστη δὲ τῶν ἴσων πλευρῶν σχοινίων τ' εὑρεῖν τὴν κάϑετον. πολυπλασίασον τὴν μίαν τῶν πλευρῶν ἐφ’ ἑαυτήν" γίνονται 9° καὶ τὸ ([ τῆς βάσεως ἤγουν τὰ ξ ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται As. ταῦτα ἀφαίρει ἀπὸ τῶν ρ᾽ λοιπὰ ξδ' ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ 7° τοσούτων 10 σχοινίων ἡ κάϑετος. εἶτα λαβὲ τὸ L' τῆς βάσεως" γίγνονται ξ᾽ ταῦτα πολυπλασίασον ἐπὶ τὴν κάϑετον ἤγουν ἐπὶ τὰ ἡ" γίνονται μη" τοσούτων σχοινίων τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ἰσοσχελοῦς ὀξυγωνίου τριγώνου. ὧν {} γίνεται κδ΄ καὶ ἔστι γῆς μοδίων κδ. 15 Ἢ κορυφὴ ἑνὸς ἑκάστου ὀρϑογωνίου τριγώνου σχοινίων 5, ἡ δὲ πρὸς ὀρϑὰς σχοινίων n, ἡ δὲ ὑποτείνουσα σχοινίων τ. τὸ [{ τῆς κορυφῆς ἑνὸς ἑχάστου αὐτῶν ἤγουν τὰ γ ee ἐπὶ τὰ ἡ τῆς πρὸς ὀρϑὰς γίνονται nd‘ καὶ ἔστιν ἑνὸς ἑκάστου τὸ ἐμβαδὸν 90 σχοινίων κὃ ἤτοι γῆς μοδίων ιβ. ὁμοῦ" καὶ πάλιν τὸ ἐμβαδὸν τῶν τριῶν τμημάτων ἤγουν τοῦ ἑνὸς looδχελοῦς ὀξυγωνίου τριγώνου καὶ τῶν ἑτέρων β ὀρϑογωνίων τριγώνων σχοινίων as. ὧν τὸ (᾿ γένονταν μὴ" καὶ ἔστι γῆς μοδίων μη. 35 ἸΙστέον, ὅτι τὸ ἰσοσχελὲς τρίγωνον ἴσον ἐστὶ τοῖς δύο ὀρϑογωνίοις τριγώνοις᾽ καὶ γὰρ καὶ αὐτὸ τεμνόμένον κατὰ κάϑετον ἕτερα δύο ἰσόμετρα ἀποτελεῖ τρίyava ὀρϑογώνια. Παραλληλόγραμμον τὸ αὐτὸ τεμνόμενον εἰς δόμβου 30 σχῆμα καὶ εἰς τρίγωνα ἰσοσκελῆ 5, ἐξ ὧν τὰ ὃ ὀξυ-

s316 ikisi geniş açılıdır. Her bir dar açılı üçgenin tabanı 6 ip, eşit kenarlarının her biri 5 iptir. Bir kenarın 5'ini kendisiyle çarp; 25 eder. Tabanın yarısını, yani 3'ü kendisiyle çarp; 9 eder. Bunu 25'ten çıkar; geriye 16 kalır. Bunun karekökü 4'tür; bunların her birinin dikmesi bu kadar ip olacaktır. Bu, tabanın yarısıyla, yani 3 ile çarpılınca 12 eder; her bir dar açılı üçgenin alanı 12 iptir.

Her bir geniş açılı üçgenin tabanı 8 ip, eşit kenarlarının her biri 5 iptir. Bir kenarın 5'ini kendisiyle çarp; 25 eder. Tabanın yarısını, yani 4'ü kendisiyle çarp; 16 eder. Bunu 25'ten çıkar; geriye 9 kalır. Bunun karekökü üçtür; bunların her birinin dikmesi bu kadar ip olacaktır. Bu, tabanın yarısıyla, yani 4 ile çarpılınca 12 eder; her bir geniş açılı üçgenin alanı 12 iptir.

Bilmek gerekir ki bu geniş açılı üçgenler de yukarıda anlatılan dar açılı üçgenlere eşittir.

Eşkenar dörtgenin dört kenarı 5'er ip, köşegenlerinden biri 6 ip, öteki 8 iptir. Alanını bulmak. Köşegenlerden birinin yarısını öteki köşegenin tamamıyla, yani 3'ü 8 ile çarp; 24 eder. Eşkenar dörtgenin alanı 24 iptir.

s316

yovıc, τὰ δὲ B ἀμβλυγώνια. ἡ βάσις ἑνὸς ἑκάστου ὀξυγωνίου τριγώνου σχοινίων 5, ἑκάστη ὃὲ τῶν ἴσων Ξ ξ πλευρῶν σχοινίων € τὰ € τῆς μιᾶς πλευρᾶς Ep’ δαυτά" γίνονταν χε καὶ τὸ (Ἢ τῆς βάσεως ἤγουν τὰ γ ἐφ᾽ ἕξαυτά" γίνονται 9° ταῦτα ἀφαίρὲν ἀπὸ τῶν κδ΄ λοιπὰ {ξ᾿ ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ δ᾽ τοσούτων σχοινίων ἔσται ἡ κάϑετος ἑνὸς ἑχάστονυ τούτων. ταῦτα πολυπλασιαξόμενα ἐπὶ τὸ { τῆς βάσεως ἤγουν ἐπὶ τὰ 7 γίνονται ιβ' καὶ ἔστιν ἑνὸς ἑχάστου ὀξυγωνίου τριγώνου τὸ ἐμβαδὸν σχοινίων τβ. Ἢ βάσις ἑνὸς ἑκάστου ἀμβλυγωνίου τριγώνου σχουνίων ἢ, ἑκάστη δὲ τῶν ἴδων πλευρῶν σχοινίων εξ. τὰ ε τῆς α πλευρᾶς Ep’ ἑαυτά" γίνονται κε᾿ καὶ τὸ {ς τῆς βάσεως ἤγουν τὰ ὃ ἐφ᾽ ἕαυτά" γίνονται IS‘ ταῦτα ὑπέξαιρε ἀπὸ τῶν κξ' λοιπὰ ϑ' ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ τρία τοσούτων σχοινίων ἔσται ἡ κάϑετος ἑνὸς ἑκάστου τούτων. ταῦτα πολυπλασιαξόμενα ἐπὶ τὸ (Ἢ τῆς βάσεως ἤγουν ἐπὶ τὰ ὃ γίνονται ιβ' καὶ ἔστιν ἑνὸς ἑχάστου ἀμβλυγωνίου τριγώνου τὸ ἐμβαδὸν σχοινίων ιβ. ᾿Ιστέον δέ, ὅτι καὶ τὰ τοιαῦτα ἀμβλυγώνια ἴσα εἰσὶ 10 » 0 τοῖς προγραφεῖσιν ὀξυγωνίοις τριγωνίοις. 2 Αϊ ὃ πλευραὶ τοῦ ῥόμβου ἀνὰ σχοινίων €, ἡ μία τῶν διαγωνίων σχοινίων 5. καὶ ἡ ὅτέρα σχοινίων ἢ εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. πολυπλασίασον τὸ (΄ τῆς m Pi >‘ δ (4 Ω, [4 μιᾶς τῶν διαγωνίων ἐπὶ τὴν ἑτέραν ὅλην διαγώνιον ἤγουν τὼ γ ἐπὶ τὰ ἡ γίνονται κδ' καὶ ἔστι τὸ ἐμβα- 30 δὸν τοῦ ῥόμβου “σχοινίων κὃ.

s318 [Böyle bir eşkenar dörtgen şekli, sayısı 6 ip olan köşegen boyunca kesilince iki dar açılı ikizkenar üçgen verir;] sayısı 8 ip olan öteki köşegen boyunca kesilince de yukarıdaki gibi geniş açılı üçgenler verir; bunların ölçümü yukarıda yazılmıştır.

Altı üçgenle eşkenar dörtgenin alanı birlikte 96 iptir; bunların modius sayısı da 48 modiusluk topraktır.

Aynı paralelkenar on altı dik açılı üçgene bölünür; bunların tabanları ya da tepe kenarları 3'er ip, dik kenarları 4'er ip, hipotenüsleri 5'er iptir. Bunların her birinin alanı 6 ip, her birinin modius sayısı da üç modiustur. On altı dik açılı üçgenin alanı birlikte yine 96 ip, bunların modius sayısı da 48 modiusluk topraktır.

Böyle bir paralelkenar, ister tek parça olarak ölçülsün ister gösterildiği gibi çeşitli parçalara bölünsün, her durumda tutarlıdır ve hiçbir şekilde doğrudan sapmaz.

s318

ραν διαγώνιον, ἧς ἀριϑμὸς σχοινίων 7, ποιεῖ τὰ τοιαὔτα τρίγωνα ἀμβλυγώνια" ἡ δὲ μέτρησις τούτων προγέγραπται. Ὁμοῦ τῶν ξ τριγώνων καὶ τοῦ ῥόμβου τὸ ἐμβαδὸν σχοινίων ας, 6 δὲ μοδισμὸς τούτων γῆς μοδίων um. Παραλληλόγραμμον τὸ αὐτὸ διαιρούμενον eig τρίγωνα ὀρϑογώνια ı5, ὧν αἱ βάσεις ἢ κορυφαὶ ἀνὰ ὄχοινίων γ, al δὲ πρὸς ὀρϑὰς ἀνὰ σχοινίων ὃ, αἱ δὲ ὑποτείνουσαν ἀνὰ σχοινίων €. τὸ δὲ ἐμβαδὸν ἑνὸς ἑκάστου τούτων σχοινίων 5, καὶ ὃ μοδισμὸς ἑκάστου τούτων μοδίων τριῶν. ὁμοῦ τῶν τς ὀρϑογωνίων τὸ ἐμβαδὸν καὶ πάλιν σχοινίων ἢς, ὃ δὲ μοδισμὸς τούτων γῆς μοδίων un.“ Τὸ τοιοῦτον παραλληλόγραμμον καὶ μονομερῶς μετρούμενον καὶ εἰς διαφόρους κατατομὰς διαιρούμενον, ὡς δεδήλωται, συστοιχεῖ ἐπὶ πᾶσι κατ᾽ οὐδὲν τῆς ἀληϑείας ἐχπίπτοτ". Paralelkenar benzeri (rhomboeides) paralelkenarlar üzerine.

s320Dik açılı olmayan, eşkenar dörtgen benzeri bir paralelkenar şöyle ölçülür. Paralelkenar benzeri bir dörtgenin kenarlarından ikisi 6'şar ip, öteki ikisi 8'er ip, köşegenlerinden biri de 4 ip olsun; çünkü köşegenlerden birinin de verilmesi gerekir. Bunlar verilince paralelkenar benzeri dörtgenin alanını bulmak gerekir. Bu da açıktır: köşegen ile kenarların çevrelediği iki çeşitkenar geniş açılı üçgen ortaya çıkmıştır. Bunların ölçümü şöyledir: her birinin büyük kenarı 6 ip, küçük kenarı 4 ip, karşıdaki taban 8 iptir. Alanını bulmak. Şöyle yaparım: küçük kenarın 4'ünü kendisiyle çarparım; 16 eder. Tabanın 8'ini kendisiyle çarparım; 64 eder. Toplamı 80'dir. Bundan büyük kenarın 6'sının kendisiyle çarpımı olan 36'yı çıkarırım; geriye 44 kalır. Bunun yarısı 22'dir. Bunu tabanın 8'ine bölerim; 2 ile ½ ve ¼ eder. Demek ki küçük parçanın tabanı 2 ip ile ¾ olacaktır. Bunu kendisiyle çarparım; 7 ile ½ ve 1/16 eder. Bunu 16'dan çıkarırım; geriye 8 ile ¼, ⅛ ve 1/16 kalır. Bunun karekökü yaklaşık 2 ile ⅔ ve ¼'tür; dikme bu kadar iptir. Yine tabanın 8'inin kendisiyle çarpımı olan 64 ile büyük kenarın 6'sının kendisiyle çarpımı olan 36'yı toplarım; 100 eder. Bundan küçük kenarın 4'ünün kendisiyle çarpımı olan 16'yı çıkarırım; geriye 84 kalır. Bunun yarısı 42'dir. Bunu tabanın sekizine bölerim; 5¼ eder. Büyük parçanın tabanı da 5¼ ip olacaktır. Bunu kendisiyle çarparım; 27 ile ½ ve 1/16 eder. Bunu 36'dan çıkarırım; geriye 8 ile ¼, ⅛ ve 1/16 kalır. Bunun karekökü en yakın değeriyle 2 ile ⅔ ve ¼'tür; dikme bu kadar iptir. Dikmenin 2 ile ⅔ ve ¼'ü tabanın yarısıyla, yani 4 ile çarpılınca 11 ile ⅔ eder; her bir üçgenin alanı bu kadar iptir. İki üçgenin, yani bütün paralelkenar benzeri dörtgenin alanı ise 23 ile ⅓ iptir. Bunun yarısı 11 ile ⅔'tür; toprak 11 modius ile 26 ve ⅔ litradır.

Aynı paralelkenarın alanını bulmanın başka bir yolu

Her bir üçgenin tabanı 8 iptir. [Bunun yarısı 4'tür; bunu kendisiyle çarp, 16 eder. Bunu dikmenin kendisiyle çarpımıyla, yani 8 ile ¼, ⅛ ve 1/16 ile çarp; 135 eder. Bunun karekökü]

s320

Περὶ παραλληλογράμμων ῥομβοειδῶν. Παραλληλόγραμμον οὐκ ὀρϑογώνιον ῥομβοειδὲς δὲ μετρεῖται οὕτως" ἔστωσαν παραλληλογράμμου ῥομβοεἰδοῦς αἱ μὲν τῶν πλευρῶν ἀνὰ σχοινίων ξ, ai δὲ ἀνὰ σχοινίων 7, ἡ δὲ μία τῶν διαγωνίων σχοινίων δ᾽ . δεῖ γὰρ προστίϑεσϑαι καὶ μίαν τῶν διαγωνίων. τούτῶν οὖν ὑποκειμένων εὑρεῖν χρὴ τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ῥομβοειδοῦς παραλληλογράμμου. τοῦτο δὲ φανερόν" γεγόνασι γὰρ σκαληνὰ τρίγωνα ἀμβλυγώνια β τὰ περιἐχόμενα ὑπὸ τῆς διαγωνίου καὶ τῶν πλευρῶν, ὧν ἡ μέτρησις ἔχει οὕτως" ἡ μείξων πλευρὰ ἑνὸς ἑκάστου τούτων σχοινίων ξ, ἡ δὲ ἐλάττων σχοινίων ὃ, ἡ δὲ ὑποτείνουσα βάσις σχοινίων ἢ" εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. ποιῶ οὕτως" τὰ ὃ τῆς ἐλάττονος πλευρᾶς ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται 15° καὶ τὰ ἢ τῆς βάσεως ἐφ᾽ ἑαυτά" γένονται ξδ' ὁμοῦ π᾿ ἐξ ὧν αἴρω τὰ 5 τῆς μείζονος 5 πλευρᾶς γινόμενα ἐφ᾽ ἑαυτὰ Ag‘ λοιπὰ μὸ' ὧν (’ κβ. ταῦτα μερίξω παρὰ τὰ ἢ τῆς βάσεως" γίνονται BL δ΄" ἔσταν οὖν ἡ τοῦ ἐλάττονος τμήματος βάσις σχοινίων βι' δ΄. ταῦτα ἐφ᾽ ἕαυτά" γένονται EL τ5΄" ταῦτα αἴρω ἀπὸ τῶν ı5' λοιπὰ ἢ δ΄ η΄ τΞ΄᾿ ὧν πλευρὰ τετρα- 10 γωνικὴ Bw’ δ΄ ὡς σύνεγγυς" τοσυύτων σχοινίων ἡ κάθετος. πάλιν συντιϑῶ τὰ ἢ τῆς βάσεως γινόμενα ἐφ᾽ ἑαυτὰ Ed καὶ τὰ ξ τῆς μείξονος πλευρᾶς γινόμενα ἐφ᾽ ἑαυτὰ λε΄ γίνονται ὁμοῦ ο΄ ἀφ’ ὧν αἴρω τὰ ὃ τῆς ἐλάσσονος πλευρᾶς γινόμενα ἐφ᾽ ἑξαυτὰ ı5° λοιπὰ 15 rd‘ ὧν [{ μβ. ταῦτα μερίξω παρὰ τὰ ὀκτὼ τῆς βάσεως" γίνονται ὃ δ΄- ἔσται καὶ ἡ τοῦ μείξονος τμήματος βάσις σχοινίων © δ΄. ταῦτα ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονταν κξ {3 ιδ΄" ταῦτα αἴρω ἀπὸ τῶν As’ λοιπὰ ἢ δ' η΄ ιΞ΄- ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ ὡς ἔγγιστα Bw’ δ΄. τοσούτων σχοινίων"30 ἡ κάϑετος. τὰ Bw’ δ΄ τῆς καϑέτου πολυπλασιαξόμενα ἐπὶ τὸ L τῆς βάσεως ἤγουν ἐπὶ τὰ ὃ γίνονται τὰ w καὶ ἔστι τὸ ἐμβαδὸν ἑνὸς ἑκάστου τριγώνου σχοινίων τοσούτων, ἀμφοτέρων δὲ τῶν τριγώνων ἤτοι τοῦ ὅλου ῥομβοειδοῦς παραλληλογράμμου τὸ ἐμβαδὸν σχοινίων 35 7 γ΄. ὧν L γίνεται τὰ υὐ΄ καὶ ἔστι γῆς μοδίων τὰ καὶ λιτρῶν a5 ὦ΄. "Ἄλλως ἡ μέϑοδος εἰς τὸ εὑρεῖν τὸ ἐμβαδὸν τοῦ αὐτοῦ παραλληλογράμμου". Ἢ βάσις ἑνὸς ἑἕχάστου τριγώνου σχοινίων ἢ" τού- 30.

s322 en yakın değeriyle 11 birim ile 13/21'dir. Bir üçgenin alanı bu kadar iptir; iki üçgenin, yani bütün paralelkenar benzeri dörtgenin alanı ise 23 ile 1/7, 1/14 ve 1/42 iptir. Bunun yarısı 11 ile ½, 1/14 ve 1/21 eder [ve toprak bu kadar modiustur].

Bu yöntem birincisinden daha kesindir.

Paralelkenar benzeri başka bir dörtgenin kenarlarından ikisi 12'şer ip, öteki ikisi 10'ar ip, köşegenlerinden biri 8 ip olsun; çünkü bu şekillerde, belirsizlikleri yüzünden, her zaman köşegenlerden birinin de verilmesi gerekir. Bunlar böyle verilince köşegen ile kenarların çevrelediği iki çeşitkenar dar açılı üçgen ortaya çıkmıştır. Bunların ölçümü şöyledir: her birinin küçük kenarı 8 ip, büyük kenarı 10 ip, karşıdaki taban 12 iptir. Küçük kenarın 8'ini kendisiyle çarp; 64 eder. Büyük kenarın 10'unu kendisiyle çarp; 100 eder. Tabanın 12'sini kendisiyle çarp; 144 eder. Dikmeyi bulmak. Tabanın çarpımıyla küçük kenarın çarpımını, yani 144 ile 64'ü topla; 208 eder. Bundan öteki kenarın çarpımını, yani 100'ü çıkar; geriye 108 kalır. Bunun yarısı 54'tür. Bu, tabanın 12'sine bölününce 4½ eder; küçük parçanın tabanı bu kadar iptir. Bunu kendisiyle çarp; 20¼ eder. Bunu kenarın çarpımından, yani 64'ten çıkar; geriye 43 ile ½ ve ¼ kalır. Bunun karekökü aşağı yukarı 6 birim ile 8/13'tür; dikme bu kadar iptir. Bu, yani 6 ile 8/13, [tabanın yarısıyla, yani 6 ile çarpılınca 39 ile ⅔ ve 1/39 eder; her bir üçgenin alanı bu kadar iptir;]

s322

λῶς ἤτοι μονάδες τὰ καὶ λεπτὰ κα΄ κα΄ ıy° τοσούτων σχοινίων τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ἑνὸς τριγώνου, ἀμφοτέρων δὲ τῶν τριγώνων ἤτοι τοῦ ὕλου ῥομβοειδοῦς παραλληλογράμμου τὸ ἐμβαδὸν σχοινίων χγ ζ΄ ιδ΄ μβ΄. ὧν {΄ γίνεται τὰ (Ἢ ιδ΄ κα΄ [καὶ ἔστι μοδίων τοσούτων]. Ἢ παροῦσα ὃδὲ μέϑοδος ἀκριβεστέρα ἐστὶ τῆς πρώτης. οι Ἕτερον ῥομβοειδές. οὗ αἵ μὲν τῶν πλευρῶν ἀνὰ σχοινίων ιβ, αἱ δὲ ἀνὰ σχοινίων ı καὶ ἡ μία τῶν διαγωνίων δχοινίων ἡ δεῖ γὰρ προστίϑεσϑαι ἀεὶ ἐπὶ τούτοις διὰ τὸ ἄτακτον καὶ μίαν τῶν διαγωνίων. τούτῶν δὲ οὕτως ὑποκειμένων γεγόνασι δύο τρίγωνα σκαληνὰ ὀξυγώνια τὰ ὑπὸ τῆς διαγωνίου καὶ τῶν πλευρῶν περιεχόμενα, ὧν 1) μέτρησις ἔχει οὕτως" ἡ ἐλάσσων πλευρὰ ἑνὸς ἑκάστου τούτων σχοινίων ἡ, ἡ δὲ μείξων πλευρὰ σχοινίων ı, ἡ δὲ ὑποτείνουσα βάσις σχοινίων ιβ. τὰ ἢ τῆς ἐλάσσονος πλευρᾶς ἐφ᾽ ἑαυτά" γίνονται Ed" χαὶ τὰ τ , τῆς μείξονος a ἐφ᾽ ἑαυτό" γίνονται ο᾽ καὶ τὰ ιβ τῆς βάσεως ἐφ᾽ ἕαυτά: γίνονται ομδ' 6 εὑρεῖν τὴν κάϑετον. σύνϑες τὸν τῆς βάδεως πολυπλασιασμὸν καὶ τὸν τῆς ἐλάσσονος πλευρᾶς μον τὰ ομὸ καὶ τὰ &0° γίνονται 07° ἐξ ὧν λαβὲ τὸν τῆς ἑτέρας πλευρᾶς πολυπλασιασμὸν ἤγουν τὰ ρ΄ λοιπὰ 07‘ ὧν τὸ (΄ γίνεται vd. ταῦτα μεριξόμενα παρὰ τὰ ιβ τῆς βάσεως γίνονται ὃ |" τοσούτων σχοινίων ἣ βάσις τοῦ ἥττονος τμήματος. ταῦτα ἐφ’ ἕαυτά" γίνονται x δ΄" ταῦτα ὑπέξελε ἀπὸ τοῦ κατὰ τὴν πλευρὰν πολυπλασιασμοῦ ἤγουν ἀπὸ τῶν ξδ' λοιπὰ μγ {Ἢ δ΄. ὧν πλευρὰ Ba ame L’wy’ ag’ ἤτοι μονάδες ξ καὶ λεπτὰ ιγ΄ ιγ΄ ὀκτὼ παρ᾽ ὀλίγον' τοσούτων σχοινίων ἡ κάϑετος. 7 ταῦτα ἤγουν τὰ 5 χαὶ ἡ ιγ΄ ιγ΄ πολυπλασιαξόμενα ἐπὶ

s324 bütün paralelkenar benzeri dörtgeninki ise 79 ile ⅓, 1/26 ve 1/78 iptir. Bunun yarısı 39 ile ⅔ ve 1/39'dur; toprak bu kadar modiustur.

Eşkenar dörtgen de herhangi bir yamuk da benzer şekilde ölçülür.

Aynı paralelkenar benzeri dörtgen üç parçaya, yani bir dik açılı paralelkenarla iki çeşitkenar dik üçgene bölünür. Dik açılı paralelkenarın iki yan kenarı, önceki iki üçgenin dikmesinin sayısı kadardır, yani 6'şar ip ile 8/13; tepe kenarı ve tabanı ise 4½'er iptir. Alanını bulmak. Tabanın 4½'ini yan kenarlardan birinin 6 ile 8/13'ü ile çarp; 29 ile ⅔, 1/13 ve 1/39, yani 29 birim ile 10/13 eder. Bu paralelkenarın alanı bu kadar iptir. Her bir dik açılı üçgenin tabanı 7½ ip, dik kenarı 6 ip ile 8/13'tür. Tabanın yarısı, yani 3¾, dik kenarın 6 ile 8/13'ü ile çarpılınca 24 ile ½, ¼, 1/26 ve 1/52 eder; her bir üçgenin alanı bu kadar iptir. Üç parçanın, yani bir dik açılı paralelkenarla iki dik açılı üçgenin alanı birlikte yine 79 ile ⅓, 1/26 ve 1/78 ip, yani 39 ile ⅔ ve 1/39 modiusluk topraktır.

s324

κε΄ οη΄. ὧν ( γίνεται 19 [5'189 καὶ ἔστι γῆς woδίων τοσούτων. Ὁμοίως δὲ καὶ ῥόμβος μετρεῖται καὶ τραπέξιον οἱονδήποτε. Παραλληλόγραμμον ῥδομβοειδὲς τὸ αὐτὸ διαιρούμενον εἰς τμήματα γ ἤγουν εἰς ἕν παραλληλόγραμμον ὀρϑογώνιον καὶ eig δύο τρίγωνα σκαληνὰ ὀρϑογώνια. αἵ δύο πλάγιοι πλευραὶ τοῦ ὀρϑογωνίου παραλληλογράμμου κατὰ τὸν ἀριϑμὸν τῆς καϑέτου τῶν προγραφέντων δύο τριγώνων ἤτοι ἀνὰ σχοινίων ξ καὶ λεπτῶν ip ιγ΄ ἡ, ἡ δὲ κορυφὴ καὶ ἡ βάσις ἀνὰ σχοινίων ÖL" εὑρεῖν τὸ ἐμβαδὸν αὐτοῦ. πολυπλασίασον τὰ ÖL τῆς βάσεως ἐπὶ τὰ ς καὶ ἢ ιγ΄ ιγ΄ τῆς μιᾶς τῶν πλαγίων" γίνονταν κϑ' υὐ΄ ιγ΄ λϑ' ἤτοι μονάδες κϑ' καὶ λεπτὰ ιγ΄ ι)΄ τ' τοσούτων σχοινίων τὸ ἐμβαδὸν τοῦ αὐτοῦ παρ«λληλογράμμου. ἡ βάσις ἑνὸς ἑκάστου ὀρϑογωνίου τριγώνου σχοινίων ξ (΄, ἡ δὲ πρὸς ὀρϑὰς σχοινίων S καὶ λεπτῶν ιγ΄ ιγ΄ ἡ. τὸ ἥμισυ τῆς βάσεως ἤγουν τὰ γί δ΄ πολυπλασιαξόμενα ἐπὶ τὰ ξ καὶ ἡ ιγ΄ ιγ΄ τῆς πρὸς ὀρϑὰς γίνονται κὸ (. δ΄ κε΄ νβ΄" καὶ ἔστιν ἑνὸς ἑκάστου τριγώνου τὸ ἐμβαδὸν σχοινίων τοσούτων. ὁμοῦ τῶν 7 Tunudtov ἤγουν τοῦ ἑνὸς ὀρϑογωνίου παραλληλογράμμου καὶ τῶν β ὀρθογωνίων τριγώνων τὸ ἐμβαδὸν καὶ πάAw σχοινίων οϑ' γ΄ χΞ΄ οη΄ ἤγουν γῆς μοδίων Ad w AR".

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…