Heron
Ölçüler Üzerine
Περὶ μέτρων
1.1Heron'un Ölçüler Üzerine Kitabı
1. Bölüm
Ölçülerin üç türü vardır: doğru boyunca ölçü, düzlem ölçüsü ve cisim ölçüsü. Doğru boyunca ölçü, yalnız uzunluğa göre ölçülen her şeydir; düzlem ölçüsü, uzunluk ve genişlikte ölçülendir; cisim ölçüsü ise [küp] ayakların toplamını veren ölçünün kendisidir.
Τῶν μέτρων ἐστὶν εἴδη τρία, εὐθυμετρικόν, ἐπίπεδον, στερεόν. εὐθυμετρικὸν μὲν οὖν ἐστι πᾶν τὸ κατὰ μῆκος μετρούμενον, ἐπίπεδον δὲ τὸ ἐν μήκει καὶ πλάτει μετρούμενον, στερεὸν δὲ αὐτὸ τὸ συνάγον τὴν τῶν ποδῶν συναγωγήν.
1.1_22. Bölüm
Kirecin ölçülmesi.
Μέτρησις ἀσβέστου.
2.1Bir kireç çukurunu şöyle ölçelim: Uzunluğu 10 ayak, genişliği 8 ayak, derinliği 3 ayak olsun. Derinliği genişlikle çarp; 24 ayak eder. Bunu uzunlukla çarp; 240 ayak eder. Kireç çukurunun hacmi bu kadar ayak olacaktır.
Λάκκον ἀσβέστου μετρήσωμεν οὕτως· ἔστω τὸ μῆκος ποδῶν ῑ, τὸ δὲ πλάτος ποδῶν η, τὸ δὲ βάθος ποδῶν γ· πολυπλασίασον τὸ βάθος ἐπὶ τὸ πλάτος· γίνονται πόδες κδ· τούτους ἐπὶ τὸ μῆκος· γίνονται πόδες σμ. τοσούτων ποδῶν ἔσται τὸ στερεὸν τοῦ λάκκου τοῦ ἀσβέστου.
2.1_23. Bölüm
Kuyunun ölçülmesi.
Μέτρησις φρέατος.
3.1Bir kuyuyu şöyle ölçelim: Derinliği 20 ayak, boşluğunun çapı 4 ayak, duvar kalınlığı 1 ayak olsun. Kalınlığı iki katına çıkar; 2 ayak eder. Bunu boşluğun ayaklarına ekle; 6 eder. Bunu kendisiyle çarp; 36 eder. Bundan ¼'ünü çıkar; geriye 27 kalır. Boşluğun 4 ayağını 4 ile çarp; 16 ayak eder. Bundan ¼'ünü çıkar; geriye 12 ayak kalır. Sonra bunu 27'den çıkar; geriye 15 kalır. 15 ayağı derinlikle, yani 20 ile çarp; 300 ayak eder. Kuyuyu bu kadar ayak bulursun.
Φρέαρ μετρήσωμεν οὕτως, οὗ τὸ βάθος ποδῶν κ, τὸ δὲ διάμετρον τοῦ κενώματος ποδῶν δ, τὸ δὲ πάχος ποδὸς α· δίπλωσον τὸ πάχος· γίνονται πόδες β· πρόσθες τούτους ἐπὶ τοὺς τοῦ κενώματος· γίνονται ϛ· πολυπλασίασον· γίνονται λϛ· ἐξ αὐτῶν ὕφελε τὸ δ΄· λοιπὸν μένουσιν κζ. πολυπλασίασον τοὺς τοῦ κενώματος τοὺς δ ἐπὶ τοὺς δ· γίνονται πόδες ιϛ· ἐξ αὐτῶν ὕφελε τὸ δ΄· μένουσι πόδες ιβ. πάλιν τοὺς αὐτοὺς ὕφελε ἀπὸ τῶν κζ· μένουσι ιε· πολυπλασίἀσον τοὺς ιε πόδας ἐπὶ τὸ βάθος, τουτέστιν ἐπὶ τοὺς κ· γίνονται πόδες τ. τοσούτων ποδῶν εὑρήσεις τὸ φρέαρ.
3.1_24. Bölüm
Dörtköşe taşın ölçülmesi.
Μέτρησις λίθου τετραγώνου.
4.1Dörtköşe bir taşı şöyle ölçelim: Uzunluğu 5 ayak, genişliği 3 ayak, kalınlığı 2 ayak olsun. 2'yi 3 ile çarp; 6 eder. Bunu 5 ile çarp; 30 ayak eder.
Λίθον τετράγωνον μετρήσωμεν οὕτως, οὗ τὸ μῆκος ποδῶν ε, πλάτος ποδῶν γ, πάχος ποδῶν β· τοὺς β ἐπὶ τοὺς γ· γίνονται ϛ· τούτους ἐπὶ τοὺς ε· γίνονται πόδες λ.
4.1_25. Bölüm
Yuvarlak taşın ölçülmesi.
Μέτρησις λίθου στρογγύλου.
5.1Yuvarlak bir taşı şöyle ölçelim: Uzunluğu 15 ayak, çevresi 4 ayak olsun. 4'ü 4 ile çarp; 16 eder. Bundan ¼'ünü ayır; 4 ayak eder. Bu 4'ü uzunlukla çarp; 60 ayak eder.
Λίθον στρογγύλον μετρήσωμεν οὕτως, οὗ τὸ μῆκος ποδῶν ιε, ἡ περίμετρος ποδῶν δ· ποίησον δ ἐπὶ δ γίνονται ιϛ· ὕφελε τούτων τὸ δ΄ γίνονται πόδες δ τούτους τοὺς δ ἐπὶ τὸ μῆκος· γίνονται πόδες ξ.
5.1_26. Bölüm
Dörtköşe kerestenin ölçülmesi.
Μέτρησις ξύλου τετραγώνου.
6.1Dörtköşe bir kereste olsun; uzunluğu 20 ayak, genişliği 16 parmak, kalınlığı 12 parmak. Şöyle yap: Genişliği kalınlıkla çarp; 192 parmak eder. Bunu uzunlukla çarp; 3840 parmak eder.
Ἔστω ξύλον τετράγωνον, οὗ τὸ μῆκος ποδῶν κ, τὸ δὲ πλάτος δακτύλων ιϛ, τὸ δὲ πάχος δακτύλων ιβ. ποίει οὕτως· πολυπλασίασον τὸ πλάτος ἐπὶ τὸ πάχος· γίνονται δάκτυλοι ρ𝔮β· τούτους ἐπὶ τὸ μῆκος· γίνονται δάκτυλοι γωμ.
6.1_27. Bölüm
Yuvarlak kerestenin ölçülmesi.
Μέτρησις ξύλου στρογγύλου.
7.1Yuvarlak bir keresteyi şöyle ölçelim: Uzunluğu 30 ayak, çapı 16 parmak olsun. Bu 16 parmağı kendisiyle çarp; 256 eder. Bundan ¼'ünü çıkar; geriye 192 kalır. Bunu uzunlukla çarp; 5760 eder. Bunu 192'ye böl; 30 ayak eder.
Ξύλον στρογγύλον μετρήσωμεν οὕτως, οὗ τὸ μῆκος ποδῶν λ καὶ ἡ διάμετρος δακτύλων ιϛ· τούτους τοὺς ιϛ δακτύλους ἐφʼ ἑαυτούς· γίνονται σνϛ ὧν ὕφελε τὸ δ΄· λοιπὰ μένουσιν ρ𝔮β· ταῦτα ἐπὶ τὸ μῆκος· γίνονται εψξ· τούτους μέρισον εἰς ρ𝔮β· γίνονται πόδες λ.
7.1_28. Bölüm
Uca doğru incelen kerestenin ölçülmesi.
Μέτρησις ξύλου μυούρου.
8.1Uca doğru incelen bir keresteyi şöyle ölçelim: Uzunluğu 12 ayak, genişliği 11 parmak, ortası 9 parmak, kalınlığı 8 parmak olsun. Şöyle yap: Dörtköşe [say]; 8'in yarısı 4 eder; bunu 9 ile çarp; 36 eder. Bunu uzunlukla çarp; 432 parmak eder; bu da 30 ayaktır.
Ξύλον μύουρον μετρήσωμεν οὕτως, οὗ τὸ μῆκος ποδῶν ιβ, τὸ δὲ πλάτος δακτύλων ια, τὸ δὲ μέσον δακτύλων θ, τὸ δὲ πάχος δακτύλων η· ποίει οὕτως· τετράγωνον· ἥμισυ τῶν η δ· ταῦτα ἐπὶ τὰ θ· γίνονται λϛ· ταῦτα ἐπὶ τὸ μῆκος· γίνονται δάκτυλοι υλβ οὗτοί εἰσιν πόδες λ.
8.1_29. Bölüm
Kenarları eşit kerestenin ölçülmesi.
Μέτρησις ξύλου ἰσοπλεύρου.
9.1Kenarları eşit bir keresteyi şöyle ölçelim: Uzunluğu 30 ayak, çevresi 36 parmak olsun. 36'yı 36 ile çarp; 1296 eder. Bunun 1/12'si 108 eder. Bunu uzunlukla çarp; 3240 parmak eder.
Ξύλον ἰσόπλευρον μετρήσωμεν οὕτως, οὗ τὸ μῆκος ποδῶν λ, ἡ δὲ περίμετρος δακτύλων λϛ· ποίησον λϛ ἐπὶ λϛ· γίνονται ασ𝔮ϛ· ὧν τὸ ιβ΄· γίνονται ρη· ταῦτα ἐπὶ τὸ μῆκος· γίνονται δάκτυλοι γσμ.
9.1_210. Bölüm
Salın ölçülmesi.
Μέτρησις σχεδίας.
10.1Bir salı şöyle ölçelim: Çatkısının [yüksekliği] 10 arşın, genişliği 20 arşın, uzunluğu 40 arşın olsun. Şöyle yap: Çatkıyı genişlikle çarp; 200 arşın eder. Bunu uzunlukla çarp; 8000 arşın eder.
Σχεδίαν μετρήσωμεν οὕτως· ἔστω τὸ σύναρμα πηχῶν ῑ, τὸ δὲ πλάτος πηχῶν κ, τὸ δὲ μῆκος πηχῶν μ. ποίησον οὕτως· τὸ σύναρμα ἐπὶ τὸ πλάτος· γίνονται πήχεις σ· τούτους ἐπὶ τὸ μῆκος· γίνονται πήχεις η.
10.1_211. Bölüm
Sütunun ölçülmesi.
Μέτρησις κίονος.
11.1Bir sütunu şöyle ölçelim: Uzunluğu 10 ayak, büyük çapı 4 ayak, küçük çapı 2 ayak olsun. 4 ile 2'yi topla; 6 eder. Bunun yarısını, yani 3'ü tut. Bunu iki katına çıkar, 6 yap. 4 çıkarıldığı için 2'yi 4'e ekle; yukarıdaki 6 da eklenince 12 eder. Bunu 10 ile topla; 22 ayak eder.
Κίονα μετρήσωμεν οὕτως, οὗ τὸ μῆκος ποδῶν ῑ, ἡ δὲ μείζων διάμετρος ποδῶν δ, ἡ δὲ ἐλάττων ποδῶν β· σύμβαλλε τὰ δ καὶ β· γίνονται ϛ· ὧν τὸ ἥμισυ κράτει γ· ταῦτα δίπλωσον καὶ ποίησον ϛ. διὰ τὸ οὖν ὑφαιρεθῆναι τὰ δ σύνθες τὰ β εἰς δ· γίνονται καὶ τὰ ἄνω ϛ· γίνονται ιβ· σύμβαλλε ἐπὶ τὰ ῑ· γίνονται πόδες κβ.
11.1_212. Bölüm
Duvarın ölçülmesi.
Μέτρησις τοίχου.
12.1Bir duvarı şöyle ölçelim: Uzunluğu 20 ayak, yüksekliği 12 ayak, kalınlığı 2 ayak olsun. Kalınlığı yükseklikle çarp; 24 ayak eder. Bunu uzunlukla çarp; 480 ayak eder.
Τοῖχον μετρήσωμεν οὕτως, οὗ τὸ μῆκος ποδῶν κ, τὸ δὲ ὕψος ποδῶν ιβ, πάχος ποδῶν β· ποίησον τὸ πάχος ἐπὶ τὸ ὕψος· γίνονται πόδες κδ· ταῦτα ἐπὶ τὸ μῆκος· γίνονται πόδες υπ.
12.1_213. Bölüm
Alınlığın ölçülmesi.
Μέτρησις τυμπανέως.
13.1Bir alınlığı şöyle ölçelim: Tabanı 14 ayak, dikmesi 7 ayak, kalınlığı 2 ayak olsun. Şöyle yap: 7'yi 14 ile çarp; 98 eder. Bundan ¼'ünü çıkar; geriye 73½ kalır. 2'yi 73½ ile çarp; 147 ayak eder.
Τυμπανέα μετρήσωμεν οὕτως, οὗ ἡ βάσις ποδῶν ιδ, ἡ δὲ κάθετος ποδῶν ζ, τὸ δὲ πάχος ποδῶν β· ποίει οὕτως· πολλαπλασίασον τοὺς ζ ἐπὶ τοὺς ιδ· γίνονται 𝔮η· ὕφελε τούτων τὸ δ΄· μένουσιν ογ U+2220΄· πολλαπλασίασον τοὺς β ἐπὶ τοὺς ογ U+2220΄· γίνονται πόδες ρμζ.
13.1_214. Bölüm
Yuvarlak kalkanın ölçülmesi.
Μέτρησις σκούτας στρογγύλης.
14.1Çapı 10 ayak olan yuvarlak bir kalkanı ölçelim. 10'u 10 ile çarpalım; 100 eder. Bundan ¼'ünü çıkar; geriye 75 ayak kalır. Yarım kalkanda da aynı şekilde 37½ ayak buluruz.
Ἔστω ἡμᾶς μετρῆσαι σκούταν στρογγύλην, ἧς τὸ διάμετρον ποδῶν ῑ. ποιήσωμεν ῑ ἐπὶ ῑ· γίνονται ρ· τούτων ὕφελε τὸ δ΄ λοιπὸν γίνονται πόδες οε. ὁμοίως καὶ ἐπὶ ἡμισκούτου εὑρήσομεν πόδας λζ U+2220΄·
14.1_215. Bölüm
Kulenin ölçülmesi.
Μέτρησις πύργου.
15.1Bir kuleyi şöyle ölçelim: Yüksekliği 60 ayak, iç çapı 20 ayak, duvar kalınlığı 2 ayak olsun. Kalınlığı iki katına çıkar; 4 eder. Bunu 20'ye ekle; 24 ayak eder. Bunu kendisiyle çarp; 576 eder. Bundan ¼'ünü çıkar; geriye 432 kalır. Boşluğun 20 ayağını 20 ile çarp; 400 eder. Bundan ¼'ünü çıkar; geriye 300 kalır. Bunu 432'den çıkar; geriye 132 ayak kalır. Bunu yükseklikle çarp; toplam 7920 ayak eder. Kule bu kadar ayaktır.
Πύργον μετρήσωμεν οὕτως, οὗ τὸ ὕψος ποδῶν ξ, ἔσωθεν δὲ διάμετρος ποδῶν κ, πάχος ποδῶν β· ταῦτα δίπλωσον· γίνονται δ· πρόσβαλε τοὺς κ· γίνονται πόδες κδ· ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται φοϛ· τούτων τὸ δ΄ λαβέ· μένουσιν υλβ. ποίησον τοὺς τοῦ κενώματος πόδας κ ἐπὶ κ· γίνονται υ· τούτων ἆρον τὸ δ΄· μένουσιν τ· ταῦτα ὕφελε ἀπὸ τῶν υλβ· μένουσιν πόδες ρλβ· ταῦτα ἐπὶ τοὺς τοῦ ὕψους· συνάγονται πόδες ζϡκ. τοσούτων ποδῶν ἐστιν ὁ πύργος.
15.1_216. Bölüm
Tonozun ölçülmesi.
Μέτρησις καμάρας.
16.1Şöyle olsun: Bir tonozun sırtındaki yay, yani kemerin taç kısmı 20 ayak, karın tarafındaki [iç] yayı 18 ayak, tonozun uzunluğu da 24 ayak olsun. Tonozun hacmini bulmak. Şöyle yap: Tepedeki 20 ayakla karın tarafındaki 18 ayağı topla; hepsi 38 ayak eder. Bunun yarısı 19 ayak eder […]. Uzunluğu genişlikle çarp; 24 ayak eder […]. Şöyle ölç: Döşemenin altı 20 arşın, yüksekliği 3⅓ arşın, yürüme yolu 2⅙ arşın, uzunluğu 73 arşın ise döşemenin, yürüme yolunun ve yüksekliğin arşınlarını topla ve bunu uzunlukla çarp; doğru sonucu 436 ayak olarak bulursun.
Ἔστω οὕτω· καμάρα ἔχουσα τὴν κατὰ νώτου περιφέρειαν ἤγουν τὴν στεφάνην ποδῶν κ, τὴν δὲ ὑπὸ γαστέρα ἔχουσα ποδῶν ιη, ἡ δὲ κατάβασις τῆς καμάρας· ποδῶν κδ· εὑρεῖν τὸ στερεὸν τῆς καμάρας. ποίει οὕτως· σύνθες τοὺς κατὰ κορυφῆς κ πόδας καὶ τοὺς ὑπὸ γαστέρα πόδας ιη· ὁμοῦ γίνονται πόδες λη· ὧν τὸ ἥμισυ· γίνονται πόδες ιθ […] . πολυπλασίασον τὸ μῆκος ἐπὶ τὸ πλάτος· γίνονται πόδες κδ […] . μέτρει οὕτως, ἐὰν ἔχῃ ἡ ὑπόστρωσις πήχεις κ καὶ τὸ ὕψος πήχεις γ γ΄, περιπάτου πήχεις β ϛ΄, δρόμου πήχεις ογ· σύμβαλλε τοὺς πήχεις τῆς στρώσεως καὶ τοῦ περιπάτου καὶ τοῦ ὕψους καὶ τούτους ἐπίρριπτε ἐπὶ τὸν δρόμον, καὶ εὑρήσεις τὴν ἀλήθειαν συνάγουσαν πόδας υλϛ.
16.1_217. Bölüm
Geminin ölçülmesi.
Μέτρησις πλοίου.
17.1Bir gemiyi şöyle ölçelim: Uzunluğu 40 arşın, genişliği 12 arşın, derinliği 4 arşın olan bir gemi olsun. Geminin kaç modius aldığını bulmak. Şöyle yap: Uzunluğu genişlikle çarp; 480 arşın eder. Bunu on ile çarp, çıkanı da derinliğin 4 arşınıyla çarp; geminin 19.200 İtalyan modiusu buğday aldığını bulursun. Biri bunu ordu modiusuyla isterse modiusları ksestese çevir ve buğdayın modiusunu 24 ksestes say; 24.320 modius buğday eder. Bir ayak 2 modius buğday alır.
Πλοῖον μετρήσωμεν οὕτως· ἔστω πλοῖον ἔχον τὸ μῆκος πηχῶν μ, πλάτος πηχῶν ιβ, τὸ δὲ βάθος πηχῶν δ· εὑρεῖν, πόσων μοδίων ἐστὶ τὸ πλοῖον. ποίει οὕτως· πολυπλασίασον τὸ μῆκος ἐπὶ τὸ πλάτος· γίνονται πήχεις υπ· τούτους πολυπλασίασον δεκάκις καὶ τὰ γενόμενα πάλιν πολλαπλασίασον ἐπὶ τοὺς δ πήχεις τοῦ βάθους· καὶ εὑρήσεις χωροῦν τὸ πλοῖον σίτου μοδίους α θσ Ἰταλικούς. ἐὰν δέ τις [εἰς] καστρησίους εἴποι μοδίους, ἀνάλυσον τοὺς μοδίους εἰς ξέστας καὶ ψήφισον τὸν μόδιον τοῦ σίτου κατὰ κδ ξέστας· γίνονται σίτου μόδιοι μυριάδες β ,δτκ. ὁ ποὺς δέχεται σίτου μοδίους β.
17.1_218. Bölüm
Geminin başka bir yolla ölçülmesi.
Ἄλλη μέτρησις πλοίου.
18.1Bir gemiyi şöyle ölçelim: Uzunluğu 40 arşın, pruvasının çapı 6 arşın, kıçınınki 6 arşın, karnınınki 8 arşın, yüksekliği 4 arşın ise pruvayla kıçı bir araya getir; 36 arşın eder. 6 ile 8'i topla; 14 eder. Bunun yarısı 7 eder. Bunu derinlikle çarp; 28 arşın eder. Bunu uzunlukla çarp; 1120 arşın eder. Bir arşın 3 artabe alır; 3360 artabe eder. Bir artabe 2¼ modiustur […]. Bir arşın 10 İtalyan modiusu alır, 13 modius […].
Πλοῖον μετρήσωμεν οὕτως, ἐὰν ἔχῃ πήχεις μ τὸ μῆκος, ἡ δὲ διάμετρος τῆς πρώρας πήχεις ϛ, πρύμνης πήχεις ϛ, κοιλίας πήχεις η, ὕψος πήχεις δ· σύνθες πρώραν καὶ πρύμναν· γίνονται πήχεις λϛ· σύνθες τοὺς ϛ καὶ τοὺς η· γίνονται ιδ· ὧν τὸ ἥμισυ· γίνονται ζ. τούτους ἐπὶ τὸ βάθος· γίνονται πήχεις κη· τούτους ἐπὶ τὸ μῆκος· γίνονται πήχεις ,αρκ. ὁ πῆχυς χωορεῖ ἀρτάβας γ· γίνονται ἀρτάβαι ,γτξ. ἔχει ἡ ἀρτάβα μοδίους β δ΄ […] . ὁ πῆχυς χωρεῖ μοδίους ῑ Ἰταλικούς, μοδίους ιγ […] .
18.1_219. Bölüm
Havuzun ölçülmesi.
Μέτρησις κολύμβου.
19.1Bir havuzu şöyle ölçelim: Uzunluğu 40 ayak, genişliği 20 ayak, derinliği 4 ayak olan bir havuz olsun. Havuzun kaç metretes aldığını bulmak. Şöyle yap: Uzunluğu genişlikle çarp; 800 ayak eder. Bunu derinlikle çarp; 3200 eder. Havuzun bu kadar metretes aldığını söyle; çünkü bir ayak bir metretes alır. Bir metretes 8 khus alır, bir khus da 9 ksestes alır; [hepsi] 230.400 [ksestes] eder.
Κόλυμβον μετρήσωμεν οὕτως· ἔστω κόλυμβος ἔχων μῆκος ποδῶν μ, τὸ πλάτος ποδῶν κ, τὸ δὲ βάθος ποδῶν δ· εὑρεῖν, πόσους μετρητὰς χωρεῖ ὁ κόλυμβος. ποίει οὕτως· πολυπλασίασον τὸ μῆκος ἐπὶ τὸ πλάτος· γίνονται πόδες ω· τούτους πολυπλασίασον ἐπὶ τὸ βάθος· γίνονται γσ· λέγε, ὅτι τοσούτους μετρητὰς δέχεται ὁ κόλυμβος· ὁ γὰρ ποὺς α μετρητὴν δέχεται. ὁ δὲ μετρητὴς χωρεῖ χόας η, ὁ δὲ χοῦς χωρεῖ ξέστας θ· γίνονται μυριάδες κγ καὶ υ.
19.1_220. Bölüm
Sarnıcın ölçülmesi.
Νέτρησις κιστέρνας.
20.1İçine iki oluğun aktığı bir sarnıç olsun; oluklardan biri onu bir saatte, öbürü dört saatte dolduruyor. İkisi birlikte sarnıcı kaç saatte doldurur? Şöyle yap: 1 ile 4, 5 eder. Sarnıcı 12 ayak kabul et; 12'yi 5'e böl; sarnıcı 2 ⅓ 1/15 saatte dolduracaklarını bulursun.
Ἔστω κιστέρνα, εἰς ἣν εἰσέρχονται ἀγωγοὶ β ὁ μὲν εἷς γεμίζει αὐτὴν εἰς ὥραν μίαν, καὶ ὁ εἷς γεμίζει αὐτὴν εἰς ὥρας δ· διὰ πόσων ὡρῶν ὁμοῦ γεμιοῦσιν τὴν κιστέρναν; ποίει οὕτως· α καὶ δ ε· ἀποτίθου τὴν κιστέρναν ποδῶν ιβ· τὰ ιβ μέρισον εἰς ε· καὶ εὑρήσεις, ὅτι γεμιοῦσιν αὐτὴν διὰ β γ΄ ιε΄ ὡρῶν.
20.1_221. Bölüm
Aynı ölçümün başka yolu.
Ἄλλως ἡ μέτρησις.
21.1Bir sarnıca bir delikten [her gün] onun 1/7'si kadar su akıyor, 1/11'i kadar da su boşalıyordu; sarnıç 100 küp alıyordu. Sarnıcın kaç günde dolduğunu söylemek. Şöyle yap: Sana söylenen sayıları, yani 7 ile 11'i çarp; 77 eder. 100'ü 77 ile çarp; 7700 eder. Şimdi 7 ile 11'i topla; 18 eder. 7700'ün 1/18'i 427 ⅔ ⅑ eder. Böylece sarnıcın 427 ⅔ ⅑ günde dolduğu açıktır.
Εἰς κιστέρναν ἐπέρρεεν διὰ κενώματος μέρος ζ΄, ἐποίει δὲ ἀπόρροιαν μέρος ια΄, ἐχώρει δὲ κεράμους ρ· εἰπεῖν, εἰς πόσας ἡμέρας ἐγεμίσθη ἡ κιστέρνα. ποίει οὕτως· τὰ ῥηθέντα σοι πολυπλασίασον, οἷον ζ ια· γίνονται οζ· ἐπανάβαλε τὰ ρ ἐπὶ τὰ οζ· γίνονται ,ζψ. ἄρτι θὲς ζ καὶ ια· γίνονται ιη· τὸ ιη΄ τῶν ζψ· γίνονται υκζ ω΄ θ΄· ὡς δῆλον, ὅτι ἐπληρώθη ἡ κιστέρνα διὰ ἡμερῶν υκζ ω΄ θ΄.
21.1_222. Bölüm
Yüzme havuzunun ölçülmesi.
Μέτρησις κολυμβήθρας.
22.1Bir yüzme havuzunu şöyle ölçelim: Yuvarlak havuzun çapı 24 ayak, derinliği 8 ayak olsun. 24'lük çapı 24 ile çarp; 576 ayak eder. Bundan ¼'ünü, yani 144'ü çıkar; geriye 432 ayak kalır. Bunu derinlikle çarp; 3456 ayak eder.
Κολυμβήθραν μετρήσωμεν οὕτως, ἧς ἡ διάμετρος τῆς στρογγύλης ἔχει πόδας κδ, βάθος πόδας η· πολυπλασίασον τὴν διάμετρον κδ ἐπὶ κδ· γίνονται πόδες φοϛ· τούτων ἔπαρον τὸ δ΄ ρμδ· μένουσι πόδες υλβ· τούτους ἐπὶ τὸ βάθος· γίνονται πόδες ,γυνϛ.
22.1_223. Bölüm
Suyun unsiyayla ölçülmesi.
Οὐγκιασμὸς ὕδατος.
23.1Suyun unsiyayla ölçülmesini ayak ölçüsü ve borular aracılığıyla biliriz. Ayağın uzunluğu 16 parmak ya da 12 unsiyadır; [karesi] 256 düzlem parmak ya da 144 unsiya eder. Mühendislerin tespitine ve aktardıklarına göre katı ayak 3 modius alır; [bir modius] 85⅓ parmak ve 16 ksestestir. Bunlardan hareketle boruların farkı, yani her birinin ne kadar su aldığı bulunur. 12 parmaklık borunun alanı 113 1/7 parmaktır; bu, ayağın ¼ ⅛ 1/16'sı, 63½ unsiya ve 1 ¼ 1/16 modius eder. 10 parmaklık borunun alanı 78 ½ 1/14 parmaktır; bu, ayağın ¼ 1/18'i, 44 unsiya ve ½ ¼ ⅙ modius eder. 8 parmaklık borunun alanı 50 ¼ 1/28 parmaktır; bu, ayağın ⅛ 1/14'ü, 28 unsiya ve ½ 1/12 modius eder. 6 parmaklık borunun alanı 28⅓ parmaktır; bu, ayağın 1/10 1/80'i, 16 unsiya ve ⅓ modius eder. 4 parmaklık borunun alanı 12½ parmaktır; bu, ayağın 1/21'i, 7 unsiya ve 1/7 modius eder.
Οὐγκιασμὸν ὕδατος γνωρίζομεν διὰ ποδισμοῦ καὶ σωλήνων. ὁ ποὺς ἔχει μῆκος δακτύλων ῑϛ καὶ οὐγκίας ῑβ· γίνονται ἐπίπεδοι δάκτυλοι σνϛ καὶ οὐγκίαι ρμδ· καὶ δέχεται ὁ στερεὸς ποὺς κατὰ τὴν τῶν μηχανικῶν διατύπωσιν καὶ παράδοσιν μοδίους γ δακτύλων πε γ΄ καὶ ξεστῶν ῑϛ. ἀπὸ δὲ τούτων εὑρίσκεται ἡ διαφορὰ τῶν σωλήνων, ὁπόσον δέχεται ἕκαστος αὐτῶν ὕδωρ. σωλὴν δακτύλων ῑβ ἔχει ἐμβαδοὺς δακτύλους ρῑγ ζ΄· γίνονται ποδὸς δ΄ η΄ ιϛ΄, οὐγκίαι ξγ U+2220΄, μόδιος ᾱ δ΄ ιϛ΄. καὶ δακτύλων ῑ ἔχει ἐμβαδοὺς δακτύλους οη U+2220΄ ιδ΄· γίνονται ποδὸς δ΄ ιη΄, οὐγκίαι μδ, μοδίου U+2220΄ δ΄ ϛ΄. καὶ δακτύλων η ἔχει ἐμβαδοὺς δακτύλους ν δ΄ κη΄· γίνονται ποδὸς η΄ ιδ΄, οὐγκίαι κη, μοδίου U+2220΄ ιβ΄. καὶ δακτύλων ϛ ἔχει ἐμβαδοὺς δακτύλους κη γ΄· γίνονται ποδὸς ι΄ π΄, οὐγκίαι ῑϛ, μοδίου γ΄. καὶ δακτύλων δ ἔχει ἐμβαδοὺς δακτύλους ῑβ U+2220΄· γίνονται ποδὸς κα΄, οὐγκίαι ζ, μοδίου ζ΄.
23.1_224. Bölüm
Tiyatronun ölçülmesi.
Μέτρησις θεάτρου.
24.1Bir tiyatroyu şöyle ölçelim: Büyük çevresi 100 ayak, küçük çevresi 40 ayak olan bir tiyatro olsun. Kaç kişi aldığını bulmak. Şöyle yap: Büyük çevreyle küçük çevreyi topla; 140 ayak eder. Bunun yarısı 70 ayak eder. Tiyatronun oturma sıralarını saydık ve 100 bulduk. 100'ü 70 ile çarp; 7000 ayak eder. Tiyatro bu kadar kişi, yani 7000 kişi alır.
Θέατρον μετρήσωμεν οὕτως· ἔστω θέατρον, οὗ ἡ μείζων περιφέρεια ποδῶν ρ καὶ ἡ μικροτέρα ποδῶν μ· εὑρεῖν, πόσους ἀνθρώπους χωρεῖ. ποίει οὕτως· τὴν μείζω περιφέρειαν καὶ τὴν ἐλάσσω σύμμιξον· γίνονται πόδες ρμ· ὧν τὸ ἥμισυ· γίνονται πόδες ο. ἠριθμήσαμεν τὰ βάθρα τοῦ θεάτρου καὶ εὕραμεν ὄντα αὐτὰ ρ· πολυπλασίασον τοὺς ρ ἐπὶ τοὺς ο· γίνονται πόδες ζ· τοσούτους ἄνδρας χωρεῖ τὸ θέατρον, τουτέστιν. ζ.
24.1_225. Bölüm
Aynı hesabın başka yolu.
Ἄλλως ἡ ψῆφος.
25.1Büyük çevresi 100 ayak, küçük çevresi 80 ayak olan bir tiyatro olsun. Kaç kişinin oturduğunu bulmak. Şöyle yap: 100'ü 80 ile çarp; 8000 eder. Bu kadar kişi oturur. Bilmek gerekir ki her bir ayağa, yani her 16 parmağa bir kişi oturur.
Ἔστω θέατρον, οὗ ἡ μείζων περιφέρεια ποδῶν ρ, ἡ δὲ ἐλάσσων ποδῶν π· εὑρεῖν, πόσοι ἄνθρωποι καθέζονται. ποίει οὕτως· τοὺς ρ ἐπὶ τοὺς π· γίνονται η· τοσοῦτοι ἄνδρες καθέζονται. ἰστέον, ὅτι κατὰ πόδα ᾱ καθέζεται ἀνὴρ εἷς, τουτέστιν εἰς δακτύλους ῑϛ.
25.1_226. Bölüm
Hipodromun ölçülmesi.
Μέτρησις ἱπποδρόμου.
26.1Bir hipodromu, kaç kişi aldığını bilmek için şöyle ölçelim: Uzunluğu 200 ayak olsun. Bunu iki katına çıkar; 400 eder. Bir yandaki oturma sıralarını say; örnek olarak 50 olsun. Bunu da iki katına çıkar; 100 eder. 100'ü 400 ile çarp; 40.000 eder. Böylece hipodromun 40.000 kişi aldığını söylememiz gerektiği açıktır.
Ἱπποδρόμιον μετρήσωμεν οὕτως, ὥστε γνῶναι ἡμᾶς, πόσους ἄνδρας χωρεῖ. ἐχέτω μῆκος ποδῶν σ· τούτους δίπλωσον· γίνονται υ. ἀρίθμησον τὰ βάθρα τοῦ ἑνὸς μέρους· ἐν ὑποδείγματι ἐχέτω ν. δίπλωσον καὶ ταῦτα· γίνονται ρ· τὰ ρ ἐπὶ τὰ υ γίνονται μυριάδες δ· ὡς δῆλον, ὅτι χρὴ ἡμᾶς εἰπεῖν, δ μυριάδας χωρεῖν τὸ ἱπποδρόμιον.
26.1_227. Bölüm
Ayağın hesabı.
Μέτρησις τοῦ ποδός.
27.1Ayak çarpı ayağın ne ettiğini bulmamız gerekir. Şöyle yap: Ayak 16 parmaktır. Bunu tekrarla: 16 çarpı 16, 256 eder. Bunu 16'ya çevir; 16 parmak, yani 1 ayak eder. Böylece bir ayağı 16'yı bir kez söylemekten, öbür ayağı da 16'yı 16 ile çarpmaktan elde etmiş oluruz. Demek ki ayak çarpı ayak [bir ayak] eder. 1½ çarpı 1½ de şöyle olur: 16'yı ve yarısı olan 8'i koy; 24 eder. Bunu kendisiyle çarp; 576 eder. Bunun 1/16'sı 36 parmak eder; bu da 2¼ ayaktır. ½¼ çarpı ½¼ için şöyle yap: 16'nın ½'si 8 eder, 16'nın ¼'ü 4 eder; 4 ile 8 birlikte 12 eder. 12'yi 12 ile çarp; 144 eder. Ayağı, yani 16 parmağı da 16 ile çarp; 256 eder. Şimdi 144'ün 256'nın ne kadarı olduğuna bak; ½ 1/16 deriz. Böylece ½¼ çarpı ½¼'ün ½ 1/16 ettiği açıktır. 2 çarpı 2 için şöyle yap: 2 kere 16, 32 eder; bunu 32 ile çarp; 1024 eder. Bunun 1/16'sı 64 eder. Bunu ayağa, yani 16 parmağa çevir: 4 kere 16, 64 eder. Böylece iki çarpı iki ayak 64 parmak, yani 4 ayak eder. 2 ½ ¼ ⅛ 1/16 çarpı 2 ½ ¼ ⅛ 1/16 için şöyle yap: 2 kere 16, 32; 16'nın ½'si 8; ¼'ü 4; ⅛'i 2; 1/16'sı 1; hepsi 47 eder. Bunu kendisiyle çarp; 2209 eder. Bunu 16'ya göre şöyle tamamla: 10 kere 100, 1000; 6 kere 100, 600; 10 kere 30, 300; 6 kere 30, 180; 10 kere 8, 80; 6 kere 8, 48; geriye 1 kalır. [Bölüm] 139 parmak, yani 8 ½ 1/16 ayak eder. Ayakla yapılan hesabın kesin biçimini göstermek için bu kadarı yetsin.
Εὑρεῖν ἡμᾶς χρή, ποὺς ἐπὶ πόδα τί συνάγει. ποίει οὕτως· ὁ ποὺς ἔχει δακτύλους ῑϛ· τούτους ἐπανάλαβε· γίνονται ῑϛ ἐπὶ τοὺς ῑϛ· σνϛ· τούτους ἀνάλυε εἰς τοὺς ῑϛ· γίνονται δάκτυλοι ῑϛ ποὺς ᾱ. ἔχομεν οὖν ἕνα πόδα ἐκ τοῦ εἰπεῖν ἡμᾶς ἅπαξ ῑϛ καὶ ἕτερον πόδα ἐκ τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τοῦ ῑϛ ἐπὶ ῑϛ. γίνεται οὖν ποὺς ἐπὶ πόδα ᾱ U+2220΄ ἐπὶ τὸν ᾱ U+2220΄ οὕτως· ἀπόθου ῑϛ καὶ τὸ U+2220΄ η· γίνονται κδ· ἐπὶ αὑτά· γίνονται φοϛ· τούτων τὸ ιϛ΄· γίνονται δάκτυλοι λϛ, οἵ εἰσιν πόδες β δ΄. U+2220΄ δ΄ ἐπὶ τὸ U+2220΄ δ΄· ποίει οὕτως· U+2220΄ τῶν ῑϛ· γίνονται η· καὶ δ΄ τῶν ῑϛ· γίνονται δ· ὁμοῦ γίνονται δ καὶ η ῑβ· ἐπανάβαλε ῑβ ἐπὶ ῑβ· γίνονται ρμδ· ἐπανάβαλε καὶ τὸν πόδα, τουτέστι τοὺς ῑϛ δακτύλους, ἐπὶ τοὺς ῑϛ· γίνονται σνϛ. σκόπει οὖν ἄρτι τὰ ρμδ, τί γίνονται τῶν σνϛ· λέγομεν U+2220΄ ιϛ΄· ὡς δῆλον εἶναι, ὅτι τὸ U+2220΄ δ΄ ἐπὶ τὸ U+2220΄ δ΄ γίνονται U+2220΄ ιϛ΄. β ἐπὶ β· ποίει οὕτως· δὶς ῑϛ λβ· ἐπὶ λβ· γίνονται ακδ· ὧν τὸ ιϛ΄· γίνονται ξδ. ἀνάλυε εἰς τὸν πόδα, ὅ ἐστιν εἰς τοὺς ῑϛ δακτύλους· γίνονται δ ῑϛ ξδ· ὡς γίνεσθαι δύο ἐπὶ δύο πόδας δακτύλους ξδ· γίνονται πόδες δ. β U+2220΄ δ΄ η΄ ιϛ΄ ἐπὶ τοὺς β U+2220΄ δ΄ η΄ ιϛ΄· ποίει οὕτως· δὶς ῑϛ λβ, τὸ U+2220΄ τῶν ῑϛ η, τὸ δ΄ τῶν ῑϛ δ, τὸ η΄ τῶν ῑϛ β, τὸ ιϛ΄ τῶν ῑϛ α· ὁμοῦ μζ· ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται βσθ. ταῦτα ἀπάρτιζε εἰς τὸν ῑϛ οὕτως· δεκάκις ρ ,α, ἑξάκις ρ χ, δεκάκις λ τ, ἑξάκις λ ρπ, δεκάκις η π, ἑξάκις η μη, λοιπὸν α· γίνονται δάκτυλοι ρλθ, πόδες η U+2220΄ ιϛ΄. ἀρκείτω οὖν εἰς δήλωσιν τῆς τοῦ ποδὸς ἀκριβοψηφίας.
27.1_228. Bölüm
Yarım daireden büyük bir parçanın ölçülmesi.
Μέτρησις τμήματος μείζονος ἡμικυκλίου.
28.1Çapı 13½ ayak, genişliği 2½ ayak, dikmesi 7¼ ayak olsun; şöyle hesaplanınca 195 ayak eder: 13 kere 13, 169; 13'ün ½'si 6½; hepsi 175½ ayak eder. Genişliğin 2½'i çarpı 2½, 5 eder; dikmenin 7¼'ü çarpı 7¼, 14½ eder; hepsi birlikte 195 ayak eder. Boşluğu, [yani içindeki havayı] bulmak: Şöyle yap: Çapı kendisiyle çarp, bunu da 11 ile çarp; 2002 ayak eder. Bunun 1/28'i 71½ ayak eder. Bunu genişlikle çarp; 178 ½ ¼ ayak eder. Dikmenin fazlasını, yani yarım ayağı çapla, bunu da genişlikle çarp; 17 ayak eder. Hepsi birlikte 195 ayak eder.
Ἐχέτω διάμετρον ποδῶν ῑγ U+2220΄, πλάτος β U+2220΄, κάθετον ποδῶν ζ δ΄· γίνονται πόδες ρ𝔮ε οὕτως· τρισκαιδεκάκις ῑγ ρξθ· καὶ τὸ U+2220΄ τῶν ῑγ ϛ U+2220΄· γίνονται πόδες ροε U+2220΄. καὶ τοῦ πλάτους β U+2220΄ ἐπὶ β U+2220΄· γίνονται ε· καὶ τῆς καθέτου ζ δ΄ ἐπὶ ζ δ΄· γίνονται ῑδ U+2220΄· ὁμοῦ γίνονται πόδες ρ𝔮ε. εὑρεῖν τὸν ἀέρα· ποίει οὕτως· τὴν διάμετρον ἐφʼ ἑαυτήν, ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται πόδες ,ββ· ὧν τὸ κη΄· γίνονται πόδες οᾱ U+2220΄· ταῦτα ἐπὶ τὸ πλάτος· γίνονται πόδες ροη U+2220΄ δ΄. καὶ τὸ περισσὸν τῆς καθέτου τὸ U+2220΄ τοῦ ποδὸς ἐπὶ τὴν διάμετρον, ταῦτα ἐπὶ τὸ πλάτος· γίνονται πόδες ῑζ· ὁμοῦ πόδες ρ𝔮ε.
28.2Tuğla örgüsü için: Çapla kalınlığı topla; 15 ayak eder. Bunu 11 ile çarp; 165 eder. Bunun 1/7'si 23 ½ 1/14 ayak eder. Dikmenin fazlasından makul payı, yani 6 ½ ¼ ayağı çıkarırsan geriye yarım ayak kalır. Her iki yanda yarımşar ayak arttığı için bunları topla; 1 ayak eder. Bunu 23½'e kat; 24½ ayak eder. Bunu genişlikle ve 1½ ayaklık kalınlıkla çarp; 91½ ayak eder.
Τὸ δὲ βησαλικόν· σύνθες τὴν διάμετρον καὶ τὸ πάχος· γίνονται πόδες ῑε· ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται ρξε· τούτων τὸ ζ΄· γίνονται πόδες κγ U+2220΄ ιδ΄. καὶ τὸ περισσὸν τῆς καθέτου ἐπάρας τὸ ἐξ εὐλόγου, τουτέστι τοὺς ϛ U+2220΄ δ΄ πόδας, λοιπὸν μένει σοι ποδὸς τὸ U+2220΄. ταῦτα σύνθες, ἐπειδὴ ἔνθεν καὶ ἐκεῖθεν περισσεύονται τοῦ ποδὸς τὸ U+2220΄· γίνεται ποὺς ᾱ· μῖξον τοῖς κγ U+2220΄· γίνονται πόδες κδ U+2220΄· ταῦτα ἐπὶ τὸ πλάτος καὶ ἐπὶ τὸ πάχος ᾱ U+2220΄· γίνονται πόδες 𝔮ᾱ U+2220΄.
28.2_229. Bölüm
Yarım daireden büyük bir parçanın başka bir ölçülmesi.
Ἄλλη μέτρησις μείζονος ἡμικυκλίου.
29.1Tabanı 24 ayak, dikmesi 16 ayak olan bir parça olsun; bu, yarım daireden büyüktür. Şöyle yap: Tabanla dikmeyi topla; 40 ayak eder. Bunu dikmenin 16'sıyla çarp; 16 kere 40, 640 eder. Bunun ½'si 320 eder. Buna 1/21'ini de ekle, yani 15 ⅙ 1/14'ü; hepsi 335 ⅙ 1/14 ayak eder. Alan bu kadar ayaktır.
Ἔστω τμῆμα καὶ ἐχέτω τὴν μὲν βάσιν ποδῶν κδ, τὴν δὲ κάθετον ποδῶν ῑϛ, ὅ ἐστι μεῖζον ἡμικυκλίου. ποίει οὕτως· σύνθες βάσιν καὶ κάθετον· γίνονται πόδες μ· ταῦτα ἐπὶ τοὺς ῑϛ τῆς καθέτου· γίνονται ἑκκαιδεκάκις μ χμ· ὧν τὸ U+2220΄· γίνονται τκ· πρόσθες αὐτοῖς καὶ τὸ κα΄· γίνονται ῑε ϛ΄ ιδ΄· ὁμοῦ γίνονται πόδες τλε ϛ΄ ιδ΄. τοσούτων ποδῶν ἐστι τὸ ἐμβαδόν.
30.130. Bölüm
Tabanı 12 ayak, dikmesi 4 ayak olan, yarım daireden küçük bir parçanın ölçülmesi. Şöyle yap: Tabanla dikmeyi topla; 16 ayak eder. Bunun ½'si 8 eder. Bu 8'i dikmeyle çarp; 32 ayak eder. Sonra tabanın ½'sini al; 6 ayak eder. Bunu kendisiyle çarp; 6 kere 6, 36 eder. Bunun 1/14'ü 2 ½ 1/14 ayak eder. Bunu 32'ye ekle; 34 ½ 1/14 ayak eder. Alan bu kadardır.
Μέτρησις τμήματος ἐλάσσονος ἡμικυκλίου, οὗ ἡ βάσις ποδῶν ῑβ, ἡ δὲ κάθετος ποδῶν δ. ποίει οὕτως· σύνθες βάσιν καὶ κάθετον· γίνονται πόδες ῑϛ· ὧν τὸ U+2220΄· γίνονται η· ταῦτα τὰ η ἐπὶ τὴν κάθετον· γίνονται πόδες λβ. καὶ πάλιν λαβὲ τὸ U+2220΄ τῆς βάσεως· γίνονται πόδες ϛ· ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ἑξάκις ϛ λϛ· ὧν τὸ ιδ΄· γίνονται πόδες β U+2220΄ ιδ΄· ταῦτα πρόσθες τοῖς λβ· γίνονται πόδες λδ U+2220΄ ιδ΄. τοσούτου τὸ ἐμβαδόν.
30.1_231. Bölüm
Aynı hesabın başka yolu.
Ἄλλως ἡ ψῆφος.
31.1Dikmeyle tabanı topla; 16 ayak eder. Bunun ½'si 8 eder. Bunu dikmeyle çarp; 32 ayak eder. Buna 1/16'sını ekle; 34 ayak eder. Çevresini de şöyle buluruz: Çapın yarısıyla dikmeyi topla; 10 eder. Bunu 22 ile çarp; 220 ayak eder. Bunun 1/14'ü 15 ½ 1/7 1/14 ayak eder.
Ποίει τὴν κάθετον καὶ τὴν βάσιν· γίνονται πόδες ῑϛ· ὧν τὸ U+2220΄· γίνονται η· ταῦτα ἐπὶ τὴν κάθετον· γίνονται πόδες λβ· πρόσθες τὸ ιϛ΄· γίνονται πόδες λδ. τὴν δὲ περίμετρον εὑρήσομεν οὕτως· σύνθες τὸ ἥμισυ τῆς διαμέτρου καὶ τὴν κάθετον· γίνονται ῑ· ταῦτα ἐπὶ τὰ κβ· γίνονται πόδες σκ· ὧν τὸ ιδ΄· γίνονται πόδες ῑε U+2220΄ ζ΄ ιδ΄.
31.1_232. Bölüm
Yarım daireden büyük bir parçanın ölçülmesi.
Μέτρησις τμήματος μείζονος ἡμικυκλίου.
32.1Tabanı 20 ayak, dikmesi 30 ayak olan bir parça olsun. Alanını bulmak. Şöyle yap: Parça yarım daireden büyük olduğu için daireyi tamamlarım ve küçük parçanın dikmesini şöyle bulurum: Çapın ½'sini alırım; 10 ayak eder. Bunu kendisiyle çarp; 100 ayak eder. Bunu dikmenin 30'una bölerim; 3⅓ ayak eder. Bunu 30'a eklerim; 33⅓ eder. Bundan 30'u çıkarırım; geriye 3⅓ kalır; küçük parçanın dikmesi bu olsun. Şimdi bütün dairenin alanını bulurum; daha önce gösterildiği gibi 873½ ayak eder. Küçük parçanın alanını da daha önce öğrettiğim gibi bulurum ve bütün daireden çıkarırım; dediğim gibi, geriye kalan büyük parçanın alanı olsun.
Ἔστω τμῆμα καὶ ἐχέτω τὴν βάσιν ποδῶν κ, τὴν δὲ κάθετον ποδῶν λ· εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. ποίει οὕτως· ἐπειδὴ μεῖζόν ἐστιν ἡμικυκλίου, προσαναπληρῶ τὸν κύκλον καὶ εὑρίσκω τοῦ ἐλάσσονος τμήματος τὴν κάθετον οὕτως· λαμβάνω τὸ U+2220΄ τῆς διαμέτρου· γίνονται πόδες ῑ· ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται πόδες ρ· ταῦτα μερίζω παρὰ τὸν λ τῆς καθέτου· γίνονται πόδες γ γ΄· ταῦτα προστιθῶ τοῖς λ· γίνονται λγ γ΄· αἴρω ἀπὸ τούτων τοὺς λ· λοιπὸν μένουσίν μοι γ γ΄· ἔστω τοῦ ἐλάσσονος τμήματος ἡ κάθετος. ἄρτι εὑρίσκω ὅλου τοῦ κύκλου τὸ ἐμβαδόν· γίνονται πόδες ωογ U+2220΄, ὡς προδέδεικται· καὶ τοῦ ἐλάσσονος τμήματος εὑρίσκω, ὡς προεδίδαξα, καὶ αἴρω ἀπὸ ὅλου τοῦ κύκλου, καὶ τὸ λοιπὸν ἔστω τοῦ μείζονος τμήματος τὸ ἐμβαδόν, καθὼς προεῖπον.
32.1_233. Bölüm
Başka bir parçanın ölçülmesi.
Μέτρησις ἑτέρου τμήματος.
33.1Tabanı 40 ayak, dikmesi 10 ayak olan bir parça olsun. Çevresini bulmak. Şöyle yap: Her zaman çapla dikmeyi topla; 50 ayak eder. Bundan genel olarak ¼'ünü çıkar; [¼'ü] 12½ eder; geriye 37½ kalır. Buna genel olarak ¼'ünü ekle; [¼'ü] 9 ¼ ⅛ eder. Hepsini topla; 46 ½ ¼ ⅛ ayak eder. Parçanın çevresi bu kadar olacaktır. ¼'ü çıkarıp ¼'ü ekledik, çünkü dikme tabanın ¼'üdür.
Ἔστω τμῆμα καὶ ἐχέτω τὴν μὲν βάσιν ποδῶν μ, τὴν δὲ κάθετον ποδῶν ῑ· εὑρεῖν αὐτοῦ τὴν περίμετρον. ποίει οὕτως· πάντοτε συντίθει τὴν διάμετρον καὶ τὴν κάθετον· γίνονται πόδες ν· ὕφελε καθολικῶς τούτων τὸ δ΄· γίνονται ῑβ U+2220΄· λοιπὸν λζ U+2220΄· τούτοις προστίθει καθολικῶς τὸ δ΄· γίνονται θ δ΄ η΄· σύνθες ὁμοῦ· γίνονται πόδες μϛ U+2220΄ δ΄ η΄. τοσούτων ἔσται ἡ περίμετρος τοῦ τμήματος. ὑφείλαμεν δὲ δ΄ καὶ προσεθήκαμεν δ΄, ἐπειδὴ δ΄ μέρος ἐστὶν ἡ κάθετος τῆς βάσεως.
33.1_234. Bölüm
Başka bir parçanın ölçülmesi.
Μέτρησις ἑτέρου τμήματος.
34.1Tabanı 14 ayak olan bir parça olsun. Çevresini bulmak. Şöyle yap: Tabanı 11 ile çarp; bunu 22'ye göre [böl]; 22 ayak eder. Alanı ise: 14 […]; bunun 1/28'i 77 ayak eder […]. Bu da makuldür.
Ἔστω τμῆμα ἔχον βάσιν ποδῶν ῑδ· εὑρεῖν αὐτοῦ τὴν περίμετρον. ποίει οὕτως· τὴν βάσιν ἑνδεκάκις· ταῦτα παρὰ τὸν κβ· γίνονται πόδες κβ. τὸ δὲ ἐμβαδόν· ῑδ […] ὧν τὸ κη΄· γίνονται πόδες οζ· […] ἔστιν δὲ ἐξ εὐλόγου.
34.1_235. Bölüm
Dairenin ölçülmesi.
Μέτρησις κύκλου.
35.1Çapı 14 ayak olan bir daire olsun. Çevresini bulmak. Bunu bir kerede üç ve 1/7 ile çarp; 44 ayak eder. Alanı ise: Bu 14'ü kendisiyle çarp; 196 ayak eder. Bunu 11 ile çarp; 2156 ayak eder. Bunun 1/14'ü 154 ayak eder. [Bunu çıkar; alan olarak geriye 2002 ayak kalır.]
Ἔστω κύκλος, οὗ ἡ διάμετρος ποδῶν ῑδ· εὑρεῖν τὴν περίμετρον. ταῦτα καθάπαξ τρισσάκις καὶ τὸ ζ΄· γίνονται πόδες μδ. τὸ δὲ ἐμβαδόν· ταῦτα τὰ ῑδ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται πόδες ρ𝔮ϛ· ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται πόδες ,βρνϛ· ὧν τὸ ιδ΄. γίνονται πόδες ρνδ [ὕφελε· λοιπὸν μένουσι τοῦ ἐμβαδοῦ πόδες ,ββ].
35.1_236. Bölüm
Kürenin ölçülmesi.
Μέτρησις σφαίρας.
36.1Çapı 14 ayak olan bir küre olsun. Hacmini bulmak. Şöyle yap: 14'ü kendisiyle çarp; 196 ayak eder. Bunu yeniden 14 ile çarp; 2744 eder. [Bunun 1/21'i yaklaşık 130 ½ 1/7'dir, çünkü yarım artar; bunların hacmi budur.] Bunun 1/21'i hacim olsun. Yüzeyini bulmak. Şöyle yap: Çapı kendisiyle çarp, bunu da 11 ile çarp; 2156 ayak eder. Bunun 1/14'ü 154 ayak eder. Bunu 4 ile çarp; 616 ayak eder. Çünkü kürenin [yüzeyi] dört dairenin alanı kadardır.
Ἔστω σφαῖρα ἔχουσα διάμετρον ποδῶν ῑδ· εὑρεῖν αὐτῆς τὸ στερεόν. ποίει οὕτως· τὰ ῑδ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται πόδες ρ𝔮ϛ· ταῦτα πάλιν ἐπὶ τὰ ῑδ· γίνονται βψμδ [τὸ κα΄ τούτων ρλ U+2220΄ ζ΄ ἐγγύς· περιττεύει γὰρ ὁ U+2220΄· τούτων τὸ στερεόν ἐστιν]· ὧν τὸ κα΄ ἔστω τὸ στερεόν. τὴν δὲ ἐπιφάνειαν αὐτοῦ εὑρεῖν. ποίει οὕτως· τὴν διάμετρον ἐφʼ ἑαυτήν· ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται πόδες ,βρνϛ· τούτων τὸ ιδ΄· γίνονται πόδες ρνδ· ταῦτα τετράκις· γίνονται πόδες χιϛ· ἐπειδὴ ἡ σφαῖρα δ κύκλων ἐμβαδὸν ποιεῖ [ἡ ἐπιφάνεια αὐτῆς].
36.1_237. Bölüm
Aynı ölçümün başka yolu.
Ἄλλως ἡ μέτρησις.
37.1Çapı çevreyle çarp; kürenin yüzeyi budur.
Τὴν διάμετρον ἐπὶ τὴν περίμετρον· καὶ ἔστιν ἡ ἐπιφάνεια τῆς σφαίρας.
37.1_238. Bölüm
Çeyrek kubbenin ölçülmesi.
Μέτρησις τεταρτημορίου κόγχης.
38.1Bir çeyrek kubbe olsun; çapı 10 ½ ¼ ayak, dikmesi 6¼ ayak, kalınlığı 1¼ ayak, merkez uzaklığı 5 ½ ¼ ayak. Şöyle yap: Çapla kalınlığı topla; 12 ayak eder. Bunu 11 ile çarp; 132 ayak eder. Bunu yeniden 11 ile çarp; 1452 ayak eder. Bunun 1/14'ü 103 […] 1/7 1/21 ayak eder. Bunu 1¼'lük kalınlıkla çarp; 129 ⅓ ¼ 1/7 1/21 1/28 1/84 ayak eder; bu, tuğla örgüsünün hacmidir. Şimdi dikmenin fazlasını ekle. Şöyle yap: Çapın 12'si kalınlıkla birlikte 13¼ eder. Bunun 1/7'si 1 […] 1/7 1/21 1/28 eder. Hepsi birlikte 14 […] ¼ 1/7 1/21 1/28 ayak eder. Bunu 1¼ ile çarp; 18 ⅙ 1/14 1/28 ayak eder. Bunu dikmenin fazlasıyla, 14 […] ile çarp ve 123 […]'e ve öbür kesirlere ekle. Merkezin eksiğini, yani 6 parmağı çıkar; bunu şöyle yaparsın: Çapı 11 ile çarp; bunun 1/7'si 18 eder. Bundan 3¼'ü çıkar; geriye 17¼ kalır. Bunu genişlikle çarp ve iki kalınlığı da ekle; 24 1/16 ayak eder. Bunu 6 parmakla çarp; 9 ayak eder. Bunu 149'dan çıkar; geriye 140 ayak kalır.
Ἔστω τέταρτον μόριον κόγχης, οὗ ἡ διάμετρος ποδῶν ῑ U+2220΄ δ΄, ἡ δὲ κάθετος ποδῶν ϛ δ΄, τὸ δὲ πάχος ποδὸς ᾱ δ΄, τὸ δὲ κέντρον ποδῶν ε U+2220΄ δ΄. ποίει οὕτως· τὴν διάμετρον καὶ τὸ πάχος σύνθες· γίνονται πόδες ῑβ· ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται πόδες ρλβ· πάλιν ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται πόδες αυνβ· τούτων τὸ ιδ· γίνονται πόδες ργ ?? ζ΄ κα΄. ταῦτα ἐπὶ τὸ πάχος ᾱ δ΄· γίνονται πόδες ρκθ γ΄ δ΄ ζ΄ κα΄ κη΄ πδ΄, ὅ ἔστι τὸ στερεὸν τοῦ βησαλικοῦ. ἄρτι πρόσθες τὸ ὑπερβάλλον τῆς καθέτου· ποίει οὕτως· τὰ ῑβ τῆς διαμέτρου σὺν τῷ πάχει γίνονται ῑγ δ΄· ὧν τὸ ζ΄· γίνεται ᾱ ??΄ ζ΄ κα΄ κη΄· ὁμοῦ γίνονται πόδες ῑδ (??)΄ δ΄ ζ΄ κα΄ κη΄. ταῦτα ἐπὶ τὸν ᾱ δ΄· γίνονται πόδες ῑη ϛ΄ ιδ΄ κη΄· ταῦτα ἐπὶ τὸ περισσὸν τῆς καθέτου τῶν ῑδ· ταῦτα πρόσθες τοῖς ρκγ (??)΄ καὶ τῶν ἄλλων λεπτῶν. ὕφελε τὸ ἐλλεῖπον τοῦ κέντρου τοὺς ϛ δακτύλους ποιῶν οὕτως· τὴν διάμετρον ἑνδεκάκις· ὧν τὸ ζ΄· γίνονται ῑη· ἐξ ὧν τὰ γ δ΄· λοιπὸν ῑζ δ΄· ταῦτα ἐπὶ τὸ πλάτος· πρόσθες καὶ τὰ δύο πάχη· γίνονται πόδες κδ ιϛ΄· ταῦτα ἐπὶ τοὺς ϛ δακτύλους· γίνονται πόδες θ· ὕφελε ἐκ τῶν ρμθ· λοιπὸν πόδες ρμ.
38.1_239. Bölüm
Piramidin ölçülmesi.
Μέτρησις πυραμίδος.
39.1Kare üzerine oturan bir piramit olsun; tabanı 24 ayak, eğik kenarları 18'er ayak. Piramidin hacmini bulmak. Şöyle yaparım: Piramidin tabanının karesini alırım; 576 ayak eder. Eğik kenarın 18'ini de kendisiyle çarp; 324 ayak eder. Tabanın karesinin ½'sini, yani 288'i al [ve çıkar]; geriye 36 ayaklık fark kalır. Bunun karekökü 6 ayaktır; piramidin dikmesi bu olsun. Hacmi bulmak: Dikmenin ⅓'ü 2 ayak eder. Bunu taban alanıyla çarp; 1152 ayak eder. Piramidin hacmi bu kadardır.
Ἔστω πυραμὶς ἐπὶ τετραγώνου, ἧς ἡ βάσις ποδῶν κδ, τὰ δὲ κλίματα ποδῶν ῑη· εὑρεῖν τὸ στερεὸν τῆς πυραμίδος. ποιῶ οὕτως· λαμβάνω ἀπὸ τῆς πυραμίδος τῆς βάσεως τετράγωνον· γίνονται πόδες φοϛ· καὶ τὰ ῑη τοῦ κλίματος ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται πόδες τκδ· λαβὲ τὸ U+2220΄ τοῦ ἀπὸ τῆς βάσεως τοὺς σπη· λοιπὴ ἡ ὑπεροχὴ πόδες λϛ· ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται ποδῶν ϛ· ἔστω ἡ κάθετος τῆς πυραμίδος. εὑρεῖν τὸ στερεόν. τῆς καθέτου τὸ γ΄· γίνονται πόδες β· ταῦτα ἐπὶ τὸ ἐμβαδὸν τῆς βάσεως· γίνονται πόδες ,ᾱρνβ. τοσοῦτο τὸ στερεὸν τῆς πυραμίδος.
39.1_240. Bölüm
Piramidin başka bir ölçülmesi.
Ἄλλη μέτρησις πυραμίδος.
40.1Eşkenar üçgen üzerine oturan bir piramit. Şöyle ölçelim: Tabanın her kenarı 30'ar ayak olsun. Bunu kendisiyle çarp; 900 eder. Bunun ⅓'ünü al. [Eğik kenarları] da kendisiyle çarp; 400 eder. Bundan 300'ü çıkar; geriye 100 kalır. Bunun karekökü 10 eder. Dikme bu kadardır. Alan ise: […] tabandaki üçgenin ⅓'ü; bunu dikmeyle çarp. Hacim bu kadardır.
Πυραμὶς ἐπὶ ἰσοπλεύρου τριγώνου τεθηκυῖα. μετρήσωμεν οὕτως· ἐχέτω γὰρ ἑκάστη πλευρὰ τῆς βάσεως ἀνὰ πόδας λ· ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται Ϡ· τούτων τὸ γ΄· καὶ τὰ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται υ. τούτων ὕφελε τὰ τ· λοιπὸν ρ· ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται ῑ. τοσούτου ἡ κάθετος. τὸ δὲ ἐμβαδόν· […] τοῦ τριγώνου τῆς βάσεως τὸ γ΄· ταῦτα ἐπὶ τὴν κάθετον. τοσούτου τὸ στερεόν.
40.1_241. Bölüm
Kare tabanlı piramidin ölçülmesi.
Μέτρησις πυραμίδος τετραγώνου.
41.1Eşkenar bir kare üzerine oturan piramidi şöyle ölçelim: Eğik kenarları 16'şar ayak, tabanı 18 ayak olsun. Dikmesini bulmak. Tabanın bir kenarını [kendisiyle] çarp, bunu ikiyle çarp ve dörtte birini al. Eğik kenarlardan birini de kendisiyle çarp; ötekini bundan çıkar; geriye 94 kalır. Dikme bu kadardır. Hacim ise: 18'i kendisiyle çarp, bunu dikmeyle çarp ve üçte birini al. Hacim bu kadardır.
Πυραμίδα ἐπὶ τετραγώνου ἰσοπλεύρου μετρήσωμεν οὕτως· τὰ μὲν κλίματα ἀνὰ ποδῶν ῑϛ, ἡ δὲ βάσις πϲδῶν ῑη· εὑρεῖν αὐτῆς τὴν κάθετον. πολυπλασίασον μίαν πλευρὰν τῆς βάσεως· ταῦτα δίς· ὧν τὸ τέταρτον. καὶ τῶν κλιμάτων ἓν ἐφʼ ἑαυτό· ἀπὸ τούτων ὕφελε· λοιπὸν 𝔮δ γίνονται. τοσούτου ἡ κάθετος. τὸ δὲ στερεόν· τὰ ῑη ἐφʼ ἑαυτά· ταῦτα ἐπὶ τὴν κάθετον· τούτων τὸ τρίτον. τοσούτου τὸ στερεόν.
41.1_242. Bölüm
Kesilmiş, yani yarım kalmış kare tabanlı piramidin ölçülmesi.
Μέτρησις πυραμίδος τετραγώνου τεθραυσμένης, τουτέστιν ἡμιτελοῦς.
42.1Tepenin kenarları 4'er ayak, eğik kenarlar 15'er ayak, tabanın kenarları 28'er ayak olsun. Hacmini bulmak. Tepeyi tabandan çıkar; geriye 24 kalır. Bunun ½'sini kendisiyle çarp; eğik kenarı da [kendisiyle çarp]; ondan 144'ü çıkar; geriye 81 kalır. Dörtyüzlü parçanın dikmesi bu kadardır. Sonra yine tepeyi [tabandan] çıkar; kalanın ½'sini kendisiyle çarp; 144 eder. Bundan dörtyüzlü parçanın 81'ini çıkar; geriye 63 kalır. Bunun karekökü dikmedir. Hacim ise: Tepeyle tabanı topla; bunun ½'si 16 eder; bunu kendisiyle çarp. Tepeyi tabandan çıkar; kalanın ½'sini kendisiyle çarp; bunun ⅓'ü 48 eder. Bunu 256'ya ekle; 304 eder. Bunu dikmeyle çarp; 2128 ayak eder. Hacim bu kadardır.
Αἱ πλευραὶ τῆς κορυφῆς ἀνὰ ποδῶν δ, τὰ δὲ κλίματα ἀνὰ ποδῶν ῑε, αἱ δὲ τῆς βάσεως πλευραὶ ἀνὰ ποδῶν κη· εὑρεῖν τὸ στερεόν. ἄφελε κορυφὴν ἀπὸ βάσεως· λοιπὸν κδ· ὧν τὸ U+2220΄· ἐφʼ ἑαυτά· καὶ τὸ κλίμα· ὕφελε τὰ ρμδ· λοιπὸν πᾱ· τοσούτου ἡ κάθετος τοῦ τετραπεδικοῦ. καὶ πάλιν ἄφελε κορυφήν· ὧν τὸ U+2220΄· ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ρμδ· ἐξ ὧν πᾱ τοῦ τετραπεδικοῦ· λοιπὸν ξγ· τούτου πλευρὰ τετραγωνική· τοσούτου ἡ κάθετος. τὸ δὲ στερεόν· σύνθες κορυφὴν καὶ βάσιν· ὧν τὸ U+2220΄ ῑϛ· ἐφʼ ἑαυτά· λαβὲ κορυφὴν ἀπὸ βάσεως· ὧν τὸ U+2220΄· ἐφʼ ἑαυτά· τούτων τὸ γ΄· γίνονται μη· πρόσθες τοῖς σνϛ· γίνονται τδ· ταῦτα ἐπὶ τὴν κάθετον· γίνονται πόδες ,βρκη. τοσούτου τὸ στερεόν.
43.143. Bölüm
Çapı 14 ayak, yan kenarı 10 ayak olan ikizkenar bir koninin ölçülmesi. Şöyle yap: Çevreyi, yani 44'ü alıp 10 ile çarp; bunun ½'si 220 eder. Yüzey bu kadardır.
Μέτρησις κώνου ἰσοσκελοῦς, οὗ ἡ διάμετρος ποδῶν ῑδ, ἡ δὲ πλευρὰ ποδῶν ῑ. ποίει οὕτως· λαβὼν τὴν περίμετρον τοὺς μδ πολυπλασίασον ἐπὶ τὰ ῑ· ὧν τὸ U+2220΄· γίνονται σκ. τοσούτου ἡ ἐπιφάνεια.
44.144. Bölüm
Alt çapı 19 ayak, üst çapı 5 ayak, yüksekliği 7 ayak olan bir kesik koninin ölçülmesi. Yüzeyini bulmak. Önce eğik kenarları ararım, çünkü onlar olmadan yüzey bulunamaz. Büyük çaptan küçüğünü çıkarırım ve [farkın] ½'sini alırız; 7 eder. Bu, dikmesi 7 ayak olan bir dik üçgenin tabanıdır; dolayısıyla hipotenüs 9 ¼ ⅛ ayaktır; eğik kenar da budur. Her seferinde iki çapı toplarım; 24 eder. Bunu eğik kenarla çarparım; 225 eder. Bunu 11 ile çarp ve 1/7'sini al; 353 ½ 1/14 ayak eder. Yüzey bu kadar olacaktır.
Μέτρησις κώνου κολούρου, οὗ ἡ διάμετρος ἡ κάτω ποδῶν ῑθ, ἡ δὲ ἄνω ποδῶν ε, ὕψος ποδῶν ζ· εὑρεῖν τὴν ἐπιφάνειαν. ζητῶ πρῶτον τὰ κλίματα, ὧν ἄνευ ἐπιφάνειαν οὐ δυνατόν. ἀπὸ τῆς μείζονος διαμέτρου ἀφαιρῶ τὴν ἐλάσσονα· καὶ λαμβάνομεν τὸ U+2220΄· γίνονται ζ, ὅπερ ὀρθογωνίου τριγώνου, οὗ ἡ κάθετος ποδῶν ζ, βάσις ἐστίν· ὥστε ποδῶν θ δ΄ η΄ ἡ ὑποτείνουσα, ὃ δὴ κλίμα ἐστίν. καὶ συντίθημι ἑκάστοτε τὰς δύο διαμέτρους· γίνονται κδ· ταῦτα ἐπὶ τὸ κλίμα, ὡς γίνεσθαι σκε· ταῦτα ἑνδεκάκις· τούτων μέρος ζ΄· γίνονται πόδες τνγ U+2220΄ ιδ΄. τοσούτου ἔσται ἣ ἐπιφάνεια.
44.1_245. Bölüm
Kürenin başka bir ölçülmesi.
Ἄλλη μέτρησις σφαίρας.
45.1Çapı 24 ayak, dikmesi 5 ayak olan bir küre parçasının yüzeyi olsun. Şöyle yaparım: Tabanın ½'sini kendisiyle, dikmeyi de kendisiyle çarpıp toplarım; 169 ayak eder. Bunu 4 ile, sonra 11 ile çarp ve 1/14'ünü al; 531 1/7 ayak eder. Yüzey bu kadardır. Hacmi de şöyle buluruz: Tabanı kendisiyle çarp ve bundan ¼'ünü çıkarırım; geriye 432 ayak kalır. Bu 432'ye bir pay eklerim […]; [bu pay] 288 ayak eder; hepsi 720 eder. Hacim bu kadardır. Bundan daha kesin bir çözüm bulamadık.
Ἔστω ἐπιφάνεια τμήματος σφαίρας ἔχοντος τὴν διάμετρον ποδῶν κδ, τὴν δὲ κάθετον ποδῶν ε. ποιῶ οὕτως· τῆς βάσεως τὸ U+2220΄· ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· καὶ τὴν κάθετον ἐφʼ ἑαυτήν· μίξας γίνονται πόδες ρξθ· ταῦτα τετράκις ταῦτα ἑνδεκάκις· τούτων τὸ ιδ΄· γίνονται πόδες φλᾱ ζ΄. τοσούτου ἡ ἐπιφάνεια. τὸ δὲ στερεὸν εὑρήσομεν οὕτως· τὴν βάσιν ἐφʼ ἑαυτήν· ἀπὸ τούτων ὑφαιρῶ μέρος δ΄· λοιπὸν πόδες υλβ. τούτοις τοῖς υλβ προσβάλλω μέρος (??)· γίνονται πόδες σπη· ὁμοῦ ψκ. τοσούτου τὸ στερεόν. ταύτης τῆς ἐπιλύσεως ἀκριβεστέραν οὐχ εὕραμεν.
45.1_246. Bölüm
Kürenin başka, genel bir ölçülmesi.
Ἄλλη μέτρησις σφαίρας καθολική.
46.1Düzenli yüzeyler ölçülmüş oldu. Düzensiz yüzeyler ise şeklin elverdiği ölçüde üçgenlere ya da parçalara bölünür. Yüzey düz değil de bir heykelinki gibi düzensizse, çevresine keten bez ya da papirüs sarılır, sonra bu açılıp ölçülür.
Αἱ μὲν εὔτακτοι ἐπιφάνειαι ἐμετρήθησαν· αἱ δὲ ἄτακτοι καταδιαιροῦνται εἰς τρίγωνα ἢ εἰς τμήματα, ὡς ἂν ἐπιδέχηται τὸ σχῆμα. εἰ δὲ μὴ ἐπίπεδος, ἀλλὰ ἄτακτος, ὥσπερ ἀνδρίαντος, ὀθόνην ἢ χάρτην περιειλεῖν καὶ ἐκτείνοντα μετρεῖν.
47.147. Bölüm
Tabanı 24 ayak, dikmesi 36 ayak olan [bir küre parçası] için kürenin genel ölçülmesi. Tabanın ½'sini alırım; bunu kendisiyle, sonra üçle çarp; bunu da dikmeyle çarp; 15.552 ayak eder. Buna dikmenin 36'sının küpünü ekle; 46.656 ayak eder. Bunu 11 ile çarp; 684.288 eder. Bu 684.288'i 21'e böl; 32.585 1/7 eder. Kürenin büyük parçası bu kadardır.
Καθολικὴ μέτρησις σφαίρας, οὗ ἡ βάσις ποδῶν κδ, ἡ δὲ κάθετος ποδῶν λϛ. λαμβάνω τὸ U+2220΄ τῆς βάσεως· ἐφʼ ἑαυτά τρισσάκις· ταῦτα ἐπὶ τὴν κάθετον· γίνονται πόδες α εφνβ· καὶ ἀπὸ τῆς καθέτου τῶν λϛ κύβον πρόσαγε· γίνονται πόδες ϛ βση· ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται ξη μυριάδες δσπη· ταύτας τὰς ξη μυριάδας δσπη μέρισον παρὰ τὸν κᾱ· γίνονται γ μυριάδες βφπε ζ΄. τοσούτου μεῖζον τμῆμα σφαίρας.
47.1_248. Bölüm
Kürenin büyük parçasının ölçülmesi.
Μέτρησις μείζονος τμήματος σφαίρας.
48.1Dikmesi 24 ayak, tabanı 24 ayak olan bir küre büyük parçası için bütün küre tamamlanır. Tabanın ½'sini kendisiyle çarp; bunu dikmeye böl; 6 ayak eder. Demek ki tamamlamak için eklenen küçük parçanın dikmesi 6 olacak, bütünü de 30 ayak. Öyleyse çapı 30 ayak olan bir daireyi ölç; [çevresi] 94¼ ayak eder. Bunu çapla çarp; 2828 ayak eder. Bunun ¼'ü 707 eder. Bu 707'den küçük parçanın alanını çıkardım; [küçük parçanınki] 90 ayak eder. Böylece büyük parça 617 ayak, küçük parça da […] ayak olacaktır.
Μείζονος τμήματος σφαίρας, οὗ ἡ κάθετος ποδῶν κδ, ἡ δὲ βάσις ποδῶν κδ, προσαναπληροῦται ἡ ὅλη σφαῖρα. τὸ U+2220΄ τῆς βάσεως· ἐφʼ ἑαυτά· ταῦτα μέρισον παρὰ τὴν κάθετον· γίνονται πόδες ϛ· ἔσται ἄρα τοῦ προσαναγραφέντος ἐλάσσονος τμήματος ἡ κάθετος ϛ· ὡς τὴν ὅλην ποδῶν λ. μέτρει οὖν κύκλον, οὗ ἡ διάμετρος ποδῶν λ· γίνονται πόδες 𝔮δ δ΄· ταῦτα ἐπὶ τὴν διάμετρον· γίνονται πόδες βωκη· τούτων τὸ δ΄· γίνονται ψζ· ἀπὸ τούτων ὑφεῖλον τῶν ψζ τοῦ ἐλάσσονος τμήματος τὸ ἐμβαδόν· γίνονται πόδες 𝔮. ἔσται οὖν τοῦ μείζονος τμήματος πόδες χῑζ, τοῦ δὲ ἐλάσσονος πόδες (??).
49.149. Bölüm
Çapı 9½ ayak, dikmesi 7 ayak, uzunluğu 13 ayak olan dört kemerli bir tonozun ölçülmesi. Çapla uzunluğu topla; bunun ½'sini kendisiyle çarp, bunu da 11 ile çarp; 1391½ ayak eder. Bunun 1/14'ü 99¼ ayak eder. Bunu dikmeyle çarp; 694 ½ ¼ eder. Buna bunun 1/14'ünü ekle; [1/14'ü] 49 ½ ⅛ ayak eder; böylece [toplam] 744½ eder. Tonozun tuğla örgüsünü bulmak istersen çapla uzunluğu topla; bunun ½'si 11¼ ayak eder. Bunu üç ve 1/7 ile çarp; 35¼ ayak eder. Bunu dikmeyle çarp; 246¼ ayak eder.
Μέτρησις τετρασιρίου, οὗ ἡ διάμετρος ποδῶν θ U+2220΄, ἡ δὲ κάθετος ποδῶν ζ, τὸ δὲ μῆκος ποδῶν ῑγ. σύνθες τὴν διάμετρον καὶ τὸ μῆκος· ὧν τὸ U+2220΄· ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· καὶ ταῦτα πάλιν ἑνδεκάκι· γίνονται πόδες ᾱτ𝔮ᾱ U+2220΄· ὧν τὸ ιδ΄· γίνονται πόδες 𝔮θ δ΄. ταῦτα ἐπὶ τὴν κάθετον· γίνονται χ𝔮δ U+2220΄ δ΄· καὶ τούτων πρόσθες τὸ ιδ΄· γίνονται πόδες μθ U+2220΄ η΄· ὡς γίνεσθαι ὕψους ψμδ U+2220΄. ἐὰν δὲ θέλῃς εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ βησαλικόν, σύνθες τὴν διάμετρον καὶ τὸ μῆκος· ὧν τὸ U+2220΄· γίνονται πόδες ῑᾱ δ΄· ταῦτα τρισσάκις καὶ τὸ ζ΄· γίνονται πόδες λε δ΄· ταῦτα ἐπὶ τὴν κάθετον· γίνονται πόδες σμϛ δ΄.
49.1_250. Bölüm
Altıgen tonozun ölçülmesi.
Μέτρησις ἑξαγωνίου.
50.1Altıgen tonozun çapı 10 birim, uzunluğu 10 birim, dikmesi 5 birimse içindeki havanın hacmi ne kadardır? Şöyle yap: Bunu kendisiyle çarp, sonra 19 ile çarp ve 1/21'ini al. İç boşluğun yüzeyi için de köşegeni kendisiyle çarp, bunu 11 ile çarp ve 1/14'ünü al. Altıgen tonozun yüzeyi bu kadardır.
Τὸ δὲ ἑξαγώνιον ἐἀν ἔχῃ διάμετρον μονάδων ῑ, μῆκος μονάδων ῑ, κάθετον μονάδων ε, πόσου τὸ στερεὸν τοῦ ἀέρος; ποίει οὕτως· ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· ταῦτα ἐννεακαιδεκάκις· τούτων τὸ κα΄. τὴν δὲ ἐπιφάνειαν τῆς χωρήσεως· τὴν διαγώνιον ἐφʼ ἑαυτήν· ταῦτα ἑνδεκάκις· τούτων τὸ ιδ΄. τοσούτου ἡ ἐπιφάνεια τοῦ ἑξαγωνίου.
50.1_251. Bölüm
Altıgen tonozun ölçülmesi.
Μέτρησις ἑξαγωνίου.
51.1İçerideki havanın çıkarılmasına gelince: Tuğla kalınlığı hariç uzunluğu 6 ayak, genişliği 6 ayak, dikmesi 3 ayak ise şöyle yap: Uzunluğu genişlikle çarp; 36 ayak eder. Bunu dikmeyle çarp; 108 ayak eder. Bunu ikiyle çarp; 216 eder. Bunun ⅓'ü 72 ayak eder. Böylece kemer omuzlarını da bulursun.
Περὶ τῆς ὑφαιρέσεως τοῦ ἔσωθεν ἀέρος, ἐὰν ἔχῃ μῆκος ποδῶν ϛ, πλάτος ποδῶν ϛ, κάθετον ποδῶν γ ἐκτὸς τοῦ πάχους τοῦ βησάλου, ποίει οὕτως· πολυπλασίασον τὸ μῆκος ἐπὶ τὸ πλάτος· γίνονται πόδες λϛ· ταῦτα ἐπὶ τὴν κάθετον· γίνονται πόδες ρη· ταῦτα δισσάκις· γίνονται σιϛ· τούτων τὸ γ΄· γίνονται πόδες οβ· καὶ εὑρίσκεις τοὺς λαγῶνας.
51.1_252. Bölüm
Sekizgenin ölçülmesi.
Μέτρησις ὀκταγώνου.
52.1Kenarları ve açıları eşit bir sekizgen çizmek söz konusu olsun. Bir kare yap ve köşegenine bak. Köşegenin ½'sini bulunca bunu [her] köşeden [kenar boyunca] işaretle; böylece kenarları nereye dikeceğini bulursun.
Ἔστω ὀκτάγωνον ἰσόπλευρον καὶ ἰσογώνιον καταγράψαι. ποίει τετράγωνον σχῆμα καὶ βλέπε αὐτοῦ τὴν διαγώνιον· καὶ ὅταν εὕρῃς τὸ U+2220΄ τῆς διαγωνίου, λάμβανε ἀπὸ γωνίας εἰς γωνίαν, καὶ εὑρίσκεις στῆσαι τὰς πλευράς.
52.1_253. Bölüm
Sekizgenin başka bir ölçülmesi.
Ἄλλη μέτρησις ὀκταγωνίου.
53.1Kenarları ve açıları eşit, kenarı 24 olan bir sekizgen olsun. Bunu kendisiyle çarp; bunu 29 ile çarp ve 6'ya böl; alan bu kadardır. Çevre için ise dairenin çapını üç ve 1/14 ile çarp; böylece kenarı da tam olarak bulursun.
Ἔστω ὀκταγώνιον ἰσόπλευρον καὶ ἰσογώνιον ἔχον τὴν πλευρὰν κδ. ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· ταῦτα ἐπὶ τὸν κθ· ταῦτα μέριζε ἐπὶ τὸν ϛ· τοσοῦτον τὸ ἐμβαδόν. τὴν δὲ περίμετρον· τρισσάκις τὴν διάμετρον τοῦ κύκλου· καὶ τὸ ιδ΄· καὶ εὑρίσκεις τὴν πλευρὰν ἀκριβῶς.
53.1_254. Bölüm
Tarlaların ölçülmesi.
Μέτρησις χωρῶν.
54.1İkizkenar üçgen biçiminde bir tarla olsun. Şöyle ölçelim: Tabanın yarısını yan kenarın uzunluğuyla çarp; doğru sonucu bulursun.
Ἔστω χώρα τρίγωνος ἰσοσκελής. μετρήσωμεν οὕτως· τὸ ἥμισυ τῆς ὑποποδίας ἐπὶ τὸ μῆκος τῆς κατατεινούσης, καὶ εὑρήσεις τὴν ἀλήθειαν.
55.155. Bölüm
Kenarları eşit olmayan üçgen bir tarlayı şöyle ölçelim: Sol yan kenar 365 akaina, sağ yan kenar 310 akaina, taban da 200 akaina olsun. İki yan kenarı topla ve bunun ½'sini tabanın ½'siyle çarp; doğru sonucu bulursun.
Τρίγωνον χώραν καὶ παρασκελῆ μετρήσωμεν οὕτως· ἡ μὲν κατατείνουσα ἀριστερὰ ἔχουσα ἀκαίνας τξε, ἡ δὲ κατατείνουσα δεξιὰ ἀκαίνας τῑ, ἡ δὲ ὑπὸ πόδα ἀκαίνας σ· σύμβαλε τὰς δύο κατατεινούσας, καὶ τούτων τὸ U+2220΄ ἐπὶ τὸ U+2220΄ τῆς ὑπὸ πόδα· καὶ εὑρήσεις τὴν ἀλήθειαν.
56.156. Bölüm
Harman yeri gibi yuvarlak bir tarlayı şöyle ölçelim: Çevresi 540 akaina, çapı 180 akaina olsun. Şöyle yap: Çapın ⅓'ünü çevreyle çarp; doğru sonucu bulursun.
Στρογγύλην χώραν ἁλωνοειδῆ μετρήσωμεν οὕτως, ἧς ἐστιν ἡ περίμετρος ἀκαινῶν φμ, ἡ δὲ διάμετρος ἀκαινῶν ρπ. ποίει οὕτως· τὸ γ΄ τῆς διαμέτρου ἐπὶ τὴν περιφέρειαν· καὶ εὑρήσεις τὴν ἀλήθειαν.
57.157. Bölüm
Bir kare ile ondan uzanan iki üçgenden oluşan bir tarlayı ölçelim: Kareyi ayrı, üçgenleri ayrı, [yani] iki şekil hâlinde [ölçeriz].
Χώραν μετρήσωμεν, ἥτις ἔχει τετράγωνον καὶ ἀπὸ αὐτῆς τρίγωνα δύο· τὸ τετράγωνον χωρὶς καὶ τὰ τρίγωνα χωρὶς ἐν δυσὶν σχήμασιν.
58.158. Bölüm
Altıgen bir tarlayı şöyle ölçelim: Ortadaki kısmı kare olarak, ortadakileri ve geri kalanları da üçgen olarak ölçeriz. Sekizgen tarlalar da aynı şekilde ölçülür; üçgenler ayrı tutulur.
Χώραν ἑξάγωνον μετρήσωμεν οὕτως· τὴν μέσην τετράγωνον καὶ τὰς μέσας τριγώνους, καθὼς καὶ τὰς λοιπάς, ὁμοίως καὶ ὀκταγώνους χώρας· καὶ χωρὶς τὰ τρίγωνα.
59.159. Bölüm
Dört yerde farklı genişliği olan bir tarlayı şöyle ölçelim: Genişliği [bir uçta] 20 akaina, ortaya yakın yerde 15 akaina, bir yerde de 12 akaina, dar yerinde de 8 akainadır. Hepsini toplayıp dörde böl; 13 ½ ¼ bulursun. Bunu da uzunlukla çarp; doğru sonucu bulursun. Akaina 12 ayaktır.
Χώραν ἑτεροπλατοῦσαν ἐν τέσσαρσιν τόποις μετρήσωμεν οὕτως· ἔχει τὸ πλάτος ἀκαίνας κ, τὸ δὲ παρὰ μέσον ἀκαίνας ῑε, ἔτι ἀκαίνας ῑβ, τὸ δὲ στενὸν ἀκαίνας η· τὰ πάντα συμμίξας μέριζε τέταρτον· καὶ εὑρήσεις ῑγ U+2220΄ δ΄. τούτους πάλιν ἐπὶ τὸ μῆκος· καὶ εὑρήσεις τὴν ἀλήθειαν. ἡ ἄκαινα ἔχει πόδας ῑβ.
59.1_260. Bölüm
Ağırlıklar üzerine.
Περὶ σταθμῶν.
60.1Talant: 125 litradır. Sikkedeki küçük birimlere göre, en küçük paraya kadar bölünürse 6 lepton'a ayrılır; bunlara assarion denir, İbranicede "küçültülmüş" anlamına gelir. 60 assarion bir gümüş sikke ederdi. Dul kadının hazineye attığı o iki dinar da bunlardı; onlara iki lepton da denirdi, çünkü assarionlar pek küçük sikkelerdi.
Τάλαντον. τοῦτο ρκε λιτρῶν ὑπάρχει, κατὰ δὲ τὰς λεπτότητας ἐν τῷ νομίσματι εἰς λεπτὸν κοπείσας εἰς ϛ λεπτὰ διαιρεῖται, ἃ καλεῖται ἀσσάρια, ὃ ἑρμηνεύεται ἐκ τῆς Ἑβραίδος ἠλαττωμένον. ξ δὲ ἀσσάρια ὑπῆρχεν ὁ ἀργυροῦς. δηνάρια δὲ ἦσαν ἐκεῖνα β τὰ ὑπὸ τῆς χήρας εἰς τὸ γαζοφυλάκιον βεβλημένα, ἃ καὶ δύο λεπτὰ ἐκαλεῖτο· τὰ γὰρ ἀσσάρια λεπτεπίλεπτα ἦσαν.
60.2Kentenarion, Romalıların centum'undan gelir; bu da 100 demektir.
Κεντηνάριον ἀπὸ τοῦ παρὰ Ῥωμαίοις κεντούμ, ὅ ἐστιν ρ.
60.3Litra İbraniceden gelir: "li" "bana" demektir, "tra" da "önemlidir".
Λίτρα δὲ ἐξ Ἑβραίδος· λὶ γὰρ λέγεται ἐμοί, τρὰ δὲ τὸ διαφέρει.
60.4Unsiya 2 stater'dir; İbranicede ona khuza denir. Stater ise ½ unsiya, yani iki didrahmidir; bunlara baş vergisi de denir, Roma dilinde capitium; çünkü başa caput derler. Didrahmi de iki drahmidir.
Ἡ οὐγκία ἔχει στατῆρας β, Ἑβραιστὶ δὲ λέγεται χουζά. ἔστι δὲ ὁ στατὴρ U+2220΄ μὲν Γο, δύο δὲ δίδραγμα, ἃ καλεῖται ἐπικεφάλαια, κατὰ δὲ Ῥωμαικὴν διάλεκτον καπιτίων· καποὺδ γὰρ τὴν κεφαλὴν καλοῦσιν. ἔστι δὲ τὸ δίδραγμον δύο δραγμαί.
60.5Siklos, İbranicedeki sekel'den gelir; bu da "ağırlık" demektir. Lepton denen iki birimi içerir; bunlar 2 drahmidir.
Σίκλον ἀπὸ τῆς σεκὲλ Ἑβραίδος, ὅ ἐστι ῥοπή· ἔχει δὲ δύο τὰ λεπτὰ καλούμενα, ἅ εἰσι δραγμαὶ β.
60.6Kutsal siklosa göre iki didrahmi iki siklostur; bunlar da bir stater eder.
Δύο δὲ δίδραγμά εἰσι δύο σίκλοι κατὰ τὸ σίκλον τὸ ἅγιον, οἳ ποιοῦσι στατῆρα ἕνα.
60.7Stater, yani 2 didrahmilik ağırlık, bir ölçü birimi oluşturur.
Ὁ στατὴρ ἢ ὁλκὴ β διδράγμων ἀποτελεῖ μέτρον.
60.8Siklosa kodrantes da denir; kodrantes İbraniceden "bağ, deste" diye çevrilir.
Καλεῖται δὲ κοδράντης τὸ σίκλον, ἑρμηνεύεται δὲ ἐκ τῆς Ἑβραίδος κοδράντης ἤγουν ἀπόδεσμος.
60.9Siklosun kendisi unsiyanın ¼'ü, staterin ½'sidir ve 2 drahmi eder; çünkü drahmi unsiyanın ⅛'idir. Drahmiye holke de denir.
Αὐτὸ δὲ τὸ σίκλον δ΄ μὲν τῆς Γο ἐστίν, U+2220΄ δὲ τοῦ στατῆρος, β δὲ δραγμὰς ἔχει· η΄ γὰρ τῆς Γο ἐστὶν ἡ δραγμή. καλεῖται δὲ ἡ δραγμὴ καὶ ὁλκή.
60.10Abşalom'un kestirdiği saçın ağırlığı 125 siklostu; bu, 31 unsiya ve 1 siklos, ya da 2½ litra ve bir siklos eder.
Ἡ θρὶξ δὲ τοῦ κουρεύματος τοῦ Ἀβεσαλὼμ ἦν ὁλκῆς σίκλων ρκε, ὅ ἐστιν Γο λᾱ καὶ σίκλου ᾱ, ἢ β U+2220΄ λιτρῶν καὶ σίκλου ἑνός.
60.11Obolos: Bu, unsiyanın ⅛'i ağırlığında, demirden yapılmış bir şeydir. Aslında bir şiş, bir oktu. Mesih'in gelişinden önce insanların hayatı savaşlarla geçtiği için düşmanlara karşı bunlara ihtiyaç duyarlardı; alışverişlerini de bunlarla yaparlardı: Herkes 5 ya da 10 ok verip ekmek ya da başka bir şey satın alırdı. Ağırlıkça unsiyanın ⅛'idir. Bir de gümüşten basılmış başka bir obolos vardı; bu en küçük sikkeydi ve unsiyanın 1/80'iydi. Didrahmi ise 20 obolostur; bu da unsiyanın ¼'üdür.
Ὀβολός. τοῦτο ὄγδοόν ἐστι τῆς Γο ἀπὸ σιδήρου πεποιημένον. βέλος δὲ τοῦτο ἦν· πρὸ γὰρ τῆς Χριστοῦ παρουσίας διὰ τὸ ἐν πολέμοις συγκεῖσθαι τὴν ζωὴν αὐτῶν χρείαν εἶχον πρὸς τοὺς ὑπεναντίους καὶ διὰ τῶν τοιούτων τὰς διοικήσεις ἐποιοῦντο ἑκάστου διδόντος ε βέλη ἢ ῑ καὶ ἄρτον ἀγοράζοντος τι ἄλλο. ἔστι δὲ τοῦτο κατὰ μὲν τὴν ὁλκὴν η΄ τῆς Γο. ἦν δὲ καὶ ἕτερος ὀβολὸς ἐξ ἀργύρου τυπτόμενον νόμισμα, ὃ ἦν λεπτότατον, ὀγδοηκοστὸν δὲ τῆς Γο· τὸ δὲ δίδραγμον κ ὀβολοί, ὅ ἐστι δ΄ τῆς Γο.
60.12Khalkos [aslında] basılmış gümüştür; bu yüzden İskenderiyeliler gümüş sikkelere "bakır paralar" der.
Ὁ δὲ χαλκὸς ἀργύριόν ἐστι τετυπωμένον, ὅθεν παρὰ Ἀλεξανδρεῦσι τὰ ἀργύρια χαλκινὰ καλεῖται.
60.13Drahmi unsiyanın ⅛'idir.
Ἔστι δὲ η΄ τῆς Γο ἡ δραχμή.
60.14Mna, mane yerine söylenir; çünkü İbranicede gümüşe mane denir. İtalya minası 40 stater, yani 20 unsiya ya da 1⅔ litradır; Thebai minası ise 60 stater, yani 2½ litradır.
Μνᾶ ἀντὶ τοῦ μανή· τῇ γὰρ Ἑβραίδι μανὴ ὁ ἄργυρος καλεῖται. ἡ μὲν Ἰταλικὴ μ στατήρων ἐστί, τουτέστιν Γο κ, Α ᾱ καὶ διμοίρου, ἡ δὲ Θηβαικὴ στατήρων ξ, τουτέστι λιτρῶν β U+2220΄.
60.15Eskiden gümüş sikkelerin birçok türü vardı; bunlara Numa'dan ötürü nummus derlerdi; "nomisma" [sikke] kelimesi de buradan gelir.
Πολλοὶ δὲ τύποι ἀργυρίων τὸ πάλαι, οὓς νουμμοὶ ἐκάλουν ἀπὸ Νούμμα, ἐξ οὗ καὶ τὸ νόμισμα.
60.16Miliarision gümüş sikkedir; bir askerlik bahşişi demektir, çünkü militia askerlik demektir.
Μιλιαρίσιον δὲ τὸ ἀργυροῦν, ὅ ἐστι ᾱ στρατιωτικὸν δόμα· μιλιτία γὰρ ἡ στρατεία.
60.17Follis 125 gümüş sikkeyi doldurur; Romalılarda ona "kese" denir.
Ὁ φόλλις ρκε ἀργύρια πληροῖ· καλεῖται δὲ παρὰ Ῥωμαίοις θύλακος.
60.18Mares, Pontos'a ait, 2 hydria'lık bir ölçüdür. Onlarda hydria 10 ksestestir; böylece kypros 20 İskenderiye ksestesi eder.
Μαρὴς μέτρον ἐστὶ Ποντικὸν β ὑδριῶν, ἡ δὲ ὑδρία παῤ αὐτοῖς ῑ ξεστῶν ἐστιν, ὡς εἶναι τὸν κύπρον κ ξεστῶν Ἀλεξανδρινῶν.
60.19Kypros 2 modiusluk bir ölçüdür; Pontoslulara göre 5 khoiniks olduğu söylenir. Khoiniks 2 ksestestir; böylece kypros 20 [ksestes] eder; çünkü onların büyük modiusu 24 ksestestir.
Ὁ κύπρος μέτρον ἐστὶ μοδίων β, λέγεται δὲ εἶναι παρὰ τοῖς Ποντικοῖς χοινίκων ε· ἡ δὲ χοῖνίξ ἐστι ξεστῶν β, ὡς εἶναι τὸν κύπρον κ· ὁ γὰρ μέγας παῤ αὐτοῖς μόδιος ξεστῶν ἐστι κδ.
60.20Romalılarda litraya libra denir; onlar bu kelimeyi "eşitlik", yani "terazinin dengesi" diye açıklar. 12 unsiyadır. Unsiya adı ise Yunancadan, "onkos" [hacim, kütle] kelimesinden türemiştir.
Λίτρα παρὰ Ῥωμαίοις ἑρμηνεύεται λίβρα, ἥτις ἐτυμολογεῖται παῤ αὐτοῖς ἰσότης ἤτουν ἰσοκανονία· ἔχει δὲ ὀγκίας ῑβ. παρήχθη δὲ τὸ τῆς Γο ὄνομα ἐξ Ἑλληνίδος ἀπὸ τοῦ ὄγκου.
60.21Litra 288 gramma'dır; her gramma 6 keration'dur. Keration'lar keçiboynuzunun çekirdekleridir; bu çekirdek tam olgunsa iki dolgun arpa tanesi ağırlığındadır. Böylece litra 3456 arpa tanesi, 1728 keration, 288 gramma ve 12 unsiya eder; unsiya da 24 grammadır.
Ἡ δὲ λίτρα ἐστὶ σπη γραμμάτων, ἕκαστον δὲ γράμμα κερατίων ἐστὶν ϛ· ταῦτα δέ ἐστιν ὀστᾶ ἀπὸ κερατείας καρπῶν, ὁ δὲ ὀστῶν οὗτος, ἂν ᾖ τέλειος, ὁλκὴν ποιεῖ κριθῶν εὐκάρπων β, ὡς εἶναι τὴν μὲν λίτραν κριθῆς κόκκων γυνϛ, κερατίων αψκη, γραμμάτων σπη, οὐγκιῶν ῑβ· ἡ δὲ οὐγκία ἐστὶ γραμμάτων κδ.
60.22İbraniler ise unsiyayı başka türlü böler: Unsiya 2 stater, stater 2 siklos, siklos iki lepton, lepton da bir holke, yani unsiyanın ⅛'idir.
Ἄλλως δὲ πάλιν μερίζεται ἡ οὐγκία παρὰ Ἑβραίοις εἰς στατῆρας β, ὁ δὲ στατὴρ ἔχει σίκλους β, τὸ δὲ σίκλον ἔχει λεπτὰ δύο, τὸ δὲ λεπτὸν ὁλκὴ ᾱ ἐστί, η΄ τῆς Γο.
60.23Bazılarına göre obolosa "nomisma" denmesi, kralların dünyanın onunla yönetildiğini düşünmelerinden [nomisai] gelir. Gümüşten basıldığı için ona "argyrion" deriz. "Argyrus" denen büyük gümüş sikke 100 dinardır, her dinar da 60 assariondur.
Παρά τισι δὲ καὶ ὀβολὸς νόμισμα ἀπὸ τοῦ παρὰ τῶν βασιλέων ἐν τούτῳ νομίσαι τὸν κόσμον διοικεῖσθαι. ἀργύριον καλοῦμεν διὰ τὸ ἐξ ἀργύρου τετύφθαι. μέγα δέ ἐστιν, ὃς ἐκλήθη ἀργυροῦς, δηναρίων ρ, ἕκαστον δὲ δηνάριον ἀσσαρίων ἐστὶν ξ.
60.24İbraniler gümüşe mane der.
Ὁ δὲ ἄργυρος μανὴ παῤ Ἑβραίοις λέγεται.
60.25Ksestes Yunancadır; büyük ölçülerin küçük parçalara "kazınmasından" [ksesthai] gelir.
Ξέστης ἐξ Ἑλληνίδος ἀπὸ τοῦ ξέεσθαι τὰ μεγάλα μέτρα εἰς λεπτότητα.
60.25_261. Bölüm
Hacim ölçüleri üzerine.
Περὶ μέτρων.
61.1Koros: 30 modius; İbraniler buna khor der.
Κόρος μόδιοι λ· παῤ Ἑβραίοις δὲ χὸρ λέγεται.
61.2Letek: 15 modius.
Λεθὲκ μόδιοι ῑε.
61.3Gomor da aynı şekilde 15 modius.
Γόμορ ὁμοίως μόδιοι ῑε.
61.4Batos: 50 ksesteslik bir ölçü.
Βάτον μέτρον ξεστῶν ν.
61.5Mnas: 10 modius buğday ya da arpa. Romalıların medium'undan alınmıştır; bu da "orta" demektir.
Μνὰς δέκα μόδιοι σίτου ἢ κριθῆς· εἴληπται ἐκ τοῦ μεδιοὺμ Ῥωμαίου, ὅ ἐστι μέσον.
61.6Medimnos: Salamis medimnosu 5 modius, Sicilya medimnosu 4½ modiustur.
Μέδιμνος. Σαλαμινοὶ μοδίων ε, Σικελοὶ δὲ δ U+2220΄.
61.7Saton: tepeleme modius; İbranicede dişil, Yunancada nötr cinstendir. İbranilerde tepeleme bir modiustur; tepelemeden ötürü modiusun ¼'lük taşan kısmına "sao", yani "alış, kaldırış" denmiştir. İbranilerde modius 22 ksestestir.
Σάτον μόδιον κουμουλάτον, παῤ Ἑβραίοις θηλυκῶς, παῤ Ἕλλησιν δὲ οὐδετέρως. ἔστι δὲ μόδιος κουμουλάτος παῤ Ἑβραίοις, καὶ διὰ τοῦ κουμουλάτου τὸ δ΄ τοῦ μοδίου τὸ ὑπέρχυμα εἴρηται σαὼ ἤγουν λῆψις ἄρσις. μόδιον παῤ Ἑβραίοις ξεστῶν κβ.
61.8Kabos: kimi zaman modiusun ¼'ü, kimi zaman ⅕'i, kimi zaman ⅙'sıdır. İbranicede "kaba" "kesti" demektir; modius küçük parçalara kesildiği için bu adı almıştır. Yunanlar ise ona açık seçikliği yüzünden kabos demiştir.
Κάβος πῆ μὲν τὸ δ΄ τοῦ μοδίου, πῆ δὲ τὸ ε΄, πῆ δὲ τὸ ϛ΄. καβὰ δέ ἐστιν Ἑβραιστὶ τὸ ἔτεμεν, καὶ διὰ τὸ τέμνεσθαι εἰς μικρὰ τὸ μόδιον οὕτως ὠνομάσθη· παρὰ δὲ Ἕλλησιν ἐλέχθη κάβος διὰ τὴν τρανότητα.
61.9Khoiniks ile hyphei tek bir ölçüdür ama iki adla anılır: İbranicede eril, Yunancada dişil cinstendir. Kıbrıslıların modiusunun ⅛'idir; onlarda modius 17 ksestes ve bir kadehtir. Hyphei ise İbranicenin kendisinde "ofen" diye söylenir; bu da elin iki avucu kadar bir ölçüdür.
Χοῖνιξ καὶ ὑφεὶ ἓν μέν ἐστι μέτρον, διττὸν δὲ ὄνομα κέκληται, ἐν μὲν τῇ Ἑβραίδι ἀρσενικῶς, ἐν δὲ τῇ Ἑλληνίδι θηλυκῶς. ἔστι δὲ η΄ τοῦ παρὰ Κυπρίοις μοδίου, ὅς ἐστι μόδιος παῤ αὐτοῖς ξεστῶν ῑζ καὶ ποτηρίου. τὸ δὲ ὑφεὶ ἐξ αὐτῆς τῆς Ἑβραίδος λέγεται ὀφέν, ὅ ἐστι τῶν β δρακῶν τῆς χειρὸς τὸ μέτρον.
61.10Draks: tek elin avuç dolusu.
Δρὰξ τὸ χειρόπληθες τῆς μιᾶς χειρός.
61.11Artabe İbranilerde 72 ksestestir. Kutsal ölçüye göre metretes de aynı şekilde 72 ksestestir; hem sıvılar için olan metretes hem ürünler için olan artabe. Artabe adını Mısırlıların "ortob" kelimesinden almıştır; bu da "iyice toplanmış" demektir.
Ἀρτάβη παῤ Ἑβραίοις ξεστῶν οβ, ὁμοίως δὲ καὶ ὁ μετρητὴς οβ ἐστὶ ξεστῶν κατὰ τὸ μέτρον τὸ ἅγιον ὅ τε ὑγρὸς μετρητὴς καὶ ἡ ἀρτάβη τοῦ γενήματος. ἀρτάβη δὲ ἐκλήθη ἀπὸ τοῦ παῤ Αἰγυπτίοις ὀρτόβ, ὅ ἐστι καλῶς συνηγμένον.
61.12Üç ölçü, küçük gomordur; bu da 6 ksestestir; böylece artabenin 1/10'u olur.
Μέτρα γ τὸ μικρὸν γόμορ, ὅ ἐστι ξεστῶν ϛ, ὥστε εἶναι τὸ ι΄ τῆς ἀρτάβης.
61.13Üç ölçü ince un. Bu üç ölçünün her biri bir gomor alıyordu; gomor ise büyük ölçünün, yani artabenin onda biriydi; bu da 7⅕ ksestes eder. Böylece aynı gomor ölçüsünde yine üç ölçü bulunuyordu; bunlar 2 ⅓ 1/15 ksestes ediyordu. Ölçü bu şekildedir. Çünkü man da, yani gomor da ölçüyle veriliyordu; bu, rahiplik bakımından üç kez ondalık vermektir; adın simgesi bakımından ise, her onda bir […] ölçünün iota'sı olduğuna göre, [bu harf] ekmeğin adını gösterir; bu ölçüde tek bir yerde toplanan üç ölçü, kutsal Teslis'in özdeşliğini gösteriyordu.
Τρία μέτρα σεμιδάλεως. ταῦτα τὰ τρία μέτρα ἕκαστον γόμορ ἐχώρει, τὸ δὲ γόμορ δέκατον ἦν τοῦ μεγάλου μέτρου, τουτέστι τῆς ἀρτάβης, ὃ γίνεται ζ ξέσται καὶ ε΄· ὥστε τῷ αὐτῷ μέτρῳ τοῦ γόμορ τρία μέτρα πάλιν ὑπῆρχεν, ἃ ἐγίνοντο ἀπὸ ξεστῶν β καὶ γ΄ ιε΄. καὶ τὸ μὲν μέτρον τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον· καὶ γὰρ τὸ μάνα ἢ γόμορ ἐν μέτρῳ παρείχετο, ὅ ἐστι κατὰ μὲν τὴν ἱερωσύνην γ δεκάτωσις, κατὰ δὲ τὸ σύμβολον τοῦ ὀνόματος, ἐπεὶ πᾶν δέκατον […] γίνεται μέτρου ἰῶτα δηλοῖ, ὅ ἐστι ἄρτου ὀνομα ῑῡ, ἐν ᾧ μέτρῳ τὰ τρία μέτρα συναγόμενα ἐν ἑνὶ παρεῖχεν αὐτῆς τῆς ἁγίας τριάδος τὴν ὁμοουσιότητα.