Heron
Cisimlerin Ölçülmesi
Στερεομετρικά
1.1.1I. Kitap
Cisimlerin Ölçülmesine Giriş
1. Bölüm
Çapı 10 ayak olan bir küre verildiğinde hacmini bulmak. Arkhimedes Küre ve Silindir Üzerine'de gösterir ki tabanı küredeki en büyük daireye, yüksekliği de kürenin çapına eşit olan silindir kürenin bir buçuk katıdır. Öyleyse bu orana göre 10'u kendisiyle çarpmalı, çıkanı 11 ile çarpıp 1/14'ünü almalı, bunu da silindirin yüksekliğiyle, yani 10 ile çarptıktan sonra sonucun ½ 1/6'sını [üçte ikisini] alıp kürenin hacmi olarak yazmalı. Bu da 523 17/21 ayak eder.
Σφαίρας δοθείσης τῆς διαμέτρου ποδῶν ῑ εὑρεῖν τὸ στερεόν. Ἀρχιμήδης ἐν τοῖς Περὶ σφαίρας καὶ κυλίνδρου δείκνυσιν, ὅτι ὁ κύλινδρος ὁ βάσιν μὲν ἔχων ἴσην τῷ μεγίστῳ τῶν ἐν τῇ σφαίρᾳ κύκλων, ὕψος δὲ ἴσον τῇ διαμέτρῳ τῆς σφαίρας, ἡμιόλιός ἐστι τῆς σφαίρας· ὥστε κατὰ τοῦτον τὸν λόγον δεῖ τὰ ῑ ἐφ᾿ ἑαυτὰ λαβεῖν, καὶ τῶν γινομένων ἐπὶ τὰ ια [ὧν] τὸ ιδ´, καὶ ταῦτα ἐπὶ τὸ ὕψος τοῦ κυλίνδρου πολυπλασιασθέντα, τουτέστιν ἐπὶ τὰ ῑ, καὶ τῶν γινομένων λαβεῖν τὸ U+2220ʹ ϛʹ καὶ ἀποφέρεσθαι ἐπὶ τὸ τῆς σφαίρας στερεόν· εἰσὶ δὲ πόδες φκγ καὶ ιζ εἰκοστομόνα.
1.1.2Aynı orana dayanarak, kürenin çapı üzerine kurulan 11 küpün 21 küreye eşit olduğu da gösterilir. Öyleyse 10'un küpünü almak gerekecek; bu 1000 eder. Bunun 11 katının 1/21'ini almalı; kürenin hacmi bu kadardır.
κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον δείκνυται, ὡς ια κύβοι ἀπὸ τῆς διαμέτρου τῆς σφαίρας ἴσοι γίνονται κα σφαίραις· ὥστε δεήσει τὰ ῑ κυβίσαντα· ἔστι δὲ ,ᾱ· τούτων λαβεῖν τὸ ἐνδεκάκις κα΄· καὶ τοσοῦτον γίνεται τὸ στερεὸν τῆς σφαίρας.
1.2.12. Bölüm
Çevresi 22 ayak olan bir küre; hacmini bulmak. Şöyle yap: Daireler için verilen örnekteki kurala göre çevreden çapı bul; çap 7 ayak olacaktır. Bunu kendisiyle çarp; 49 eder. Bunu yine 7 ile çarp; 343 eder. Bunu da on bir katına çıkar; 3773 eder. Bunu 21'e böl; 179 ⅔ eder. Kürenin hacmi bu kadar ayak olacaktır.
Σφαῖρα, ἧς ἡ περίμετρος ποδῶν κβ· εὑρεῖν αὐτῆς τὸ στερεόν. ποίει οὕτως· λαβὲ ἀπὸ τῆς περιμέτρου τὴν διάμετρον ἀπὸ τοῦ ὑποκειμένου ὑποδείγματος τῶν κύκλων καὶ ἔσται ἡ διάμετρος ποδῶν ζ. ταῦτα ἐφ᾿ ἑαυτά· γίνονται μθ. ταῦτα πάλιν ἐπὶ τὰ ζ· γίνονται τμγ· καὶ ταῦτα δεκάκις καὶ ἅπαξ· γίνονται ,γψογ. ταῦτα ἀνάλυσον παρὰ τὰ κα· γίνονται ροθ ω´. τοσούτων ἔσται ποδῶν τὸ στερεὸν τῆς σφαίρας.
1.2.2Yüzeyini de şöyle buluruz: Her zaman çapı iki katına çıkar; 14 eder. Bunu on bir katına çıkar; 154 eder. Kürenin yüzeyi bu kadar ayak olacaktır.
τὴν δὲ ἐπιφάνειαν εὑρήσομεν οὕτως· ἀεὶ θὶς τὴν διάμετρον· γίνονται ιδ. ταῦτα δεκάκις καὶ ἅπαξ· γίνονται ρνδ. τοσούτων ἔσται ποδῶν ἡ ἐπιφάνεια τῆς σφαίρας.
1.3.13. Bölüm
Başka bir yol. Çapı, yani ekseni 7 ayak olan bir küre; hacmini bulmak. Şöyle yap: Çapın 7'sinin küpünü al; yani önce kendisiyle çarp, 49 eder; bunu yine yedi katına çıkar, 343 eder. Bunu her zaman olduğu gibi on bir katına çıkar; 3773 eder. Bunun 1/21'i 179 ⅔ eder. Kürenin hacmi bu kadar ayak olacaktır.
Çapı 7, çevresi 22 ayak olan bir küreyi ölçelim; hacmini bulmak. Şöyle yaparım: Çapı kendisiyle çarparım; 49 eder. Bunu yine 7'lik çapla çarparım; 343 ayak eder. Bunu on bir katına çıkarırım; 3773 ayak eder. Bunu 21'e bölerim; 179 ⅔ eder. Kürenin hacmi bu kadardır.
Aynı kürenin yüzeyini de şöyle buluruz: Her zaman 7'lik çapı 22'lik çevreyle çarp; 154 ayak eder. Kürenin yüzeyi bu kadar, yani 154 ayak olacaktır.
Ἄλλως. Σφαῖρα, ἧς ἡ διάμετρος, τουτέστιν ὁ ἄξων, ποδῶν ζ εὑρεῖν αὐτῆς τὸ στερεόν. ποίει οὕτως· τὰ ζ τῆς διαμέτρου κύβισον, τουτέστιν αὐτὰ ἐφ᾿ ἑαυτά· γίνονται μθ· καὶ ταῦτα πάλιν ἑπτάκις· γίνονται τμγ. ταῦτα ἀεὶ δεκάκις καὶ ἅπαξ· γίνονται ,γψογ· ὧν τὸ κα´· γίνονται ροθ ωʹ. τοσούτων ἔσται ποδῶν τὸ στερεὸν τῆς σφαίρας. Σφαῖραν μετρήσομεν, ἧς ἡ διάμετρος ποδῶν ζ, ἡ δὲ περίμετρος ποδῶν κβ· εὑρεῖν αὐτῆς τὸ στερεόν. ποιῶ οὕτως· τὴν διάμετρον ἐφ᾿ ἑαυτήν· γίνονται μθ. ταῦτα ποιῶ πάλιν ἐπὶ τὴν διάμετρον τῶν ζ· γίνονται πόδες τμγ· ταῦτα πολυπλασιάζω ἑνδεκάκις· γίνονται πόδες ,γψογ· ταῦτα μερίζω παρὰ τὸν κᾶ· γίνονται ροθ β. τοσούτου ἐστὶ τὸ στερεὸν τῆς σφαίρας. τὴν δὲ ἐπιφάνειαν τῆς αὐτῆς σφαίρας εὑρήσομεν οὕτως· πάντοτε τὴν διάμετρον τῶν ζ ἐπὶ τὴν περίμετρον τῶν κβ· γίνονται πόδες ρνδ. τοσούτου ἔσται ἡ ἐπιφάνεια τῆς σφαίρας, ποδῶν ρνδ.
1.4.14. Bölüm
Bir kürenin çapı 10 ayaktır; yüzeyini bulmak. Şöyle yaparım: Çapı kendisiyle çarparım; 100 eder. Bunu genel kurala göre on bir katına çıkar; 1100 eder. Bunun 1/14'ünü al; 78 ½ 1/14 eder. Bunu genel kurala göre [parmak olarak, yani] dört katına çıkar [dört kat dedi, çünkü bir avuç dört parmaktır]; 314 ¼ 1/28 eder. Kürenin yüzeyi bu kadardır.
Σφαίρας ἡ διάμετρος ποδῶν ῑ· εὑρεῖν αὐτῆς τὴν ἐπιφάνειαν. ποιῶ οὕτως· τὴν διάμετρον ἐφ᾿ ἑαυτήν· γίνονται ρ. ταῦτα καθολικῶς ποίησον ἐνδεκάκις· γίνονται ,αρ. τούτων λαβὲ τὸ ιδ´· γίνονται οη U+2220´ ιδ´. ταῦτα καθολικῶς ποίησον [δακτύλους ἤγουν] τετράκις [τετράκις εἶπεν διὰ τὸ τὸν παλαιστὴν ἔχειν δ δακτύλους]· γίνονται τιδ δ´ κη´. τοσούτου γίνεται ἡ ἐπιφάνεια τῆς σφαίρας.
1.4.2Çıkan sayıyı şu sebeple dört katına çıkardım: Arkhimedes, kürenin yüzeyinin en büyük dairelerinden birinin dört katı olduğunu gösterir.
[Düzlemdeki dairenin alanını dört katına çıkarmanın kürenin yüzeyini verdiğini öğretir. En büyük daire, merkezi kürenin merkeziyle aynı olan dairedir.]
ἐποίησα δὲ τὰ γενόμενα τετράκις παρὰ ταύτην τὴν αἰτίαν· δείκνυσι γὰρ Ἀρχιμήδης, ὅτι ἡ ἐπιφάνεια τῆς σφαίρας τετραπλάσιον ἑνὸς μεγίστου κύκλου. [Κύκλου ἐπιπέδου διδάσκει τὸ ἐμβαδὸν τετραπλούμενον ποιεῖν σφαίρας ἐπιφάνειαν. μέγιστος δὲ κύκλος ἐστὶν ὁ αὐτὸ τὸ κέντρον ἔχων τῆς σφαίρας.]
1.5.15. Bölüm
Yüzeyi başka bir yoldan ölçmek. Şöyle yap: Çapı kendisiyle çarp; 100 eder. Bunu 44 ile çarp; 4400 eder. Bunun 1/14'ünü al; 314 ¼ 1/28 eder. Kürenin [çevresi, yahut] yüzeyi bu kadar ayaktır.
Ἄλλως μετρῆσαι τὴν ἐπιφάνειαν. ποίησον οὕτως· τὴν διάμετρον ἐφ᾿ ἑαυτήν· γίνονται ρ. ταῦτα ποίησον ἐπὶ τὰ μδ· γίνονται ,δυ. τούτων λαβὲ τὸ ιδ´· γίνονται τιδ δ´ κη´. τοσούτων ποδῶν [ἡ περιφέρεια εἴτουν] ἡ ἐπιφάνεια τῆς σφαίρας.
1.6.16. Bölüm
Başka bir yol. Çapı iki katına çıkar; 20 eder. Bunu kendisiyle çarp; 400 eder. Bunu on bir katına çıkar; 4400 eder. Bunun 1/14'ü 314 ¼ 1/28 eder. Kürenin yüzeyi bu kadardır.
Ἄλλως. ποίησον τὴν διάμετρον δίς· γίνονται κ. ταῦτα ἐφ᾿ ἑαυτά· γίνονται υ. ταῦτα ἐνδεκάκις· γίνονται ,δυ. τούτων τὸ ιδ´· γίνονται τιδ δ´ κη´. τοσούτων γίνεται ἡ ἐπιφάνεια τῆς σφαίρας.
1.7.17. Bölüm
Kürenin hacmini yine şöyle buluruz: Çap 10 ayak olsun. 10'un küpünü al: kendisiyle çarpınca 100 eder, bu da yine 10 ile çarpılınca 1000 eder. Bunu on bir katına çıkar ve sonucun 1/21'ini al; hacim 523 17/21 olur. Çıkanı on bir katına çıkarıp 1/21'ini almamızın sebebi şudur: Arkhimedes 11 küpün 21 küreye eşit olduğunu gösterir.
Πάλιν σφαίρας τὸ στερεὸν εὑρήσομεν οὕτως· ἡ διάμετρος ποδῶν ῑ. κύβισον τὰ ῑ· ἐφʼ ἑαυτὰ γίνονται ρ· ταῦτα πάλιν ἐπὶ ῑ· γίνονται ,ᾱ. ταῦτα ποίησον ἐνδεκάκις καὶ τούτων λαβὲ τὸ κα´· καὶ γίνεται τὸ στερεὸν φκγ καὶ ιζ κα´. ἐποιήσαμεν δὲ τὰ γενόμενα ἐνδεκάκις καὶ [ὧν] τὸ κα´ ἐλάβομεν διὰ ταύτην τὴν αἰτίαν· δείκνυσιν Ἀρχιμήδης, ὅτι ια κύβοι ἴσοι γίνονται κα σφαίραις.
1.8.18. Bölüm
Başka bir yol. Bir kürenin çapı 4 ayaktır. Şöyle yap: Daireyi ölç; çaptan çıkan alan 12 ½ 1/14 ayak olur. Küreyi içine alan silindirin tabanı da aynı büyüklüktedir. Öyleyse 12 ½ 1/14'ü küreyi içine alan silindirin yüksekliğiyle, yani 4 ile çarparım; 50 ¼ 1/28 eder. Silindir bu kadardır [çünkü kürenin bir buçuk katıdır]. Sonra 50 ¼ 1/28'in [⅔'ünü, yani] üçte iki parçasını aldık; kürenin hacmi bu kadardır, yani 33 ½ 1/42.
Ἄλλως. σφαίρας ἡ διάμετρος ποδῶν δ. ποίει οὕτως· μέτρει κύκλον· γίνεται ἄρα ἀπὸ τῆς διαμέτρου τὸ ἐμβαδὸν ποδῶν ιβ U+2220΄ ιδ´· γίνεται καὶ ἡ βάσις τοῦ περελαμβάνοντος κυλίνδρου τὴν σφαῖραν τὸ αὐτό. πολυπλασιάζω οὖν τὰ ιβ U+2220΄ ιδʹ ἐπὶ τὸ ὕψος τοῦ κυλίνδρου τοῦ περιλαμβάνοντος τὴν σφαῖραν, τουτέστιν ἐπὶ τὰ δ γίνονται δ´ κη´· τοσούτου γίνεται ὁ αὐτὸς κύλινδρος [ἡμιόλιος γάρ ἐστι τῆς σφαίρας]. καὶ ἐλάβομεν [τὸ ω´ μέρος] τὰ β μέρη τῶν ν δ´ κη´· καὶ τοσούτου γίνεται τὸ στερεὸν τῆς σφαίρας· ἔστι δὲ λγ U+2220´ μβ´.
1.9.19. Bölüm
Kürenin ekseni nedir? Merkezden geçirilen ve iki ucundan küre tarafından sınırlanan, kendisi kımıldamayan ve kürenin çevresinde hareket edip döndüğü doğrudur.
Ἄξων σφαίρας τί ἐστιν; εὐθεῖα διὰ κέντρου ἠγμένη καὶ περατουμένη ἐφʼ ἑκάτερα τὰ μέρη ὑπὸ τῆς σφαίρας, ἀμετακίνητος, περὶ ἣν ἡ σφαῖρα κινεῖται καὶ στρέφεται.
1.10.110. Bölüm
Bir küre kesilirse kesit bir daire olur. Küredeki dairelerin bir kısmı küreyi ortasından keser, bir kısmı kesmez. Ortasından kesenlere en büyük daireler denir ve hepsi birbirine eşittir; ortasından kesmeyenlerin ise hepsi birbirine eşit değildir, ancak bazıları bazılarına eşittir. Ayrıca küredeki dairelerden eksene dik olanlar birbirine paraleldir. Paralel daireler, aralarındaki uzaklık her zaman aynı kalan, ne artan ne azalan dairelerdir.
Ἐὰν σφαῖρα τμηθῇ, ἡ τομὴ κύκλος γίνεται. τῶν δὲ ἐν τῇ σφαίρᾳ κύκλων οἱ μὲν διὰ μέσου τὴν σφαῖραν τέμνουσιν, οἱ δὲ οὔ· οἱ μὲν οὖν διὰ μέσου τέμνοντες καλοῦνται μέγιστοι καὶ πάντες ἀλλήλοις ἴσοι εἰσίν, οἱ δὲ οὐ διὰ μέσου οὐ πάντες πᾶσιν ἴσοι, ἀλλά τινές τισι. καὶ ἔτι τῶν ἐν τῇ σφαίρᾳ κύκλων οἳ μέν εἰσιν ὀρθοὶ πρὸς τὸν ἄξονα, οὗτοι ἑαυτοῖς παράλληλοί εἰσιν· παράλληλοι δέ εἰσιν οἱ τὸ αὐτὸ ἀεὶ διάστημα μεταξὺ ἔχοντες ἑαυτῶν καὶ μήτε μεῖζον μιήτε ἔλαττον.
1.11.111. Bölüm
Ufuk, küreyi yine ortasından görünmeyen ve görünen iki parçaya ayıran dairedir; adını da bu ayırmaktan almıştır. Ufuklar arasında birçok fark vardır: biri kürenin kutuplarından geçer, bir başkası eksene diktir. Ufukların ne kadar farklı türü varsa kürenin de o kadar farklı konumu olur.
Ὁρίζων κύκλος ἐστίν, ὃς καὶ αὐτὸς διὰ μέσου τέμνει τὴν σφαῖραν εἴς τε τὸ ἀφανὲς καὶ τὸ φαινόμενον, ἀφʼ οὗ καὶ ὁρίζων ἐκλήθη. διαφοραὶ δὲ τῶν ὁριζόντων πλείους· ὁ μὲν γὰρ ἔστι διὰ τῶν πόλων τῆς σφαίρας, ὁ δὲ ὀρθὸς πρὸς τὸν ἄξονα· καὶ ὅσαι εἰσὶ διαφοραὶ τῶν ὁριζόντων, τοσαῦται διαφοροὶ καὶ θέσεις τῆς σφαίρας τυγχάνουσιν.
1.12.112. Bölüm
Sivri bir koni; tabanının çapı 7 ayak, tepeden inen dikmesi 30 ayak; hacmini bulmak. Şöyle yap: Daireler konusunda olduğu gibi, çapın 7'sinden alan 38 ½ ayak çıkacaktır. Yüksekliğin, yani dikmenin 30'unun ⅓'ünü al; 10 eder. Bunu 38 ½ ile çarp; 385 eder. Koninin hacmi bu kadar ayak olacaktır.
Tabanının çapı 7 ayak, tepeden inen dikmesi 30 ayak olan bir koniyi ölçelim; alanını [yani hacmini] bulmak. Şöyle yaparım: Daireler konusunda olduğu gibi, çapın 7 ayağından alan 38 ½ ayak olsun. Yüksekliğin, yani dikmenin 30 ayağının ⅓'ünü alırım; 10 eder. Bunu 38 ½ ile çarparım; 385 ayak eder. Koninin hacmi bu kadar ayak olacaktır.
Ὀξὺς κῶνος, οὗ ἡ μὲν διάμετρος τῆς βάσεως ποδῶν ζ, ἡ δὲ ἀπὸ τῆς κορυφῆς κάθετος ποδῶν λ· εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ στερεόν. ποίει οὕτως· ὥσπερ ἐπὶ τῶν κύκλων ἀπὸ τῶν ζ τῆς διαμέτρου ἔσται τὸ ἐμβαδὸν ποδῶν λη U+2220΄· καὶ λαβὲ ἀπὸ τῶν λ τοῦ ὕψους, τουτέστι τῆς καθέτου, τὸ γ´· γίνονται ῑ. ταῦτα ἐπὶ τὰ λη U+2220´· γίνονται τπε. τοσούτων ἔσται ποδῶν τὸ στερεὸν τοῦ κώνου. Κῶνον μετρήσομεν, οὗ ἡ διάμετρος τῆς βάσεως ποδῶν ζ, ἡ δὲ ἀπὸ τῆς κορυφῆς κάθετος ποδῶν λ· εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. ποιῶ οὕτως· ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῶν κύκλων ἀπὸ τῶν ζ ποδῶν τῆς διαμέτρου [καὶ] ἔστω τὸ ἐμβαδὸν ποδῶν λη U+2220΄· καὶ λαμβάνω ἀπὸ τῶν λ ποδῶν τοῦ ὕψους ἢ τῆς καθέτου τὸ γʹ· γίνονται ῑ. ταῦτα ποιῶ ἐπὶ τὰ λη U+2220΄·γίνονται πόδες τπε. τοσούτων ποδῶν ἔσται τὸ στερεὸν τοῦ κώνου.
1.13.113. Bölüm
Aynı dar açılı koni başka bir yoldan. Şöyle ölçelim: Tabanındaki dairenin çapı 6 ayak, ekseni, yani yüksekliği ya da uzunluğu 12 ayak olsun; hacmini bulmak. Şöyle yaparım: Dairenin çapını aldım ve alanını hesapladım: 6'yı kendisiyle çarpıp sonucu on bir katına çıkardım ve 1/14'ünü aldım; 28 ¼ 1/28 eder. Bunu 12 ile çarptım; 339 3/7 eder. Silindirin hacmi bu kadardır.
Ἄλλως ὁ αὐτὸς κῶνος ὀξυγώνιος. μετρήσωμεν οὕτως· ἔστω ἡ διάμετρος τοῦ περὶ τὴν βάσιν κύκλου ποδῶν ϛ, ὁ δὲ ἄξων ποδῶν ιβ, ὅ ἔστιν ὕψος ἢ μῆκος· εὑρεῖν τὸ στερεόν. ποιῶ οὕτως· ἔλαβον τοῦ κύκλου τὴν διάμετρον. τὸ ἐμβαδὸν ποιήσας· ἐφʼ ἑαυτὰ τὰ ϛ καὶ τὰ γινόμενα ἐνδεκάκις καὶ τὸ ιδʹ, καὶ γίνονται κη δʹ κηʹ· ταῦτα ἐπολυπλασίασα ἐπὶ τὰ ιβ· γίνονται τλθ γ ζ΄. τοσοῦτον γίνεται τὸ στερεὸν τοῦ κυλίνδρου.
1.13.2Ama burada benden istenen silindirin değil, koninin ölçüsünü bulmak olduğundan 339 3/7'nin ⅓'ünü aldım; 113 1/7 eder. Koninin hacmi bu kadardır; çünkü Eukleides'in Elementler'inde her koninin, kendisiyle aynı tabanlı ve eşit yükseklikteki silindirin üçte biri olduğu ispat edilmiştir.
ἐπεὶ οὖν οὐχ ὑπόκειταί μοι κυλίνδρου μέτρησιν εὑρεῖν ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἀλλὰ κώνου, ἔλαβον τὸ γ´ τῶν τλθ γ ζ΄· γίνονται ριγ ζ΄. τοσούτου γίνεται τὸ στερεὸν τοῦ κώνου· δέδεικται γὰρ ἐν τῇ στοιχειώσει Εὐκλείδου, ὅτι πᾶς κῶνος τρίτον μέρος ἐστὶ κυλίνδρου τοῦ τὴν αὐτὴν βάσιν ἔχοντος καὶ ὕψος ἴσον.
1.14.114. Bölüm
Bir koni, yan kenarlarından ve tabanındaki dairenin çapından şöyle ölçülebilir: Yan kenarların her biri 20 ayak, tabanın çapı 24 ayak; dikmeyi ve hacmi bulmak. Şöyle yaparım: Çapın ½'sini aldım; 12 eder. Bunu kendisiyle çarp; 144 eder. Yan kenarın 20'sini de kendisiyle çarp; 400 eder. Bundan 144'ü çıkar; geriye 256 kalır. Bunun karekökünü al; 16 eder. Dikme bu kadardır.
Ἔστι κῶνον μετρῆσαι ἀπό τε κλιμάτων καὶ τῆς περὶ τὸν κύκλον διαμέτρου οὕτως· τὰ κλίματα ἀνὰ ποδῶν κ, τῆς δὲ βάσεως ἡ διάμετρος ποδῶν κδ· εὑρεῖν τὴν κάθετον καὶ τὸ στερεόν. ποιῶ οὕτως· ἔλαβον τῆς διαμέτρου τὸ U+2220΄· γίνονται ιβ. ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ρμδ. καὶ τὰ ἀπὸ τοῦ κλίματος κ εφʼ ἑαυτά· γίνονται υ. ἀπὸ τούτων ἆρον τὰ ρμδ· λοιπὰ σνς. τούτων λαβὲ πλευρὰν τετραγωνικήν· γίνονται ιϛ· τοσούτου γίνεται ἡ κάθετος.
1.14.2Hacmi de bulmak için 24'ten daireyi ölçtüm; alan 452 ½ 1/14 olur. Bunun ⅓'ünü al ve dikmeyle çarp; koninin hacmi çıkar.
ἵνα δὲ καὶ τὸ στερεὸν εὕρω, ἐμέτρησα ἀπὸ τῶν κδ τὸν κύκλον· γίνεται τὸ ἐμβαδὸν υνβ U+2220΄ ιδ΄. τούτων λαβὲ τὸ γʹ· γίνεται τοῦ κώνου τὸ στερεὸν μετὰ τοῦ πολυπλασιασμοῦ τῆς καθέτου.
1.15.115. Bölüm
Kesik, yani tamamlanmamış bir koni; büyük çapı 10 ayak, küçük çapı 4 ayak, uzunluğu 30 ayak; hacmini bulmak. Şöyle yap: İki çapı, 10 ile 4'ü topla; 14 eder. Bunun ½'si 7 eder; çap budur. Böylece alan, yukarıda yazılan dairelere göre 38 ½ ayak olur. Bunu uzunluğun 30'uyla çarp; 1155 eder. Koninin hacmi bu kadar ayak olacaktır.
Büyük çapı 10 ayak, küçük çapı 4 ayak, uzunluğu 30 ayak olan bir kesik koni olsun; hacmini bulmak. Şöyle yap: İki çapı, 10 ile 4'ü topla; 14 eder. Bunun ½'si 7 eder; çap budur. Alan da 38 ½ ayak olur. Bunu uzunluğun 30'uyla çarparım; 1155 ayak eder. Koninin hacmi bu kadar, yani 1155 ayaktır.
Κῶνος κόλουρος ὁ καὶ ἀτέλεστος, οὗ ἡ μὲν μείζων διάμετρος ποδῶν ῑ, ἡ δὲ ἥττων ποδῶν δ, τὸ δὲ μῆκος ποδῶν λ. εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ στερεόν. ποίει οὔτως· σύνθες τὰς δύο διαμέτρους τὰ ῑ καὶ δ· γίνονται ιδ· ὧν τὸ U+2220΄· γίνονται ζ, ὅ ἐστιν ἡ διάμετρος, ὡς εἶναι τὸ ἐμβαδὸν ἀκολούθως τοῖς προγεγρμμένοις κύκλοις ποδῶν λη U+2220΄. ταῦτα ἐπὶ τὰ λ τοῦ μήκους· γίνονται ,αρνε. τοσούτων ἔσται ποδῶν τὸ τερεὸν τοῦ κώνου. Ἔστω κῶνος κόλουρος, οὗ ἡ διάμετρος ἡ μείζων ποδῶν ῑ, ἡ δὲ ἥττων ποδῶν δ, καὶ τὸ μῆκος ποδῶν λ· εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ στερεόν. ποίει οὕτως· σύνθες τὰς β διαμέτρους τὰ ῑ καὶ τὰ δ· γίνονται ιδ· ὧν U+2220΄ γίνεται ζ, ὅ ἐστι διάμετρος. τοσούτου τὸ ἐμιβαδὸν γίνεται, ποδῶν ληU+2220΄. ταῦτα ποιῶ ἐπὶ τοὺς λ τοῦ μήκους· γίνονται πόδες ,αρνε. τοσούτων ποδῶν ἐστι τὸ στερεὸν τοῦ κώνου, ποδῶν ,αρνε.
1.16.116. Bölüm
Başka bir yol. Kesik bir koniyi çaplarından ve dikmesinden ölçüp hacmini bulmak. Büyük dairenin çapı 6 ayak, küçüğünün 2 ayak, dikme de 4 ayak olsun. Şöyle yaparım: 6'yı kendisiyle çarparım, 36 eder; 2'yi de kendisiyle çarparım, 4 eder; toplam 40. Sonra 6'yı 2 ile çarptım, 12 eder; bunu da 40'a ekledim, 52 eder. Bunu dört katına çıkar, yani dikmeyle çarp; 208 eder. On bir katına çıkar; 2288 eder. Bunun 1/42'si 54 ve 20/42, yani 54 ⅓ 1/7 eder. Demek ki hacim bu kadardır.
16 Ἄλλως. κῶνον δὲ κόλουρον μετρῆσαι καὶ εὑρεῖν τὸ στερεὸν ἀπό τε τῶν διαμέτρων καὶ καθέτου. ἔστω ἡ διάμετρος τοῦ μείζονος κύκλου ποδῶν ϛ, τοῦ δὲ ἐλάττονος ποδῶν β, ἡ δὲ κάθετος ποδῶν δ. ποιῶ οὕτως· τὰ ϛ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται λϛ· καὶ τὰ β ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται δ· ὁμοῦ μ. καὶ τὰ ϛ ἐπολυπλασίασα ἐπὶ τὰ β· γίνονται ιβ· καὶ ταῦτα προσέθηκα τοῖς μ· γίνονται νβ. ταῦτα τετράκις, τουτέστιν ἐπὶ τὴν κάθετον· γίνονται ση. ποίησον ἐνδεκάκις· γίνονται ,βσπη. τούτων τό μβ΄· γίνονται νδ καὶ κ μβʹ μβʹ, τουτέστι νδ γʹ ζʹ. τοσούτου ἐστὶν ἄρα τὸ στερεόν.
1.17.117. Bölüm
Şimdi de kesik bir koniyi çapından ve yan kenarlarından ölçelim: Tepesinin çapı 4 ayak, yan kenarlarının her biri 15, tabanının çapı 28 ayak; hacmini bulmak. Şöyle yaparım: Tepeyi tabandan çıkardım; geriye 24 kalır. Bunun ½'si 12 eder. Bunu kendisiyle çarp; 144 eder. Yan kenarı da kendisiyle çarp; 225 eder. Bundan 144'ü çıkar; geriye 81 kalır; bunun karekökü 9'dur. Dikme bu kadardır.
Ἔτι μετρήσωμεν κῶνον κόλουρον ἀπό τε διαμέτρου καὶ ἀπὸ τῶν κλιμάτων, οὗ ἐστι τῆς κορυφῆς ἡ διάμετρος ποδῶν δ, τὰ δὲ κλίματα ἀνὰ ιε, ἡ δὲ τῆς βάσεως διάμετρος ποδῶν κη· εὑρεῖν τὸ στερεόν. ποιῶ οὕτως· ὑφεῖλον κορυφὴν ἀπὸ τῆς βάσεως· λοιπὰ κδ. τούτων τὸ U+2220ʹ· γίνονται ιβ. ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ρμδ. καὶ τὰ ἀπὸ τοῦ κλίματος ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται σκε. ἀπὸ τούτων ἄφελε τὰ ρμδ· λοιπὰ πα· ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται θ. τοσούτου γίνεται ἡ κάθετος.
1.17.2Hacmi de şöyle buluruz: Tepeyle tabanı topladım; 32 eder. Bunun ½'si 16 eder. Şimdi çapı 16 ayak olan bir daireyi ölçerim: Çapı kendisiyle çarpar, sonucu on bir katına çıkarır ve 1/14'ünü alırım. Alanı bulduktan sonra yine tepeyi tabandan çıkardım; geriye 24 kalır. Bunun ½'si 12 eder. Bundan yine en küçük daireyi ölçtüm; alanını bulunca sonucun ⅓'ünü alırım [36 eder]. Bunu büyük dairenin alanına ekleyip sonucu dikmeyle çarptım; koninin hacmi bu kadardır.
τὸ δὲ στερεὸν εὑρήσομεν οὕτως· συνέθηκα κορυφὴν καὶ βάσιν· γίνονται λβ. τούτων τὸ U+2220΄· γίνονται ιϛ. μετρῶ νῦν κύκλον, οὗ ἡ [μὲν] διάμετρος ποδῶν ιϛ· ποιῶ τὴν διάμετρον ἐφʼ ἑαυτὴν καὶ τὰ γενόμενα ἐνδεκάκις· ὧν τὸ ιδ΄· καὶ μετὰ τὸ λαβεῖν με τὸ ἐμβαδὸν [καὶ] πάλιν ἀφεῖλον κορυφὴν ἀπὸ τῆς βάσεως· λοιπὰ κδ. τούτων τὸ U+2220΄· γίνονται ιβ. ἀπὸ τούτων πάλιν ἐμέτρησα τὸν ἐλάχιστον κύκλον, καὶ ὅταν εὕρω τὸ ἐμβαδόν, τῶν γινομένων λαμβάνω τὸ γʹ [γίνονται λϛ]· ταῦτα προσθεὶς τῷ τοῦ μείζονος κύκλου ἐμβαδῷ τὰ γενόμενα ἐπολυπλασίασα ἐπὶ τὴν κάθετον· καὶ τοσοῦτον γίνεται τὸ στερεὸν τοῦ κώνου.
1.18.1a18. Bölüm
Tabanı daire olan bir obelisk; dairenin çapı 42 ayak, eğik kenarlarının her biri 75 ayak; dikmesini bulmak. Şöyle yap: Tabanın yarısını al; 21 eder. Bunu kendisiyle çarp; 441 eder. Koninin bir kenarını da kendisiyle çarp; 5625 eder. Bundan 441'i çıkar; geriye 5184 kalır. Bunun karekökü 72'dir. Dikme bu kadar ayak olacaktır.
Ὀβελίσκος ἔχων εἰς τὴν βάσιν κύκλον, οὗ ἡ μὲν διάμετρος ποδῶν μβ, αἱ δὲ πλευραὶ αὐτοῦ ἐγκεκλιμέναι οὖσαι ἀνὰ ποδῶν οε· εὑρεῖν αὐτοῦ τὴν κάθετον. ποίει οὕτως· λαβὲ τῆς βάσεως τὸ ἥμισυ· γίνονται κα. ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται υμα· καὶ μίαν πλευρὰν τοῦ κώνου γενομένην ἐφʼ ἑαυτήν· γίνονται ,εχκε· ἐξ ὧν ὕφειλε τὰ μα πρὸς τοῖς υ· λοιπὰ ,ερπδ· ὧν υμα, ἅτινα ἄφελε ἀεὶ πλευρὰ τετράγωνος· γίνονται οβ. τοσούτων ἔσται ποδῶν ἡ κάθετος.
1.18.2aAynı obeliskin hacmini bulmak istersen şöyle yap: Yukarıdaki daire örneğine göre tabanın alanını bul ve sonucu dikmenin ⅓'üyle çarp. Obeliskin hacmi bu kadar ayak olacaktır.
ἐὰν δὲ θέλῃς τοῦ αὐτοῦ ὀβελίσκου τὸ στερεὸν εὑρεῖν, ποίει οὕτως· λαβὲ τῆς βάσεως τὸ ἐμβαδὸν κατὰ τὸ προκείμενον ὑπόδειγμα τῶν κύκλων καὶ τὰ γενόμενα πολυπλασίασον ἐπὶ τὸ γ΄ τῆς καθέτου. τοσούτων ἔκται ποδῶν τὸ στερεὸν τοῦ ὀβελίσκου.
1.18.1bObelisk denen bir koni olsun ve tabanı çapı 42 ayak olan bir daire olsun. Koninin eğik kenarları da 75'er ayak olsun. Dikmesini şöyle buluruz: Kenarın 75 ayağını kendisiyle çarparım; 5625 eder. Tabanın ½'sini de alırım; 21 eder. Bunu kendisiyle çarp; 441 eder. Bunu 5625'ten çıkar; geriye 5184 kalır. Bunun karekökü 72 ayaktır. Koninin dikmesi bu kadar, yani 72 ayak olacaktır.
Ἔστω κῶνος ὁ λεγόμενος ὀβελίσκος καὶ ἐχέτω τὴν βάσιν κύκλον, οὗ ἡ διάμετρος ποδῶν μβ. τοῦ δὲ κώνου αἰ πλευραὶ αἱ ἐγκεκλιμέναι ἔστωσαν ἀπὸ ποδῶν οε· τούτου τὴν κάθετον εὑρήσομεν οὕτως· λαμβάνω τοὺς οε πόδας τῆς πλευρᾶς ἐφʼ ἑαυτούς· γίνονται ,εχκε καὶ τῆς βω σεως τὸ U+2220΄· γίνονται κα. ταῦτα ποίει ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται υμα, ἅτινα ἄφελε ἀπὸ τῶν ,εχκε· λοιπὸν μένει ,ερπδ· ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ τραγωνικὴ γίνεται ποδῶν οβ. τοσούτου ἔσται ἡ κάθετος τοῦ κώνου, ποδῶν οβ.
1.18.2b[Tabanın] alanını da bul; 1386 ayak eder. Bunu dikmenin ⅓'üyle, yani 24 ile çarp; 33.264 ayak eder. Koninin hacmi bu kadar ayak olacaktır.
εὑρεῖν καὶ τὸ ἐμβαδὸν ποδῶν ,ατπϛ. ταῦτα ἐπὶ τὸ γʹ τῆς καθέτου, ἐπὶ τὰ κδ· γίνονται πόδες γ γσξδ. τοσούτων ποδῶν ἔσται τὸ στερεὸν τοῦ κώνου.
1.18.3bYüzeyini de bulmak. Tabanın ½'si 21 eder. Bunu dikmeyle, yani 72 ile çarp; 1512 eder. Bunu 22 ile çarp; 33.264 eder. Bunun 1/7'si 4752 eder. Koninin yüzeyi bu kadardır.
Uzunluğu 50 ayak, çapı 7 ayak, çevresi 22 ayak olan bir silindiri ölçelim. Daireler konusunda olduğu gibi çevreden [alanı] bulduk; alan 38 ½ ayak olsun. Bunu 50'lik uzunlukla çarparım; 1925 ayak eder. Silindirin hacmi bu kadar ayak olacaktır.
εὑρεῖν αὐτοῦ καὶ τὴν ἐπιφάνειαν. τῆς βάσεως τὸ U+2220΄· γίνονται κα. ταῦτα ἐπὶ τὴν κάθετον, ἐπὶ τὰ οβ γίνονται ,αφιβ. ταῦτα ἐπὶ τὰ κβ· γίνονται γ ,γσξδ. τούτων τὸ ζʹ· γίνονται ,δψνβ. τοσούτων ἡ ἐπιφάνεια τοῦ κώνου. Κύλινδρον μετρήσομεν, οὗ τὸ μῆκος ποδῶν ν, ἡ δὲ διάμετρος ποδῶν ζ, καὶ ἡ περιφέρεια ποδῶν κβ. εὕρομεν ἀπὸ τῆς περιφερείας ὡς καὶ ἐπὶ τῶν κύκλων, καὶ ἔστω τὸ ἐμβαδὸν ποδῶν λη U+2220΄. ταῦτα ποιῶ ἐπὶ τὸ μῆκος τῶν ν· γίνονται πόδες ,αϡκε. τοσούτων ποδῶν ἔσται τὸ στερεὸν τοῦ κυλίνδρου.
1.19.119. Bölüm
Uzunluğu 50 ayak, çevresi 22 ayak olan bir silindir; hacmini bulmak. Şöyle yap: Daireler konusunda olduğu gibi çevreden alanı bul; 38 ½ eder. Bunu 50 ile çarp; 1925 eder. Silindirin hacmi bu kadar ayak olacaktır.
Κύλινδρος, οὗ τὸ μὲν μῆκος ποδῶν ν, ἡ δὲ περιφέρεια ποδῶν κβ· εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ στερεόν. ποίει οὕτως· λαβὲ ἀπὸ τῆς περιφερείας ὡς καὶ ἐπὶ τῶν κύκλων τὸ ἐμβαδόν· γί νονται λη U+2220΄. ταῦτα ἐπὶ τὰ ν· γίνονται ,αϡκε. τοσούτων ἔσται ποδῶν τὸ στερεὸν τοῦ κυλίνδρου.
1.20.120. Bölüm
Dairesinin çapı 6 ayak, ekseni, yani uzunluğu 12 ayak olan bir silindiri şöyle ölç; hacmini bulmak. Şöyle yaparım: Çapı 6 ayak olan daireyi yukarıda anlatıldığı gibi ölçtüm; alanı 28 ¼ 1/28 ayak olur. Bunu eksenle çarptım; 339 3/7 ayak eder. Silindirin hacmi bu kadardır.
Κύλινδρον μέτρει οὕτως, οὗ ἡ διάμετρος τοῦ κύκλου ποδῶν ϛ, ὁ δὲ ἄξων, τουτέστι τὸ μῆκος, ποδῶν ιβ· εὑρεῖν τὸ στερεόν. ποιῶ οὕτως· ἐμέτρησα κύκλον, οὗ ἡ διάμετρος ποδῶν ϛ, καθὼς πρόκειται· γίνεται τὸ ἐμβαδὸν αὐτοῦ ποδῶν κη δʹ κη΄. ταῦτα ἐπολυπλασίασα ἐπὶ τὸν ἄξονα· γίνονται πόδες τλθ καὶ γ ζ΄ ζ΄. τοσούτων γίνεται τὸ στερεὸν τοῦ κυλίνδρου.
1.20.2Yüzeyini de şöyle bulursun: Çapı 3 1/7 ile çarp, çünkü çevre çapın 3 1/7 katıdır; sonucu eksenle, yani yüksekliğin 12'siyle çarp. Silindirin yüzeyi bu kadardır.
τὴν δὲ ἐπιφάνειαν αὐτοῦ εὑρήσεις οὕτως· ποίησον τὴν διάμετρον τρὶς καὶ ζ΄, ἐπειδὴ τῆς διαμέτρου ἡ περίμετρος τριπλάσιός ἐστιν καὶ ἐφέβδομος, καὶ προσάγαγε τὰ γενόμενα ἐπὶ τὸν ἄξονα, τουτέστιν ἐπὶ τὰ ιβ τοῦ ὕψους· καὶ τοσούτου ἐστὶν ἡ ἐπιφάνεια τοῦ κυλίνδρου.
1.21.121. Bölüm
Uzunluğu 21 ayak olan bir sütun. Bunun 1/7'sini ve 1/8'ini alırım, çünkü sütunun alt oturağının çapı [uzunluğun] 1/7'si, üst oturağınınki 1/8'idir. İki çapı toplayıp ½'sini tut; 2 ½ ¼ 1/16 eder. Bundan dairenin alanını bul; 7 ve bir kesir ayak eder [metin bozuk]. Bunu uzunlukla çarp; 147 ½ ayak eder. Sütunun hacmi bu kadar ayak olacaktır.
Κίων, οὗ τὸ μῆκος ποδῶν κα· λαμβάνω τούτου τὸ ζʹ καὶ τὸ ηʹ, ἐπειδὴ ἡ ἔδρα τοῦ κίονος κατὰ διάμετρόν ἐστιν τὸ ζʹ καὶ ἡ ἔφεδρος τὸ η΄. μίξας τὰς δύο διαμέτρους κράτει τὸ U+2220΄· γίνονται β U+2220ʹ δ΄ ιϛ΄. ἀπὸ τούτων ποίει κύκλου τὸ ἐμβαδόν· γίνονται πόδες ζ ιεʹ (??)γ΄. ταῦτα ἐπὶ τὸ μῆκος· γίνονται πόδες ρμζ U+2220΄. τοσούτων ἔσται ποδῶν τὸ στερεὸν τοῦ κίονος.
1.21.2Yüzeyini ölçmek istersen, alt ve üst oturağın çevrelerini al, topla ve ½'sini al; bunu uzunlukla çarp. Sütunun yüzeyi bu kadar olacaktır.
εἰ δὲ θέλεις τὴν ἐπιφάνειαν μετρῆσαι, λαβὲ ἔδρας καὶ ἐφέδρας τοὺς κύκλους καὶ μίξας ἆρον τὸ U+2220΄· ἐπὶ ταῦτα τὸ μῆκος· καὶ τοσούτου ἡ ἐπιφάνεια ἔσται τοῦ κίονος.
1.21.3Sütun hesabı, aynı Patrikios'un düzeltmesidir; çünkü eskiler iki çapı toplamazlardı.
τοῦ κίονος ἔκθεσις τοῦ αὐτοῦ Πατρικίου διόρθωσις· οἱ γὰρ ἀρχαῖοι τὰς δύο διαμέτρους οὐκ ἔμιξαν.
1.22.122. Bölüm
Bir küpü ölçmek; yani üç boyutla, uzunluk, genişlik ve buna göre yükseklik ya da derinlikle çevrilmiş cisim şeklini. Nasıl mı? Yapılarda yükseklik, kazılarda derinlik denir. Uzunluğu 8, genişliği 8, yüksekliği 8 arşın olan bir küp olsun; küpün hacminin kaç arşın olduğunu bulmak. Uzunluğun 8'ini genişliğin 8'iyle çarparım; 64 eder. Bunu yüksekliğin 8'iyle çarparım; 512 eder. Küp 512 arşın olacaktır.
Κύβον μετρῆσαι, τουτέστι σχῆμα στερεὸν περιεχόμενον ὑπὸ τριῶν διαστάσεων, μήκους, πλάτους, ὕψους ἀκολούθως ἢ βάθους· καὶ πῶς; ἐπὶ μὲν τῶν σχημάτων ὕψος, ἐπὶ δὲ τῶν ὀρυγμάτων βάθος. ἔστω οὖν κύβος μῆκος πηχῶν η, πλάτος πηχῶν η καὶ ὕψος πηχῶν η· εὑρεῖν, πόσωον τὸ στερεὸν πηχῶν γίνεται ὁ κύβος. ποιῶ τοὺς η τοῦ μήκους ἐπὶ τοὺς ὀκτὼ τοῦ πλάτους· γίνονται ξδ· τούτους ἐπὶ τοὺς η τοῦ ὕψους· γίνονται φιβ. ἔσται ὁ κύβος πηχῶν φιβ.
1.23.123. Bölüm
Kenarları eşit, kare tabanlı bir küp; tabanı 10, uzunluğu 10, yüksekliği 10 ayak; hacmini bulmak. Şöyle yap: Tabanın 10'unu altmış katına çıkar; 600 eder. Bunu uzunluğun 10'uyla çarp; 6000 eder. Bunu da yüksekliğin 10'uyla çarp; 60.000 eder. Bunun 1/60'ı 1000 eder. Küpün hacmi bu kadar ayak olacaktır.
Κύβος τετράγωνος ἰσόπλευρος, οὗ ἡ μὲν βάσις ποδῶν ῑ, τὸ μῆκος ποδῶν ῑ, τὸ ὕψος ποδῶν ῑ· εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ στερεόν. ποίει οὕτως· τὰ ῑ τῆς βάσεως ἑξηκοντάκις· γίνονται χ· καὶ ταῦτα ἐπὶ τὰ ῑ τοῦ μήκους· γίνονται ,ϛ· καὶ ταῦτα ἐπὶ τὰ ῑ τοῦ ὕψους· γίνονται ϛ· ὧν [τούτων] τὸ ξ΄· γίνονται ,α. τοσούτων ἔσται ποδῶν τὸ στερεὸν τοῦ κύβου.
1.24.124. Bölüm
Dikdörtgen tabanlı bir küp [dikdörtgenler prizması]; paralel kenarı 20 ayak, bunları birleştiren kenarı 10 ayak, yüksekliği 30 ayak; hacmini bulmak. Şöyle yap: Paralel kenarın 20'sini 10 ile çarp; 200 eder; alan budur. Bunu yüksekliğin 30'uyla çarp; 6000 eder. Küpün hacmi bu kadar olacaktır.
Κύβος παραλληλόγραμμος, οὗ ἡ παράλληλος ποδῶν κ, ἡ δὲ ἐπιζευγνύουσα ποδῶν ῑ, τὸ δὲ ὕψος ποδῶν λ· εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ στερεόν. ποίει οὕτως· τὰ κ τῆς παραλλήλου ἐπὶ τὰ ῑ· γίνονται σ, ὅπερ ἐστὶν ἐμβαδόν. ταῦτα ἐπὶ τὰ λ τοῦ ὕρψους· γίνονται ,ϛ· τοσούτου ἔσται τὸ στερεὸν τοῦ κύβου.
1.25.125. Bölüm
Küçük bir kama; uzunluğu 25 ayak, büyük genişliği 7, küçük genişliği 5 ayak, büyük kalınlığı 6, küçük kalınlığı 4 ayak; hacmini bulmak. Şöyle yap: İki genişliği, yani 7 ile 5'i topla; 12 eder; bunun ½'si 6 eder. Aynı şekilde iki kalınlığı, yani 6 ile 4'ü topla; 10 eder; bunun da ½'si 5 eder. Bunu 6 ile çarp; 30 eder. Bunu da yine 25 ile çarp; 750 eder. Kamanın hacmi bu kadar olacaktır.
Uzunluğu 25 ayak, büyük genişliği 7, küçük genişliği 5 ayak, büyük kalınlığı 6, küçük kalınlığı 4 ayak olan bir kamayı ölçmek; alanını [yani hacmini] bulmak. Şöyle yaparım: İki genişliği, 7 ile 5'i topla; 12 eder; bunun ½'si 6 eder. Aynı şekilde iki kalınlığı, 6 ile 4'ü topla; 10 eder; bunun ½'si 5 eder. Bunu 6 ile çarp; 30 ayak eder. Bunu da uzunluğun 25'iyle çarp; 750 ayak eder. Kamanın hacmi bu kadar, yani 750 ayaktır.
Σφηνίσκος, οὗ τὸ μὲν μῆκος ποδῶν κε, τὸ δὲ πλάτος τὸ μεῖζον ποδῶν ζ, τὸ δὲ ἧττον ποδῶν ε, τὸ δὲ πάχος τὸ μεῖζον ποδῶν ϛ, τὸ δὲ ἧττον ποδῶν δ· εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ στερεόν. ποίει οὕτως· σύνθες τὰ β πλάτη, τουτέστι τὰ ζ καὶ τὰ ε· γίνονται ιβ· ὧν τὸ U+2220΄· γίνονται ϛ. ὁμοίως καὶ τὰ δύο πάχη, τουτέστι τὰ ϛ καὶ τὰ δ· γίνονται ῑ· ὧν καὶ αὐτῶν τὸ U+2220΄· γίνονται ε. ταῦτα ἐπὶ τὰ ϛ· γίνονται λ· καὶ ταῦτα πάλιν ἐπὶ τὰ κλ· γίνονται ψν. τοσούτων ἔσται τὸ στερεὸν τοῦ σφηωίσκου. Σφῆνα μετρῆσαι, οὗ τὸ μῆκος ποδῶν κε, τὸ δὲ πλάτος τὸ μεῖζον ποδῶν ζ, τὸ δὲ μικρότερον ποδῶν ε, πάχος τὸ μεῖζον ποδῶν ϛ, τὸ δὲ ἧττον ποδῶν δ ερεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. ποιῶ οὕτως· σύνθες τὰ β πλάτη τὰ ζ καὶ τὰ ε· γίνονται ιβ· ὧν τὸ U+2220΄· γίνονται ϛ. ὁμοίως καὶ τὰ β πάχη τὰ ϛ καὶ τὰ δγίνονται ῑ· ὧν U+2220΄ γίνονται ε. ταῦτα ἐπὶ τὰ ϛ· γίνονται πόδες λ· καὶ ταῦτα ἐπὶ τὰ κε τοῦ μήκους· γίνονται πόδες ψν. τοσούτων ποδῶν ἐστι τὸ στερεὸν τοῦ σφηνός, ποδῶν ψν.
1.26.126. Bölüm
Başka bir yol. Bazılarınca tırnak denen küçük bir kama olsun; baş tarafı 6 parmak, öbür tarafı 10 parmak, kalınlığı 8 parmak; hacmini bulmak. Şöyle yaparım: İki genişliği toplarım; 16 eder. Bunu kalınlıkla çarp; 128 eder. Bunu da 8'lik uzunlukla çarp; 1024 eder. Bunun ¼'ü 256 eder; bu kadar kaba parmaktır. Bunları kare hesabındaki gibi bölerim.
Ἄλλως. ἔστω σφηνίσκος, ὃς καλεῖται ὑπό τινων ὄνυξ, ἔχων τὸ μὲν ἀπὸ κεφαλῆς δακτύλων ἕξ, τὸ δὲ ἄλλο δακτύλων ῑ, τὸ πάχος δακτύλων η· εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ στερεόν. ποιῶ οὕτως· συντιθῶ τὰ β πλάτη· γίνονται ιϛ· ἐπὶ τὸ πάχος· γίνονται ραη. ἐπὶ τὸ μῆκος ταῦτα τῶν η· γίνονται ,ακδ. τούτων τὸ δ΄· γίνονται σνς· τοσούτων χυδαίων δακτύλων. ταῦτα μερίζω ὡς τὸ τετράγωνον.
1.27.127. Bölüm
Başka bir yol. Uzunluğu 10, genişliği 6, kalınlığı 5 parmak olan bir tırnak olsun; hacmini bulmak. Şöyle yaparım: Genişlikle kalınlığı çarparım; 30 eder. Bunu uzunlukla çarp; 300 eder. Bunun ½'sini alırım; 150 eder. Bunları kare hesabındaki gibi bölerim; 12 ¼ küp parmak eder.
Ἄλλως. ἔστω ὄνυξ ἔχων τὸ μὲν μῆκος δακτύλων ῑ, πλάτος δακτύλων ϛ, πάχος δακτύλων ε· εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ στερεόν. ποιῶ οὕτως· πολυπλασιάζω τὸ πλάτος καὶ τὸ πάχος· γίνονται λ. ταῦτα ἐπὶ τὸ μῆκος· γίνονται τ. τούτων λαμβάνω τὸ U+2220΄· γίνονται ρν. ταῦτα μερίζω ὡς τὸ τετράγωνον· γίνονται στερεοὶ δάκτυλοι ιβ δ΄.
1.28.128. Bölüm
Daha önce çizimi verilen sivrilen [kama]; uzunluğu 30, genişliği 6, kalınlığı 4 ayak; hacmini bulmak. Şöyle yap: 6'yı 4 ile çarp; 24 eder; bunun ½'si 12 eder. Bunu 30 ile çarp; 360 eder. Hacim bu kadar ayak olacaktır.
Uzunluğu 30, genişliği 6, kalınlığı 4 ayak olan sivrilen bir kamayı ölçelim; alanını [yani hacmini] bulmak. Şöyle yaparım: 6'yı 4 ile çarp; 24 ayak eder; bunun ½'si 12 eder. Bunu 30 ile çarp; 360 ayak eder. Kamanın hacmi bu kadar, yani 360 ayak olacaktır.
Μείουρον τὸ προεσκαριφευμένον, οὗ τὸ μὲν μῆκος ποδῶν λ, τὸ δὲ πλάτος ποδῶν ϛ, τὸ δὲ πάχος ποδῶν δ· εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ στερεόν. ποίει οὕτως· τὰ ϛ ἐπὶ τὰ δ· γίνονται κδ· ὧν τὸ U+2220΄· γίνονται ιβ. ταῦτα ἐπὶ τὰ λ· γίνονται τξ. τοσούτων ἔσται ποδῶν τὸ στερεόν. Σφῆνα μείουρον μετρήσομεν, οὗ τὸ μῆκος ποδῶν λ καὶ τὸ πλάτος ποδῶν ϛ καὶ τὸ πάχος ποδῶν δ· εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. ποιῶ οὕτως· τὰ ϛ ἐπὶ τὰ δ· γίνονται πόδες κδ· ὧν τὸ U+2220ʹ· γίνονται ιβ. ταῦτα ἐπὶ τὰ λ· γίνονται πόδες τξ. τοσούτων ποδῶν ἔσται. τὸ στερεὸν τοῦ σφηνός, τξ.
1.29.129. Bölüm
Küçük tuğla şu sayılardan oluşur: 6, 8, 9, 12. 8'in 6'ya oranı dörtte üç fazlalık [4:3] oranıdır ki dörtlü aralık [diatessaron] uyumu buna dayanır; 9'un 6'ya […] [12'nin 6'ya oranı] iki kat orandır ki oktav [diapason] buna dayanır. […] bütün orantıları da gösterir. Aritmetik orantı 6, 9 ve 12'dedir; çünkü ortadaki sayı birinciyi ne kadarla, yani üçle aşıyorsa sonuncu da onu o kadarla aşar. Geometrik orantı ise dört sayınınkidir; çünkü 8'in 6'ya oranı neyse 12'nin 9'a oranı da odur; oran da dörtte üç fazlalık oranıdır. Harmonik orantının iki ölçütü vardır: biri, sonuncunun birinciye oranı neyse […] sonuncu tarafından aşılır […].
Τὸ δὲ πλινθίον συνέστηκεν ἐκ τῶνδε τῶν ἀριθμῶν ϛ, η, θ, ιβ, ὁ μὲν η πρὸς ϛ ἐν ἐπιτρίτῳ λόγῳ, καθʼ ἣν ἡ διὰ τεσσάρων ἐστὶν ἁρμονία, ὁ δὲ θ πρὸς τὸν ϛ […] ἐν διπλασίῳ, καθʼ ἣν ἡ διὰ πασῶν· […] ἕξεων ἐλέγχει καὶ τὰς ἀναλογίας πάσας· ἀριθμητικὴ μέν ἐστιν ἐν ϛ καὶ θ καὶ ιβ· οἷς γὰρ ὑπερέχει ὁ μέσος τοῦ πρώτου τρισίν, ὑπερέχεται ὑπὸ τοῦ τελευταίου· γεωμετρικὴ δὲ ἡ τῶν τεσσάρων· ὃν γὰρ λόγον ἔχει τὰ η πρὸς τὰ ϛ, τοῦτον τὰ ιβ πρὸς τὰ θ, ὁ δὲ λόγος ἐπίτριτος. ἁρμονικῆς ἀναλογίας διττὴ κρίσις, μία μέν, ὅταν, ὃν λόγον ἔχει ὁ ἔσχατος πρὸς τὸν πρῶτον, τοῦτον ἔχῃ ἡ […] ὑπερέχεται ὑπὸ τοῦ τελευταίου […] .
1.30.130. Bölüm
Kare taban üzerine oturan bir piramit; [tabanın] kenarlarının her biri 24 ayak, eğik kenarlarının her biri 18 ayak; hacmini bulmak. Şöyle yap: 24'ü kendisiyle çarp; 576 eder; bunun ½'si 288 eder. 18'i kendisiyle çarp; 324 eder. Bundan 288'i çıkar; geriye 36 kalır; bunun karekökü 6'dır. Dikme bu kadar ayak olacaktır. Şimdi dikmenin ⅓'ünü al; 2 eder. Bunu 576 ile çarp; 1152 eder. Piramidin hacmi bu kadar ayak olacaktır.
Kare taban üzerine oturan, tabanının kenarlarının her biri 24 ayak, piramidin eğik kenarı 18 ayak olan bir piramidi şöyle ölçelim; dikmesini ve hacmini bulmak. Şöyle yaparım: Tabanın 24'ünü kendisiyle çarparım; 576 ayak eder; bunun ½'si 288 ayak eder. Eğik kenarın 18'ini de kendisiyle çarparım; 324 ayak eder. Şimdi bundan 288'i çıkarırım; geriye 36 ayak kalır; bunun karekökü 6 ayaktır. Piramidin dikmesi bu kadar olacaktır. Dikme 6 ayak olduğuna göre hacmi bulalım. Şöyle yaparım: Dikmenin ⅓'ü 2 ayak eder. Bunu 576 ile çarparım; 1152 ayak eder. Piramidin hacmi bu kadar, yani 1152 ayaktır.
Πυραμὶς ἐπὶ τετραγώνου βεβηκυῖα, ἧς ἑκάστη τῶν πλευρῶν ἀνὰ ποδῶν κδ, τὸ δὲ κλίμα ἀνὰ ποδῶν ιη· εὑρεῖν αὐτῆς τὸ στερεόν. ποίει οὕτως· τὰ κδ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται φοϛ· ὧν τὸ U+2220΄· γίνονται σπη. τὰ ιη ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται τκδ· ἐξ ὧν ὕφειλε τὰ σπη· λοιπὰ λϛ· ὧν πλευρὰ τετράγωνος γίνεται ϛ. τοσούτων ποδῶν ἔσται ἡ κάθετος. λαβὲ τοίνυν τῆς καθέτου τὸ γ΄· γίνονται β. ταῦτα ἐπὶ τὰ φοϛ· γίνονται ,αρνβ. CM τοσούτων ἔσται ποδῶν τὸ στερεὸν τῆς πυραμίδος. Πυραμίδα ἐπὶ τετραγώνου βεβηκυῖαν μετρήσομεν οὕτως, ἧς ἑκάστη τῶν πλευρῶν τῆς βάσεως ἀπὸ ποδῶν κδ καὶ τὸ κλίμα τῆς πυραμίδος ποδῶν ιη· εὑρεῖν αὐτῆς τὴν κάθετον καὶ τὸ στερεόν. ποιῶ οὕτως· τὰ κδ τῆς βάσεως ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται πόδες φοϛ· ὧν τὸ U+2220΄· γίνονται πόδες σπη. καὶ τὰ ιη τοῦ κλίματος ποιῶ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται πόδες τκδ. ἄρτι ὑφαιρῶ ἀπὸ τούτων τὰ σπη· λοιπὸν μένουσι πόδες λϛ· ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται ποδῶν ϛ. τοσούτου ἔσται ἡ κάθετος τῆς πυραμίδος. ἐπειδὴ οὖν ἡ κάθετος ποδῶν ϛ, εὕρωμεν τὸ στερεόν. ποιῶ οὕτως· τὸ γ΄ τῆς καθέτου· γίνονται πόδες β. ταῦτα ποιῶ ἐπὶ τὰ φοϛ· γίνονται πόδες αρνβ. τοσούτου ἐστὶ τὸ στερεὸν τῆς πυραμίδος, ποδῶν ,αρνβ.
1.31.131. Bölüm
Başka bir yol. Kare tabanlı bir piramit olsun; eğik kenarlarının her biri 18 ayak, tabanının kenarlarının her biri 16 ayak; bunun dikmesini ve hacmini bulmak gerekiyor. Şöyle yaparım: Bir kenarı kendisiyle çarparım; 256 ayak eder. Bunu iki katına çıkar; 512 eder. Bunun ¼'ünü al; 128 eder. Eğik kenarı da kendisiyle çarp; 324 ayak eder. Bundan 128'i çıkar; geriye 196 kalır; bunun karekökü 14'tür.
Ἄλλως. ἔστω πυραμὶς τετράγωνος, ἧς τὰ κλίματα ἀνὰ ποδῶν ιη, αἱ δὲ τῆς βάσεως πλευραὶ ἀνὰ ποδῶν ιϛ· δεῖ δὲ ταύτης τὴν κάθετον καὶ τὸ στερεὸν εὑρεῖν. ποιῶ οὕτως· πολυπλασιάζω μίαν πλευρὰν ἐφʼ ἑαυτήν· γίνονται πόδες σνϛ. ταῦτα δίπλασον· γίνονται φιβ. τούτων λαβὲ τὸ δ΄· γίνονται ρκη. καὶ πολυπλασίασον τὰ κλίματα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται πόδες τκδ. ἀπὸ τούτων ὑφεῖλον τὰ ρκη· λοιπὰ ρ𝒢ϛ· ὧν πλευρὰ τετράγωνος γίνεται ιδ.
1.31.2Dikme bu kadardır. Hacmi de şöyle buluruz: Tabanın 16'sını yine kendisiyle çarptım; 256 ayak eder. Bunun ⅓'ü 85 ⅓ ayak eder. Bunu dikmeyle çarp; 1195 eder. Aynı piramidin hacmi de bu kadar olacaktır.
τοσούτων γίνεται ἡ κάθετος. τὸ δὲ στερεὸν εὑρήσομεν οὕτως· ἐπολυπλασίασα πάλιν τὰ ἀπὸ τῆς βάσεως τὰ ιϛ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται πόδες σνς. τούτων τὸ γ΄· γίνονται πόδες πε γ΄. ταῦτα ἐπὶ τὴν κάθετον· γίνονται ,αρ𝒢ε. τοσούτου ἔσται καὶ τὸ στερεὸν τῆς αὐτῆς πυραμίδος.
1.32a.132. Bölüm (a)
Kare tabanlı, tepesi kırılmış kesik bir piramit; tabanının kenarlarının her biri 10 ayak, eğik kenarlarının her biri 9 ayak, tepesinin kenarlarının her biri 2 ayak; hacmini bulmak. Şöyle yap: Tepenin 2'sini tabanın 10'undan çıkar; geriye 8 kalır. Bunu kendisiyle çarp; 64 eder; bunun ½'si 32 eder. 9'u da kendisiyle çarp; 81 eder. Bundan 32'yi çıkar; geriye 49 kalır; bunun karekökü 7'dir. Dikme bu kadar ayak olacaktır.
Πυραμὶς κόλουρος τεθραυσμένη τετράγωνος, ἧς αἱ πλευραὶ τῆς βάσεως ἀνὰ ποδῶν ῑ, τὰ δὲ κλίματα ἀνὰ ποδῶν θ, αἱ δὲ πλευραὶ τῆς κορυφῆς ἀνὰ ποδῶν β. εὑρεῖν αὐτῆς τὸρεόν. στεποίει οὕτως· ὕφειλε τὰ β τῆς κορυφῆς ἀπὸ τῶν τὰ τῆς βάσεως· λοιπὰ η. ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ξδ· ὧν τὸ U+2220΄· γίνονται λβ. καὶ τὰ θ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται πα. ἀπὸ τούτων ὕφειλε τὰ λβ· λοιπὰ μθ· ὧν πλευρὰ τετράγωνος γίνεται ζ. τοσούτων ἔσται ποδῶν ἡ κάθετος.
1.32a.2Sonra tepenin 2'siyle tabanın 10'unu topla; 12 eder; bunun ½'si 6 eder. Bunu kendisiyle çarp; 36 eder. Sonra tepenin 2'sini 10'dan çıkar; geriye 8 kalır; bunun ½'si 4 eder. Bunu kendisiyle çarp; 16 eder; bunun ⅓'ü 5 ⅓'tür. Bunu 36'ya ekle; 41 ⅓ eder. Bunu dikmenin 7'siyle çarp; 289 ⅓ eder. Piramidin hacmi bu kadar ayak olacaktır.
καὶ σύνθες τὰ β τῆς κορυφῆς καὶ τὰ ι τῆς βά σεως· γίνονται ιβ· ὧν τὸ U+2220΄· γίνονται ϛ. ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται λϛ. εἶτα ὕφειλε τὰ δύο τῆς κορυφῆς ἀπὸ τῶν ῑ· λοιπὰ η· ὧν τὸ U+2220΄· γίνονται δ. ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ιϛ· ὧν τὸ γ΄ ε γ΄. ταῦτα πρόσθες τοῖς λϛ· γίνονται μα γ΄. ταῦτα ἐπὶ τὰ ζ τῆς καθέτου· γίνονται σπθ γ΄. τοσούτων ἔσται ποδῶν τὸ στερεὸν τῆς πυραμίδος.
1.32b.132. Bölüm (b)
Kare tabanlı kesik bir piramit; tabanının kenarları 10'ar ayak, tepesinin kenarları 2'şer ayak, eğik kenarı 9 ayak; dikmesini ve hacmini bulmak. Şöyle yaparım: Tepenin 2'sini tabanın 10 ayağından çıkardım; geriye 8 ayak kalır. Bunun kendisiyle çarpımı 64 ayak eder; bunun ½'si 32 ayaktır. Eğik kenarın 9'unu da kendisiyle çarp; 81 ayak eder. Bundan 32'yi çıkardım; geriye 49 ayak kalır; bunun karekökü 7 ayaktır. Dikme bu kadar olacaktır.
Πυραμὶς κόλουρος τετράγωνος, ἧς αἱ πλευραὶ τῆς βάσεως ἀπὸ ποδῶν ῑ καὶ αἱ πλευραὶ τῆς κορυφῆς ἀπὸ ποδῶν β, τὸ δὲ κλίμα ποδῶν θ· εὑρεῖν αὐτῆς τὴν κάθετον καὶ τὸ στερεόν. ποιῶ οὕτως· ὑφεῖλον β τῆς κορυφῆς ἀπὸ τῶν ῑ ποδῶν τῆς βάσεως· λοιπὸν μένουσι πόδες η. ταῦτα ποιεῖ ἐφʼ ἑαυτὰ πόδας ξδ· ὧν U+2220ʹ γίνονται πόδες λβ. καὶ τὰ θ τοῦ κλίματος ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται πόδες πα. ἀπὸ τούτων ὑφεῖλον τὰ λβ· λοιπὸν μένουσι πόδες μθ· ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται ποδῶν ζ. τοσούτου ἔσται ἡ κάθετος.
1.32b.2Dikme 7 ayak olduğuna göre hacmi şöyle bulalım: Tepenin 2 ayağıyla tabanın 10 ayağını topla; hepsi 12 ayak eder; bunun ½'si 6'dır. Bunu kendisiyle çarp; 36 ayak eder. Yine tabanın 10 ayağından tepenin 2 ayağını çıkardım; geriye 8 ayak kalır; bunun ½'si 4'tür. Bunu kendisiyle çarp; 16 ayak eder; bunun ⅓'ü 5 ⅓ ayaktır. Bunu 36'ya ekle; hepsi 41 ⅓ ayak eder. Bunu dikmenin 7 ayağıyla çarparım; 289 ⅓ ayak eder. Piramidin hacmi bu kadar ayak olacaktır.
ἐπεὶ οὖν ἐστιν ἡ κάθετος ποδῶν ζ, εὕρωμεν τὸ στερεὸν οὕτως· σύνθες τοὺς β πόδας τῆς κορυφῆς καὶ τοὺς ῑ πόδας τῆς βάσεως· ὁμοῦ γίνονται πόδες ιβ· ὧν U+2220΄ γίνονται ϛ. ταῦτα ποίει ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται πόδες λϛ. πάλιν ὑφεῖλον ἀπὸ τῶν ῑ ποδῶν τῆς κορυφῆς τοὺς β πόδας· λοιπὸν μένουσιν η πόδες· ὧν U+2220΄ γίνονται δ. ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται πόδες ιϛ· ὧν γ΄ γίνονται πόδες ε γ΄. ταῦτα πρόσθες τοῖς λϛ· γίνονται ὁμοῦ πόδες μα γ΄. ταῦτα πολυπλασιάζω ἐπὶ τοὺς ζ πόδας τῆς καθέτου· γίνονται πόδες σπθ γ΄. τοσούτων ποδῶν ἔσται τὸ στερεὸν τῆς πυραμίδος.
1.33.133. Bölüm
Başka bir yol. Tepesi kırılmış, yani kesik bir piramit olsun; tepedeki kenarları 4'er ayak, eğik kenarları 15'er ayak, tabanının kenarları 28'er ayak; hacmini bulmak. Şöyle yaparım: Tepeyi tabandan çıkar; geriye 24 kalır. Bunun ½'si 12 eder. Bunu kendisiyle çarp; 144 eder. Sonra eğik kenarı kendisiyle çarp; 225 eder. Bundan 144'ü çıkarırım; geriye 81 kalır. Yan yüzün [yamuğun] dikmesinin karesi bu kadardır.
Ἄλλως. πυραμὶς τεθραυσμένη εἴτουν κόλουρος ἔστω ἐπὶ τῆς κορυφῆς ἀνὰ ποδῶν δ, τὰ δὲ κλίματα ἀνὰ ποδῶν ιε, α δὲ τῆς βάσεως πλευραὶ ἀνὰ ποδῶν κη· εὑρεῖν αὐτῆς τὸ στερεόν. ποιῶ οὕτως· ἄφελε κορυφὴν ἀπὸ τῆς βάσεως· λοιπὰ κδ. τούτων τὸ U+2220΄· γίνονται ιβ. ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ρμδ. καὶ πάλιν πολυπλασίασον τὰ ἀπὸ τοῦ κλίματος ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται σκε. ἀπὸ τούτων ὑφαιρῶ τὰ ρμδ· λοιπὰ πα. τοσούτου γίνεται ἡ κάθετος τοῦ τετραπεδίου δυνάμει.
1.33.2Yine tepeyi tabandan çıkar; geriye 24 kalır; bunun ½'si 12 eder. Bunu kendisiyle çarp; 144 eder. Yan yüzün dikmesinin [karesi olan] 81'i 144'ten çıkar; geriye 63 kalır. Bunun karekökü 8 eksik 1/16'dır.
καὶ πάλιν ἄφελε κορυφὴν ἀπὸ τῆς βάσεως· λοιπὰ κδ· ὧν τὸ U+2220΄· γίνονται ιβ. ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ρμδ. καὶ ἄφελε τὴν τοῦ τετραπεδίου κάθετον τὰ πα ἀπὸ τῶν ρμδ· λοιπὰ ξγ. τούτων τετραγωνικὴ πλευρὰ γίνεται η παρὰ ιϛ΄.
1.33.3Dikme bu kadar olacaktır. Hacmi de şöyle buluruz: Tepeyle tabanı topla; 32 eder; bunun ½'si 16 eder; kendisiyle çarpılınca 256 eder. Yine tepeyi tabandan çıkardım; geriye 24 kalır; bunun ½'si 12 eder; kendisiyle çarpılınca 144 eder. Bunun ⅓'ü 48 eder. Bunu 256'ya ekle; 304 eder. Bunu dikmeyle çarp; 2413 eder. Piramidin hacmi bu kadardır.
τοσούτων ἔσται ἡ κάθετος. τὸ δὲ στερεὸν εὑρήσομεν οὕτως· σύνθες κορυφὴν καὶ βάσιν· γίνονται λβ· ὧν τὸ U+2220΄· γίνονται ιϛ· ἐφʼ ἑαυτὰ γίνονται σνϛ. πάλιν ἀφεῖλον κορυφὴν ἀπὸ τῆς βάσεως· λοιπὰ κδ· ὧν τὸ U+2220΄· γίνονται ιβ· ἐφʼ ἑαυτὰ γίνονται ρμδ. τούτων τὸ γ΄· γίνονται μη. ταῦτα προσάγαγε τοῖς σνϛ· γίνονται τδ. ταῦτα ἐπὶ τὴν κάθετον· γίνονται βυιγ. τοσούτων γίνεται τὸ στερεὸν τῆς πυραμίδος.
1.34.134. Bölüm
Dikdörtgen tabanlı, yine kesik, yani yarım kalmış bir piramit olsun; [tabanın] iki kenarı 14'er ayak, öbür ikisi 20'şer ayak, eğik kenarları 26'şar ayak; tepenin uzunluğu 4 ayak, genişliği 2 ayak; hacmini bulmak. Şöyle yaparım: Tepeyi tabandan, paraleli paralelden çıkar: 2'yi 14'ten çıkar; geriye 12 kalır. Bunu kendisiyle çarp; 144 eder; bunun ½'si 72 eder. Aynı şekilde 4'ü 20'den çıkar; geriye 16 kalır; kendisiyle çarpılınca 256 eder; bunun ½'si 128 eder. Buna 72'yi ekle; 200 eder. Bunun ½'sini al; 100 eder. Eğik kenarı kendisiyle çarp; 676 eder. Bundan 100'ü çıkar; geriye 576 kalır. Bunun karekökünü al; 24 eder. Dikme bu kadardır.
Ἔστω πυραμὶς ἑτερομήκης ὁμοίως καὶ κόλουρος εἴτουν ἡμιτελής, ἧς αἱ μὲν β πλευραὶ ἀνὰ ποδῶν ιδ, αἱ δὲ ἄλλαι ἀνὰ ποδῶν κ, τὰ δὲ κλίματα ἀνὰ ποδῶν κϛ καὶ ἡ κορυφὴ ἡ μὲν κατὰ μῆκος ποδῶν δ, ἡ δὲ κατὰ πλάτος ποδῶν β· εὑρεῖν τὸ στερεόν. ποιῶ οὕτως ἄφελε κορυφὴν ἀπὸ τῆς βάσεως παράλληλον ἀπὸ παραλλήλου τὰ β ἀπὸ τῶν ιδ· λοιπὰ ιβ ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ρμδ· ὧν U+2220ʹ γίνονται οβ. καὶ ὁμοίως τὰ δ ἀπὸ τῶν κ· λοιπὰ ιϛ· ἐφʼ ἑαυτὰ γίνονται σνϛ ὧν τὸ U+2220΄· γίνονται ρκη. καὶ τὰ οβ· γίνονται σ. τούτων ἄφελε τὸ U+2220΄· γίνονται ρ. πολυπλασίασον τὰ κλίματα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται χοϛ ἀφʼ ὧν ὕφειλε τὰ ρ· λοιπὰ φοϛ. τούτων λαβὲ τετραγωνικὴν πλευράν· γίνονται κδ. τοσούτου γίνεται ἡ κάθετος.
1.34.2Şimdi paralel tabanları, 4 ile 20'yi topla; 24 eder; bunun ½'si 12 eder. Yine 2 ile 14'ü topla; 16 eder; bunun ½'si 8 eder. Bunu 12 ile çarp; 96 eder. Şimdi tepeyi tabandan, yani 4'ü 20'den çıkar; geriye 16 kalır; bunun ½'si 8 eder. Aynı şekilde 2'yi 14'ten çıkar; geriye 12 kalır; bunun ½'si 6 eder. Bunu 8 ile çarp; 48 eder. Genel kural olarak bunun ⅓'ünü al; 16 eder. Bunu 96'ya ekle; 112 eder. Bunu dikmeyle, yani 24 ile çarp; 2688 eder. Dikdörtgen tabanlı piramidin hacmi bu kadardır.
σύνθες οὖν τὰς παραλλήλους βάσεις τὰ δ καὶ τὰ κ· γίνονται κδ· ὧν τὸ U+2220ʹ γίνονται ιβ. πάλιν σύνθες τὰ β καὶ τὰ ιδ· γίνονται ιϛ· ὧν τὸ U+2220΄· γίνονται η. ταῦτα ἐπὶ τὰ ιβ· γίνονται 𝒢ϛ. ἄφελε νῦν κορυφὴν ἀπὸ τῆς βάσεως, τουτέστι τὰ δ ἀπὸ τῶν κ· λοιπὰ ιϛ· ὧν τὸ U+2220΄· γίνονται η. ὁμοίως καὶ τὰ β ἀπὸ τῶν ιδ· λοιπὰ ιβ· ὧν U+2220΄ γίνονται ϛ. ταῦτα ἐπὶ τὰ η· γίνονται μη. καθόλου λάμβανε τὸ γ΄· γίνονται ιϛ. ταῦτα προσάγαγε τοῖς 𝒢ϛ· γίνονται ριβ. ταῦτα ἐπὶ τὴν κάθετον, τουτέστιν ἐπὶ τὰ κδ· γίνονται βχπη. τοσούτων γίνεται τὸ στερεὸν τῆς ἑτερομήκους πυραμίδος.
1.35.1a35. Bölüm
Eşkenar [üçgen] üzerine oturan bir piramit; tabanının her kenarı 30 ayak, eğik kenarı 20 ayak; hacmini bulmak. Şöyle yap: 30'u kendisiyle çarp; 900 eder; bunun ⅓'ü 300'dür. [20'yi] de kendisiyle çarp; 400 eder. Bundan 300'ü çıkardım; geriye 100 kalır; bunun karekökü 10'dur. Dikme bu kadar ayak olacaktır.
Πυραμὶς ἐπὶ ἰσοπλεύρου βεβηκυῖα, ἧς ἑκάστη πλευρὰ τῆς βάσεως ἀνὰ ποδῶν λ, τὸ δὲ κλίμα ποδῶν κ· εὑρεῖν αὐτῆς τὸ στερεόν. ποίει οὕτως· τὰ λ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται Ϡ· ὧν τὸ γ΄ τ. καὶ τὰ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται υ· ἐξ ὧν ὑφεῖλον τὰ τ· λοιπὰ ρ· ὧν CΜ πλευρὰ τετράγωνος γίνεται ῑ. τοσούτων ἔσται ποδῶν ἡ κάθετος.
1.35.2aŞimdi şöyle yap: 30'u kendisiyle çarp; 900 eder. Bunun ⅓'ü ile 1/10'u [toplamı] 390 eder. Bunun ⅓'ü 130 eder. Bunu dikmenin 10'uyla çarp; 1300 eder. Üçgen tabanlı piramidin hacmi bu kadar ayak olacaktır.
ποίει οὕτως νῦν· τὰ λ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται Ϡ· ὧν τὸ γ΄ καὶ τὸ ι΄· γίνονται τ(??)𝒢· ὧν τὸ γ΄· γίνονται ρλ. ταῦτα ἐπὶ τὰ ῑ τῆς καθέτου· γίνονται ,ατ. τοσούτῶν ἔσται ποδῶν τὸ στερεὸν τῆς τριγώνου πυραμίδος.
1.35.1bEşkenar üçgen üzerine oturan, tabanının her kenarı 30 ayak, eğik kenarı 20 ayak olan bir piramidi şöyle ölçelim; dikmesini bulmak. Şöyle yaparım: 30'u kendisiyle çarp; 900 eder; bunun ⅓'ü 300'dür. 20'yi de kendisiyle çarp; 400 eder. Bundan 300'ü çıkardım; geriye 100 ayak kalır; bunun karekökü 10 ayaktır. Dikme bu kadar, yani 10 ayaktır.
Πυραμίδα ἐπὶ ἰσοπλεύτριγώνου ρου τριγώνου βεβηκυῖαν μετρήσομεν οὕτως, ἧς ἑκάστη πλευρὰ τῆς βάσεως ἀπὸ ποδῶν λ καὶ τὸ κλίμα ποδῶν κ· εὑρεῖν αὐτῆς τὴν κάθετον. ποιῶ οὕτως· τὰ λ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται Ϡ ὧν γ΄ γίνονται τ. καὶ τὰ κ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται υ. ἀπὸ τούτων ὑφεῖλον τὰ τ· λοιπὸν μένουσι πόδες ρ· ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται ποδῶν ῑ. τοσούτων ποδῶν ἐστιν ἡ κάθετος, ποδῶν ῑ.
1.35.2bDikme 10 ayak olduğuna göre alanı [yani hacmi] şöyle buluruz: Tabandaki üçgenin alanını bul: 30'u kendisiyle çarp; 900 eder; bunun ⅓'ü ile 1/10'u 390 ayak eder. Bunun ⅓'ü 130 eder. Bunu 10 ile çarp; 1300 eder. Piramidin hacmi bu kadar, yani 1300 ayak olacaktır.
ἐπεὶ οὖν ἐστιν ἡ κάθετος ποδῶν ῑ, εὑρήσομεν τὸ ἐμβαδὸν οὕτως· λαβὲ τὸ ἐμβαδὸν τοῦ τριγώνου τῆς βάσεως· τὰ λ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται Ϡ· ὧν γ΄ καὶ ι΄ γίνονται πόδες τ𝒢. τούτων τὸ γ΄· γίνονται ρλ. ταῦτα ἐπὶ τὰ ι· γίνονται ,ατ. τοσούτου ἔσται τὸ στερεὸν τῆς πυραμίδος, ποδῶν ,ατ.
1.36.136. Bölüm
Başka bir yol. Eşkenar üçgen üzerine oturan bir piramit olsun; eğik kenarları 13'er ayak, tabanın kenarları 12'şer ayak; dikmesini ve hacmini bulmak gerekiyor. Şöyle yaparım: 12'yi kendisiyle çarp; 144 eder. Bunun ⅓'ü 48 eder. Eğik kenarın 13'ünü kendisiyle çarp; 169 eder. Bundan 48'i çıkar; geriye 121 kalır; bunun karekökü 11'dir. Dikme bu kadardır.
Ἄλλως. ἔστω πυραμὶς ἐπὶ ἰσοπλεύρου τριγώνου, ἧς τὰ κλίματα ἀνὰ ποδῶν ιγ, αἱ δὲ τῆς βάσεως ἀνὰ ποδῶν ιβ· δεῖ δὲ αὐτῆς τὴν κάθετον καὶ τὸ στερεὸν εὑρεῖν. ποιῶ οὕτως· τὰ ιβ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ρμδ. τούτων τὸ γ΄· γίνονται μη. τὰ ἀπὸ τοῦ κλίματος ιγ ἐφʼ ἑαυτὰ ρξθ. ἀπὸ τούτων ὕφειλε τὰ μη· λοιπὰ ρκα· τούτων πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται ια. τοσούτου γίνεται ἡ κάθετος.
1.36.2Hacmi de şöyle buluruz: Tabanın 12'sinden eşkenar üçgenin yüzeyini ölçtüm; alan 62 ⅓ 1/30 ayaktır. Bunu dikmeyle çarp; 686 1/30 eder. Bunun ⅓'ü aşağı yukarı 228 ½ 1/6 eder. Piramidin hacmi bu kadardır.
τὸ δὲ στερεὸν εὑρήσομεν οὕτως· ἐμέτρησα ἀπὸ τῶν τῆς βάσεως ιβ τὸ ἐπίπεδον τοῦ ἰσοπλεύρου τριγώνου· ἔστι δὲ τὸ ἐμβαδὸν ποδῶν ξβ γ΄ λ΄. ταῦτα ἐπὶ τὴν κάθετον· γίνονται χπϛ λ΄. τούτων τὸ γ΄· γίνονται σκη U+2220ʹ ϛ΄ʹ. τοσούτου γίνεται τὸ στερεὸν τῆς πυραμίδος.
1.37.137. Bölüm
Başka bir yol. Tabanı dik üçgen olan bir piramit; üçgenin dikmesi 6 ayak, tabanı 8 ayak, hipotenüsü 10 ayak; piramidin eğik kenarları 13'er ayak; dikmesini bulmak. Şöyle yap: Önce üçgenin çevresine çizilen dairenin çapını al; 10 eder; bunun ½'si 5 eder. Bunu kendisiyle çarp; 25 eder. 13'ü de kendisiyle çarp; 169 eder. Bundan 25'i çıkar; geriye 144 kalır; bunun karekökü 12'dir. Dikme bu kadar ayak olacaktır.
Ἄλλως. πυραμὶς ἔχουσα τὴν βάσιν τρίγωνον ὀρθογώνιον, οὗ ἡ κάθετος ποδῶν ϛ, ἡ δὲ βάσις ποδῶν η, ἡ δὲ ὑποτείνουσα ποδῶν ῑ, αἱ δὲ πλευραὶ τῆς πυραμίδος ἀνὰ ποδῶν ιγ· εὑρεῖν αὐτῆς τὴν κάθετον. ποίει οὕτως· πρῶτον λαβὲ τὴν διάμετρον τοῦ κύκλου τοῦ περιγράφοντος τὸ τρίγωνον· γίνονται ῑ· ὧν τὸ U+2220΄· γίνονται ε. ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ἄε. καὶ τὰ ιγ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ρξθ· ἐξ ὧν κούφισον τὰ κε· λοιπὰ ρμδ· ὧν πλευρὰ τετράγωνος γίνεται ιβ. τοσούτων ἔσται ποδῶν ἡ κάθετος.
1.37.2Hacmini de bulmak istersen şöyle yap: Önce üçgenin alanını bul; 24 eder. Dikmenin de ⅓'ünü al; 4 eder. Bunu alanla, yani 24 ile çarp; 96 eder. Piramidin hacmi bu kadar olacaktır.
ἐὰν δὲ θέλῃς τὸ στερεὸν εὑρεῖν, ποίει οὕτως· πρῶτον ζήτει τοῦ τριγώνου τὸ ἐμβαδόν· γίνονται κδ· καὶ λαβὲ τῆς καθέτου τὸ γ΄· γίνονται δ. ταῦτα πολυπλασίασον ἐπὶ τὸ ἐμβαδόν, τουτέστιν ἐπὶ τὰ κδ· γίνονται 𝒢ϛ. τοσούτων ἔσται τὸ στερεὸν τῆς πυραμίδος.
1.38.138. Bölüm
Eşkenar üçgen tabanlı, tepesi kırılmış, yani kesik bir piramit olsun; tepesinin kenarları 2'şer ayak, eğik kenarları 13'er ayak, tabanının kenarları 14'er ayak; hacmini bulmak. Şöyle yaparım: Tepeyi tabandan çıkar; geriye 12 kalır. Bunu kendisiyle çarp; 144 eder. Bunun ⅓'ü 48 eder. Eğik kenarın 13'ünü de kendisiyle çarp; 169 eder. Bundan 48'i çıkar; geriye 121 kalır; bunun karekökü 11'dir. Dikme bu kadardır.
Ἔστω πυραμὶς τρίγωνος ἰσόπλευρος τεθραυσμένη εἴτουν κόλουρος, ἧς αἱ πλευραὶ τῆς κορυφῆς ἀνὰ ποδῶν β, τὰ δὲ κλίματα ἀνὰ ποδῶν ιγ, αἱ δὲ τῆς βάσεως πλευραὶ ἀνὰ ποδῶν ιδ· εὑρεῖν τὸ στερεόν. ποιῶ οὕτως· ἄφελε κορυφὴν ἀπὸ τῆς βάσεως· λοιπὰ ιβ. ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ρμδ. τούτων τὸ γ΄· γίνονται μη. καὶ τὰ ἀπὸ τοῦ κλίματος [γίνονται πόδες] ιγ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ρξθ. ἀπὸ τούτων ἆρον τὰ μη· λοιπὰ ρκα· ὧν τετραγωνικὴ πλευρὰ γίνεται ια. τοσούτου γίνεται ἡ κάθετος.
1.38.2Hacmi şöyle ölçelim: Tepeyle tabanı topladım; 26 eder; bunun ½'si 13 eder. Bundan bir eşkenar üçgen ölçtüm; alanı 73 ½ ⅓ 1/15 ayak çıkar. Bunu bir kenara yazdım. Yine tepeyi tabandan çıkar; geriye 12 kalır; bunun ½'si 6 eder. Bundan en küçük eşkenar üçgeni ölçtüm; alanı 62 ⅓ 1/15 çıkar. Bunun ⅓'ü 20 ½ ¼ 1/20 eder. Bunu önce yazılan 73 ½ ⅓ 1/15'e ekle; yaklaşık 94 ½ 1/5 eder. Bunu dikmeyle çarp; hacim bu kadar, yani 1041 ½ 1/5 olur.
τὸ στερεὸν μετρήσωμεν οὕτως· συνέθηκα κορυφὴν καὶ βάσιν· γίνονται κϛ· ὧν τὸ U+2220΄·γίνονται ιγ. ἐμέτρησα ἀπὸ τούτων τρίγωνον ἰσόπλευρον· γίνεται τὸ ἐμβαδὸν ποδῶν ογ U+2220΄ γ΄ ιε΄. ταῦτα ἐξεθέμην. καὶ πάλιν κορυφὴν ἄφελε ἀπὸ τῆς βάσεως· λοιπὰ ιβ· ὧν U+2220΄γίνονται ϛ. ἐμέτρησα ἀπὸ τούτων ἐλάχιστον τρίγωνον ἰσόπλευρον, οὗ γίνεται τὸ ἐμβαδὸν ξβ γ΄ ιε΄. τούτων τὸ γ΄· γίνονται κ U+2220΄ δ΄ κ΄. ταῦτα προσάγαγε τοῖς πρότερον ἐκτεθεῖσιν ογ U+2220΄ γ΄ ιε΄· γίνονται 𝒢δ U+2220΄ ε΄ ὡς ἔγγιστα. ταῦτα ἐπὶ τὴν κάθετον· καὶ τοσούτων γίνεται τὸ στερεὸν ἤγουν ,αμα U+2220΄ ε΄.
1.39.1a39. Bölüm
Yine tabanı kare olan bir piramit olsun; [tabanın] her kenarı 10 ayak, eğik kenarları 13 ½'şer ayak; dikmesini ve hacmini bulmak. Şöyle yap: Karenin kenarını kendisiyle çarp; 100 eder; bunun ½'si 50 eder. Kenarın, yani eğik kenarın 13 ½'ini de kendisiyle çarp; 182 ¼ eder. Bundan 50'yi çıkar; geriye 132 ¼ kalır; bunun karekökü 11 ½'tir. Dikme bu kadar ayak olacaktır.
Πάλιν ἔστω πυραμὶς ἔχουσα τὴν βάσιν τετράγωνον, ἧς ἑκάστη πλευρὰ ἀνὰ ποδῶν ῑ, τὰ δὲ κλίματα ἀνὰ ποδῶν ιγ U+2220΄ εὑρεῖν αὐτῆς τὴν κάθετον καὶ τὸ στερεόν. ποίει οὕτως· λαβὲ τοῦ τετραγώνου πλευρὰν γενομένην ἐφʼ ἑαυτήν· γίνονται ρ· ὧν τὸ U+2220΄· γίνονται ν. καὶ τὰ ιγ U+2220΄ τῆς πλευρᾶς ἐφʼ ἑαυτά, λέγω δὴ τοῦ κλίματος· γίνονται ρπβ δ΄ ἐξ ὧν ὕφειλε τὰ ν· λοιπὰ ρλβ δ΄· ὧν πλευρὰ τετράγωνος γίνεται ια U+2220΄. τοσούτων ἔσται ποδῶν ἡ κάθετος.
1.39.2aHacmini de bulmak istersen karenin alanını al; 100 eder. Bunu dikmenin ⅓'üyle, yani 3 ½ ⅓ ile çarp; 383 ⅓ eder. Piramidin hacmi bu kadar ayak olacaktır.
ἐὰν δὲ θέλῃς καὶ τὸ στερεὸν αὐτῆς CM εὑρεῖν, λαβὲ τοῦ τετραγώνου τὸ ἐμβαδόν· γίνονται ρ. ταῦτα ἐπὶ τὸ γ΄ τῆς καθέτου, τουτέστιν ἐπὶ τὰ γ U+2220΄ γ΄· γίνονται τπγ γ΄. τοσούτων ἔσται ποδῶν τὸ στερεὸν τῆς πυραμίδος.
1.39.1bTabanı kare olan bir piramit olsun ve [tabanın] her kenarı 10'ar ayak olsun; piramidin eğik kenarları da 13 ½'şer ayak olsun; piramidin dikmesini ve hacmini bulmak. Şöyle yaparım: Karenin kenarını kendisiyle çarparım; 100 eder. Bunun ½'si 50 eder. 13 ½'i de kendisiyle çarp; 182 ¼ ayak eder. Bundan 50'yi çıkarırım; geriye 132 ¼ ayak kalır; bunun karekökü 11 ½ ayaktır.
Ἔστω πυραμὶς βάσιν ἔχουσα τετράγωνον, καὶ ἐχέτω ἑκάστην πλευρὰν ἀνὰ ποδῶν ῑ, ἡ δὲ πυραμὶς ἐχέτω τὰς πλευρὰς ἀνακεκλιμένας ἀπὸ ποδῶν ιγ U+2220΄· εὑρεῖν τῆς πυραμίδος τὴν κάθετον καὶ τὸ στερεόν. ποιῶ οὕτως· πολυπλασιάζω τοῦ τετραγώνου τὴν πλευρὰν ἐφʼ ἑαυτήν· γίνονται ρ. τούτων τὸ U+2220΄· γίνονται ν. καὶ τὰ ιγ U+2220ʹ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται πόδες ρπβ δ΄. αἴρω ἀπὸ τούτων τὰ ν· λοιπὸν μένουσι πόδες ρλβ δ΄ ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται ποδῶν ια U+2220΄.
1.39.2bHacim de şöyle bulunur: Karenin alanı 100 ayak çıkar. Bunu dikmenin üçte biriyle çarparım; 383 ⅓ ayak eder. Piramidin hacmi bu kadar, yani 383 ⅓ ayaktır.
τὸ δὲ στερεὸν εὑρίσκεται οὕτως· τοῦ τετραγώνο τὸ ἐμβαδὸν sv γίνεται ποδῶν ρ. ταῦτα πολυπλασιάζω ἐπὶ τὸ γ΄ μέρος τῆς καθέτου· γίνονται πόδες τπγ γ΄. τοσούτων ποδῶν ἐστι τὸ στερεὸν τῆς πυραμίδος, ποδῶν τπγ γ΄.
1.40.140. Bölüm
Yarım kubbelerin [nişlerin] çeşitli ölçümleri.
Bir yarım kubbe; tabanı 8 ayak, dikmesi 4 ayak, içeri doğru uzanan [derinliği] 4 ayak; yüzeyini bulmak. Çapı 8 ayak olan bir daireyi ölç; alanını bul. Şöyle yap: Çapın 8'ini kendisiyle çarp; 64 eder. Bunu on bir katına çıkar; 704 eder. Bunun 1/14'ü 50 ¼ 1/28 eder. Yarım kubbenin yüzeyi bu kadardır. Dikme ile içeri uzanan çizgi birbirine eşit olduğunda ve ikisi birlikte kendilerine eşit tek bir çap meydana getirdiğinde [yüzey] bir daire gibi ölçülür.
Κογχίων μετρήσεις διάφοροι. Κόγχη, ἧς ἡ βάσις μὲν ποδῶν η, ἡ δὲ κάθετος ποδῶν δ, καὶ ἡ ἔσω ἕλκουσα ποδῶν δ· εὑρεῖν αὐτῆς τὴν ἐπιφάνειαν. μέτρει κύκλον, οὗ ἡ διάμετρος ποδῶν η· εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. ποίει οὕτως· τὰ η τῆς διαμέτρου ἐφʼ ἑαυτά γίνονται ξδ. ταῦτα δεκάκις καὶ ἅπαξ· γίνονται ψδ· ὧν τὸ ιδ΄· γίνονται δ΄ κη΄. τοσούτου γίνεται τῆς κόγχης ἡ ἐπιφάνεια. κύκλος δὲ μετρεῖται, ὅταν ἡ κάθετος καὶ ἡ ἔσω ἕλκουσα ἴσαι ἀλλήλαις ὦσιν, καὶ αἱ δύο ποιῶσι [τὴν] διάμετρον μίαν ἴσην ἑαυταῖς.
1.41.141. Bölüm
Başka bir yol. Yarım kubbe şu yolla ölçülecektir: Yarım kubbenin tabanı 12 ayak, dikmesi 4 ayak, içeri uzanan çizgisi 3 ayak olsun. Şöyle yap: 12'nin ½'sini al; 6 eder. Bunu kendisiyle çarp; 36 eder. 4'ü de kendisiyle çarp; 16 eder. Bunu 36'ya ekle; 52 eder. Buna kendi ½'sini de ekle; 78 eder. 3'ü de kendisiyle çarp; 9 eder. Bunu 78'e ekle; 87 eder. Bunu içeri uzanan çizgiyle, yani 3 ile çarp; 261 eder; bunun ½'si 130 ½'tir. Bunu on bir katına çıkar; 1435 eder; bunun 1/21'i 68 ⅓ eder. İçindeki boşlukla birlikte hacim bu kadardır.
Ἄλλως. κόγχη μετρηθήσεται τὸν τρόπον τοῦτον· ἔστω τῆς κόγχης ἡ μὲν βάσις ποδῶν ιβ, ἡ δὲ κάθετος ποδῶν δ, ἡ δὲ ἔσω ἕλκουσα ποδῶν γ. ποίει οὕτως· λαβὲ τῶν ιβ τὸ U+2220΄· γίνονται ϛ. ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται λϛ. καὶ τὰ δ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ιϛ. ταῦτα προσάγαγε τοῖς λς· γίνονται νβ. καὶ προσάγαγε αὐτοῖς τὸ ἴδιον U+2220΄· γίνονται οη. καὶ τὰ γ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται θ. προσάγαγε τοῖς οη· γίνονται πζ. ταῦτα ποίησον ἐπὶ τὴν ἔσω ὑποτείνουσαν, τουτέστιν ἐπὶ τὰ γ· γίνονται σξα· ὧν τὸ U+2220΄· γίνονται ρλ U+2220΄. ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται ,αυλε· ὧν τὸ κα΄· γίνονται ξη γ΄. τοσούτων γίνεται τὸ στερεὸν
1.41.2Bundan boşluğu da aynı şekilde ölçüp çıkarmak gerekir. Yarım kubbenin yapı kısmının tabandaki kalınlığı 2 ayak olsun; o hâlde iç boşluğun tabanı 10 ayak, ona dik olan çizgi 3 ayak, içeri uzanan çizgi 2 ayak olur.
σὺν τῷ κενώματι. ἀφʼ ὧν χρὴ ἆ ραι τὸ κένωμα ὁμοίως μετρήσαντας. ἐχέτω γὰρ ἡ κόγχη τὸ πλάτος τῆς βάσεως τοῦ οἰκοδομήματος ποδῶν β· λοιπὸν ἡ βάσις τοῦ ἐσωφώτου εἴτουν τοῦ κενώματος ποδῶν ῑ, ἡ δὲ πρὸς ὀρθὰς ποδῶν γ, ἡ δὲ ἔσω τείνουσα ποδῶν β.
1.41.3Boşluk da yukarıda söylenen şekilde ölçülünce şu çıkar: Çapın 10'unun ½'si 5'tir. Bunu kendisiyle çarp; 25 eder. 3'ü de kendisiyle çarp; 9 eder; hepsi 34 eder. Buna kendi yarısını ekle; 51 eder. 2'yi de kendisiyle çarp; 4 eder. Bunu 51'e ekle; 55 eder. Bunu on bir katına çıkar; 605 eder; bunun 1/21'i 28 17/21 eder. Boşluğun hacmi bu kadardır. Bunu 68 ⅓'ten çıkar; geriye 39 ⅓ 1/7 1/21 kalır. Yapının, yani yarım kubbenin hacmi olarak bu kadarı kalır.
γίνεται οὖν τοῦ κενώματος ὁμοίως μετρουμένου κατὰ τὰ προλεχθέντα τῶν ῑ τῆς διαμέτρου τὸ U+2220΄ ε. ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται κε. καὶ τὰ γ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται θ ὁμοῦ γίνονται λδ· οἷς προσάγαγε τὸ ἴδιον ἥμισυ· γίνονται να. καὶ τὰ β ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται δ. προσάγαγε τοῖς να· γίνονται νε. ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται χε· ὧν τὸ κα΄· γίνονται κη καὶ ιζ κα΄ κα΄. τοσούτου τὸ στερεὸν τοῦ κενώματος. ταῦτα ἄφελε ἀπὸ τῶν ξη γ΄· λοιπὰ λθ γ΄ ζ΄ κα΄. τοσούτου καταλείπεται τὸ στερεὸν τῆς οἰκοδομῆς, τῆς κόγχης δηλονότι.
1.41.4Küre kesiti için, yani [boyutları] eşit olanın, bütün [boyutları] birbiriyle çarp ve sonucun genel kural olarak ½'si ile 1/42'sini al; çünkü her kürede çapın küpünün ½ 1/42'lik kısmı küreye eşittir.
Τμήματος σφαίρας, τουτέστιν ἰσαρίθμου, πάντα ποίησον διʼ ἀλλήλων, καὶ τῶν γενομένων καθόλου τὸ U+2220΄ καὶ τὸ μβ΄, ἐπειδήπερ πάσης σφαίρας τοῦ κυβισθέντος τῆς διαμέτρου μέρος U+2220΄ καὶ μβ΄ ἴσον ἐστὶ τῇ σφαίρᾳ.
1.42.142. Bölüm
Bir tiyatro; büyük çevresi 420 ayak, küçük çevresi 180 ayak, basamakların sayısı 280; kaç kişi aldığını bulmak. Şöyle yap: Büyük ve küçük çevreyi, yani 420 ile 180'i topla; 600 eder; bunun ½'si 300 eder. Bunu basamak sayısıyla çarp; 84.000 eder. Tiyatro bu kadar kişi alır, çünkü her ayak bir kişi alır.
Bir tiyatronun kaç kişi aldığını şöyle öğren: En üst sıra ölçülünce 420 ayak, en alt sıra 180 ayak çıktı; hepsi 600 ayak eder; bunun ½'si 300 eder. Sıraların sayısı 50'dir. Bunu 300 ile çarparım; 15.000 ayak eder. [Tiyatro] bu kadar kişi alacaktır, çünkü her kişinin yeri genişlikte 1 ayaktır.
Θέατρον, οὗ ἡ μὲν μείζων περιφέρεια ποδῶν υκ, ἡ δὲ ἐλάττων ποδῶν ρπ, αἱ δὲ βαθμίδες εἰσὶ τῷ ἀριθμῷ σπ· εὑρεῖν, πόσους CM ἄνδρας χωρεῖ. ποίει οὕτως· σύνθες τὴν μείζονα καὶ τὴν ἐλάττονα, τουτέστι τὰ υκ καὶ τὰ ρπ· γίνονται χ· ὧν τὸ U+2220΄· γίνονται τ. ταῦτα πολυπλασίασον ἐπὶ τὰς βαθμίδας· γίνονται η ,δ. τοσούτους ἄνδρας χωρεῖ· ἕκαστος γὰρ ποὺς ἕνα ἄνδρα χωρεῖ. Μαθεῖν θέατρον, πόσους χωρεῖ ἄνδρας, οὕτως· μετρηθὲν τὸ ἀνώτερον βάθρον ἔσχεν πόδας υκ, καὶ τὸ κατώτερον ἔσχεν πόδας ρπ· ὁμοῦ γίνονται χ πόδες· ὧν τὸ U+2220΄ γίνονται τ. τὰ δὲ βάθρα ἐστὶν ἀριθμῷ ν. ταῦτα πολυπλασιάζω ἐπὶ τὰ τ· γίνονται πόδες α ,ε. τοσούτους ἄνδρας χωρήσει· ἑκάστου γὰρ ἀνδρὸς ὁ τόπος ποδὸς ᾱ ἐστι τοῦ πλάτους.
1.43.1a43. Bölüm
Bir başka tiyatro; basamakları, diyelim, 250 tane; en alttaki birinci basamak 40 kişi, en üstteki 120 kişi alıyor; [tiyatronun] kaç kişi aldığını bulmak. Şöyle yap: Alt ve üst basamaktaki kişi sayılarını topla; 160 eder; bunun ½'si 80 eder. Bunu 250 basamakla çarp; 20.000 eder. Tiyatro bu kadar kişi alır.
Ἄλλο θέατρον, οὗ εἰσιν αἱ βαθμίδες, εἰ τύχοι, σν, λαμβάνει δὲ ὁ πρῶτος βαθμὸς ὁ κάτω ἄνδρας μ, ὁ δὲ ἄνω ρκ· εὑρεῖν, πόσους ἄνδρας χωρεῖ. ποίει οὕτως· σύνθες τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀνδρῶν τοῦ κάτω βαθμοῦ καὶ τοῦ ἄνω· γίνονται ρξ· ὧν τὸ U+2220΄· γίνονται π. ταῦτα ἐπὶ τοὺς σν βαθμούς· γίνονται β. τοσούτους ἄνδρας χωρεῖ τὸ θέατρον.
1.43.2aBirinci basamaktan sonuncuya kadar her basamak bir öncekinden 5 kişi fazla alıyorsa, ve birinci, yani en alttaki basamak 40 kişi aldığına, tiyatronun da 250 basamağı olduğuna göre son, yani en üstteki basamağın kaç kişi aldığını bilmek istersen şöyle yap: Basamak sayısından 1 çıkar; geriye 249 kalır. Bunu 5 ile çarp; 1245 eder. Buna birinci basamağın 40'ını ekle; 1285 eder. En üstteki son basamak bu kadar kişi alır.
Ἐὰν δὲ ἀπὸ τοῦ πρώτου βαθμοῦ ἕως τοῦ ὑστέρου εἰς τὸ ὕστερον λαμβάνει πλείους ἄνδρας ε, θέλεις δὲ γνῶναι, ὁ ὕστερος βαθμός, τουτέστιν ὁ ἀνώτερος, πόσους ἄνδρας χωρεῖ λαμβάνοντος τοῦ πρώτου βαθμοῦ, τουτέστι τοῦ κατωτέρου, ἄνδρας μ, ἔχοντος τοῦ θεάτρου βαθμοὺς σν, ποίει οὕτως· ὕφειλε ἀπὸ CM τῶν βαθμῶν ᾱ· λοιπὰ σμθ. ταῦτα ἐπὶ τὰ ε· γίνονται ,ασμε. καὶ πρόσθες τοὺς μ τοὺς τοῦ πρώτου βαθμοῦ· γίνονται ασπε. τοσούτους ἄνδρας χωρεῖ ὁ ὕστερος βαθμὸς ὁ ἄνωθεν.
1.43.2bBiri de, son basamaktan başlayarak her basamağın bir ötekinden 5 kişi fazla aldığını, [tiyatronun] 50 basamağı olduğunu, son basamağın da 40 kişi aldığını söyler de birinci basamağın kaç kişi aldığını sorarsa şöyle yaparım: Sayıdan 1 birim çıkarırım; geriye 245 kalır. Buna son basamağın 40'ını ekle; 285 eder. Birinci basamak bu kadar kişi alacaktır.
Ἐὰν δὲ εἴπῃ τις, ὅτι ἕκαστος βαθμὸς ἐκ τοῦ ὑστέρου βαθμοῦ λαμβάνει πλέον τοῦ ἑτέρου ἄνδρας ἀριθμὸν ε, ἔχει δὲ βαθμοὺς ἀριθμῷ ν, μ δὲ λαμβάνει ὁ ὕστερος βαθμός· ὁ πρῶτος βαθμὸς πόσους χωρεῖ; ποιῶ οὕτως· αἴρω ἀπὸ τῶν ν μονάδα ᾱ· λοιπὸν μένουσι ἄρα σμε. πρόσθες τούτοις τὰ μ τοῦ ὑστέρου βαθμοῦ· γίνονται σπε. τοσούτους χωρήσει ἄνδρας ὁ α΄ βαθμός.
1.44.144. Bölüm
Bir amfiteatr; uzunluğu 240 ayak, genişliği 60 ayak; çevresini bulmak. Şöyle yap: Uzunluğun 240'ını kendisiyle çarp; 57.600 eder. Genişliğin 60'ını da kendisiyle çarp; 3600 eder. Genişliği uzunlukla da çarp; 14.400 eder. Üç sayıyı topla; 75.600 eder. Bunun her zaman karekökünü al; 275 eder. Bunu iki katına çıkar; 550 eder. Çevre bu kadar [ayak] olacaktır.
Uzunluğu 240, genişliği 60 ayak olan bir amfiteatr olsun; alanını bulmak. Şöyle yaparım: Uzunluğu genişlikle çarparım; 14.400 ayak eder. Bunu her zaman 11 ile çarparım; 158.400 ayak eder. Bunu 14'e bölerim; 11.314 ¼ 1/28 ayak eder. Alan bu kadar ayak olacaktır. Çevreyi de şöyle buluruz: Uzunluğun 240'ını iki katına çıkarırım; 480 ayak eder. Şimdi genişliğin 60 ayağını ve genişliğin altıda birini, yani 10'u eklerim; toplam 70 ayak eder. Bunu iki kat uzunluğun 480 ayağına eklerim; 550 ayak eder. Amfiteatrın çevresi bu kadar ayaktır.
Ἀμφιθέατρον, οὗ τὸ μὲν μῆκος ποδῶν σμ, τὸ δὲ πλάτος ποδῶν ξ· εὑρεῖν αὐτοῦ· τὴν περίμετρον. ποίει οὕτως· τὰ σμ τοῦ μήκους ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ε ,ζχ· καὶ τὰ ξ τοῦ πλάτους ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ,γχ· καὶ τὸ πλάτος ἐπὶ τὸ μῆκος· γίνονται α ,δυ. καὶ σύνθες τοὺς τρεῖς ἀριθμούς· γίνονται ζ εχ. τούτων ἀεὶ λάμβανε πλευρὰν τετραγωνικήν· γίνονται σοε. ταῦτα δὲ δίς· γίνονται φν. τοσούτου ἔσται [ποδῶν] ἡ περίμετρος. Ἔστω ἀμφιθέατρον καὶ ἐχέτω τὸ μὲν μῆκος ποδῶν σμ, τὸ δὲ πλάτος ξ· εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. ποιῶ οὕτως· πολυπλασιάζω τὸ μῆκος ἐπὶ τὸ πλάτος· γίνονται πόδες α ,δυ. ταῦτα ἀεὶ πολυπλασιάζω ια· γίνονται πόδες ιε ,ηυ. τούτων μερίζω τὸ ιδ΄· γίνονται πόδες α ,ατιδ δ΄ κη΄. τοσούτων ποδῶν ἔσται τὸ ἐμβαδόν. τὴν δὲ περίμετρον εὑρήσομεν οὕτως· πολυπλασιάζω τὸ μῆκος τὰ σμ ἐκ διπλοῦ· γίνονται πόδες ῡπ. προστιθῶ νῦν τὸ πλάτος τοὺς ξ πόδας καὶ τὸ ἕκτον μέρος τοῦ πλάτους· γίνονται ῑ· ὁμοῦ γίνονται πόδες ο. ταῦτα προστιθῶ τοῖς ῡπ ποσὶ τοῦ διπλοῦ μήκους· γίνονται πόδες φν. τοσούτων ποδῶν ἐστιν ἡ περίμετρος τοῦ ἀμφιθεάτρου.
1.45.145. Bölüm
Bir yemek salonu [triklinos]; genişliği 26 ½ ayak, uzunluğu 31 ayak, yüksekliği 38 ayak, duvar kalınlığı 2 ¼ ayak. Duvar kalınlığını 31 ile çarp; 69 ½ ¼ eder. Bunu yüksekliğin 38'iyle çarp; 2650 ½ eder. Dört duvar olduğu için bunu dört katına çıkar; 10.602 eder. Yemek salonunun duvarlarının hacmi bu kadar ayak olacaktır.
Τρίκλινος, οὗ τὸ μὲν πλάτος ποδῶν κϛ U+2220΄, τὸ δὲ μῆκος ποδῶν λᾱ, τὸ δὲ ὕψος ποδῶν λη, διὰ τοίχου β δ΄. τὸ ἐν τοίχῳ ἐπὶ τὰ λᾱ· γίνονται ξθ U+2220΄ δ΄. ταῦτα ἐπὶ τὰ λη τοῦ ὕψους· γίνονται ,βχν U+2220΄. ταῦτα τετράκις, ἐπειδὴ τέσσαρές εἰσι τοῖχοι· γίνονται α χβ. τοσούτων ἔσται ποδῶν τοῦ τρικλίνου τὰ ἐν τοίχῳ.
1.46.146. Bölüm
Bir salon ya da ambar; uzunluğu 20 arşın, genişliği 15 arşın, yüksekliği 6 arşın; kaç modios aldığını bulmak. Şöyle yap: Uzunluğun [20'sini] genişliğin 15'iyle çarp; 300 eder. Bunu da yüksekliğin 6'sıyla çarp; 1800 eder. Bunu her zaman 11 1/22 ile çarp; 19.881 ½ ¼ 1/22 1/44 modios eder. Salon bu kadar modios alır.
Τρίκλινος ἤτοι ὡρεῖον, οὗ τὸ μὲν μῆκος πηχῶν κ, τὸ δὲ πλάτος πηχῶν ῑε, τὸ δὲ ὕψος πηχῶν ϛ· εὑρεῖν, πόσους μοδίους χωρεῖ. ποίει οὕτως· τὰ τοῦ μήκους ἐπὶ τὰ ῑε τοῦ πλάτους· γίνονται τ· καὶ ταῦτα ἐπὶ τὰ ϛ τοῦ ὕψους· γίνονται ᾱω. ταῦτα ἀεὶ πολυπλασίαζε ἐπὶ τὰ ῑᾱ κβ΄· γίνονται μόδιοι α θωπα U+2220΄ δ΄ κβ΄ μδ΄. τοσούτους μοδίους λαμβάνει ὁ τρίκλινος.
1.47.147. Bölüm
Bir havuzun, bir kuyunun, çukur açıklıklarının, duvarların, taşların, çamur yığınlarının, kirişlerin ve her türden şeklin uzunluğunu, genişliğini ve derinliğini ya da yüksekliğini öğrenir de kaç testi [keramion] aldığını ya da kaç küp ayak tuttuğunu bilmek istersen şöyle yap: Uzunluğu genişlikle, çıkanı da derinlikle ya da yükseklikle çarp. Testi ya da küp ayak sayısı bu kadar olacaktır.
Κολυμβήθρας καὶ φρέατος καὶ γουβικῶν ἀνοιγμάτων καὶ τοίχων καὶ λίθον καὶ πηλῶν καὶ δοκῶν καὶ οἱωνδηποτοῦν σχημάτων ἐὰν μάθῃς τὸ μῆκος καὶ τὸ πλάτος καὶ τὸ βάθος ἢ τὸ ὕψος, θέλῃς δὲ γνῶναι, πόσα κεράμια χωρεῖ, ἢ πόσοι πόδες στερεοὶ γίνονται, ποίει οὕτως· πολυπλασίαζε τὸ μῆκος ἐπὶ τὸ πλάτος καὶ τὰ γινόμενα ἐπὶ τὸ βάθος ἢ τὸ ὕψος· καὶ τοσαῦτα κεράμια ἔσονται ἢ πόδες στερεοί.
1.48.148. Bölüm
Bir havuz; uzunluğu 25 ayak, genişliği 12 ayak, yüksekliği ya da derinliği 5 ayak; kaç testi aldığını ya da kaç küp ayak tuttuğunu bulmak. Şöyle yap: 12'yi 25 ile çarp; 300 eder. Bunu derinliğin ya da yüksekliğin 5'iyle çarp; 1500 eder. Havuz bu kadar testi alır.
Κολυμβήθρα, ἧς τὸ μῆκος ποδῶν κε, τὸ δὲ πλάτος ποδῶν ῑβ, τὸ δὲ ὕψος ἢ τὸ βάθος ποδῶν ε· εὑρεῖν, πόσα κεράμια χωρεῖ, ἢ πόσοι πόδες στερεοὶ γίνονται. ποίει οὕτως· πολυπλασίαζε τὰ ῑβ ἐπὶ τὰ κε· γίνονται τ. ταῦτα ἐπὶ τὰ ε τοῦ βάθους ἢ τοῦ ὕψους· γίνονται ,αφ. τοσαῦτα κεράμια χωρεῖ ἡ κολυμβήθρα.
1.49.149. Bölüm
Bir havuz; uzunluğu 10 ayak, yüksekliği ya da derinliği 4 ayak, genişliği 5 ayak; kaç ayak mermer gerektirdiğini bulmak. Şöyle yap: Uzunluğun 10'uyla genişliğin 5'ini topla; 15 eder. Bunu iki katına çıkar; 30 eder. Bunu derinlikle ya da yükseklikle çarp; 120 eder. Havuz bu kadar ayak mermer gerektirir.
Κολυμβήθρα, ἧς τὸ μὲν μῆκος ποδῶν ῑ, τὸ δὲ ὕψος ἢ τὸ βάθος ποδῶν δ καὶ τὸ πλάτος ποδῶν ε· εὑρεῖν, πόσους πόδας μαρμάρων συνάγει. ποίει οὕτως· σύνθες τὰ ῑ τοῦ μήκους καὶ τὰ ε τοῦ πλάτους· γίνονται ῑε. ταῦτα δίς· γίνονται λ. ταῦτα ἐπὶ τὸ βάθος ἤτοι τὸ ὕψος· γίνονται ρκ. τοσούτους πόδας μαρμάρων συνάγει ἡ κολυμβήθρα.
1.49.2Havuzun tabanını da bulmak istersen şöyle yap: Genişliği uzunlukla çarp; 50 eder. Taban bu kadar ayak mermer gerektirir. Bunu 120'ye ekle; hepsi 170 eder. Havuzun mermeri bu kadar ayaktır.
ἐὰν θέλῃς καὶ τὸ ἔδαφος τῆς κολυμβήθρας εὑρεῖν, ποίει οὕτως· πολυπλασίαζε τὸ πλάτος ἐπὶ τὸ μῆκος· γίνονται ν. τοσούτους πόδας μαρμάρων συνάγει τὸ ἔδαφος. τούτους πρόσθες τοῖς ρκ· γίνονται ὁμοῦ ρο. τοσοῦτοι πόδες μαρμάρων εἰσὶ τῆς κολυμβήθρας.
1.50.150. Bölüm
Bir kuyu; çapı 5 ayak, çevresi 2 ayak kalınlığında duvarla örülmüş, derinliği 20 ayak; duvarın kaç ayak olduğunu bulmak. Duvarın kalınlığını iki katına çıkar; 4 eder. Bunu çapın 5'ine ekle; 9 eder; böylece kuyuyla duvarların birlikte çapı 9 ayak olur. Bunu kendisiyle çarp; 81 eder. Bundan kuyunun çapının kendisiyle çarpımını, yani 25'i çıkar; geriye 56 kalır. Bunu on bir katına çıkar; 616 eder. Bunun her zaman olduğu gibi 1/14'ü 44 eder. Bunu derinliğin 20'siyle çarp; 880 eder. Bütün kuyunun duvarı bu kadar ayak olacaktır.
Φρέαρ, οὗ ἡ διάμετρος ποδῶν ε καὶ περιοικοδόμημα τῶν τοίχων ἐχόντων πλάτος ποδῶν β, τὸ δὲ βάθος αὐτοῦ ποδῶν κ· εὑρεῖν, πόσων ποδῶν ἐστιν ὁ τοῖχος. τοῦ τοίχου τὸ πλάτος δίς· γίνονται δ. ταῦτα προστίθει τοῖς ε τῆς διαμέτρου· γίνονται θ, ὡς εἶναι τὴν διάμετρον τοῦ τε φρέατος καὶ τῶν τοίχων ὁμοῦ ποδῶν θ. ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται πᾱ· ἐξ ὧν ἄφελε τὴν διάμετρον τοῦ φρέατος γενομένην ἐφʼ ἑαυτήν· γίνονται κε· λοιπὰ νϛ. ταῦτα δεκάκις καὶ ἅπαξ· γίνονται χιϛ. τούτων ἀεὶ τὸ ιδ΄· γίνονται μδ. ταῦτα πολυπλασίασον ἐπὶ τὰ κ τοῦ βάθους· γίνονται ωπ. τοσούτων ἔσται ποδῶν ὁ τοῖχος τοῦ ὅλου φρέατος.
1.51.151. Bölüm
Bir fıçı; alt çapı 5 ayak, üst çapı 3 ayak, yüksekliği 8 ayak; içinde, diyelim, 6 ayak [yüksekliğe kadar] şarap var; kaç testi aldığını bulmak. Şöyle yap: Üst çapın 3'ünü alt çapın 5'inden çıkar; geriye 2 kalır. Bunu 6 ile çarp; 12 eder. Bunun ⅛'i 1 ½ eder. 1 ½'i 5'ten çıkar; geriye 3 ½ kalır. Şarabın ulaştığı yerdeki genişlik bu kadar ayak olacaktır.
Κοῦπα, ἧς ἡ κάτω διάμετρος ποδῶν ε, ἡ δὲ ἄνω ποδῶν γ, τὸ δὲ ὕψος αὐτῆς ποδῶν η· ἔχει δὲ οἶνον, εἰ τύχοι, ποδῶν ϛ· εὑρεῖν, πόσα κεράμια χωρεῖ. ποίει οὕτως· ὕφειλε τὰ τρία τῆς ἄνω διαμέτρου ἀπὸ τῶν ε τῆς κάτω· λοιπὰ β. ταῦτα ἐπὶ τὰ ϛ· γίνονται ῑβ. τούτων τὸ η΄· γίνεται ᾱ U+2220΄. ὕφειλε τὴν ᾱ U+2220΄ ἀπὸ τῶν ε· λοιπὰ γ U+2220΄. τοσούτων ἔσται ποδῶν τὸ πλάτος, ἕως ὅπῃ ὁ οἶνος ἐτύγχανε.
1.51.2Şimdi 3 ½ ile 5'i topla; 8 ½ eder; bunun ½'si 4 ¼ eder. Bunu kendisiyle çarp; 18 1/16 eder. Bunu on bir katına çıkar; 198 ½ ⅛ 1/16 eder. Bunun 1/14'ü 14 1/7 1/28 1/112 1/224 eder. Bunu [şarabın] yüksekliğinin 6'sıyla çarp; 85 1/7 eder. Fıçı bu kadar testi [şarap] alır.
σύνθες τοίνυν τὰ γ U+2220΄ καὶ τὰ ε· γίνονται η U+2220΄· ὧν τὸ U+2220΄· γίνονται δ δ΄. ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ῑη ιϛ΄. ταῦτα δεκάκις καὶ ἅπαξ· γίνονται ρ𝒢η U+2220΄ η΄ιϛ΄. τούτων τὸ ιδ΄· γίνονται ῑδ ζ΄ κη΄ ριβ΄ σκδ΄. ταῦτα ἐπὶ τὰ ϛ τοῦ ὕψους· γίνονται πε ζ΄. τοσαῦτα κεράμια χωρεῖ ἡ κοῦπα.
1.52.152. Bölüm
Bir tekne; üst çapı 6 ayak, alt çapı 8 ayak, yüksekliği 10 ayak; kaç testi aldığını bulmak. Şöyle yap: Üst ve alt çapı topla; 14 eder; bunun ½'si 7 eder. Bunu kendisiyle çarp; 49 eder. Bunu on bir katına çıkar; 539 eder. Bunun 1/14'ü 38 ½ eder. Bunu yüksekliğin 10'uyla çarp; 385 eder. Tekne bu kadar testi alır.
Βούτης, ἧς ἡ ἄνω διάμετρος ποδῶν ϛ, ἡ δὲ κάτω ποδῶν η, τὸ δὲ ὕψος ποδῶν ῑ· εὑρεῖν, πόσα κεράμια χωρεῖ. ποίει οὕτως· σύνθες τὴν ἄνω διάμετρον καὶ τὴν κάτω· γίνονται ῑδ· ὧν τὸ U+2220΄· γίνονται ζ. ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται μθ. ταῦτα δεκάκις καὶ ἅπαξ· γίνονται φλθ. τούτων τὸ ιδ΄· γίνονται λη U+2220΄. ταῦτα ἐπὶ τὰ ῑ τοῦ ὕψους· γίνονται τπε. τοσαῦτα κεράμια χωρεῖ ἡ βούτης.
1.53.153. Bölüm
Bir gemi; uzunluğu 24 ayak, [üst] genişliği 6 arşın, alt genişliği 4 arşın; kaç testi aldığını bulmak. Şöyle yap: Genişliği genişlikle çarp; 24 eder. Bunu da uzunluğun 24'üyle çarp; 576 eder. Bunun her zaman ⅓'ü 192 eder. Bunu 576 ile topla; 768 eder; bunlar testidir. Bir testi 10 modios aldığına göre 7680 modios eder. Gemi bu kadar modios alır.
Πλοῖον, οὗ τὸ μὲν μῆκος ποδῶν κδ, ἡ δὲ βάσις πηχῶν ϛ, ἡ δὲ κάτω βάσις πηχῶν δ· εὑρεῖν, πόσα κεράμια χωρεῖ. ποίει οὕτως· τὴν βάσιν ἐπὶ τὴν βάσιν· γίνονται κδ. ταῦτα πάλιν ἐπὶ τὰ κδ τοῦ μήκους· γίνονται φοϛ. τούτων ἀεὶ τὸ γ΄· γίνονται ρ𝒢β. ταῦτα σύνθες μετὰ τῶν φοϛ· γίνονται ψξη· ἅπερ εἰσὶ κεράμια. χωρεῖ δὲ τὸ κεράμιον μοδίους ῑ· γίνονται μόδιοι ζχπ. τοσούτους μοδίους χωρεῖ τὸ πλοῖον.
1.54.154. Bölüm
Yarım daire biçimli bir yapının, yani bir apsisin hacmini ölçmek istersen ki çapı 6 ayak, dikmesi 3 ayak, duvar kalınlığı 1 ayak olsun, çapın 6 ayağına bir yandaki duvar kalınlığının 1 ayağını ekle; 7 ayak eder. Bunun [yarım] çevresi 11 ayak eder. Bunu yapının yüksekliğiyle çarp.
Εἰ δὲ στερεομετρίαν οἰκοδομῆς ἡμικυκλίου ἤγουν ἀψίδος θέλῃς μετρῆσαι, ἧς ἡ διάμετρος ποδῶν ϛ, ἡ δὲ κάθετος ποδῶν γ καὶ τὸ πάχος τοῦ τοίχου ποδὸς ᾱ, πρόσθες τοῖς ϛ ποσὶ τῆς διαμέτρου τὸν ᾱ πόδα τοῦ ἑνὸς μέρους τοῦ πάχους τοῦ τοίχου· γίνονται πόδες ζ· ὧν ἡ περίμετρος ἕτερον αὐτῶν U+2220΄ δ΄ μέρος· γίνονται πόδες ῑᾱ. τούτους ἐπὶ τὸ ὕψος τῆς οἰκοδομῆς.
1.55.155. Bölüm
Kürenin [kubbenin] içindeki hava boşluğunu bulmak istersen, duvarların kalınlığını hesaba katmadan yukarıda yazılan küre yöntemine göre ölç. Mesela kürenin iç boşluğunun çapı 8 ayak, iki duvarın kalınlığı 2 ayak olsun. İç boşluğun 8 ayağını kendisiyle çarparsın; 64 ayak eder. Bunu yine çapın aynı 8 ayağıyla çarparsın; 512 ayak eder. Bunu on bir katına çıkarırsın; 5632 ayak eder. Bunu 21'e böl; 268 1/7 1/21 ayak eder. Kürenin hava boşluğu bu kadar olsun.
Εἰ θέλεις σκηνῶσαι τὸν ἀέρα τῆς σφαίρας, μέτρησον κατὰ τὴν προγεγραμμένην μέθοδον τῆς σφαίρας χωρὶς τοῦ πάχους τῶν τοίχων. οἷον ἔστω ἡ διάμετρος τοῦ ἐμφώτου τῆς σφαίρας ποδῶν η, τὸ δὲ πάχος τῶν β τοίχων ποδῶν β. πολυπλασιάζεις τοὺς η πόδας τοῦ ἐμφώτου ἐφʼ ἑαυτούς· γίνονται πόδες ξδ. τούτους πάλιν πολυπλασιάζεις ἐπὶ τοὺς αὐτοὺς η πόδας τῆς διαμέτρου· γίνονται πόδες φῑβ. τούτους πολυπλασιάζεις ἑνδεκάκις· γίνονται πόδες ,εχλβ. τούτους μέρισον παρὰ τὸν κᾱ· γίνονται πόδες σξη ζ΄ κα΄. τοσοῦτον ἔστω τὸ σκήνωμα τοῦ ἀέρος τῆς σφαίρας.
1.56.156. Bölüm
Yarım küreyi küre yöntemiyle ölçeriz; ancak sonucu 42'ye böleriz. Mesela çap 7 ayak, çevre 22 ayak olsun; bunun hacmini bulmak. Şöyle yaparım: Çapın 7 ayağını kendisiyle çarparım; 49 eder. Bunu yine çapın aynı 7'siyle çarparım; 343 eder. Bunu 11 ile çarpar ve 42'ye bölerim; 89 ½ ⅓ eder. Yarım kürenin hacmi bu kadar olacaktır.
Ἡμισφαίριον μετρήσομεν κατὰ τὴν μέθοδον τῆς σφαίρας τὰ συναγόμενα παρὰ τὸν μβ μερίζοντες. οἷον ἔστω ἡ διάμετρος ποδῶν ζ, ἡ δὲ περίμετρος ποδῶν κβ· εὑρεῖν τούτου τὸ στερεόν. ποιῶ οὕτως· τοὺς ζ πόδας τῆς διαμέτρου ἐφʼ ἑαυτούς· γίνονται μθ. τούτους πάλιν ἐπὶ τοὺς αὐτοὺς ζ τῆς διαμέτρου· γίνονται τμγ· ταῦτα πολυπλασιάζω ἐπὶ τὸν ῑᾱ καὶ μερίζω παρὰ τὸν μβ· γίνονται πθ U+2220΄ γ΄. τοσούτου ἔσται τὸ στερεὸν τοῦ ἡμισφαιρίου.
1.57.157. Bölüm
Yarım kürenin hava boşluğunu ölçmek. Duvarların kalınlığını hesaba katmadan, yukarıda yazılan yarım küre hacmi ölçme yöntemine göre ölç. Mesela yarım kürenin iç boşluğunun çapı 10 ayak, iki duvarın kalınlığı 4 ayak olsun. Yalnız iç boşluğun çapının 10 ayağını kendisiyle çarparsın; 100 eder. 100'ü aynı 10 ile çarp; 1000 eder. Bunu on bir katına çıkarırsın; 11.000 eder. Bunun 1/42'si 261 ½ ⅓ 1/14 ayak eder. Yarım kürenin hava boşluğu bu kadar ayak olsun.
Σκήνωσιν μετρῆσαι ἀέρος ἡμισφαιρίου. μέτρησον κατὰ τὴν προγεγραμμένην μέθοδον τῆς μετρήσεως τοῦ στερεοῦ τοῦ ἡμισφαιρίου χωρὶς τοῦ πάχους τῶν τοίχων. οἷον ἔστω ἡ διάμετρος τοῦ ἐμφώτου τοῦ ἡμισφαιρίου ποδῶν ῑ, τὸ δὲ πάχος τῶν β τοίχων ποδῶν δ. τοὺς ῑ πόδας τῆς διαμέτρου τοῦ ἐμφώτου καὶ μόνους πολυπλασιάζεις ἐφʼ ἑαυτούς· γίνονται ρ. τὰ ρ ἐπὶ τοὺς αὐτοὺς ῑ· γίνονται ᾱ. ταῦτα πολυπλασιάζεις ἑνδεκάκις· γίνονται α ,ᾱ. τούτων τὸ μβ΄· γίνονται πόδες σξᾱ U+2220΄ γ΄ ιδ΄. τοσούτων ἔστω ποδῶν τὸ σκήνωμα τοῦ ἀέρος τοῦ ἡμισφαιρίου.
1.58.158. Bölüm
Çapı 10 ayak, çevresi 31 ¼ 1/7 1/28 ayak olan aynı yarım kürenin yüzeyini, yani alanını ya da kapladığı yeri her zaman şöyle ölçeriz: 10'luk çapı çevrenin 31 ¼ 1/7 1/28'iyle çarp; 314 ¼ 1/28 eder. Bunun ½'si 157 ⅛ 1/56 ayak eder. Yarım kürenin alanı bu kadar olacaktır.
Ἐπιφάνειαν ἤγουν ἐμβαδὸν ἢ χώρησιν τοῦ αὐτοῦ ἡμισφαιρίου τοῦ ἔχοντος διάμετρον ποδῶν ῑ, περίμετρον ποδῶν λᾱ δ΄ ζ΄ κη΄, μετρήσομεν πάντοτε οὕτως· τὴν διάμετρον τῶν ῑ ἐπὶ τοὺς λᾱ δ΄ ζ΄ κη΄ τῆς περιμέτρου· γίνονται τιδ δ΄ κη΄· ὧν τὸ U+2220΄· γίνονται πόδες ρνζ η΄ νϛ΄. τοσούτου ἔσται τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ἡμισφαιρίου.
1.59.159. Bölüm
Yarım kubbeyi, yani dörtte bir küreyi yarım küre yöntemiyle ölçeriz; ancak sonucu 84'e böleriz. Mesela yarım kubbenin iki duvar kalınlığıyla birlikte çapı 14 ayak olsun. Bunu kendisiyle çarp; 196 eder. Bunu da yine aynı çapın 14'üyle çarp; 2744 eder. Bunu on bir katına çıkar; 30.184 eder. Bunun 1/84'ü 359 ⅓ ayak eder. Yarım kubbenin dolu hacmi bu kadar olsun.
Κόγχην ἤγουν τεταρτημόριον μετρήσομεν κατὰ τὴν μέθοδον τοῦ ἡμισφαιρίου τὰ συναγόμενα μερίζοντες παρὰ τὸν πδ. οἷον ἔστω ἡ διάμετρος τῆς κόγχης σὺν τοῖς β πάχεσι τῶν τοίχων ποδῶν ῑδ. τούτους ἐφʼ ἑαυτούς· γίνονται ρ𝒢ϛ. ταῦτα πάλιν ἐπὶ τὰ ῑδ τῆς αὐτῆς διαμέτρου· γίνονται βψμδ. ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται γ ρπδ. τούτων τὸ πδ΄· γίνονται πόδες τνθ γ΄. τοσούτων ἔστω τὸ στερεὸν τῆς κόγχης ὁλόμαζον.
1.60.160. Bölüm
Aynı yarım kubbenin, yani dörtte bir kürenin hava boşluğunu ölçmek ve yapının hacmini bulmak. Duvarların kalınlığını hesaba katmadan, yarım kubbenin dolu hacmindeki aynı yönteme göre ölç: İç boşluğun çapının 10 ayağını kendisiyle çarp; 100 eder. 100'ü yine 10 ile çarp; 1000 eder. 1000'i on bir katına çıkar; 11.000 eder. Bunun 1/84'ü 130 ½ ⅓ 1/12 1/28 ayak eder. Yarım kubbenin havası bu kadar ayak olsun. Bunu yukarıda yazılan dolu hacmin 359 ⅓ ayağından çıkar; geriye kalan 228 ¼ ⅛ ayak yapınındır.
Σκήνωσιν μετρῆσαι ἀέρος τῆς αὐτῆς κόγχης ἤγουν τεταρτημορίου καὶ εὑρεῖν τὴν στερεομετρίαν τῆς οἰκοδομῆς. μέτρησον κατὰ τὴν αὐτὴν μέθοδον τοῦ ὁλομάζου τῆς κόγχης χωρὶς τοῦ πάχους τῶν τοίχων. οἷον τοὺς ῑ πόδας τῆς διαμέτρου τοῦ ἐμφώτου ἐφʼ ἑαυτούς· γίνονται ρ. τὰ ρ πάλιν ἐπὶ τοὺς ῑ· γίνονται ,ᾱ. τὰ ,ᾱ ἑνδεκάκις· γίνονται α ,ᾱ. τούτων τὸ πδ΄· γίνονται πόδες ρλ U+2220΄ γ΄ ιβ΄ κη΄. τοσούτων ποδῶν ἔστω ὁ ἀὴρ τῆς κόγχης· οὓς ἄφελε ἀπὸ τῶν προγεγραμμένων τνθ γ΄ ποδῶν τοῦ ὁλομάζου· καὶ οἱ λοιποὶ πόδες σκη δ΄ η΄ τῆς οἰκοδομῆς.
1.61.161. Bölüm
Aynı yarım kubbenin kapladığı yeri, yani alanını ölçmek. Çapın 10 ayağını kendisiyle çarp; 100 eder. Bunu on bir katına çıkar; 1100 eder. Bunu 14'e böl; 78 ½ 1/14 ayak eder. Yarım kubbenin kapladığı yer, yani alanı bu kadar ayak olsun.
Χώρησιν μετρῆσαι ἤγουν ἐμβαδὸν τῆς αὐτῆς κόγχης. τοὺς ῑ πόδας τῆς διαμέτρου ἐφʼ ἑαυτούς· γίνονται ρ. τούτους ἑνδεκάκις· γίνονται ,ᾱρ. τούτους παρὰ τὸν ῑδ· γίνονται πόδες οη U+2220΄ ιδ΄. τοσούτων ἔστω ποδῶν ἡ χώρησις ἤγουν τὸ ἐμβαδὸν τῆς κόγχης.
1.62.162. Bölüm
Yarım kubbenin yüzeyini çevre yoluyla da bulmak istersen şöyle yaparsın: Çap 7 ayak, [yarım] çevre 11 ayak olsun. 7'lik çapı 11'lik çevreyle çarp; 77 eder. Bunun ½'si 38 ½ ayak eder. Yarım kubbenin yüzeyi bu kadar ayak olsun.
Εἰ θέλεις εὑρεῖν καὶ διὰ τῆς περιμέτρου τὴν ἐπιφάνειαν τῆς κόγχης, ποιήσεις οὕτως· ἔστω ἡ διάμετρος ποδῶν ζ, ἡ δὲ περίμετρος ποδῶν ῑᾱ. τὴν διάμετρον τῶν ζ ἐπὶ τὴν περίμετρον τῶν ῑᾱ· γίνονται οζ. τούτων τὸ U+2220΄· γίνονται πόδες λη U+2220΄. τοσούτων ἔστω ποδῶν ἡ ἐπιφάνεια τῆς κόγχης.
1.63.163. Bölüm
Uzunluğu 20 ayak, genişliği 20 ayak, yüksekliği 16 ayak olan bir piramit ölçelim; her duvarı 2 ayak kalınlığında olduğuna göre [yan yüzlerin] eğik kenarlarını bulmak. Şöyle yaparım: Kenar dışarıdan 20 ayak olduğu, dış yüzden merkeze [tepeye] kadar olan yükseklik de, daha önce söylediğim gibi, 16 ayak olduğu için şöyle yap: Yüksekliğin 16'sını kendisiyle çarp; 256 eder. 10'u, yani kenarın ½'sini de kendisiyle çarp; 100 eder. Hepsi 356 ayak eder; bunun karekökü 18 ½ ¼ ⅛ ayaktır. Bir kenarın merkeze kadar olan eğik yüksekliği bu kadar ayak olacaktır.
Πυραμίδα μετρήσομεν, ἧς τὸ μῆκος ποδῶν κ καὶ τὸ πλάτος ποδῶν κ καὶ τὸ ὕψος ποδῶν ῑϛ· εὑρεῖν αὐτῆς τὰς ὑποτεινούσας πλευρὰς ἑκάστου τοίχου ἔχοντος πάχος ποδῶν β. ποιῶ οὕτως· ἐπειδὴ ἡ πλευρὰ ἔχει ἔξωθεν πόδας κ, τὸ δὲ ἀπὸ τοῦ ἔξωθεν ἐμφώτου ἕως τοῦ μεσοκέντρου, ὡς προεῖπον, τὸ ὕψος ποδῶν ῑϛ, ποίησον οὕτως· τὰ ῑϛ τοῦ ὕψους ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται σνϛ· καὶ τὰ ῑ, τουτέστι τὸ U+2220΄ τῆς πλευρᾶς, ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ρ· ὁμοῦ γίνονται πόδες τνϛ· ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται ποδῶν ῑη U+2220΄ δ΄ η΄. τοσούτων ποδῶν ἔσται ἡ ὑποτείνουσα πλευρὰ τοῦ ἑνὸς σκέλους ἕως τοῦ μεσοκέντρου.
1.63.2Duvarların hacmini de bulmak istersen şöyle yap: Eğik yüksekliği 10 ile çarp; 188 ½ ¼ ayak eder. Bunun ½'si 94 ¼ ⅛ eder. Bunu kalınlıkla, yani 2 ayakla çarp; 188 ½ ¼ eder. Bir kenardaki duvarın hacmi bu kadar ayak olacaktır. Ama piramidin dört kenarı olduğu için dört kenar 755 ayak eder. Piramidin duvarlarının hacmi bu kadar ayak olacaktır.
εἰ δὲ θέλεις τὸ στερεὸν τῶν τοίχων εὑρεῖν, ποίει οὕτως· τὴν ὑποτείνουσαν ἐπὶ τὰ ῑ· γίνονται πόδες ρπη U+2220΄ δ΄. τούτων τὸ U+2220΄· γίνονται 𝒢δ δ΄ η΄. ταῦτα ἐπὶ τὸ πάχος, ἐπὶ τοὺς β πόδας· γίνονται ρπη U+2220΄ δ ΄. τοσούτων ποδῶν ἔσται τὸ στερεὸν τοῦ τοίχου τῆς ᾱ πλευρᾶς. ἀλλὰ ἐπειδὴ δ πλευρὰς ἔχει ἡ πυραμίς, γίνονται τῶν δ πλευρῶν πόδες ψνε. τοσούτων ποδῶν ἔσται τὸ στερεὸν τῶν τοίχων τῆς πυραμίδος.
1.64.164. Bölüm
Aynı piramidin çatısı için ne kadar kurşun, tunç ya da kiremit gerektiğini bulmak istersen şöyle yaparsın: Eğik yüksekliği, yani 18 ½ ¼ ⅛'i 10 ayakla çarp; 188 ½ ¼ ayak eder. Bunun ½'sini ayırırım; geriye 94 ¼ ⅛ ayak kalır. Bir kenardaki çatının yüzeyi bu kadar ayaktır. Ama piramidin dört kenarı olduğu için dört kenar hep birlikte 377 ½ ayak eder. Piramidin kurşun, tunç ya da kiremit çatısının yüzeyi bu kadar, yani 377 ½ ayak olacaktır [metnin sonu bozuk].
Εἰ δὲ θέλεις εὑρεῖν τῆς στέγης τὸν μόλιβδον ἢ τὸν χαλκὸν ἢ τὸν κέραμον τῆς αὐτῆς πυραμίδος, ποιεῖς οὕτως· τὴν ὑποτείνουσαν, τουτέστι τὰ ῑη U+2220΄ δ΄ η΄, ἐπὶ τοὺς ῑ πόδας· γίνονται πόδες ρπη U+2220΄ δ΄. τούτων ὑφαιρῶ τὸ U+2220΄· λοιπὸν μένουσι πόδες 𝒢δ δ΄ η΄. τοσούτων ποδῶν ἔστιν ἡ ἐπιφάνεια τῆς στέγης τῆς ᾱ πλευρᾶς. ἀλλʼ ἐπειδὴ δ πλευρὰς ἔχει ἡ πυραμίς, ὁμοῦ γίνονται τῶν δ πλευρῶν πόδες τοζ U+2220΄. τοσούτων ἔσται ἡ ἐπιφάνεια τῆς στέγης τοῦ μολίβδου ἢ τοῦ χαλκοῦ ἢ τοῦ κεράμου τῆς πυραμίδος, ποδῶν τοζ U+2220΄, ἐπειδὴ ἀπὸ γ ἔστέγασται ἡ πυραμίς.
1.65.165. Bölüm
Bir kürenin çapı 13 ayaktır; hacmini bulmak. Şöyle yaparım: 13'ün küpünü al; 2197 eder. Bunu on bir katına çıkar; 24.167 eder. Bunun 1/21'i 1150 ½ ¼ 1/21 1/84 eder. Hacim bu kadar ayaktır. Yüzeyini de bulmak. Şöyle yap: 13'ü kendisiyle çarp; 169 eder. Bunu genel kurala göre dört katına çıkar; 676 eder. Bunu on bir katına çıkar; 7436 eder. Bunun 1/14'ü 531 1/7 eder. Yüzey bu kadar ayak olacaktır.
Σφαίρας ἡ διάμετρος ποδῶν ῑγ· εὑρεῖν αὐτῆς τὸ στερεόν. ποιῶ οὕτως· ῑγ κύβισον· γίνονται ,βρ𝒢ζ. ταῦτα ἑνδεκάκις· β ,δρξζ γίνονται. τούτων τὸ κα΄· γίνονται ,αρν U+2220΄ δ΄ κα΄ πδ΄. τοσούτων ποδῶν τὸ στερεόν. εὑρεῖν δὲ αὐτῆς καὶ τὴν ἐπιφάνειαν. ποίει οὕτως· ῑγ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ρξθ. ταῦτα καθόλου τετράκις· γίνονται χοϛ. ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται ζυλϛ. τούτων τὸ ιδ΄· γίνονται φλα ζ΄. τοσούτων ποδῶν ἔσται ἡ ἐπιφάνεια.
1.66.166. Bölüm
Çapı 13 ayak olan bir yarım küreyi ölçmek; hacmini bulmak. Şöyle yap: 13'ün küpünü al; 2197 eder. Bunu on bir katına çıkar; 24.167 eder. Bunun 1/42'si 575 ¼ ⅛ eder. Hacim bu kadar ayak olacaktır. Yüzeyini de bulmak. 13'ü kendisiyle çarp […].
Ἡμισφαίριον μετρῆσαι, οὗ ἡ διάμετρος ποδῶν ῑγ· εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ στερεόν. ποίει οὕτως· τὰ ῑγ κύβισον· γίνονται ,βρ𝒢ζ. ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται β ,δρξζ. τοῦ αὐτοῦ μβ΄ γίνονται φοε δ΄ η΄. τοσούτων ποδῶν ἔσται τὸ στερεόν. εὑρεῖν αὐτοῦ καὶ τὴν ἐπιφάνειαν. τὰ ῑγ ἐφʼ ἑαυτά […] .
1.67.167. Bölüm
[…] 36. Bunu üç katına çıkar; 108 eder. Dikmeyi de kendisiyle çarp; 81 eder. Topla; 189 eder. Bunu dikmeyle, yani 9 ile çarp; 1701 eder. Bunu on bir katına çıkar; 18.711 eder. Bunun 1/21'i 891 eder.
[…] λϛ. ταῦτα τρισσάκις· γίνονται ρη· καὶ τὴν κάθετον ἐφʼ ἑαυτήν· γίνονται πᾱ. σύνθες ὁμοῦ· γίνονται ρπθ. ταῦτα ἐπὶ τὴν κάθετον, ἐπὶ τὰ θ· γίνονται ,ᾱψᾱ. ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται α ηψῑᾱ. τούτων τὸ κα΄· γίνονται ω𝒢α.
1.67.2Hacim bu kadar olacaktır. Yüzeyini de bulmak. Tabanın ½'sini kendisiyle çarp; 36 eder. Dikmeyi de kendisiyle çarp; 81 eder; hepsi 117 eder. Bunu dört katına çıkar; 468 eder. Bunu on bir katına çıkar; 5148 eder. Bunun 1/14'ü 367 ½ eder. Yarım küreden büyük kesitin yüzeyi bu kadardır.
τοσούτων ἔσται τὸ στερεόν. εὑρεῖν αὐτοῦ καὶ τὴν ἐπιφάνειαν. τῆς βάσεως τὸ U+2220΄ ἐφʼ ἑαυτό· γίνονται λϛ· καὶ τὴν κάθετον ἐφʼ ἑαυτήν· γίνονται πᾱ· ὁμοῦ γίνονται ριζ. ταῦτα τετράκις· γίνονται ῡξη. ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται ,ερμη. τούτων τὸ ιδ΄· γίνονται τξζ U+2220΄. τοσούτου ἡ ἐπιφάνεια τοῦ μείζονος τμήματος τοῦ ἡμισφαιρίου.
1.68.168. Bölüm
Bir kürenin çapı 13 ayaktır; hacmini bulmak. Şöyle yap: Çapın küpünü al; 2197 eder. Bunu on bir katına çıkar; 24.167 eder. Bunun 1/21'i 1150 ⅔ 1/21 eder. Hacim bu kadar olacaktır.
Σφαίρας ἡ διάμετρος ποδῶν ῑγ· εὑρεῖν αὐτῆς τὸ στερεόν. ποίει οὕτως· κύβισον τὴν διάμετρον· γίνονται ,βρ𝒢ζ. ταῦτα ἑνδεκάκις β ,δρξζ. τούτων τὸ κα΄· γίνονται ᾱρν β κα΄. τοσούτων ἔσται τὸ στερεόν.
1.69.169. Bölüm
Bir yarım kürenin çapı 13 ayaktır; hacmini bulmak. Şöyle yaparım: Çapın küpünü al; 2197 eder. Bunu on bir katına çıkar; 24.167 eder. Bunun 1/42'si 575 ¼ 1/14 eder.
Ἡμισφαιρίου ἡ διάμετρος ποδῶν ῑγ· εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ στερεόν. ποιῶ οὕτως· κύβισον τὴν διάμετρον· γίνονται βρ𝔮ζ. ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται β δρξζ. τούτων τὸ μβ΄· γίνονται φοε δ΄ ιδ΄.
1.70.170. Bölüm
Yarım küreden büyük bir kesit; çapı 12 ayak, dikmesi 9 ayak; hacmini bulmak. Şöyle yaparım: Çapın ½'si 6 eder. Bunu kendisiyle çarp; 36 eder. Bunu genel kurala göre 3 ile çarp; 108 eder. Dikmeyi de kendisiyle çarp; 81 eder. Topla; 189 eder. Bunu dikmeyle çarp; 1701 eder. Bunu on bir katına çıkar; 18.711 eder. Bunun 1/21'i 891 eder. [Hacim] bu kadar olacaktır.
Τμῆμα μεῖζον ἡμισφαιρίου, οὗ ἡ διάμετρος ποδῶν ῑβ καὶ ἡ κάθετος ποδῶν θ· εὑρεῖν τὸ στερεόν. ποιῶ οὕτως· τῆς διαμέτρου τὸ U+2220΄· γίνονται ϛ. ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται λϛ. ταῦτα καθόλου ἐπὶ γ· γίνονται ρη· καὶ τὴν κάθετον ἐφʼ ἑαυτήν· γίνονται πᾱ. σύνθες ὁμοῦ· γίνονται ρπθ. ταῦτα ἐπὶ τὴν κάθετον· γίνονται ,ᾱψᾱ. ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται α ηψῑᾱ. τούτων τὸ κα΄· γίνονται ω𝔮ᾱ. τοσούτων ἔσται.
1.71.171. Bölüm
Yarım küreden küçük bir kesit; çapı 12 ayak, dikmesi 4 ayak; hacmini bulmak. Şöyle yaparım: Çapın ½'si 6 eder. Bunu kendisiyle çarp; 36 eder. Bunu genel kurala göre 3 ile çarp; 108 eder. Dikmeyi de kendisiyle çarp; 16 eder. Topla; 124 eder. Bunu dikmeyle, yani 4 ile çarp; 496 eder. Bunu on bir katına çıkar; 5456 eder. Bunun 1/21'i 259 ⅔ 1/7 eder.
Τμῆμα ἦττον ἡμισφαιρίου, οὗ ἡ διάμετρος ποδῶν ῑβ καὶ ἡ κάθετος ποδῶν δ· εὑρεῖν τὸ στερεόν. ποιῶ οὕτως· τῆς διαμέτρου τὸ U+2220΄· γίνονται ϛ. ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται λϛ. ταῦτα καθόλου ἐπὶ τὰ γ· γίνονται ρη· καὶ τὴν κάθετον ἐφʼ ἑαυτήν· γίνονται ῑϛ. σύνθες ὁμοῦ· γίνονται ρκδ. ταῦτα ἐπὶ τὴν κάθετον, ἐπὶ τὰ δ· γίνονται υ𝔮ς. ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται ,ευνϛ. τούτων τὸ κα΄· γίνονται σνθ β ζ΄.
1.72.172. Bölüm
Bir kürenin çapı 13 ayaktır; yüzeyini bulmak. Şöyle yaparım: 13'ü kendisiyle çarp; 169 eder. Bunu 4 ile çarp; 676 eder. Bunu on bir katına çıkar; 7436 eder. Bunun 1/14'ü 531 1/7 eder. [Yüzey] bu kadar olacaktır.
Σφαίρας ἡ διάμετρος ποδῶν ῑγ· εὑρεῖν αὐτῆς τὴν ἐπιφάνειαν. ποιῶ οὕτως· τὰ ῑγ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ρξθ. ταῦτα ἐπὶ τὰ δ· γίνονται χοϛ. ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται ζυλϛ. τούτων τὸ ιδ΄· γίνονται φλᾱ ζ΄. τοσούτου ἔσται.
1.73.173. Bölüm
Bir yarım kürenin çapı 13 ayaktır; yüzeyini bulmak. Şöyle yaparım: 13'ü kendisiyle çarp; 169 eder. Bunu dört katına çıkar; 676 eder. Bunu on bir katına çıkar; 7436 eder. Bunun 1/28'i 265 ½ 1/14 eder.
Ἡμισφαιρίου ἡ διάμετρος ποδῶν ῑγ· εὑρεῖν τὴν ἐπιφάνειαν. ποιῶ οὕτως· τὰ ῑγ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ρξθ. ταῦτα τετράκις· γίνονται χοϛ. ταῦτα ποίει ἑνδεκάκις· γίνονται ζυλϛ. τούτων τὸ κη΄· γίνονται σξε U+2220΄ ιδ΄.
1.74.174. Bölüm
Yarım küreden büyük bir kesit; çapı 12 ayak, dikmesi 9 ayak; yüzeyini bulmak. Şöyle yaparım: Çapın ½'sini kendisiyle çarp; 36 eder. Dikmeyi de kendisiyle çarp; 81 eder. Topla; hepsi 117 eder. Bunu 4 ile çarp; 468 eder. Bunu on bir katına çıkar; 5148 eder. Bunun 1/14'ü 367 ½ 1/7 1/14 eder.
Τμῆμα μεῖζον [ἡ ὑποτείνουσα] ἡμισφαιρίου, οὗ ἡ διάμετρος ποδῶν ῑβ καὶ ἡ κάθετος ποδῶν θ· εὑρεῖν τὴν ἐπιφάνειαν. ποιῶ οὕτως· τὸ U+2220΄ τῆς διαμέτρου ἐφʼ ἑαυτό· γίνονται λϛ· καὶ τὴν κάθετον ἐφʼ ἑαυτήν· γίνονται πᾱ. σύνθες· ὁμοῦ ριζ. ταῦτα ἐπὶ τὰ δ· γίνονται ῡξη. ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται ,ερμη. τούτων τὸ ιδ΄· γίνονται τξζ U+2220΄ ζ΄ ιδ΄.
1.75.175. Bölüm
Yarım küreden küçük bir kesit; çapı 12 ayak, dikmesi 4 ayak; yüzeyini bulmak. Şöyle yaparım: Çapın ½'sini kendisiyle çarp; 36 eder. Dikmeyi de kendisiyle çarp; 16 eder. Topla; hepsi 52 eder. Bunu genel kurala göre 4 ile çarp; 208 ayak eder. Bunu on bir katına çıkar; 2288 ayak eder. Bunun 1/14'ü 163 ⅓ 1/14 1/42 eder.
Τμῆμα ἧττον ἡμισφαιρίου, οὗ ἡ διάμετρος ποδῶν ῑβ, ἡ δὲ κάθετος ποδῶν δ εὑρεῖν τὴν ἐπιφάνειαν. ποιῶ οὕτως· τὸ U+2220΄ τῆς διαμέτρου ἐφʼ ἑαυτό· γίνονται λϛ· καὶ τὴν κάθετον ἐφʼ ἑαυτήν· γίνονται ῑϛ. σύνθες ὁμοῦ· γίνονται νβ. ταῦτα καθολικῶς ἐπὶ τὰ δ· γίνονται πόδες ση. ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται πόδες ,βσπη. τούτων τὸ ιδ΄· γίνονται ρξγ γ΄ ιδ΄ μβ΄.
1.76.176. Bölüm
İç boşluğu 10 ayak, yapısının kalınlığı 2 ayak olan bir fırını ölçmek; hacmini bulmak. Şöyle yap: İki kalınlığı [iç boşluğa] ekle […]; 14 eder. Bunun küpünü al; 2744 eder. Bundan iç boşluğun küpünü çıkar; o da 1000 eder; geriye 1744 kalır. Bunu on bir katına çıkar; 19.184 eder. Bunun 1/42'si 456 ½ 1/7 1/14 eder.
Fırının ölçülmesi. İç boşluğu 10 modios olan bir fırını şöyle ölçelim: Bu 10'un küpü alınır; bu on bir katına çıkarılır; bunun 1/42'si alınır. Tuğla kısmı için de çapla kalınlıkları topla ve bunun küpünü al.
Φοῦρνον μετρῆσαι, οὗ τὸ ἔμφωτον ποδῶν ῑ καὶ τὸ πάχος τῆς οἰκοδομῆς ποδῶν β· εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ στερεόν. ποίει οὕτως· σύνθες τὰ β πάχη· […] γίνονται ῑδ. ταῦτα κύβισον· γίνονται ,βψμδ. ἐκ τούτων ἆρον τὸ ἔμφωτον κυβίσας· γίνονται ᾱ· λοιπὸν ,αψμδ. ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται α θρπδ. τούτων τὸ μβ΄· γίνονται ῡνϛ U+2220΄ ζ΄ ιδ΄. Μέτρησις φούρνου. φοῦρνον νον μετρήσωμεν οὕτως, οὗ τὸ ἔμφωτον μοδίων ῑ· ταῦτα τὰ ῑ κυβίσεται· ταῦτα ἑνδεκάκις· τούτων τὸ μβ΄. τὸ δὲ βησαλικόν· σύνθες τὴν διάμετρον καὶ τὰ πάχη· ταῦτα κύβισον.
1.77.177. Bölüm
Tek sargılı bir asteriskos ölçmek; iç boşluğu 4 ayak, [iki yandaki] kalınlığı birer ayak, genişliği 3 ayak; hacmini bulmak. Şöyle yaparım: İki yandaki birer ayağı ekle; hepsi 6 eder. Bunu kendisiyle çarp; 36 eder. İç boşluğun kendisiyle çarpımını çıkar; o 16 eder; geriye 20 kalır. Bunu bir ile, yani yükseklikle çarp; 20 eder. Bunu genişlikle, yani 3 ile çarp; 60 eder. Bunu on bir katına çıkar; 660 eder; bunun 1/14'ü 47 1/7 eder.
Ἀστερίσκον μονοείλητον μετρῆσαι, οὗ τὸ ἔμφωτόν ἐστι ποδῶν δ, τὸ δὲ πάχος ἀνὰ ποδὸς ᾱ, τὸ δὲ πλάτος ποδῶν γ· εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ στερεόν. ποιῶ οὕτως· σύνθες ἑκατέρωθεν τὸν ἕνα πόδα· ὁμοῦ γίνονται ϛ. ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται λϛ. ἆρον τὸ ἔμφωτον ἐφʼ ἑαυτό· γίνονται ῑϛ· λοιπὸν κ. ταῦτα ἐπὶ τὸ ἕν, ἐπὶ τὸ ὕψος· γίνονται κ. ταῦτα ἐπὶ τὸ πλάτος, ἐπὶ τὰ γ· γίνονται ξ. ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται χξ· ὧν ιδ΄ γίνονται μζ ζ΄.
1.78.178. Bölüm
Yine başka bir yoldan: İç boşlukla bir kalınlığı topla; 5 eder. Bunu 22 ile çarp; 110 eder. Bunu yükseklikle, yani 1 ile çarp; 110 eder; bunun 1/7'si 15 ½ 1/7 1/14 eder. Bunu genişlikle, yani 3 ile çarp; 47 1/7 eder.
Ἄλλως δὲ πάλιν· σύνθες τὸ ἔμφωτον καὶ ἓν πάχος· γίνονται ε. ταῦτα ἐπὶ τὰ κβ· γίνονται ρῑ. ταῦτα ἐπὶ τὸ ὕψος, ἐπὶ τὸ ᾱ· γίνονται ρῑ· ὧν ζ΄ γίνονται ῑε U+2220΄ ζ΄ ιδ΄. ταῦτα ἐπὶ τὸ πλάτος, ἐπὶ τὰ γ· γίνονται μζ ζ΄.
1.79.179. Bölüm
Çift sargılı bir asteriskos ölçmek; çapı [kalınlığı] 1 ayak, genişliği 3 ayak, yüksekliği 2 ayak; hacmini bulmak. Şöyle yap: Çapı 2 ile çarp; 8 eder. Bunu kendisiyle çarp; 64 eder. İç boşluğun kendisiyle çarpımını çıkar; o 16 eder; geriye 48 kalır. Bunu genişlikle, yani 3 ile çarp; 144 eder. Bunu on bir katına çıkar; 1584 eder; bunun 1/14'ü 113 1/7 eder.
Ἀστερίσκον διπλοείλητον μετρῆσαι, οὗ ἡ διάμετρος ποδὸς ᾱ καὶ τὸ πλάτος ποδῶν γ καὶ τὸ ὕψος ποδῶν β· εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ στερεόν. ποίει οὕτως· [σύνθες] τὴν διάμετρον ἐπὶ τὰ β· γίνονται η. ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ξδ. ἆρον τὸ ἔμφωτον ἐφʼ ἑαυτό· γίνονται ῑϛ· λοιπὸν γίνονται μη. ταῦτα ἐπὶ τὸ πλάτος, ἐπὶ τὰ γ· γίνονται ρμδ. ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται ,αφπδ· ὧν τὸ ιδ΄· γίνονται ρῑγ ζ΄.
1.80.180. Bölüm
Bir yarım kubbenin çapı 20 ayak, merkezi [yani yüksekliği] 6 ½ ayak; [bunun] hangi dairenin, yani hangi çapın kesiti olduğunu bulmak. Her zaman tabanın ½'sini kendisiyle çarp; 100 eder. Bunu merkezin 6 ½'ine böl; 15 ⅓ eder. Şimdi merkezin 6 ½ ayağını da ekle; çap 21 ½ ⅓ olur.
Κόγχης ἡ διάμετρος ποδῶν κ, τὸ δὲ κέντρον ποδῶν ϛ U+2220΄· εὑρεῖν, ἀπὸ ποίου κύκλου τὸ τμῆμα ἢ ἀπὸ ποίας διαμέτρου. ποίει πάντοτε τῆς βάσεως μέρος U+2220΄ ἐφʼ ἑαυτό· γίνονται ρ. ταῦτα μέρισον παρὰ τὸν ϛ U+2220΄ τοῦ κέντρου· γίνονται ῑε γ΄. νῦν πρόσθες καὶ τὸ κέντρον πόδας ϛ U+2220΄· καὶ γίνεται κᾱ U+2220΄ γ΄ ἡ διάμετρος.
1.81.181. Bölüm
Dörtte bir yarım kubbenin çapı 12 ayak, merkezi 3 ayak, dikmesi 4 ayak; oyulan kısmın hacmini bulmak. Şöyle yap: Tabanın ½'sini kendisiyle çarp; 36 eder. Dikmeyi de kendisiyle çarp; 16 eder. Bunları topla; 52 eder. Buna yarısını ekle; 78 eder. Buna merkezin 3'ünün kendisiyle çarpımını da kat; o 9 eder; hepsi 87 ayak eder. Bunu her zaman üç katına çıkar; 261 eder; bunun ½'si 130 ½'tir. Bunu on bir katına çıkar; 1435 ½ eder; bunun 1/21'i 68 ⅓ eder. Oyulan kısmın hacmi bu kadardır.
Τεταρτημορίου κόγχης ἡ διάμετρος ποδῶν ῑβ, τὸ δὲ κέντρον ποδῶν γ, ἡ δὲ κάθετος ποδῶν δ· εὑρεῖν τὸ στερεὸν τῆς ὑφαιρέσεως. ποίει οὕτως· τῆς βάσεως τὸ U+2220΄ ἐφʼ ἑαυτό· γίνονται λϛ. ἀλλὰ καὶ τὴν κάθετον ἐφʼ ἑαυτήν· γίνονται ῑϛ. ταῦτα σύνθες· γίνονται νβ. τούτοις πρόσθες τὸ U+2220΄· γίνονται οη. ἔτι τούτοις πρόσβαλε τοῦ κέντρου τὰ γ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται θ· ὁμοῦ πόδες πζ. ταῦτα ἀεὶ τρισσάκις· γίνονται σξᾱ· ὧν τὸ U+2220΄ ρλ U+2220΄. ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται ,αυλε U+2220΄· ὧν κα΄ γίνονται ξη γ΄. τοσούτου τὸ στερεὸν τῆς ὑφαιρέσεως.
1.82.182. Bölüm
Dörtte bir yarım kubbenin çapı 10 ayak, merkezi 7 ayak, dikmesi 6 ayak; oyulan kısmın hacmini bulmak. Çapın ½'sini kendisiyle çarparım; 25 eder. Dikmenin 6'sını da kendisiyle çarp; 36 eder; hepsi 61 eder. Buna yarısını ekle; 91 ½ eder. 7'yi de kendisiyle çarp; 49 eder; bunu da ekle; 140 ½ eder. Bunu her zaman 3 ile çarp; 421 ½ eder; bunun ½'si 210 ½ ¼ eder. Bunu on bir katına çıkar; 2318 ¼ eder; bunun 1/21'i 110 ¼ ⅛ eder. Hacim bu kadardır.
Τεταρτημορίου κόγχης ἡ διάμετρος ποδῶν ῑ, κέντρον ποδῶν ζ, κάθετος ποδῶν ϛ· εὑρεῖν τὸ στερεὸν τῆς ὑφαιρέσεως. ποιῶ τῆς διαμέτρου τὸ U+2220΄ ἐφʼ ἑαυτό· γίνονται κε· καὶ τὰ ϛ τῆς καθέτου ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται λϛ· ὁμοῦ γίνονται ξᾱ. τούτοις πρόσθες τὸ U+2220΄. γίνονται ᾱ U+2220΄. καὶ τὰ ζ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται μθ· ὁμοῦ πρόσθες· γίνονται ρμ U+2220΄. ταῦτα ἀεὶ ἐπὶ τὰ γ· γίνονται ῡκᾱ U+2220΄· ὧν τὸ U+2220΄· γίνονται σῑ U+2220΄ δ΄. ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται βτιη δ΄· ὧν τὸ κα΄· γίνονται ρῑ δ΄ η΄. τοσούτου τὸ στερεόν.
1.83.183. Bölüm
Dörtte bir yarım kubbenin çapı 12 ayak, merkezi 3 ayak, dikmesi 4 ayak; yüzeyini bulmak. Şöyle yap: Tabanın ½'sini kendisiyle çarp; 36 eder. Dikmenin 4'ünün kendisiyle çarpımını da al; 16 eder; hepsi 52 eder; bunun ½'si 26 eder. Merkezin 3'ünü de kendisiyle çarp; 9 eder. Topla; 35 eder. Bunu 3 ile çarp; 105 eder. Bunu on bir katına çıkar; 1155 eder; bunun 1/21'i 55 eder. Yüzey bu kadardır.
Τεταρτημορίου κόγχης ἡ διάμετρος ποδῶν ῑβ, τὸ δὲ κέντρον ποδῶν γ, ἡ δὲ κάθετος ποδῶν δ εὑρεῖν τὴν ἐπιφάνειαν. ποίει οὕτως· τὸ U+2220΄ τῆς βάσεως ἐφʼ ἑαυτό· γίνονται λϛ· καὶ τὰ δ προσλάμβανε ἐφʼ ἑαυτὰ τῆς καθέτου· γίνονται ῑϛ· ὁμοῦ νβ· ὧν τὸ U+2220΄· γίνονται κϛ. καὶ τὰ γ τοῦ κέντρου ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται θ. σύνθες ὁμοῦ· γίνονται λε. ταῦτα ἐπὶ τὰ γ· γίνονται ρε. ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται ,αρνε· ὧν τὸ κα΄· γίνονται νε. τοσούτου ἡ ἐπιφάνεια.
1.84.184. Bölüm
Dörtte bir yarım kubbenin çapı 10 ayak, merkezi 7 ayak, dikmesi 6 ayak; yüzeyini bulmak. Şöyle: 10'un ½'si 5 eder. Bunu kendisiyle çarp; 25 eder. Dikmenin 6'sını da kendisiyle çarp; 36 eder. Topla; 61 eder; bunun ½'si 30 ½ eder. Merkezin 7'sini de kendisiyle çarp; 49 eder. Topla; 79 ½ eder. Bunu her zaman 3 ile çarp; 238 ½ eder. Bunu on bir katına çıkar; 2623 ½ eder; bunun 1/21'i 124 ½ ⅓ 1/14 1/42 eder. Yüzey bu kadardır.
Τεταρτημορίου κόγχης ἡ διάμετρος ποδῶν ῑ, κέντρον ποδῶν ζ, κάθετος ποδῶν ϛ· εὑρεῖν τὴν ἐπιφάνειαν. οὕτως· τῶν ῑ τὸ U+2220´· γίνονται ε. ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται κε· καὶ τὰ ϛ ἐφ᾿ ἑαυτὰ τῆς καθέτου· γίνονται λϛ. σύνθες ὁμοῦ· γίνονται ξα· ὧν τὸ U+2220´· γίνονται λ U+2220´· καὶ τὰ ζ τοῦ κέντρου ἐφ᾿ ἑαυτά· γίνονται μθ. σύνθες ὁμοῦ· γίνονται οθ U+2220´· ταῦτα ἀεὶ ἐπὶ τὰ γ· γίνονται σλη U+2220´· ταῦτα ἑνδεκάκιας· γίνονται ,βχκγ U+2220´· ὧν τὸ κα´· γίνονται ρκδ U+2220´ γ´ ιδ´ μβ´ τοσούτου ἡ ἐπιφάνεια.
1.85.185. Bölüm
Dörtte bir yarım kubbenin iç boşluğunun hacmini bulmak. Şöyle yap: Çapın küpünü al; bunu on bir katına çıkar; bunun 1/84'ü [hacmin] ayak sayısını verir.
Τεταρτημορίου κόγχης λαβεῖν τὸ στερεὸν τοῦ σκηνώματος. ποίει οὕτως· τὴν διάμετρον κύβισον αὐτὴν ἐφ᾿ ἑαυτήν· ταῦτα ἑνδεκάκις· ὧν πδ´ γίνονται πόδες.
1.85.2Yarım küre için aynı yöntemle 42'ye bölünür; küre için de 1/21'i alınır ve ayak sayısı çıkar.
Ἐὰν δὲ ἡμισφαιρίου, τῇ αὐτῇ μεθόδῳ παρὰ τὸ μβ· γίνονται πόδες. ἐὰν δὲ σφαίρας, ὧν κα´ γίνονται πόδες.
1.86.186. Bölüm
Eksekhigōnon [denen tonozun] çapı 10 ayak, uzunluğu 10 ayak, dikmesi 5 ayaksa oyulan kısmın hacmi ne kadardır? Şöyle yaparım: Uzunluğu genişlikle çarp; 100 eder. Bunu dikmeyle çarp; 500 eder. Bunu on dokuz katına çıkar; 9500 eder; bunun 1/21'i 452 ⅓ 1/21 ayak eder. Oyulan kısmın hacmi bu kadar olacaktır.
τὂ ἐξεχίγωνον ἐὰν ἔχῃ διαμέτρου πόδας ῑ, μήκους πόδας ῑ, καθέτου πόδας ε, πόσου τὸ στερεὸν τῆς ὑφαιρέσεως; ποιῶ οὕτως· τὸ μῆκος ἐπὶ τὸ πλάτος· γίνονται ρ. ταῦτα ἐπὶ τὴν κάθετον· γίνονται φ. ταῦτα ἐννεακαιδεκάκις· γίνονται ,θφ· ὧν τὸ κα γίνονται πόδες υωβ γ΄ κα´. τοσούτου ἔσται τὸ στερεὸν τῆς ὑφαιρέσεως.
1.86.2Yüzeyi ne kadardır? Şöyle yap: Çapın 10'unu kendisiyle çarp; 100 eder. Bunu on bir katına çıkar; 1100 eder; bunun 1/28'i 39 ¼ 1/28 ayak eder. Bunu uzunluğun 10'uyla çarp; 392 ½ ¼ ⅛ ayak eder. Yüzey bu kadar olacaktır.
Καὶ πόσου ἡ ἐπιφάνεια; ποίει οὕτως· τῆς διαμέτρου τὰ ῑ ἐφ᾿ ἑαυτά· γίνονται ρ. ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται ,αρ· ὧν κη´ γίνονται πόδες λθ δ´ κη´· ταῦτα ἐπὶ τὰ ῑ τοῦ μήκους· γίνονται πόδες τ𝔮β U+2220´ δ´ η´. τοσούτου ἔσται ἡ ἐπιφάνεια.
1.87.187. Bölüm
Aynı eksekhigōnonun çapı 10 ayak, uzunluğu 15, dikmesi 5 ayaksa şöyle yap: 10'u 15 ile çarp; 150 eder. Bunu dikmenin 5'iyle çarp; 750 eder. Bunu on dokuz katına çıkar; 14.250 eder; bunun 1/21'i 678 ½ 1/14 ayak eder. Oyulan kısmın hacmi bu kadardır.
Καὶ ἐὰν ἔχῃ τὸ αὐτὸ ἐξεχίγωνον διαμέτρου πόδας ῑ, μήκους ιε, καθέτου πόδας ε, ποίει οὕτως· τὰ ῑ ἐπὶ τὰ ιε· γίνονται ρν. ταῦτα ἐπὶ τὰ ε τῆς καθέτου· γίνονται ψν. ταῦτα ἐννεακαιδεκάκις· γίνονται α ,δσν· ὧν κα´ γίνονται πόδες χοη U+2220´ ιδ´. τοσούτου τὸ στερεὸν τῆς ὑφαιρέσεως.
1.87.2Yüzeyi ne kadardır? Şöyle: Çapın 10'unu kendisiyle çarp; 100 eder. Bunu on bir katına çıkar; 1100 eder; bunun 1/28'i 39 ¼ 1/28 eder. Bunu uzunluğun 15'iyle çarp; 589 ayak eder. Yüzey bu kadar ayak olsun.
Καὶ πόσου ἡ ἐπιφάνεια; οὕτως· τῆς διαμέτρου τὰ ι ἐφ᾿ ἑαυτά· γίνονται ρ. ταῦτα ἑνδεκάις· γίνονται ,αρ ὧν κη´ γίνονται λθ δ´ κη´. ταῦτα ἐπὶ τὰ ιε τοῦ μήκους· γίνονται πόδες φπθ. τοσούτων ποδῶν ἔστω ἡ ἐπιφάνεια.
1.88.188. Bölüm
Aynı eksekhigōnonun çapı 10 ayak, uzunluğu 15 ayak, dikmesi 7 ayaksa hacmi ne kadardır? Yukarıda yazıldığı gibi aynı yöntemle ara. Yüzeyi ne kadardır? Yukarıda yazıldığı gibi ara.
Καὶ ἐὰν ἔχῃ τὸ αὐτὸ ἐξεχίγωνον διαμέτρου πόδας ι, μήκους πόδας ιε, καθέτου πόδας ζ, πόσου τὸ στερεόν; ζήτει, καθὼς προγέγραπται, τῇ αὐτῇ μεθόδῳ. καὶ πόσου ἡ ἐπιφάνεια; ζήτει, καθὼς προγέγραπται.
1.88.2Çapı 10 ayak, uzunluğu 15 ayak, dikmesi 3 ayaksa oyulan kısmın hacmi ne kadardır? 407 1/7 ayak. Yukarıda yazıldığı gibi ara. Yüzeyi ne kadardır? Yukarıda yazıldığı gibi ara.
Καὶ ἐὰν ἔχῃ διαμέτρου πόδας ῑ, μήκους πόδας ιε, καθέτου πόδας γ, πόσου τὸ στερεὸν τῆς ὑφαιρέσεως; ποδῶν υζ ζ´. ζήτει, καθὼς προγέγραπται. καὶ πόσου ἡ ἐπιφάνεια; ζήτει, καθὼς προγέγραπται.
1.88.3Dört kemerli tonoz da, hem dolu hacmi hem boşluğu, aynı yöntemle ölçülür.
Ὁμοίως καὶ τὸ τετρακάμαρον τῇ αὐτῇ μεθόδῳ μετρεῖται, τό τε στερεὸν καὶ τὸ κένωμα.
1.89.189. Bölüm
Şunu bilmek gerekir ki yarım küre ya da eksekhigōnon tonozlarının ölçümünde şeklin uzunluğu ile genişliği alınır, toplanır ve ½'si bulunur; mesela 10 ile 8'in ½'si 9 eder. Sonra köşegen, yani 13 ayak alınır ve 9 ile toplanır; 22 ayak eder; bunun ½'si 11 eder. Ortak hesapla çap 11 ayak olsun.
Χρὴ εἰδέναι, ὅτι ἐν τῇ μετρήσει αὐτῶν τῶν εἰλημάτων ἡμισφαιρίου ἤτοι ἐξεχιγώνου ὅτι λαμβάνει τις τὸ μῆκος καὶ τὸ πλάτος τοῦ σχήματος καὶ συντίθησι καὶ ποιεῖ τὸ U+2220´, τουτέστι ῑ καὶ η· ὧν τὸ U+2220´· γίνονται θ. καὶ πάλιν τὴν διαγώνιον λαβών, τουτέστι πόδας ιγ, σύνθες μετὰ τῶν θ· γίνονται πόδες κβ· ὧν τὸ U+2220´· γίνονται ια. ἔστω ἡ διάμετρος κοινῷ λόγῳ ποδῶν ια.
1.90.190. Bölüm
Dört kemerli bir tonozu ölçmek. Şöyle yap: Uzunluk 10 ayak, genişlik 10 ayak, yükseklik 5 ayak olsun. Uzunluğu genişlikle çarp; 100 ayak eder. Bunu yüksekliğin 5'iyle çarp; 500 ayak eder. Bundan içerideki havayı çıkarırım: uzunluğu 8 ayak, genişliği 8 ayak; [çarpımı] 64 ayak eder. Bunu dikmeyle, yani 4 ayakla çarp; 256 ayak eder. Bunu 19 ile çarparım; 4864 ayak eder. Şimdi bölerim: Bunun 1/21'i 231 ½ 1/14 1/21 ayak eder. Bunu kütlenin 500 ayağından çıkar; geriye 268 1/6 1/60 1/14 ayak kalır.
Ττρακάμαρον μετρῆσαι. ποίει οὕτως· ἔστω τὸ μῆκος ποδῶν ῑ καὶ τὸ πλάτος ποδῶν ῑ, τὸ δὲ ὕψος ποδῶν ε. ποίει τὸ μῆκος ἐπὶ τὸ πλάτος· γίνονται πόδες ρ. ταῦτα ἐπὶ τοὺς ε τοῦ ὕψους· γίνονται πόδες φ· ἐξ ὧν ὑφαιρῶ τὸν ἔσωθεν ἀέρα, μῆκος ποδῶν η, πλάτγος ποδῶν η· γίνονται πόδες ξδ. ταῦτα ἐπὶ τὴν κάθετον, ετον, ἐπὶ τοὺς δ πόδας· γίνονται πόδες σνϛ ταῦτα ποιῶ ἐπὶ τὰ ιθ· γίνονται πόδες ,δωξδ. ἄρτι μερίζω· ὧν τὸ κα´· γίνονται πόδες σλα U+2220´· ιδ´ κα´. ἆρον ἀπὸ τῶν φ ποδῶν τῆς μάσσης· λοιπὸν γίνονται πόδες σξη ϛ´ ξ´ ιδ´.
1.91.191. Bölüm
Uzunluğu 6, genişliği 6 ayak, dikmesi 3 ayak olan dört sırtlı bir tonoz ölçelim; hacmini bulmak. Şöyle yaparım: Çapı uzunlukla çarp; 36 eder. Bunu on bir katına çıkar; 396 eder; bunun 1/14'ü 28 ¼ eder. Bunu dikmenin 3'üyle çarp; 84 ½ ¼ ayak eder; 18 ¼ de [eklenince] hepsi 103 ayak eder. Boşluğun hacmi bu kadar ayaktır.
Τετράσειρον μετρήσομεν, οὗ τὸ μῆκος ποδῶν ϛ καὶ τὸ πλάτος ποδῶν ϛ καὶ ἡ κάθετος ποδῶν γ· εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ στερεόν. ποιῶ οὕτως· τὴν διάμετρον ἐπὶ τὸ μῆκος· γίνονται λϛ· ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται τ𝒢ϛ· ὧν ιδ´ γίνονται κῆ δ´. ταῦτα ἐπὶ τὰ γ τῆς καθέτου· γίνοντάι πόδες πδ U+2220´ δ´ καὶ τὰ ιη δ´· ὁμοῦ γίνονται πόδες ργ. τοσούτων ποδῶν τὸ στερεὸν τοῦ κενώματος.
1.91.2Aynı dört sırtlı tonozun yüzeyi ne kadardır? Şöyle yaparım: Çaptan çevreyi bul; 19'dan biraz eksik ayak eder. Bunu dikmenin 3 ayağıyla çarparım; 56 ½ 1/14 eder. Dört sırtlı tonozun yüzeyi bu kadar olsun.
Καὶ πόσου ἡ ἐπιφάνεια τοῦ αὐτοῦ τετρασείρου; ποιῶ οὕτως· λάμβανε τὴν περίμετρον ἀπὸ τῆς διαμέτρου· γίνονται πόδες ιθ παρὰ τὸ ξ´. ταῦτα ποιῶ ἐπὶ τὴν κάθετον τῶν γ ποδῶν· γίνονται νϛ U+2220´ ιδ´. τοσούτων ἔστω ἡ ἐπιφάνεια τοῦ τετρασείρου.
1.92.192. Bölüm
Büyük ekseni 16 ayak, küçük ekseni 12 ayak olan bir elips ölçelim. Arkhimedes Konoidler Üzerine'de eksenlerin oluşturduğu dikdörtgenin, elipse eşit dairenin çapı üzerine kurulan kareye eşit olduğunu gösterdiğine göre şöyle yap: 12'yi 16 ile çarp; 192 ayak eder. Bunu on bir katına çıkarırım; 2112 ayak eder; bunun 1/14'ü 150 ½ ¼ 1/14 1/28 ayak eder. Elipsin alanının bu kadar olduğunu söyleyebilirsin.
Ἔλλειψιν μετρήσομεν, ἧς ὁ μὲν μείζων ἄξων ποδῶν ιϛ, ὁ δὲ μικρότερος ποδῶν ιβ. ἐπειδὴ οὖν ἐν τοῖς Κωνοειδέσιν ὁ Ἀρχιμήδης δείκνυσιν, ὅτι τὸ ὑπὸ τῶν ἀξόνων δύναται τὸ ἀπὸ κύκλου διαμέτρου ἴσου τῇ ἐλλείψει, ποίει οὕτως· πολυπλασίαζε τὰ ιβ ἐπὶ τὰ ιϛ· γίνονται πόδες ρ𝒢β. ταῦτα ποιῶ ἑνδεκάκις· γίνονται πόδες ,βριβ· ὧν ιδ´ γίνονται πόδες ρν U+2220´ δ´ ιδ´ κη´. καὶ ἕξεις τοσούτων ἀποφαίνεσθαι τὸ τῆς ἐλλείφεως ἐμβαδόν.
1.93.193. Bölüm
Şimdi ABG parabolünü ölçmek gereksin; AG tabanı 12 ayak, BD ekseni 5 ayak olsun. AB ve BG birleştirilsin. O hâlde ABG üçgeninin alanı AG ile BD'nin çarpımının ½'sidir, yani 30 ayaktır. Arkhimedes ise, daha önce söylendiği gibi, Yöntem'de bir doğru ile dik açılı koninin kesiti, yani parabol tarafından çevrilen her kesitin, kendisiyle aynı tabanlı ve eşit yükseklikteki üçgenin, yani ABG üçgeninin dörtte üçü kadar fazlası [4/3'ü] olduğunu ispat etmiştir. ABG üçgeninin alanı 30 ayak olduğuna göre parabolün çevirdiği kesitin alanı 40 ayak olacaktır.
Ἔστω δὴ παραβολὴν μετρῆσαι τὴν ΑΒΓ, ἧς ἡ μὲν ΑΓ βάσις ποδῶν ιβ, ὁ δὲ Β ∠ ἄξων ποδῶν ε. ἐπεξεύχθωσαν αἱ ΑΒ, ΒΓ· τὸ ἄρα ἐμβαδὸν τοῦ ΑΒΓ τριγώνου τὸ U+2220´ ἐστιν τοῦ ὑπὸ ΑΓ, Β∠, τουτέστι ποδῶν λ. ἀπέδειξεν δὲ ὁ Ἀρχιμήδης ἐν τῷ Ἐφοδικῷ λόγῳ, ὡς προείρηται, ὅτι πᾶν τμῆμα περιεχόμενον ὑπὸ εὐθείας καὶ ὀρθογωνίου κώνου τομῆς, τουτέστι παραβολῆς, ἐπίτριτον τοῦ τριγώνου τοῦ τὴν βάσιν ἔχοντος αὐτοῦ καὶ ὕψος ἴσον, τουτέστιν τοῦ ΑΒΓ τριγώνου. τοῦ δὲ ΑΒΓ τριγώνου τὸ ἐμβαδὸν ποδῶν λ· τὸ ἄρα τοῦ τμήματος τοῦ περιεχομένου ὑπὸ τῆς παραβολῆς ἔσται ποδῶν μ.
1.94.194. Bölüm
Dikmesi 7 ayak, tabanı 7 ayak, iç bükey kenarı 11 ayak olan bir tırnak [şekli] ölçelim; alanını bulmak. İç bükey kenarın ölçülmesi gerekmediği için şöyle yaparım: 7'yi kendisiyle çarp; 49 ayak eder. Bunu her durumda 3 ile çarp; 147 ayak eder. Bunun 1/14'ü 10 ½ ayak eder. Alan 10 ½ ayak olsun. Cisimse, bu alanı kalınlıkla çarp; [hacim] çıkar. Tırnağın iç bükey kenarını bulmak istersen, her zaman dikmeye kendi ½'sini ve 1/14'ünü ekle; hepsi 11 ayak eder.
Ὄνυχα μετρήσομεν, οὗ ἡ κάθετος ποδῶν ζ καὶ ἡ βάσις ποδῶν ζ καὶ ἡ κοίλη ποδῶν ια· εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. ποιῶ οὕτως τῆς κοίλης οὐκ ἀναγκαίας οὔσης μετρεῖσθαι· τὰ οὖν ζ ἐφ᾿ ἑαυτά· γίνονται πόδες μθ. ταῦτα διὰ παντὸς ἐπὶ τὰ γ· γίνονται πόδες ρμζ. τούτων τὸ ιδ´· γίνονται πόδες ι U+2220´. ἔστω τὸ ἐμβαδόν. ποδῶν ῑ U+2220´. λοιπόν, ἐὰν ᾖ στερεόν, ποίει ταῦτα τὰ τοῦ ἐμβαδοῦ ἐπὶ τὸ πάχος· γίνονται ἐὰν δὲ θέλῃς τὴν κοίλην τοῦ ὄνυχος εὑρεῖν, πάντοτε τῇ καθέτῳ πρόστιθε τὸ ἴδιον U+2220´ καὶ τὸ ιδ´· ὁμοῦ γίνονται πόδες ια.
1.95.195. Bölüm
Çapı 14 ayak, dikmesi 7 ayak olan bir çift tırnak ölçelim; alanını bulmak. Şöyle yap: Dikmeyi tabanla, 7'yi 14 ile çarp; 98 eder. Bunu her zaman 3 ile çarp; 294 ayak eder. Bunun 1/14'ü 21 ayak eder. Alan bu kadardır. Cisimse, alanı kalınlıkla çarp; hacmi bulursun.
Διόνυχα μετρήσομεν, οὗ ἡ διάμετρος ποδῶν ιδ καὶ ἡ κάθετος ποδῶν ζ· εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. ποίει οὕτως· τὴν κάθετον ἐπὶ τὴν βάσιν, τὰ ξ ἐπὶ τὰ ιδ· γίνονται 𝒢η. ταῦτα ἀεὶ ἐπὶ τὰ γ· γίνονται πόδες σ𝒢δ. τούτων τὸ ιδ´· γίνονται πόδες κα. τοσούτου τὸ ἐμβαδόν. βαδόν. ἐὰν δὲ στερεόν, ποίει τὸ ἐμβαδὸν ἐπὶ πάχος, καὶ ἕξεις τὸ στερεόν.
1.96.196. Bölüm
Tabanı 8 ayak, dikmesi 9 ayak olan üç merkezli bir [kemer] ölçelim; alanını bulmak. Şöyle yaparım: 8'i 9 ile çarp; 72 eder; bunun ½'si 36 eder. Bunun ⅓'ü 12 ayak eder. Topla; hepsi 48 ayak eder. Alan bu kadardır. Bazıları onu böyle, parabol gibi ölçmüştür.
Τρίκεντρον μετρήσομεν, οὗ ἡ βάσις ποδῶν η καὶ ἡ κάθετος ποδῶν θ εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ ἐμβαδόν. ποιῶ οὕτως· τὰ η ἐπὶ τὰ θ· γίνονται οβ· ὧν U+2220´ γίνονται λϛ. τούτων τὸ γ´· γίνονται πόδες ιβ. σύνθες· ὁμοῦ γίνονται πόδες μη. τοσούτου τὸ ἐμβαδόν ἐστιν. τινὲς δὲ οὕτως ἐμέτρησαν ὡς παραβολήν.
1.97.197. Bölüm
Tabanı 8 ayak, dikmesi 9 ayak olanı yine başka bir yoldan ölçelim; alanını bulmak. Şöyle yaparım: Tabanla dikmeyi topla; hepsi 17 ayak eder; bunun ½'si 8 ½ ayak eder. Daireler konusunda olduğu gibi bunu kendisiyle çarp; 72 ¼ ayak eder. Bunu on bir katına çıkar; 794 ½ ¼ ayak eder. Şimdi bölerim: Bunun 1/14'ü 56 ½ ¼ 1/56 ayak eder.
Ἄλλως δὲ πάλιν μετρήσομεν, οὗ ἡ βάσις ποδῶν η καὶ ἡ κάθετος ποδῶν θ· εὑρεῖν τὸ ἐμβαδόν. ποιῶ οὕτως· σύνθες βάσιν καὶ κάθετον· ὁμοῦ γίνονται πόδες ιζ· ὧν U+2220´ γίνονται πόδες η U+2220´ ταῦτα ἐφ᾿ ἑαυτά, ὡς ἐπὶ τῶν κύκλων· γίνονται πόδες οβ δ´. ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται πόδες ψ𝒢δ U+2220´ δ´. ἄρτι μερίζω· ὧν ιδ´ γίνονται πόδες νϛ U+2220´ δ´ νϛ´.
1.97.1_2_2II. Kitap
1. Bölüm
Kare taban üzerinde dört revaklı, yani dört kemerli bir tonozun ölçülmesi şöyledir:
Μέτρησις τετραστόου ἤτοι τετρακαμάρου ἐπὶ τετραγώνου βάσεως οὕτως·
2.1.1Kenar 12 ayak olsun. Bunu kendisiyle çarp; 144 ayak eder. Bunu iki katına çıkar; 288 eder; bunun karekökü yaklaşık 17 ayaktır. Köşegen bu kadardır. Bunu kendisiyle çarp; 288 eder. Bunu dikmeyle, yani 8 ½ ile çarp; 2448 eder. Bunu on bir katına çıkar; 26.928 eder; bunun 1/21'i 1282 6/21 eder.
Ἔστω ἡ πλευρὰ ποδῶν ιβ. ταῦτα ἔφ᾿ ἑαυτά· γίνονται πόδες ρμδ. ταῦτα δίς· γίνονται σπη· ὧν πλευρὰ τετραγωνική ἐστι ποδῶν ιζ παρὰ τὸ σύνεγγυς. τοσούτου ἡ διάμετρος. ταῦτα ἐφ᾿ ἑαυτά· γίνονται σπη. ταῦτα ἐπὶ τὴν κάθετον, ἐπὶ τὰ U+2220´· γίνονται ,βυμη. ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται β ,ϛϠκη· ὧν κα´ γίνονται ,ασπβ ϛ κα´.
2.1.2Oyulan kısım bu kadardır. Ayrıca oyulan kısımdan yarım kubbelerin dört kesitini şöyle ayırmalı: Kenarların yarısı 6 ayaktır. Bunu kendisiyle çarp; 36 eder. Bunu her zaman ve her durumda 3 ile çarp; 108 ayak eder. Dikmenin, yani 2 ½'in karesini de al; 6 ¼ eder. Bunu 108'e ekle; 114 ¼ ayak eder. Bunu dikmeyle, yani 2 ½ ayakla çarp; 285 ½ ⅛ ayak eder. Bunu on bir katına çıkar; 3141 ayak eder; bunun 1/21'i 149 ½ ⅛ ayak eder. Bunu iki katına çıkar; 299 ¼ ayak eder. Geriye 982 ½ ¼ kalır.
τοσούτου ἐστὶν ἡ ὑφαίρεσις. ἔτι ἐκ τῆς ὑφαιρέσεως διᾶραι τὰ δ τμήματα τῶν κογχῶν οὕτως· ἡ ἡμίσεια τῶν πλευρῶν ἔστι ποδῶν ϛ ταῦτα ἐφ᾿ ἑαυτά· γίνονται λϛ· ταῦτα ἀεὶ καὶ πάντοτε ἐπὶ τὰ γ· γίνονται πόδες ρη. καὶ τὸ ἀπὸ τῆς καθέτου, τουτέστιν ἀπὸ τῶν β U+2220´· γίνονται ϛ δ´· πρόσβαλε τοῖς ρη· γίνονται πόδες ριδ δ´. ταῦτα ἐπὶ τὴν κάθετον, ἐπὶ τοὺς β U+2220´ πόδας· γίνονται πόδες σπε U+2220´ η´· ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται πόδες ,γρμα· ὧν κα´ γίνονται πόδες ρμθ U+2220´ η´. ταῦτα δίς· γίνονται πόδες σ𝒢θ δ´. λοιπὸν Ϡπβ U+2220´ δ´.
2.2.12. Bölüm
Bir kürenin içine kare yüzlü bir küp yerleştirmek istiyorum; bana küpün her kenarının ne kadar olduğunu söyle. Şöyle yaparım: Kürenin çapı 17 ayaksa çapın ½'sini alırım; 8 ½ ayak eder. Bunu kendisiyle çarp; 72 ¼ ayak eder. Bunu iki katına çıkar; 144 ½ ayak eder; bunun karekökü 12 ayaktır. Küpün her kenarı bu kadar, yani 12 ayaktır.
Εἰς σφαῖραν θέλω ἐμβαλεῖν κύβον τετράγωνον· εἰπέ μοι, πόση ἑκάστη πλευρὰ τοῦ κύβου. ποιῶ οὕτως· ἐὰν ἡ διάμετρος τῆς σφαίρας ποδῶν ιξ, ποιῶ τὸ U+2220´· τῆς διαμέτρου· γίνονται πόδες η U+2220´. ταῦτα ἐφ᾿ ἑαυτά· γίνονται πόδες οβ δ´. ταῦτα δίς· γίνονται πόδες ρμδ U+2220´· ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται ποδῶν ιβ. τοσούτων ποδῶν ἐστιν ἑκάστη πλευρὰ τοῦ κύβου, ποδῶν ιβ.
2.2.2Aynı küpün, kürenin çapı olan köşegenini de bulmak. Şöyle yaparım: Küpün 12 ayaklık bir kenarını kendisiyle çarp; 144 ayak eder. Bunu iki katına çıkar; 288 eder; bunun karekökü 17 ayaktır. Küpün, kürenin çapı olan köşegeni bu kadardır.
τὴν δὲ διαγώνιον εὑρεῖν τοῦ αὐτοῦ κύβου, ἥτις ἐστὶ διάμετρος τῆς σφαίρας. ποιῶ οὕτως· τὴν μίαν πλευρὰν τοῦ κύβου, ἥτις ἐστὶ ποδῶν ιβ, ποίει ἐφ᾿ ἑαυτήν· γίνονται πόδες ρμδ. ταῦτα δίς· γίνονται σπη· ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται ποδῶν ιξ. τοσούτου ἐστὶν ἡ διαγώνιος τοῦ κύβου, ἥτις ἐστὶ διάμετρος τῆς σφαίρας.
2.3.13. Bölüm
Biri bir havuzun, bir kuyunun, bir fıçının, bir sütunun, duvarların, taşların, çamur yığınlarının ve kirişlerin, kısacası her türden şeklin uzunluğunu, genişliğini ve derinliğini ya da yüksekliğini söyler de kaç testi aldığını ya da kaç küp ayak tuttuğunu sorarsa şöyle buluruz: Uzunluğu genişlikle, çıkanı da derinlikle ya da yükseklikle çarparım. Testi ya da küp ayak sayısı bu kadar olacaktır.
Κολυμβήθρας καὶ φρέατος καὶ κούππας καὶ κίονος καὶ τοίχων καὶ λίθων καὶ πηλῶν καὶ τῶν δοκῶν οἱονδηποτοῦν σχῆμα ἐάν τις εἴπῃ τὸ μῆκος καὶ τὸ πλάτος καὶ τὸ βάθος ἢ τὸ ὕψος, ἐάν τις ζητήσῃ, πόσα κεράμια χωρεῖ, ἢ πόσοι πόδες στερεοὶ γίνονται, εὑρήσομεν οὕτως· πολυπλασιάζω τὸ μῆκος ἐπὶ τὸ πλάτος καὶ τὰ γινόμενα ἐπὶ τὸ βάθος ἢ ἐπὶ τὸ ὕψος· καὶ τοσαῦτα κεράμια ἔσται ἢ πόδες στερεοί.
2.4.14. Bölüm
Mesela bir havuz olsun; uzunluğu 25 ayak, genişliği 12 ayak, yüksekliği [ya da derinliği] 5 ayak olsun; kaç testi alacağını ya da kaç küp ayak tuttuğunu bulmak. Şöyle yap: Uzunluğu genişlikle, yani 25'i 12 ile çarparım; 300 eder. Bunu derinlikle, yani 5 ile çarp; 1500 eder. [Havuz] bu kadar testi alacaktır.
Οἷον ἔστω κολυμβήθρα καὶ ἐχέτω τὸ μῆκος ποδῶν κε, τὸ δὲ πλάτος ποδῶν ιβ, τὸ δὲ ὕψος [ἤτοι τὸ βάθος] ποδῶν ε· εὑρεῖν, πόσα κεράμια χωρήσει, ἢ πόσοι στερεοὶ γίνονται πόδες. ποίει οὕτως· πολυπλασιάζω τὸ μῆκος ἐπὶ τὸ πλάτος ἤγουν τὰ κὲ ἐπὶ τὰ ιβ· γίνονται τ. ταῦτα ἐπὶ τὸ βάθος, ἐπὶ τὰ ε· γίνονται ,αφ. τοσαῦτα χωρήσει κεράμια.
2.5.15. Bölüm
Bir havuz olsun; uzunluğu 10 ayak, genişliği 5 ayak, derinliği 4 ayak olsun ve mermerle kaplansın; kaç ayak [mermer] gerektiğini arıyorum. Şöyle yap: 10 ile 5'i toplarım; 15 eder. Bunu iki katına çıkarırım; 30 eder. Bunu derinlikle, yani 4 ayakla çarp; 120 eder. Havuzun duvarları 120 [ayak] olacaktır.
Ἔστω κολυμβήθρα καὶ ἐχέτω τὸ μῆκος ποδῶν ῑ, τὸ δὲ πλάτος ποδῶν ε καὶ τὸ βάθος ποδῶν δ, καὶ μεμαρμαρώσθω· ζητῶ, πόσους πόδας συνάγει. ποίει οὕτως· συντιθῶ. τὰ ῑ καὶ τὰ ε· γίνονται ιε. ταῦτα ποιῶ δίς· γίνονται λ. ταῦτα ἐπὶ τὸ βάθος, ἐπὶ τοὺς δ πόδας· γίνονται ρκ. γενήσονται οἱ τοῖχοι τῆς κολυμβήθρας ρκ.
2.5.2Şimdi havuzun tabanını da bulmak gereksin. Şöyle yap: Genişliği uzunlukla çarparım; 50 ayak eder. Bunu 120'ye eklerim; 170 eder. [Mermer] 170 ayak olacaktır.
ἔστω νῦν καὶ τὸ ἔδαφος τῆς κολυμβήθρας εὑρεῖν. ποίει οὕτως· πολυπλασιάζω τὸ πλάτος ἐπὶ τὸ μῆκος· γίνονται πόδες ν. ταῦτα προστίθημι τοῖς ρκ· γίνονται ρο. ἔσται ποδῶν ρο.
2.6.16. Bölüm
Bir kuyu olsun; çapı 5 ayak olsun ve çevresine 2 ayak kalınlığında bir duvar örülsün; derinliği 20 ayak olsun; duvarın kaç ayak tuttuğunu bulmak. Şöyle yap: Duvarın kalınlığını iki katına çıkar; 4 eder. Bunu çapın 5'ine eklerim; 9 ayak eder; duvarla kuyunun [birlikte] çapı 9 ayak olsun. Bunu kendisiyle çarp; 81 eder. 81'den kuyunun çapı olan 5'in kendisiyle çarpımını çıkarırım; o 25 eder; geriye 56 kalır. Bunu her zaman olduğu gibi on bir katına çıkar; 616 eder. Bunun her zaman olduğu gibi 1/14'ü 44 eder. Bunu derinlikle çarparım; 880 eder. Duvar 880 küp ayak olacaktır.
Ἔστω φρέαρ καὶ ἐχέτω διάμετρον ποδῶν ε, καὶ περιοικοδομείσθω τοῖχος ἔχων πλάτος ποδῶν β, τὸ δὲ βάθος ποδῶν κ· εὑρεῖν, πόσων ποδῶν γίνεται ὁ τοῖχος. ποίει οὕτως· τοῦ τοίχου τὸ πλάτος δίς· γίνονται δ. ταῦτα προστίθημι τῇ διαμέτρῳ τοῖς ε· γίνονται πόδες θ· ἔστω ἡ διάμετρος τοῦ τοίχου καὶ τοῦ φρέατος ποδῶν θ. ταῦτα ἐφ᾿ ἑαυτά· γίνονται πα· καὶ ἀφαιρῶ ἀπὸ τῶν πα τὴν διάμετρον τοῦ φρέατος τὰ ε ἐφ᾿ ἑαυτά· γίνονται κε· λοιπὸν νϛ. ταῦτα ἀεὶ ἑνδεκάκις· γίνονται χιϛ. τούτων ἀεὶ τὸ ιδ´· γίνονται μδ. ταῦτα πολυπλασιάζω ἐπὶ τὸ βάθος· γίνονται ωπ. ἔσται ὁ τοῖχος στερεῶν ποδῶν ωπ.
2.7.17. Bölüm
Bir fıçı olsun; alt çapı 5 ayak, üst çapı 3 ayak, yüksekliği 8 ayak olsun ve içinde 6 ayağa kadar şarap bulunsun; kaç testi alır? Şöyle yaparım: 3'ü 5'ten çıkarırım; geriye 2 kalır. Bunu 6 ile çarp; 12 eder. Bunun ⅛'i 1 ½ eder. 1 ½'i 5'ten çıkarırım; geriye 3 ½ kalır. Demek ki şarabın çıktığı yerdeki genişlik 3 ½ ayak olacaktır.
Ἔστω κοῦππα καὶ ἐχέτω τὴν κάτω διάμετρον ποδῶν ε, τὴν δὲ ἄνω ποδῶν γ, τὸ δὲ ὕψος ποδῶν η, καὶ ἐχέτω τὸν οἶνον ἕως ποδῶν ϛ· πόσα οὖν κεράμια χωρήσειε; ποιῶ οὕτως· ἀφαιρῶ τὰ γ ἀπὸ τῶν ε· λοιπὸν β. ταῦτα ἐπὶ τὰ ϛ· γίνονται ιβ. τούτων τὸ η´· γίνεται ᾱ ÷U+2220´. καὶ ἀφαιρῶ τὴν ᾱ U+2220´ ἀπὸ τῶν ε· λοιπὸν γ U+2220´. ἔσται οὖν τὸ πλάτος, ἕεως ὅπου ὁ οἶνος ἀνέβαινεν, ποδῶν γ U+2220´.
2.7.23 ½ ile 5'i toplarım; 8 ½ ayak eder; bunun ½'si 4 ¼ eder. Bunu kendisiyle çarp; 18 1/16 ayak eder. Bunu on bir katına çıkar; 198 ½ ⅛ 1/16 eder. Bunun 1/14'ünü bulurum; 14 1/7 1/28 1/112 1/224 ayak eder. Bunu yükseklikle, yani 6 ile çarparım; 85 1/7 1/112 ayak eder. [Fıçı] bu kadar, yani 85 1/7 1/112 testi alacaktır.
καὶ ποιῶ τὰ γ U+2220´ καὶ τὰ ε ὁμοῦ· γίνονται πόδες η U+2220´· ὧν U+2220´ γίνονται δ δ´. καὶ ταῦτα ἐφ᾿ ἑαυτά· γίνονται πόδες ιη ιϛ´. ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται ρ𝒢η U+2220´ η´ ιϛ´. τούτων μερίζω τὸ ιδ´· γίνονται πόδες ιδ ζ´ κη´ ριβ´ σκδ´. ταῦτα ποιῶ ἐπὶ τὸ ὔψος, ἐπὶ τοὺς ϛ. γίνονται πόδες πε ξ´ ριβ´. τοσαῦτα κεράμια χωρήσει, πε ζ´ ριβ´.
2.8.18. Bölüm
Bir fıçı olsun; üst çapı 6 ayak, alt çapı 8 ayak, yüksekliği 10 ayak olsun; kaç testi alacağını bulmak. Şöyle yaparım: Üst ve alt çapı toplarım; 14 eder; bunun ½'si 7 eder. Bunu kendisiyle çarp; 49 ayak eder. Bunu on bir katına çıkar; 539 eder. Bunun 1/14'ü 38 ½ ayak eder. Bunu yükseklikle, yani 10 ayakla çarparım; 385 eder. [Fıçı] bu kadar, yani 385 testi alacaktır.
Ἔστω κοῦππα καὶ ἐχέτω τὴν ἄνω διάμετρον ποδῶν ϛ καὶ τὴν κάτω διάμετρον ποδῶν η, τὸ δὲ ὕψος ποδῶν ῑ· εὑρεῖν, πόσα κεράμια χωρήσει. ποιῶ οὕτως· συντίθημι τὴν ἄνω διάμετρον καὶ τὴν κάτω· γίνονται ιδ ὧν τὸ U+2220´· γίνονται ζ. ταῦτα ἐφ᾿ ἑαυτά· γίνονται πόδες μθ. ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται φλθ. τούτων τὸ ιδ´· γίνονται πόδες λη U+2220´. ταῦτα ποιῶ ἐπὶ τὸ ὕψος, ἐπὶ τοὺς ῑ πόδας· γίνονται τπε. τοσαῦτα κεράμια χωρήσει, τπε.
2.9.19. Bölüm
Bir tekne olsun; üst çapı 6 ayak, ortadaki çapı 8 ayak, yüksekliği 10 ayak olsun; kaç testi aldığını bulmak. Şöyle yaparım: Ortadaki çapla üst çapı toplarım; hepsi 14 ayak eder; bunun ½'si 7 ayak eder. Bunu kendisiyle çarp; 49 ayak eder. Bunu on bir katına çıkar; 539 ayak eder. Şimdi bölerim: Bunun 1/14'ü 38 ½ ayak eder. Bunu yükseklikle, yani 10 ayakla çarparım; 385 eder. Tekne bu kadar testi alır.
Ἔστω βούττις καὶ ἐχέτω τὴν ἄνω διάμετρον ποδῶν ϛ, τὴν δὲ μέσην ποδῶν η, τὸ δὲ ὕψος ποδῶν ῑ· εὑρεῖν, πόσα κεράμια χωρεῖ. ποιῶ οὕτως· συντιθῶ τὴν μέσην διάμετρον καὶ τὴν ἄνω· ὁμοῦ γίνονται πόδες ιδ· ὧν U+2220´ γίνονται πόδες ζ. ταῦτα ἐφ᾿ ἑαυτά· γίνονται πόδες μθ. ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται πόδες φλθ. ἄρτι μερίζω· ὧν ιδ´· γίνονται πόδες λη U+2220´. ταῦτα ποιῶ ἐπὶ τὸ ὕψος τοὺς ῑ πόδας· γίνονται τπε. τοσαῦτα κεράμια χωρεῖ ἡ βούττις.
2.10.110. Bölüm
Bir sütun olsun; uzunluğu 24 ayak, dibindeki çapı 3 ayak, boynundaki çapı 2 ½ ¼ ayak. Şöyle yaparım: İki çapı topla; 5 ½ ¼ eder; bunun ½'si 2 ½ ¼ ⅛ eder. Bunu kendisiyle çarp; 8 ¼ 1/64 ayak eder. Bunu on bir katına çıkar; 90 ½ ¼ 1/32 1/64 eder; bunun 1/14'ü 6 ½ eksik 1/16 eder. Bunu uzunlukla çarp; 156 eder. [Hacim] bu kadar ayak olacaktır.
Ἔστω κίων, οὗ μῆκος ποδῶν κδ, διάμετρος ἡ ἐν τῇ ῥίζῃ ποδῶν γ, ἡ δὲ ἐν τῷ αὐχένι ποδῶν β U+2220´ δ´. ποιῶ οὕτως· σύνθες τὰς δύο διαμέτρους· γίνονται ε U+2220´ δ´ ὧν U+2220´ γίνονται β U+2220´ δ´ η´. ταῦτα ἐφ᾿ ἑαυτά· γίνονται πόδες η δ´ ξδ´. ταῦτα ποίει ἑνδεκάκις· γίνονται U+2220´ δ´ λβ´ ξδ´· ὧν ιδ´ γίνονται ϛ U+2220´ παρὰ ιϛ´. ταῦτα ἐπὶ τὸ μῆκος· γίνονται ρνϛ. τοσούτων ποδῶν ἔσται.
2.11.111. Bölüm
Çevreden [hesap]: Bir sütun olsun; uzunluğu 24 ayak, [büyük] çevresi 9 ¼ ⅛ 1/14 1/28 1/32 1/64 1/128 1/448 ayak, küçük çevresi 8 ½ 1/16 ayak. İki çevreyi topla; 18 1/16 1/32 1/128 1/224 eder; bunun ½'si 9 ve birtakım kesirler eder [metindeki kesirler kısmen bozuk]. Bunu kendisiyle çarp; 81 ½ eder. Bunu yedi katına çıkar; 570 ½ ayak eder. Bunu 88'e böl; 6 ¼ ⅛ 1/11 1/88 1/176 eder. Bunu uzunlukla çarp; 156 eder.
Ἀπὸ δὲ περιμέτρου· ἔστω κίων, οὗ τὸ μὲν μῆκος ποδῶν κδ, ἡ δὲ περίμετρος ποδῶν θ δ΄ η΄ ιδ΄ κηʹ λβ΄ ξδʹ ρκηʹ υμηʹ, ἡ δὲ ἐλάσσων ποδῶν η U+2220΄ ιϛ΄. σύνθες τὰς β περιμέτρους· γίνονται ιη ιϛʹ λβʹ ρκηʹ σκδ΄· ὧν U+2220΄ γίνονται θ καὶ μ ο λβ΄ ξδ΄ σνϛʹ υμη΄. ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται πα U+2220΄ . ταῦτα ἑπτάκις· γίνονται πόδες φο U+2220΄ . μέρισον εἰς τὸν πη· γίνονται ϛ δʹ ηʹιαʹ πηʹ ρος΄. ταῦτα ἐπὶ τὸ μῆκος· γίνονται ρνϛ.
2.12.112. Bölüm
Bir sütun; uzunluğu 24 ayak, dibe yakın çapı 3 ayak, tepeye yakın çapı 2 ¼ ayak; hacmini bulmak. Şöyle yap: Çapı kendisiyle çarp; 9 eder. Bunu uzunlukla çarp; 216 eder; bunun ¼'ü 54 eder; bunun da ½'si 27 eder; hepsi 81 eder. 81'i 216'dan çıkar; geriye 135 kalır.
Κίων, οὗ τὸ μῆκος ποδῶν κδ, διάμετρος ἡ μὲν πρὸς ῥίζῃ ποδῶν γ, ἡ δὲ πρὸς κορυφὴν ποδῶν β δ΄· εὑρεῖν τὸ στερεόν. ποίει οὕτως· τὴν διάμετρον ἐφʼ ἑαυτήν· γίνονται θ. ἐπὶ τὸ μῆκος· γίνονται σιϛ· ὧν δ΄ γίνονται νδ· ὧν U+2220΄ γίνονται κζ· ὁμοῦ γίνονται πα. ἆρον ἀπὸ τῶν σιϛ τὰ πα· λοιπὸν ρλε.
2.13.113. Bölüm
Bir taşın uzunluğu 8 ayak, genişliği 5 ayak, kalınlığı 4 ayak. Bunları birbiriyle çarp; 160 eder. Taşın hacmi bu kadar ayaktır.
Λίθου μῆκος ποδῶν η, πλάτος ποδῶν ε, πάχος ποδῶν δ. ποίει διʼ ἀλλήλων· γίνονται ρξ. τοσούτων ποδῶν ἐστι τὸ στερεὸν τοῦ λίθου.
2.14.114. Bölüm
Bir taşın uzunluğu 6 ¼ ayak, genişliği 4 ⅛ ayak, kalınlığı 2 ⅓ ayak. Şöyle yaparım: 6 ¼'ü 4 ile çarp; 25 eder. 4 ⅛'i 8 ile çarp; 33 eder. 2 ⅓'ü 3 ile çarp; 7 eder. Paydaları da birbiriyle çarp; 96 eder. Şimdi 25'i 33 ile çarparım; 825 eder. Bunu kalınlıkla, yani 7 ile çarp; 5775 eder; bunun 1/96'sı 60 ⅛ 1/32 eder.
Λίθου μῆκος ποδῶν ϛ δʹ, πλάτος ποδῶν δ ηʹ, πάχος ποδῶν β γʹ. ποιῶ οὕτως· τὰ ϛ δʹ εἰς δ· γίνονται κε· καὶ τὰ δ ηʹ εἰς η· γίνονται λγ· καὶ τὰ β γʹ εἰς γ· γίνονται ζ· καὶ τὰ μέρη διʼ ἀλλήλων· γίνονται U+A7FCϛ. νῦν πολυπλασιάζω τὰ κὲ ἐπὶ τὰ λγ· γίνονται ωκε· καὶ ἐπὶ τὸ πάχος, ἐπὶ τὰ ζ· γίνονται ,εψοε· ὧν U+A7FCϛʹ γίνονται ξ ηʹ λβʹ.
2.15.115. Bölüm
Bir taşın uzunluğu 7 1/7 ayak, genişliği 4 ⅕ ayak, kalınlığı 2 1/9 ayak. Şöyle yap: 7 1/7'yi 7 ile çarp; 50 eder. 4 ⅕'i 5 ile çarp; 21 eder. 2 1/9'u 9 ile çarp; 19 eder. Paydaları da birbiriyle çarp; 315 eder. Şimdi 50'yi 21 ile çarp; 1050 eder. Bunu da 19 ile çarp; 19.950 eder. Bunu 315'e böl; 63 ⅓ eder. Taşın hacmi bu kadar ayak olacaktır.
Λίθου μῆκος ποδῶν ζ ζ΄, πλάτος ποδῶν δ εʹ, πάχος ποδῶν β θ΄. ποίει οὕτως· τὰ ζ ζʹ εἰς ζ· γίνονται ν· καὶ τὰ δ εʹ εἰς ε γίνονται κα· καὶ τὰ β θ΄ εἰς θ γίνονται ιθ· καὶ τὰ μέρη διʼ ἀλλήλων· γίνονται τιε. πολυπλασίαζε νῦν τὰ ν ἐπὶ τὰ κα· γίνονται αν· καὶ ἐπὶ τὰ ιθ· γίνονται α ,θ Ϡν. μέριζε παρὰ τὰ τιε· γίνονται ξγ γʹ. τοσούτων ποδῶν ἔσται τὸ στερεὸν τοῦ λίθου.
2.16.116. Bölüm
Bir taşın uzunluğu 5 ⅛ ayak, genişliği 3 ½ ¼ ayak, kalınlığı 2 1/16 ayak. Şöyle yap: 5 ⅛'i 8 ile çarp; 41 eder. 3 ½ ¼'ü 4 ile çarp; 15 eder. 2 1/16'yı 16 ile çarp; 33 eder. Paydaları da birbiriyle çarp; 512 eder. Şimdi 41'i 15 ile çarp; 615 eder. Bunu da 33 ile çarp; 20.295 eder; bunun 1/512'si 39 ½ ⅛ 1/73 eder.
Λίθου μῆκος ποδῶν ε ηʹ, πλάτος ποδῶν γ U+2220΄ δ΄, πάχος β ιϛʹ. ποίει οὕτως· τὰ ε ηʹ εἰς η· γίνονται μα· καὶ τοὺς γ U+2220΄ δʹ εἰς δ· γίνονται ιε· καὶ τοὺς β ιϛʹ εἰς ιϛ· γίνονται λγ· καὶ τὰ μόρια διʼ ἀλλήλων· γίνονται φιβ. νῦν πολυπλασίαζε τὰ μα ἐπὶ τὰ ιε· γίνονται χιε· καὶ ἐπὶ τὰ λγ· γίνονται β σU+A7FCε· ὧν φιβʹ γίνονται λθ U+2220΄ η΄ογ΄.
2.17.117. Bölüm
Sivrilen bir taşın uzunluğu 8 ayak, büyük genişliği 3 ayak, küçük genişliği 2 ayak. Büyük kalınlıkları birbiriyle çarp; 9 eder. 2'leri de birbiriyle çarp; 4 eder. Topla; 13 eder; bunun ½'si 6 ½ eder. Bunu uzunlukla çarp; 52 eder. Taşın hacmi bu kadardır.
Λίθου μειούρου τὸ μῆκος ποδῶν η, πλάτος τὸ μεῖζον ποδῶν γ, τὸ δὲ ἔλασσον ποδῶν β ποίει τὰ μείζω πάχη διʼ ἀλλήλων· γίνονται θ· καὶ τοὺς β διʼ ἀλλήλων· γίνονται δ. σύνθες· γίνονται ιγ· ὧν U+2220΄ γίνονται ϛ U+2220΄· καὶ ἐπὶ τὸ μῆκος· γίνονται νβ. τοσούτου τὸ στερεὸν τοῦ λίθου.
2.18.118. Bölüm
Bir döşeme levhasının uzunluğu 8 ½ ¼ ayak, genişliği 5 ½ ⅙ ayak. Şöyle yap: 8 ½ ¼'ü 4 ile çarp; 35 eder. 5 ½ ⅙'yı 6 ile çarp; 34 eder. Paydaları da birbiriyle çarp; 24 eder. Şimdi 35'i 34 ile çarp; 1190 eder; bunun 1/24'ü 49 ½ 1/12 eder. Levhanın hacmi bu kadar ayak olacaktır.
Σκούτλης μῆκος ποδῶν η U+2220΄ δʹ, πλάτος ποδῶν ε U+2220΄ ϛ΄. ποίει οὕτως· τοὺς η U+2220΄ δʹ εἰς δ· γίνονται λε· καὶ τοὺς ε U+2220΄ ϛʹ εἰς ϛ· γίνονται λδ· καὶ τὰ μόρια διʼ ἀλλήλων· γίνονται κδ. νῦν πολυπλασίαζε τὰ λε ἐπὶ τὰ λδ· γίνονται αρU+A7FC· ὧν κδʹ γίνονται μθ U+2220΄ ιβ΄. τοσούτων ποδῶν ἔσται τὸ στερεὸν τῆς σκούτλης.
2.19.119. Bölüm
Sivri üçgen biçimli bir levhanın uzunluğu 7 ⅓ ayak, genişliği 4 ¼ ayak. Şöyle yap: 7 ⅓'ü 3 ile çarp; 22 eder. 4 ¼'ü 4 ile çarp; 17 eder; bunun ½'si 8 ½ eder. Paydaları da birbiriyle çarp; 12 eder. Şimdi 22'yi 8 ½ ile çarp; 187 eder. Bunu 12'ye böl; 15 ⅓ ¼ eder. [Alan] bu kadar ayak olacaktır.
Σκούτλης τριγώνου ὀξείας μῆκος ποδῶν ζ γʹ, πλάτος ποδῶν δ δ΄. ποίει οὕτως· τοὺς ζ γʹ ἐπὶ τὰ γ· γίνονται κβ· καὶ τοὺς δ δ΄ ἐπὶ τὰ δ· γίνονται ιζ· ὧν U+2220΄ γίνονται η U+2220΄· καὶ τὰ μόρια διʼ ἀλλήλων· γίνονται ιβ. νῦν πολυπλασίασον τὰ κβ ἐπὶ τὰ U+2220΄· γίνονται ρπζ. μέριζε παρὰ τὰ ιβ· γίνονται ιε γ΄ δʹ. τοσούτων ποδῶν ἔσται.
2.20.120. Bölüm
Kare kesitli bir sütun olsun; tabandaki kenarları 4'er ayak, tepedeki kenarları 3'er ayak, uzunluğu 30 ayak; hacmini bulmak. Şöyle yap: Tabandaki ayakları birbiriyle çarp; 16 eder. Aynı şekilde tepedekileri de birbiriyle çarp; 9 eder […].
Ἔστω κίων τετράγωνος, οὗ αἱ περὶ τὴν βάσιν πλευραὶ ἐκ ποδῶν δ, αἱ περὶ τὴν κορυφὴν ἐκ ποδῶν γ, μῆκος ποδῶν λ· εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ στερεόν. ποίει οὕτως· τοὺς ἐν τῇ βάσει πόδας διʼ ἀλλήλων· γίνονται ιϛ· ὁμοίως καὶ τοὺς ἐν τῇ κορυφῇ διʼ ἀλλήλων· γίνονται θ […] .
2.21.121. Bölüm
Alt çapı 5 ayak, üst çapı 3 ayak olan bir ōaton [yumurta biçimli kap] ölçmek; kaç kyathos alacağını bulmak. Şöyle yap: İki çapı topla; hepsi 8 ayak eder; bunun ½'si 4 ayak eder. Bunun küpünü al; 64 ayak eder. Bunu on bir katına çıkar; 704 ayak eder. Bunun 1/42'si 16 ½ 1/7 1/14 1/21 ayak eder. [Kap] bu kadar kyathos alacaktır.
Ὤατον δὲ μετρῆσαι, οὗ ἡ κάτω διάμετρος ποδῶν ε καὶ ἡ ἄνω διάμετρος ποδῶν γ· εὑρεῖν, πόσους κυάθους χωρήσει. ποίει οὕτως· σύνθες τὰς δύο διαμέτρους· ὁμοῦ γίνονται πόδες η· ὧν U+2220΄ γίνονται πόδες δ. ταῦτα κύβισον· γίνονται πόδες ξδ. ταῦτα ἐνδεκάκις· γίνονται πόδες ψδ. τούτων τὸ μβ΄· γίνονται πόδες ιϛ U+2220΄ ζ΄ ιδ΄ κα΄. τοσούτους κυάθους χωρήσει.
2.22.122. Bölüm
Büyük çapı 4 ayak, küçük çapı 3 ayak olan toprak küp biçimli bir şekli ölçelim; kaç amphora alacağını bulmak. Şöyle yap: İki çapı toplarım; 7 eder; bunun ½'si 3 ½ eder. Bunu kendisiyle çarp; 12 ¼ eder. Bunu on bir katına çıkar; 135 ayak eder; bunun 1/14'ü 9 ½ 1/7 ayak eder. [Kap] bu kadar amphora alır. Bir amphora 48 İtalyan ksestēsidir.
Πιθοειδὲς σχῆμα μετρήσομεν, οὗ ἡ μὲν μείζων διάμετρος ποδῶν δ, ἡ δὲ μικροτέρα ποδῶν γ· εὑρεῖν, πόσους χωρήσει ἀμφορέας. ποίει οὕτως· συντιθῶ τὰς β διαμέτρους· γίνονται ζ· ὧν U+2220΄ γίνονται γ U+2220΄. ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ιβ δʹ. ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται πόδες ρλε· ὧν τὸ ιδʹ· γίνονται πόδες θ U+2220΄ ζ΄. τοσούτους ἀμφορέας χωρεῖ· ἔχει δὲ ὁ ἀμφορεὺς ξέστας Ἰταλικοὺς ἀριθμὸν μη.
2.23.123. Bölüm
Küre biçimli bir toprak küpün ağzındaki çapı 5 ayak, derinliği 8 ayak; kaç amphora aldığını bulmak. Şöyle yaparım: Çapın ½'si 2 ½ ayak eder. Bunu üç katına çıkarırım; 7 ½ ayak eder. Buna derinliği eklerim; hepsi 15 ½ ayak eder. Bunu kendisiyle çarp; 240 ¼ ayak eder. Bunu on bir katına çıkar; 2642 ½ ¼ ayak eder. Şimdi bölerim: Bunun 1/21'i 125 ½ ⅓ 1/84 ayak eder. [Toprak küp] bu kadar amphora alacaktır, çünkü bir küp ayak bir küçük amphora alır.
Πίθου σφαιροειδοῦς ἡ πρὸς τὸ χεῖλος διάμετρος ποδῶν ε, τὸ δὲ βάθος ποδῶν η· εὑρεῖν, πόσους ἀμφορέας χωρεῖ. ποιῶ οὕτως τῆς διαμέτρου τὸ U+2220΄· γίνονται πόδες β U+2220΄. ταῦτα ποιῶ τρισσάκις· γίνονται πόδες ζ U+2220΄. τούτοις προστιθῶ τὸ βάθος· ὁμοῦ γίνονται πόδες ιε U+2220΄. ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται πόδες σμ δ΄. ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται πόδες ,βχμβ U+2220΄ δ΄. ἄρτι μερίζω· ὧν καʹ γίνονται πόδες ρκε U+2220΄ γʹ πδʹ. τοσούτους ἀμφορέας χωρήσει, διότι ὁ ποὺς ὁ στερεὸς χωρεῖ ἀμφορίσκον α.
2.24.124. Bölüm
Başka bir toprak küpün alt çapı 2 ½ ayak, üst çapı 3 ayak, derinliği 6 ayak; kaç amphora aldığını bulmak. Şöyle yaparım: İki çapı topla; 5 ½ ayak eder; bunun ½'si 2 ½ ¼ eder. Bunu kendisiyle çarp; 7 ½ 1/16 ayak eder. Bunu derinlikle, yani 6 ayakla çarp; 45 ¼ ⅛ eder. Bunu on bir katına çıkar; 499 ⅛ ayak eder. Şimdi bölerim: Bunun 1/14'ü 35 ½ 1/7 1/112 ayak eder. [Toprak küp] bu kadar küçük amphora alacaktır. Küçük amphora 1 küp ayaktır; bir küp ayak da 48 İtalyan ksestēs alır; bu 3 modios eder, her modios 16 İtalyan ksestēsten oluşur.
Ἄλλου πίθου ἡ κάτω διάμετρος ποδῶν β U+2220΄, ἡ δὲ ἄνω ποδῶν γ, τὸ δὲ βάθος ἔχει πόδας ϛ· εὑρεῖν, πόσους ἀμφορέας χωρεῖ. ποιῶ οὕτως· σύνθες τὰς β διαμέτρους· γίνονται πόδες ε U+2220΄· ὧν U+2220΄ γίνονται β U+2220΄ δ΄. ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται πόδες ζ U+2220΄ ιϛ΄. ταῦτα ἐπὶ τὸ βάθος, ἐπὶ τοὺς ϛ πόδας· γίνονται με δʹ η΄. ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται πόδες υU+A7FCθ η΄. ἄρτι μερίζω· ὧν ιδ΄ γίνονται πόδες λε U+2220ʹ ζʹ ριβʹ τοσούτους ἀμφορίσκους χωρήσει· ὁ δὲ ἀμφορίσκος ἔχει πόδα α στερεόν, χωρεῖ δὲ ὁ στερεὸς ποὺς ξέστας Ἰταλικοὺς ἀριθμῷ μη· γίνονται μόδιοι γ, ἕκαστος μόδιος ἐκ ξεστῶν Ἰταλικῶν ἀριθμῷ ιϛ.
2.25.125. Bölüm
Yuvarlak bir yıkanma teknesi olsun; alt çapı 5 ayak, ağzındaki üst çapı 10 ayak, derinliği 6 ayak; hacmini bulmak. Şöyle yaparım: 5'i kendisiyle çarp; 25 eder. 10'u da kendisiyle çarp; 100 eder; hepsi 125 eder. 5'i 10 ile de çarparım; 50 eder. Bunu 125'e eklerim; hepsi 175 ayak eder. Bunun üçte birini alırım; 58 ⅓ ayak eder. Bunu derinlikle, yani 6 ayakla çarparım; 350 ayak eder. [Hacim] 350 küp ayak olacak, [tekne] 350 testi alacaktır.
Ἔστω λουτὴρ στρογγύλος, οὗ ἡ κάτω διάμετρος ποδῶν ε, ἡ δὲ ἄνω πρὸς τὸ χεῖλος ποδῶν ι, τὸ δὲ βάθος ποδῶν ϛ· εὑρεῖν αὐτοῦ τὸ στερεόν. ποιῶ οὕτως· τὰ ε ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται κε· καὶ τὰ ι ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ρ· ὁμοῦ ρκε. καὶ ποιῶ τὰ ε ἐπὶ τὰ ι· γίνονται ν. ταῦτα προστιθῶ τοῖς ρκε· ὁμοῦ γίνονται πόδες ροε. τούτων λαμβάνω τὸ γʹ μέρος· γίνονται πόδες νη γ΄. ταῦτα ποιῶ ἐπὶ τὸ βάθος, ἐπὶ τοὺς ϛ πόδας· γίνονται πόδες τν. ἔσονται στερεοὶ πόδες τν, καὶ χωρήσει κεράμια τν.
2.26.126. Bölüm
Bir havuz olsun; uzunluğu 25 ayak, genişliği 12 ayak, yüksekliği [ya da derinliği] 5 ayak olsun; kaç testi alacağını ya da kaç küp ayak tuttuğunu bulmak. Şöyle yap: 12'yi 25 ile çarparım; 300 eder. Bunu derinlikle, yani 5 ile çarp; 1500 eder. [Havuz] bu kadar testi alacaktır.
Ἔστω κολυμβήθρα καὶ ἐχέτω τὸ μῆκος ποδῶν κε, τὸ δὲ πλάτος ποδῶν ιβ, τὸ δὲ ὕψος ποδῶν ε [ἤτοι τὸ βάθος]· εὑρεῖν, πόσα κεράμια χωρήσει, ἢ πόσοι πόδες στερεοὶ γίνονται. ποίει οὕτως· πολυπλασιάζω τὰ ιβ ἐπὶ τὰ κε· γίνονται τ. ταῦτα ἐπὶ τὸ βάθος, ἐπὶ τὰ ε· γίνονται ,αφ. τοσαῦτα χωρήσει κεράμια.
2.27.127. Bölüm
Büyük bir sütunun ya da yüksek bir ağacın yüksekliğini, gölgenin kısa olduğu beşinci saatten yedinci saate kadar olan sürede gölgesinden bulmak. Şöyle yaparım: Ağacın ya da sütunun yakınına, güneşe karşı iki arşın boyunda bir değnek dik ve ne kadar gölge yaptığına bak. Diyelim ki 6 ayak gölge yaptı; demek ki gölgenin değneğe oranı iki kattır.
Ἀπὸ σκιᾶς εὑρεῖν κίονος μεγάλου ἢ δένδρου ὑψηλοῦ τὸ ὕψος ἀπὸ ὥρας εʹ ἕως ὥρας ζʹ, ὅτε μικρὰν τὴν σκιὰν ἔχει. ποιῶ οὕτως· θὲς εἰς τὸν ἥλιον ῥάβδον ἴσην δίπηχυν πλησίον τοῦ δένδρου ἢ κίονος καὶ ἰδέ, πόσην σκιὰν ποιεῖ, καὶ νόμιζε, ὅτι ἐποίησε τὴν σκιὰν ποδῶν ϛ· δῆλον, ὅτι διπλασίονα ἀναλογίαν ἔχει ἡ σκιὰ πρὸς τὴν ῥάβδον.
2.27.2Şimdi sütunun ya da ağacın gölgesini ölçelim; diyelim ki 100 ayak çıktı. Derim ki [sütun] 50 ayaktır. Değnekte gölge nasıl iki katsa, uzunluklar farklı çıksa da akıl yürütmeyle sütunda ya da ağaçta da öyledir. Burada […] değneğin kendi gölgesine oranı neyse ağacın ve sütunun kendi gölgelerine oranı da odur.
μετρήσωμεν οὖν τοῦ κίονος ἢ δένδρου τὴν σκιάν, καὶ εὑρέθησαν νόμιζε πόδες ρ· λέγω, ὅτι ν πόδας ἔχει. ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῆς ῥάβδου διπλασίονα ἀναλογίαν ἔχει ἡ σκιά, οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ κίονος ἤτοι ἐπὶ τοῦ δένδρου τῷ διαλογισμῷ, καίτοι διάφοροι εὑρίσκονται. ὥσπερ οὖν ἐνταῦθα τὰ μὲν […] οἷον λόγον ἔχει ἡ ῥάβδος πρὸς τὴν ἀφʼ ἑαυτῆς σκιάν, οὕτω καὶ τὸ δένδρον πρὸς τὴν ἀφʼ ἑαυτοῦ σκιὰν καὶ ὁ κίων.
2.28.128. Bölüm
Bir kare [blok] içine çizilmiş bir kemer varsa onu şöyle ölçelim: [Bloğun] uzunluğu 21 ayak, genişliği 12 ayak, derinliği 5 ayak olsun; kemerin tabanı 4 ayak, tonozunki 16 ayak, dikmesi 14 ayak, derinliği 2 ayak olsun; dışarı taşan karenin uzunluğu 5 ayak, genişliği 4'er ayak, derinliği 3 ayak olsun.
Ἐὰν ψαλίς, ἣ ἐγγεγραμμένη ἐστὶν ἐν τετραγώνῳ, ταύτην μετρήσωμεν οὕτως· ἔστω γὰρ αὐτῆς τὸ μὲν μῆκος ποδῶν κα, τὸ δὲ πλάτος ποδῶν ιβ, τὸ δὲ βάθος ποδῶν ε, τῆς μὲν ψαλίδος ἡ βάσις ποδῶν δ, ἡ δὲ τῆς καμάρας ποδῶν ιϛ, ἡ δὲ κάθετος ποδῶν ιδ, τὸ δὲ βάθος ποδῶν β, τοῦ δὲ προσεκβεβλημένου τετραγώνου τὸ μῆκος ποδῶν ε, τὸ δὲ πλάτος ἀνὰ ποδῶν δ, τὸ δὲ βάθος ποδῶν γ.
2.28.2Şöyle ölçeriz: Önce bütün kareyi kendi başına şöyle ölçelim: 12'yi 21 ile çarp; 252 eder. Bunu derinlikle çarp,
μετρήσομεν οὕτως· τὸ τετράγωνον ὅλον μετρήσωμεν πρῶτον κατʼ ἰδίαν οὕτω· τὰ ιβ ἐπὶ τὰ κα· γίνονται σνβ. ταῦτα πολυπλασίασον ἐπὶ τὸ βάθος.
2.28.3yani 5 ile; 1260 eder. Sonra kemerin kendisini ayrıca ölçmeli; onu da şöyle ölçelim: Dikmenin 14'ünü ve tonozun tabanının 16'sını bir araya topla; 30 eder. Bunun ½'si 15'tir. Bunu tonozun dikmesiyle, yani 14 ile çarp; 210 eder. Bunu iki katına çıkar; 420 eder. Bunu bütün kareden, yani 1260'tan çıkarırız; geriye 840 kalır. Tonoz çıkarıldıktan sonra kalan kare bu kadar ayak olacaktır.
ἐπὶ τὰ ε· γίνονται ασξ. αὐτὴν πάλιν μετρῆσαι τὴν ψαλίδα κατʼ ἰδίαν· μετρήσωμεν δὲ αὐτὴν οὕτως· σύνθες τὴν κάθετον τὰ ιδ καὶ ἔτι τὴν βάσιν τῆς καμάρας τὰ ιϛ εἰς τὸ αὐτό· γίνονται λ. τούτων τὸ U+2220΄ ιε· ταῦτα πολυπλασίασον ἐπὶ τὴν κάθετον τῆς καμάρας, ἐπὶ τὰ ιδ· γίνονται σι. ταῦτα δίς· γίνονται υκ. ταῦτα ἀφαιροῦμεν ἀπὸ τοῦ ὅλου τετραγώνου, ἀπὸ τῶν ,ασξ· λοιπὸν ωμ. τοσούτων ποδῶν ἔσται τὸ λοιπὸν τετράγωνον ἄνευ τῆς καμάρας.
2.28.4Dışarı taşan dış kareyi de ölçelim: 4'ü 5 ile çarp; 20 eder. Bunu da derinlikle, yani 3 ile çarp; 60 eder. Bunu 840'a ekleyeceğiz; 900 eder. Şeklin kemerle birlikte ölçüsü bu kadar ayak olacaktır.
τὸ ἔξωθεν μετρήσωμεν τετράγωνον τὸ προσεκβεβλημένον, τουτέστι τὰ δ ἐπὶ τὰ ε· γίνονται κ· ταῦτα πάλιν ἐπὶ τὸ βάθος πολυπλασίασον, ἐπὶ τὰ γ· γίνονται ξ. ταῦτα προσθήσομεν τοῖς ωμ· γίνονται Ϡ· καὶ τοσούτων ποδῶν ἔσται τοῦ σχήματος τὸ ἐμβαδὸν σὺν τῇ ψαλίδι.
2.28.5Kemer yarım daireden büyükse, şekil ne olursa olsun kemerin 1/21'ini al ve bütün ölçüye ekle; şekil bu kadar ayak olacaktır. Yarım daireden küçükse ya da tam yarım daireyse yine aynı şekilde ölçelim. Dışarı taşan iki kare varsa da yukarıda yazıldığı gibi aynı şekilde ölçelim.
ἐὰν δὲ μείζων ἡμικυκλίου, λαβὲ τῆς ψαλίδος τὸ καʹ μέρος, οἷον ἂν τὸ σχῆμα, καὶ προστίθει πρὸς τὸ ὅλον ἐμβαδόν· καὶ τοσούτων ποδῶν ἔσται τὸ σχῆμα. ἐὰν δὲ ᾖ μείων ἡμικυκλίου ἄν τε ἡμικύκλιον, ὁμοίως μετρήσωμεν· καὶ ἐὰν δύο ᾖ τετράγωνα προσεκβεβλημένα, ὡσαύτως μετρήσωμεν, ὡς προγέγραπται.
2.29.129. Bölüm
Bir kemer olsun; tabanı 14 ayak, dikmesi 7 ayak, kapatan kilit taşının derinliği 2 ayak, kalınlığı 1 ½ ayak; çevresini ve hacmini bulmak. 14 ile 7'yi topla; 21 eder. Buna genel kurala göre kendi 1/21'ini ekle; o 1 eder; hepsi 22 eder; çevre 22 ayaktır. Sonra 2'yi 1 ½ ile çarparım; 3 eder. Bunu 22 ile çarp; hacim 66 ayak eder.
Ἔστω ψαλίς, ἧς ἡ βάσις ποδῶν ιδ, ἡ δὲ κάθετος ποδῶν ζ, τὸ δὲ βάθος ἐχέτω ὁ κατακλειόμενος σφὴν ποδῶν β, τὸ πάχος α U+2220΄· εὑρεῖν τὴν περίμετρον καὶ τὸ στερεόν. σύνθες τὰ ιδ καὶ τὰ ζ· γίνονται κα. τούτοις πρόσθες καθόλου τὸ ἴδιον κα· γίνεται α· ὁμοῦ γίνεται κβ ποδῶν ἡ περίμετρος. καὶ πολυπλασιάζω τὰ β ἐπὶ τὸν α U+2220΄· γίνονται γ. ταῦτα ἐπὶ τὰ κβ· γίνεται ξϛ ποδῶν τὸ στερεόν.
2.30.130. Bölüm
Büyük bir tonoz varsa ve içine başka bir tonoz çizilmişse, büyük tonozun üstteki [kalınlıkları] 2'şer ayak, tabanı 20 ayak, dikmesi 10 ayak, küçük tonozun tabanı 16 ayak, dikmesi 8 ayak olsun. Bunu şöyle ölçelim: Büyük tonozun tabanıyla bütün dikmesini, 10 ile 20'yi toplayınca 30 eder; bunun ½'sini alırız; 15 eder. Bunu dikmeyle, yani 10 ile çarp; 150 eder. Buna her durumda 1/21'ini ekleyeceğiz; 157 1/7 eder. Sonra aynı şekilde küçük tonozun 16'sıyla 8'ini toplayınca 24 eder; bunun da ½'sini alırız; 12 eder. Bunu dikmeyle, yani 8 ile çarp; 96 eder. Bunun da aynı şekilde 1/21'ini alırız; 4 ½ 1/14 eder. Bunu 96'ya ekleriz; 100 ½ 1/14 eder […]. Büyük tonozdan çıkarılacak kısımlar bu kadar ayak olacaktır. Başka sayılarda da aynı yöntemle ölçelim.
Ἐὰν δὲ ᾖ μείζων καμάρα, καὶ ᾖ ἐν αὐτῇ ἑτέρα ἐγγεγραμμένη καμάρα, καὶ ὦσι τῆς μὲν μείζονος καμάρας αἱ μὲν ἄνωθεν ἀνὰ ποδῶν β, ἡ δὲ βάσις ποδῶν κ, ἡ δὲ κάθετος ποδῶν ι, τῆς δὲ ἐλάσσονος καμάρας ἡ μὲν βάσις ποδῶν ιϛ, ἡ δὲ κάθετος ποδῶν η, ταύτην μετρήσωμεν οὕτως· συνθέντες τῆς μείζονος καμάρας τὴν βάσιν καὶ τὴν κάθετον τὴν ὅλην, τὰ καὶ τὰ κ· γίνονται λ· τούτων ληψόμεθα τὸ U+2220ʹ· γίνονται ιε. ταῦτα πολυπλασίαζε ἐπὶ τὴν κάθετον, ἐπὶ τὰ ι· γίνονται ρν. τούτοις προσθήσομεν πάντως τὸ καʹ μέρος· γίνονται ρνζ ζʹ. καὶ πάλιν ὁμοίως τῆς ἐλάσσονος καμάρας συνθέντες τά τε ιϛ καὶ τὰ η· γίνονται κδ· τούτων ὁμοίως ληψόμεθα τὸ U+2220΄· γίνονται ιβ. ταῦτα πολυπλασίασον ἐπὶ τὴν κάθετον, ἐπὶ τὰ η· γίνονται U+A7FCϛ. τούτων ληψόμεθα ὁμοίως τὸ καʹ μέρος· γίνονται δ U+2220ʹ ιδʹ. ταῦτα προσθήσομεν τοῖς U+A7FCϛ· γίνονται ρ U+2220ʹ ιδʹ […] καὶ τοσσύτων ποδῶν ἔσονται αἱ ἀποχαὶ τῆς μείζονος καμάρας. τῇ δὲ αὐτῇ μεθόδῳ μετρήσωμεν καὶ ἐπʼ ἄλλων ἀριθμῶν·
2.30.2Tonozun çevresindeki yapıyı da şöyle ölçelim: Küçük ve büyük kavisi, yani 10 ile 18'i topla; 28 eder. Bunun ½'sini alırız; 14 eder. Bunu derinlikle, yani 10 ayakla çarp; 140 eder. Bunu 28 ile çarp; 3920 eder. Tonozun yapısı, yani boşluğun çevresindeki yapı, üstündekiyle birlikte bu kadar ayak olacaktır.
τὸ δὲ περικείμενον οἰκοδόμημα τῆς καμάρας μετρήσωμεν οὕτως· σύνθες τὴν ἐλάσσονα περιφέρειαν καὶ τὴν μείζονα, τὰ τε ι καὶ τὰ ιη· γίνονται κη. τούτων ληψόμεθα τὸ U+2220ʹ· γίνονται ιδ. ταῦτα πολυπλασίαζε ἐπὶ τὸ βάθος, ἐπὶ τοὺς ι πόδας· γίνονται ρμ. ταῦτα πολυπλασίασον ἐπὶ τὰ κη· γίνονται ,γϠκ. καὶ τοσούτων ποδῶν ἔσται ἡ οἰκοδομὴ τῆς καμάρας, τουτέστιν ἡ περικειμένη τῷ κενώματι οἰκοδομὴ μετὰ τοῦ ἐπʼ αὐτῆς.
2.31.131. Bölüm
Bir tonoz olsun; çapı 24 ayak, boşluğun ilk kemer taşları 2'şer ayak, derinliği 18 ayak. Şöyle yap: Her zaman ilk kemer taşlarını topla; 4 eder. Buna boşluğun çapı olan 24'ü ekle; 28 eder. Bunu kendisiyle çarp; 784 eder. Bunu on bir katına çıkar; 8624 eder. Bunun her zaman 1/28'ini al; 308 eder. Bunu bir kenara yaz. Sonra boşluğun çapı olan 24'ü kendisiyle çarp; 576 eder. Bunu on bir katına çıkar; 6336 eder. Bunu 28'e böl; 226 ¼ 1/28 eder. Bunu 308'den çıkar; geriye 81 5/7 kalır. Bunu derinlikle, yani 18 ile çarp; 1470 ½ ⅓ 1/42 eder.
Ἔστω καμάρα, ἧς ἡ διάμετρος ποδῶν κδ, τοῦ δὲ κενώματος οἱ πρῶτοι πρωτοσφῆνες ἐκ ποδῶν β, τὸ δὲ βάθος ποδῶν ιη. ποίει οὕτως· σύνθες πάντοτε τοὺς πρώτους πρωτοσφῆνας· γίνονται δ. τούτοις πρόσθες τὴν διάμετρον τοῦ κενώματος τοὺς κδ· γίνονται κη. τούτους ἐφʼ ἑαυτούς· γίνονται ψπδ. ταῦτα ἐνδεκάκις· γίνονται ,ηχκδ. τούτων πάντοτε λάμβανε τὸ κηʹ· γίνονται τη. ταῦτα ἀπόγραψαι. εἶτα τὴν διάμετρον τοῦ κενώματος ἐφʼ ἑαυτὴν τὰ κδ· γίνονται φοϛ. ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται ,ϛτλϛ. ταῦτα μέριζε παρὰ τὸν κη· γίνονται σκϛ δʹ κη΄. ταῦτα ὕφελε ἀπὸ τῶν τη· λοιπὸν πα ε. ταῦτα ποίησον ἐπὶ τὸ βάθος, ἐπὶ τοὺς ιη· γίνονται ,αυο U+2220ʹ γ΄ μβ΄.
2.31.2Tonoz bu kadar ayak olacaktır. Aynı tonoz çevreden ölçülecekse şöyle yaparım: 24'ü al ve ilk kemer taşını, yani 2 ayaklık kalınlığı ekle; hepsi 26 eder. Bunu 3 ile çarp ve bunun 1/7'sini ekle; 81 ½ 1/7 1/14 eder; bunun ½'si 40 ½ ⅓ 1/42 eder. İki kavisin ortalaması bu kadardır. Bunu kemer taşıyla, yani 2 ayaklık kalınlıkla çarparım; 81 ½ 1/7 1/14 ayak eder. Bunu derinlikle, yani 18 ayakla çarparım; 1470 ½ ⅓ 1/42 ayak eder. Tonoz bu kadar ayak olsun.
τοσούτων ποδῶν ἔσται ἡ καμάρα. ἐὰν δὲ ἀπὸ περιφερείας μετρῆται ἡ καμάρα ἡ αὐτή, ποιῶ οὕτως· σύνθες τὰ κδ καὶ πρόσθες τὸν πρῶτον πρωτοσφῆνα, τουτέστι τὸ πάχος τῶν β ποδῶν· ὁμοῦ γίνονται κϛ. ταῦτα πολυπλασίασον εἰς τὰ γ καὶ ζʹ τούτων πρόσθες· γίνονται πα U+2220ʹ ζ΄ ιδ΄· ὧν U+2220ʹ γίνονται μ U+2220ʹ γ΄ μβ΄. τοσούτων ἡ μεσότης τῶν β περιφερειῶν ἐστιν. ταῦτα ποιῶ ἐπὶ τὸν πρωτοσφῆνα, ἐπὶ τοὺς β πόδας τοῦ πάχους· γίνονται πόδες πα U+2220ʹ ζʹ ιδʹ. ταῦτα ποιῶ ἐπὶ τὸ βάθος, ἐπὶ τοὺς ιη πόδας· γίνονται πόδες ,αυο U+2220ʹ γ΄ μβ΄. τοσούτων ποδῶν ἔστω ἡ καμάρα.
2.32.132. Bölüm
Apeulogos bir tonozu nasıl ölçmeli. Bir tonoz olsun; çapı 10 ayak, tonozun eğiminin genişliği olan ilk kemer taşları iki yanda 2'şer ayak, apeulogosların tabanları 3'er ayak kalınlığında, tepeden kalınlığın merkezine inen dikme 15 ayak, tonozun derinliği 12 ayak. Şöyle yaparım: Boşluğun 10 ayağını kendisiyle çarparım; 100 eder. Bunu on bir katına çıkarırım; 1100 eder. Bunun 1/28'i 39 ¼ 1/28 eder. Bunu bir kenara yaz. Sonra tonozun tabanını kalınlıklarla birlikte topla: 3, 2, 10, 2 ve 3; hepsi 20 eder. Bunu 15 ile çarp; 300 eder; bunun ½'si 150 eder. Bundan 39 ¼ 1/28'i çıkar; geriye 110 5/7 ayak kalır. Bunu tonozun derinliğiyle, yani 12 ayakla çarp; 1328 ½ 1/14 eder. Hacim bu kadar ayak olacaktır.
Ὡς δεῖ μετρῆσαι καμάραν ἀπευλόγου. ἔστω καμάρα, ἧς ἡ διάμετρος ποδῶν ῑ, οἱ δὲ πρωτοσφῆνες, οἵ εἰσιν πλάτος τοῦ κλίματος τῆς καμάρας, ἑκατέρωθεν ἐκ ποδῶν β, τῶν ἀπευλόγων αἱ βάσεις ἐκ πάχους ποδῶν γ, ἡ δὲ κάθετος ἀπὸ τῆς κορυφῆς ἐπὶ τὸ κέντρον τοῦ πάχους ποδῶν ιε, τὸ δὲ βάθος τῆς καμάρας ποδῶν ιβ. ποιῶ οὕτως· τοὺς τοῦ κενώματος τοὺς ῑ πόδας ἐφʼ ἑαυτούς· γίνονται ρ. ταῦτα ποιῶ ἑνδεκάκις· γίνονται αρ. τούτων τὸ κηʹ· γίνονται λθ δ΄ κηʹ. ταῦτα ἀπόγραψαι. καὶ σύνθες τὴν βάσιν τῆς καμάρας σὺν πάχεσι, τὰ γ καὶ τὰ β καὶ ιβ καὶ γ· ὁμοῦ γίνονται κ. ταῦτα ποίει ἐπὶ τὰ ιε· γίνονται τ. τούτων τὸ U+2220ʹ· γίνονται ρν. ἀπὸ τούτων ἆρον τὰ λθ δʹ κη΄· λοιπὸν γίνονται πόδες ρι ε. ταῦτα ἐπὶ τὸ βάθος τῆς καμάρας, ἐπὶ τοὺς ιβ πόδας· γίνονται ατκη U+2220ʹ ιδ΄. τοσούτων ποδῶν ἔσται τὸ στερεόν.
2.33.133. Bölüm
Tonoz pişmiş tuğladan, öbür kalınlıklar moloz taştan olur da bunları ayırmak istersek şöyle yaparız: Boşluğun 10 ayağıyla iki yandaki 2'şer ayaklık ilk kemer taşlarını topla; hepsi 14 ayak eder. Bunu kendisiyle çarp; 196 eder. Bunu on bir katına çıkar; 2156 eder. [Tonoz] dairenin yarısı olduğu için bunun 1/28'ini al; 77 eder. Bundan boşluğun 39 ¼ 1/28'ini çıkar; geriye 37 ½ 1/7 1/14 ayak kalır. Bunu tonozun derinliğiyle, yani 12 ayakla çarp; 452 ½ 1/14 ayak eder. Pişmiş tuğla bu kadar ayaktır. Bunu bütün hacmin 1328 ½ 1/14'ünden çıkar; geriye 876 ayak moloz taş kalır.
Ἐὰν δὲ ἡ καμάρα ὁπτοπλίνθινος ᾖ, τὰ δὲ ἄλλα πάχη διὰ σπαρακτοῦ, καὶ θέλωμεν διαχωρίσαι, τοῦτο ποιοῦμεν οὕτως· σύνθες τοὺς ῑ πόδας τοῦ κενώματος καὶ τοὺς ἑκατέρωθεν πρωτοσφῆνας τοὺς ἀνὰ β· ὁμοῦ γίνονται πόδες ιδ. ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ρU+A7FCϛ. ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται βρνϛ· ὧν κηʹ, ἐπειδή ἐστιν U+2220ʹ κύκλου, γίνονται οζ. ἀπὸ τούτων ὕφελε τοὺς τοῦ κενώματος τοὺς λθ δʹ κη΄· λοιπὸν γίνονται πόδες λζ U+2220ʹ ζʹ ιδʹ. τούτους ποίει ἐπὶ τὸ βάθος τῆς καμάρας, ἐπὶ τοὺς ιβ πόδας· γίνονται πόδες υνβ U+2220ʹ ιδʹ. τοσούτων ποδῶν εἰσιν οἱ ὀπτόπλινθοι. τούτους ὕφελε ἀπὸ τοῦ παντὸς στερεοῦ τῶν στκη U+2220ʹ ιδʹ· λοιπὸν γίνονται σπαρακτοῦ πόδες ωοϛ.
2.34.134. Bölüm
Tuğladan bir yarım kubbeyi nasıl ölçmeli; boşluğunun çapı 18 ayak, ilk kemer taşları iki yanda 1'er ayak; hacmini bulmak. Şöyle yap: Boşluğun 18 ayağıyla iki kemer taşını topla; 20 ayak eder. Bunu kendisiyle çarp; 400 eder. Bunu yine 20 ile çarp; 8000 eder; küp böylece elde edildi. Bunun ½'si 4000 eder; bunun da 1/21'i 190 ⅓ 1/7 eder; hepsi 4190 ⅓ 1/7 ayak eder. Apollonios'un Hesaplar'ın III. kitabında [gösterdiği] gibi küre bu kadar olacaktır.
Ὡς δεῖ κόγχην μετρεῖν ἐν τῇ πλίνθῳ, ἧς ἡ διάμετρος τοῦ κενώματος ποδῶν ιη, οἱ πρωτοσφῆνες ἑκατέρωθεν ἐκ ποδὸς α· εὑρεῖν τὸ στερεόν. ποίει οὕτως· σύνθες τοὺς τοῦ κενώματος πόδας ιη καὶ τοὺς πρωτοσφῆνας τοὺς β· γίνονται πόδες κ. ταῦτα ἐφ᾿ ἑαυτά· γίνονται υ. καὶ πάλιν ἐπὶ τοὺς κ· γίνονται ,η· καὶ ἐγένετο κύβος· ὧν U+2220ʹ γίνονται ,δ, καὶ πάλιν ὧν κα΄ γίνονται ρU+A7FC γʹ ζ΄· ὁμοῦ γίνονται πόδες ,δρU+A7FC γʹ ζ΄. τοσούτου ἔσται ἡ σφαῖρα, ὡς Ἀπολλώνιος ἐν τῷ γʹ τῶν Λογιστικῶν.
2.34.2Sonra boşluğun 18 ayağını kendisiyle çarp; 324 eder. Bunu 18 ile çarp; 5832 ayak eder; bunun ½'si 2916 eder. 5832'nin 1/42'sini de al; 138 ⅔ 1/7 1/21 eder. Bunları topla; 3054 ⅔ 1/7 1/21 ayak eder. Bunu 4190 ⅓ 1/7'den çıkar; geriye 1135 ½ 1/14 1/21 kalır. Bu yarım kubbe olduğu ve yarım kubbe kürenin ¼'ü olduğu için bunun ¼'ünü al; 283 ½ ⅓ 1/14 eder.
πάλιν τοὺς τοῦ κενώματος πόδας ιη ἐφʼ ἑαυτούς· γίνονται τκδ. τούτους ἐπὶ τοὺς ιη· γίνονται πόδες εωβ καὶ λ· ὧν U+2220ʹ γίνονται ,βϠιϛ. καὶ λαβὲ αὐτῶν τὸ μβʹ τῶν ,εωλβ· γίνονται ρλη β ζʹ καʹ· ὁμοῦ σύνθες· γίνονται πόδες ,γνδ β ζʹ κα΄. ταῦτα ὕφειλον ἀπὸ τῶν ,δρU+A7FC γʹ ζʹ· λοιπὸν ,αρλε U+2220ʹ ιδʹ κα΄. τούτων τὸ δʹ, ἐπειδὴ κόγχης ἐστίν, ἔστι δὲ δ΄ τῆς σφαίρας· γίνονται σπγ U+2220ʹ γʹ ιδ΄.
2.34.3Yarım kubbenin hacmi bu kadardır. Ölçüm alışıldığı gibi dolu bir cisim üzerinden yapılırsa ve yarım kubbenin boşluğunu pişmiş tuğladan çıkarırsan, geriye kalan da alışılmış ölçüye göre olur.
τοσούτου τὸ στερεὸν τῆς κόγχης. ἐὰν δὲ νενομισμένη ἡ μέτρησις ὡς στερεοῦ, καὶ ὑφέλῃς τὸ κένωμα τῆς κόγχης εἰς τὸ ὀπτόπλινθον, καὶ τὸ λοιπὸν ἔσται τῶν νενομισμένων.
2.35.135. Bölüm
Yarım kubbe mozaikle kaplanmışsa şöyle ölçersin: Çap 18 ayak olsun. Yarım kubbe kürenin dörtte biri, kürenin yüzeyi de küredeki en büyük dairenin dört katı olduğuna göre, 18 ayaklık düzlem dairesini [ölç]: 18'i kendisiyle çarp; 324 eder. Bunu on bir katına çıkar; 3564 eder; bunun 1/14'ü 254 4/7 eder. İçindeki mozaik bu kadar ayak olacaktır.
Ἐὰν δὲ κόγχη συνεψηφολογημένη, μετρήσεις οὕτως· ἔστω ἡ διάμετρος ποδῶν ιη. ἐπεὶ ἡ κόγχη δ΄ μέρος ἐστὶ τῆς σφαίρας, ἡ δὲ τῆς σφαίρας ἐπιφάνεια τετραπλασία ἐστὶ τοῦ μεγίστου τῶν ἐν τῇ σφαίρᾳ κύκλου τοῦ ἐπιπέδου ποδῶν ιη, ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται τκδ. ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται ,γφξδ· ὧν ιδ΄ γίνονται σνδ δζ. τοσούτων ἔσται ποδῶν τὸ ἐν αὐτῇ ψηφολόγημα.
2.36.136. Bölüm
Bütün kürenin yüzeyini bulmak istersen 254 4/7'yi dört katına çıkar; 1018 2/7 eder. Bütün kürenin yüzeyi bu kadar olacaktır.
Bunu Arkhimedes küre üzerine eserinde söyler.
Ἐὰν δὲ ὅλης τῆς σφαίρας βούλῃ τὴν ἐπιφάνειαν εὑρεῖν, τετραπλασίασον τοὺς σνδ δζ· γίνονται ,αιη καὶ β ἕβδομα. τοσούτου ἡ τῆς ὅλης σφαίρας ἐπιφάνεια ἔσται. λέγει τοῦτο Ἀρχιμήδης ἐν τῷ περὶ σφαιρικῶν.
2.37.137. Bölüm
Yarım daireden küçük, dolgulu bir tonozu ölçmek; boşluğunun tabanı 14 ayak, ilk kemer taşları iki yanda 2'şer ayak, boşluktaki dikme 6 ayak, uzunluğu 15 ayak. Şöyle yap: Boşluğun 14 ayağıyla dikmenin 6'sını topla; 20 eder. Bunun ½'si 10 eder. Bunu 6 ile çarp; 60 eder. Sonra yine boşluğun 14 ayağıyla iki yandaki 2'şer ayaklık ilk kemer taşlarını topla; hepsi 18 eder. Buna boşluğun dikmesinin 6'sını ve 2 ayağı ekle; 26 eder; bunun ½'si 13 eder. Bunu bütün yükseklikle, yani 8 ile çarp; 104 eder. Bundan boşluğun 60 ayağını çıkar; geriye 44 ayak dolu kısım kalır. Bunu uzunluğun 15'iyle çarp; 660 ayak eder. Tonoz bu kadardır.
Καμάραν μετρῆσαι ἔλαττον ἡμικυκλίου τὸ ἔγχυμα ἔχουσαν, ἧς ἡ βάσις τοῦ κενώματος ποδῶν ιδ, οἱ πρωτοσφῆνες ἑκατέρωθεν ἐκ ποδῶν β, ἡ κάθετος ἐν τῷ κενώματι ποδῶν ϛ, τὸ μῆκος ποδῶν ιε. ποίει οὕτως· σύνθες τοὺς ιδ πόδας τοῦ κενώματος καὶ τοὺς ϛ τῆς καθέτου· γίνονται κ. τούτων τὸ U+2220΄· γίνονται ι. ταῦτα ἐπὶ τὰ ϛ· γίνονται ξ. καὶ σύνθες πάλιν τοὺς τοῦ κενώματος πόδας ιδ καὶ τοὺς ἑκατέρωθεν πρωτοσφῆνας ἀνὰ ποδῶν β· ὁμοῦ γίνονται ιη. τούτοις πρόσθες τὰ ϛ τοῦ κενώματος τῆς καθέτου καὶ τοὺς β πόδας· γίνονται κϛ· ὧν U+2220΄ γίνονται ιγ. ταῦτα ἐπὶ τὰ τῆς ὅλης ἀνατάσεως, ἐπὶ τὰ η· γίνονται ρδ. ἀπὸ τούτων ὕφελε τοὺς τοῦ κενώματος πόδας ξ· λοιπὸν τοῦ στερεώματος πόδες μδ. τούτους ποίησον ἐπὶ τούς ιε τοῦ μήκους· γίνονται πόδες χξ. τοσούτων ἡ καμάρα.
2.38.138. Bölüm
Bir yarım kubbe ölçmek; tabanı 12 ayak, [tabana] dik olan çizgi 4 ayak, kabarıklığın altındaki çizgi 3 ayak; hacmini bulmak. Şöyle yap: 12'nin ½'si 6 eder […] topla; 52 eder. Buna ½'sini, yani 26'yı ekle; hepsi 78 eder. 3'ü de kendisiyle çarp; 9 eder; 78 ile birlikte hepsi 87 eder. Bunu 3 ile çarp; 261 eder. Bunu on bir katına çıkar; 2871 eder. Bunun 1/42'si 68 ⅙ 1/7 1/21 eder; hacim budur.
Κόγχην μετρῆσαι, ἧς ἡ βάσις ποδῶν ιβ, ἡ δὲ πρὸς ὀρθὰς ποδῶν δ, ἡ δὲ ὑπὸ τὸ ἀναφύσημα ποδῶν γ· εὑρεῖν αὐτῆς τὸ στερεόν. ποίει οὕτως· τῶν ιβ τὸ U+2220΄· γίνονται ϛ […] σύνθες· γίνονται νβ. πρόσθες αὐτοῖς τὸ U+2220΄· γίνονται κϛ· ὁμοῦ γίνονται οη. καὶ τὰ γ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται θ· μετὰ τῶν οη ὁμοῦ γίνονται πζ. ταῦτα ἐπὶ τὰ γ· γίνονται σξα. ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται βωοα. τούτων τὸ μβʹ· γίνονται ξη ϛ΄ ζ΄ κα΄· [κατὰ] τὸ στερεόν.
2.38.2Aynı yarım kubbenin yüzeyini bulmak. Şöyle yaparım: 12'nin ½'si 6 eder. Bunu kendisiyle çarp; 36 eder. 4'ü de kendisiyle çarp; 16 eder; hepsi 52 eder. Bunun ½'si 26 eder. 3'ü de kendisiyle çarp; 9 eder. Bunu 26'ya ekle; hepsi 35 eder. Bunu üç katına çıkar; 105 eder. Bunu on bir katına çıkar; 1155 eder. Bunun 1/21'i 55 eder; yüzey budur.
τῆς αὐτῆς κόγχης εὑρεῖν τὴν ἐπιφάνειαν. ποιῶ οὕτως· τῶν ιβ τὸ U+2220΄· γίνονται ϛ. ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται λϛ. καὶ τὰ δ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ιϛ· ὁμοῦ γίνονται νβ. τούτων τὸ U+2220΄· γίνονται κϛ. καὶ τὰ γ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται θ. ταῦτα πρόσθες τοῖς κϛ· ὁμοῦ γίνονται λε. ταῦτα τρίς· γίνονται ρε. ταῦτα ἑνδεκάκις· γίνονται αρνε. τούτων τὸ κα· γίνονται νε· ἡ ἐπιφάνεια.
2.39.139. Bölüm
Bir yarım kubbe ölçmek; çapı 14 ayak, dikmesi 7 ayak, genişliği [kalınlığı] 2 ayak; hacmini bulmak. Şöyle yaparım: Çapla iki kalınlığı topla; 18 eder. Bunun küpünü al; 5832 eder. Bundan çapın küpünü çıkar; o 2744 eder; geriye 3088 kalır. Bunu 11 ile çarp; 33.968 eder. Bunun 1/84'ü 404 ⅓ 1/21 eder. Hacim bu kadar ayaktır.
Κόγχην μετρῆσαι, ἧς ἡ διάμετρος ποδῶν ιδ καὶ ἡ κάθετος ποδῶν ζ, τὸ δὲ πλάτος ποδῶν β· εὑρεῖν τὸ στερεόν. ποιῶ οὕτως· σύνθες διάμετρον καὶ τὰ β πάχη· ιη. ταῦτα κύβισον· γίνονται ,εωλβ. τούτων ἆρον τὴν διάμετρον κυβίσας· γίνονται ,βψμδ· λοιπὸν γίνονται ,γπη. ταῦτα ἐπὶ ια· γίνονται γ ,γϠξη. τούτων τὸ πδʹ· γίνονται υδ γ΄ κα΄. τοσούτων ποδῶν τὸ στερεόν.
2.40.140. Bölüm
Başka bir yol. Çapa bir kalınlık ekle; 16 eder. Bunu kendisiyle çarp; 256 eder. Bunu 11 ile çarp; 2816 eder. Bunun 1/14'ü 201 1/7 eder. Bunu iki katına çıkar; 402 2/7 eder.
Ἄλλως. τῇ διαμέτρῳ πρόσθες τὸ ἓν πάχος· γίνονται ιϛ. ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται σνϛ. ταῦτα ἐπὶ ια γίνονται ,βωιϛ. τούτων τὸ ιδ΄ γίνονται σα ζ΄. ταῦτα δίς· γίνονται υβ καὶ β ἕβδομα.
2.41.141. Bölüm
Uzunluğu 114 ayak, genişliği 12 ½ ayak olan bir revak; kaç arşın tahta [kaplama] gerektirdiğini bulmak. Şöyle yap: Uzunluğu genişlikle çarp; 1425 eder. Buna bütününün 1/10'unu ekle; o 142 ½ eder. Topla; hepsi 1567 ½ eder. [Revak] bu kadar arşın [tahta] alacaktır. 1/10, tahtadan çıkacak fire için eklendi.
Στοὰ ἔχουσα τὸ μὲν μῆκος ποδῶν ριδ, το δὲ πλάτος ποδῶν ιβ U+2220´· εὑρεῖν, πόσους πήχεις στρωτήρων λαμβάνει. ποίει οὕτως· τὸ μῆκος ἐπὶ τὸ πλάτος· γίνονται ,αυκε. προστίθει αὐτοῖς δι᾿ ὅλου τὸ ι´· γίνονται ρμβ U+2220´· σύνθες ὁμοῦ· γίνονται ,αφξζ U+2220´· τοσούτων πηχῶν στερεὸν λήψεται. προσετέθη τὸ ι´ διὰ τὴν μέλλουσαν ἀπουσίαν γίνεσθαι τοῦ στρωτῆρος.
2.42.142. Bölüm
Gösterildiği gibi üstünde kemer olan bir kapı olsun. İki yanında kaideler üzerinde yuvarlak sütunlar dursun. Kaidelerin genişliği 4 ½'er ayak, uzunluğu 7'şer ayak, kalınlığı 3 ½ ayak olsun; her taş 110 ¼ ayak eder. Kaidenin [iki yanından] ikişer yarım ayak taşma olsun; bunu uzunluktan çıkarırım; geriye 6 kalır. Sütunların tabanı bu kadar olacaktır. Yükseklik 14 ayak, tepe 2'şer ayak, kapının açıklığı […] yukarıda gösterilen kesik koniler gibi […] ne kadar olursa olsun. Aynı ölçüye bağlı kalarak, öğrendiğimiz gibi büyük yarım daireyi ortaya koyacağım; [kemer yarım daireden] büyük ya da küçükse daire kesitlerinde olduğu gibi yap.
Ἔστω πυλὼν ὁ ὑποκείμενος, ὡς κατατέτακται, ἔχων ἐπάνω τὴν ψαλία· ἐξ ἑκατέρου μέρους ἔστωσαν κίονες στρογγύλοι ἐπὶ βάσεων, καὶ αἱ μὲν βάσεις ἐχέτωσαν τὰ μὲν πλάτη ἀνὰ ποδῶν δ U+2220´, τὰ δὲ μήκη ἀνὰ ποδῶν ζ, τὸ δὲ πάχος ποδῶν γ U+2220´· γίνονται ἕκαστος τοῦ λίθου πόδες ρι δ´. ἐχέτω δὲ ἀπὸ τῆς βάσεως ἡμιπόδια β. ἀφαιρῶ τοίνυν ἀπὸ τοῦ μήκους· λοιπὸν ϛ. τοσούτων ἔσται ἡ βάσις τῶν στύλων. τὸ δὲ ὕψος ἔστω ποδῶν ιδ, ἡ δὲ κορυφὴ ἀνὰ ποδῶν β, τὸ δὲ διάστημα τοῦ πυλῶνος […] ὡς ἐπὶ τῶν κολοβῶν κώνων ἐστὶν ὑπὸ τὸν ἀνώτερον ὑποδεδειγμένον […] καὶ […] ὅσου ἐὰν ὦσιν. ἐκθήσομαι ἐπὶ τῷ αὐτῷ ἐπιχόμενος μέτρῳ τὸ μεῖζον ἡμικύκλιον, ὡς ἐμάθομεν· ἐὰν δὲ μείζων ἢ ἐλάσσων, ποίει ὡς τὰ τμήματα τοῦ κύκλου.
2.42.2Yarım daire ölçülünce 54 ayak çıkar; çünkü bütün tabanı 12 ayaktır. Sonra tepeden iki yanda 2'şer ayağı geri çıkarırım [geriye 50 ayak kalır]. Şimdi ilk ölçülen gibi ikinci, daha küçük bir yarım daire ölçtüm; 24 ayak çıkar. Bunu büyük yarım daireden, yani 54'ten çıkarırım; geriye 30 kalır. Kemerin kendisi bu kadar olacaktır. Hacim ölçümlerinde kolayca izlenebilir, çünkü her birinin ölçümü yukarıda gösterildiği gibidir.
τὸ μὲν ἡμικύκλιον μετρηθὲν γίνεται ποδῶν νδ ὅλην γὰρ ἔχει τὴν βάσιν ποδῶν ιβ. ἔπειτα ἀνταναφέρω τούς β πόδας τούς ἀπὸ τῆς κορυφῆς ἐξ ἑκατέρου τοῦ μέρους [λοιπόν εἴσι πόδες ν]. ἐμέτρησα νῦν ἕτερον ἡμικύκλιον ἔλασσον, ὡς ἐπὶ τοῦ πρώτου μετρηθέντος, καὶ γίνεται ποδῶν κδ· ἃ συναναφέρω ἀπὸ τοῦ μείζονος ἡμικυκλίου, οἷον ἀπὸ τῶν νδ τὰ κδ· λοιπὸν λ. τοσούτων ἔσται αὐτὴ ἡ ψαλίς. τῷ δ᾿ ἐν ταῖς στερεομετρίαις ἔξεστιν εὐκόπως κατακολουθεῖν, ἐπεὶ ἑνὸς; ἑκάστου ἡ μέτρησις, καθὼς ἄνω προδεδήλωται.
2.43.143. Bölüm
Uzunluğu 20 ayak, genişliği 13 ½ ayak olan bir ev olsun; bu evin [çatısına] kaç kiremit çıkacağını bilmek gerekiyor. Kiremidin [uzunluğu] 2 ayak, genişliği 1 ½ ayak olsun. Şöyle yap: Bir kiremit öbür kiremidin altına yarım ayak girdiği için kiremidin uzunluğundan bu kadarını çıkar ve kiremidin kapladığı yeri al [1 ½ çarpı 1 ½, yani 2 ¼]. Uzunluk 20 ayak, genişlik 13 ½ ayak olduğuna göre 20'yi 13 ½ ile çarp; 270 eder. Bunu 2 ¼'e böl; 120 eder. Eve bu kadar kiremit çıkacaktır.
Ἔστω οἶκος ἔχων τὸ μῆκος ποδῶν κ καὶ τὸ πλάτος ποδῶν ιγ U+2220´· δεῖ δὲ γνῶναι, πόσαι εἰς τοῦτον τὸν οἶκον κεραμίδες ἀναβαίνουσιν· ἔστω δὲ ἡ κεραμὶς ποδῶν β, τὸ δὲ πλάτος ποδῶν α U+2220´. ποίει οὕτως· ἐπειδὴ ἡ κεραμὶς ἡμιπόδιον ὑποτίθεται ὑπὸ τὴν ἑτέραν κεραμίδα, ἄφελε ἀπὸ τοῦ μήκους τῆς κεραμίδος, εἰς ὃν τόπον κατέχει. καὶ ἐπεί ἐστι τὸ μῆκος ποδῶν κ, τὸ δὲ πλάτος ποδῶν ιγ U+2220´, πολυπλασίασον τὰ κ ἐπὶ ιγ U+2220´· γίνονται σο. ταῦτα μέρισον εἰς τὰ β δ´· γίνονται ρκ τοσαῦται ἀναβήσονται κεραμίδες ἐπὶ τὸν οἶκον.
2.44.144. Bölüm
Kiremitler için başka bir yöntem de vardır. Ev, uzunluğu 60 ayak, genişliği 30 ayak olan bir evse, her durumda 60'ın ⅓'ünü çıkar; geriye 40 kalır. Aynı şekilde genişlikten, yani 30'dan da ⅓'ünü çıkar; geriye 20 kalır. 40'ı 20 ile çarp; 800 eder. Eve bu kadar kiremit çıkacaktır. Bunlar da yöntemle bulunmuştur.
Ἐστι δὲ καὶ ἑτέρα μέθοδος ἐπὶ τῶν κεραμίδων ἐὰν ἡ οἶκος ἔχων τὸ μῆκος ποδῶν ξ, τὸ δὲ πλάτος ποδῶν λ, ἄφελε διὰ παντὸς τὸ γ´ μέρος τῶν ξ· λοιπὸν μ. καὶ ἔτι ὁμοίως ἀπὸ τοῦ πλάτους ἀπὸ τῶν λ τὸ γ´· λοιπὸν κ. καὶ πολυπλασίασον τὰ μ ἐπὶ τὰ κ· γίνονται ω. τοσαῦται κεραμίδες ἀναβήσονται ἐπὶ τὸν οἶκον. εὕρηται καὶ ταῦτα τῇ μεθόδῳ.
2.45.145. Bölüm
Bir sütun olsun; üstünde, 48 İtalyan ksestēslik bir testi [su] alan bir su kabı dursun; kabın dibine yakın bir parmaklık bir delik olsun. Su salıverilip yere ulaştığı anda kabın boşaldığı söyleniyor. Bu hesaptan sütunun yüksekliğini bulmak. Şöyle gösterilecektir: Su kabı 48 ksestēslik bir testi aldığına, bir küp ayak da 48 İtalyan ksestēs aldığına, 48 [ksestēs]lik küp ayağın küpü 4096 [küp] parmak tuttuğuna ve delik bir parmak olduğuna göre, uzunluk ayağını bulmak için 4096'nın 1/16'sını alacağım; bu 256 eder. Demek ki sütun bu kadar ayak olacaktır; gösterilmesi gereken de buydu.
Ἔστω δὲ στῦλος, καὶ ἐπιστηκέτω ἐπ᾿ αὐτὸν ὑδρία κεράμιον χωροῦσα Ἰταλικὸν ξεστῶν μη, ἔχει δὲ τρύπημα περὶ τὸν πυθμένα δακτύλου ᾱ. ἀπολυομένου οὖν, φησί, τοῦ ὕδατος καὶ ἐνεχθέντος ἐπὶ τὴν γῆν παραχρῆμα κενοῦται ἡ ὑδρία. ἐκ τούτου οὖν τοῦ λόγου εὑρεῖν τὸ ὕψος τοῦ στύλου. ἀποδειχθήσεται οὖν οὕτως· ἐπειδή ἐστιν ἡ ὑδρία κεράμιον χωροῦσα ξεστῶν μη, ὁ δὲ ποὺς ὁ τετράγωνος χωρεῖ ξέστας Ἰταλικοὺς μη, ἔχει δὲ ὁ κύβος τοῦ μη στερεοῦ ποδὸς δακτύλους ,δ𝒢ϛ, ἔστι δὲ τὸ τρύπημα δακτύλου ᾱ, λήψομαι τοίνυν τῶν ,δ𝒢ϛ τὸ ιϛ΄, ἵνα ἔχωμεν πόμῆ, δας εὐθυμετρικούς, οἵ εἰσι δακτύλων κος σνς. τοσούτων ἄρα ποδῶν ἔσται ὁ στῦλος· δα ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
2.45.2Bu hesaptan, su kabı ne büyüklükte verilirse verilsin ve delik ne kadar olursa olsun, burada gösterildiği gibi yöntemle nasıl araştırılması gerektiği sana açık olacaktır.
φανερὸν δέ σοι κτύ ἔσται ἐκ τούτου τοῦ λόγου, ὅσου ἂν λων δοθῇ ἡ ὑδρία, καὶ πηλίκον ἂν ᾖ τὸ σνς τρύπημα, ὡς δεῖ μεθοδικῶς ζητῆσαι, καθὼς καὶ ἐπὶ τούτου δέδεικται.
2.46.146. Bölüm
İki parmaklık bir deliği olan bir su amphorası asılı duruyor; su yere değdiği anda amphora boşalmış oldu. Yerden kaç ayak yüksekte asılı olduğunu arıyorum. Şöyle yaparım: [Delik] kaç parmak verilirse onu kendisiyle çarp; 4 eder. Ayak 16 parmak olduğu için bunu da kendisiyle çarp; 256 eder. Bunu 4'e böl; 64 eder. Yükseklik bu kadar ayaktı.
Ἀμφορὰ ὕδατος κρέμαται τρύπημα ἔχουσα δακτύλων β καὶ συνέβη ἅψασθαι τὸ ὕδωρ τῆς γῆς καὶ κεκενῶσθαι τὴν ἀμφοράν. ζητῶ, ἀπὸ πόσων ποδῶν ἐκρέματο τῆς γῆς. ποιῶ οὕτως· ὅσων ἐὰν εἴπῃ δακτύλων, ἕλκε ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται δ. καὶ ἐπειδὴ ὁ ποὺς ἔχει δακτύλους ιϛ, ἐφʼ ἑαυτούς· γίνονται σνϛ. ταῦτα μέριζε παρὰ τὸν δ· γίνονται ξδ. τοσούτων ποδῶν τὸ ὕψος ἦν.
2.47.147. Bölüm
Bir ounkia [su] taşıyan borunun çapı 1 parmaktır. Biri 9 grammalık bir boru yapmak isterse borunun çapını kaç parmak tutmamız gerektiğini bulmak. Şöyle yaparım: 1 ounkialık boru 1 parmak olduğu için ounkiayı grammaya çeviririm; 24 eder. 24'ü kendisiyle çarparım; 576 eder. 9 grammalık bir boru yapmak istediğimiz için 9'u da kendisiyle çarparım; 81 eder. Bunu 576'ya [oranlarım]; 64 eder [metin bozuk]. 9 grammalık boruyu bu kadar parmak tutarız.
Ὁ σωλὴν ὁ οὐγκίαν φέρων ἔχει τὴν διάμετρον δακτύλου α. ἐὰν οὖν τις βουληθῇ κατασκευάσαι σωλῆνα γραμμάτων θ, εὑρεῖν, πόσων δακτύλων τάσσωμεν τὸν σωλῆνα ἔχοντα διάμετρον. ποιῶ οὕτως· ἐπειδὴ ὁ σωλὴν οὐγκίας ᾱ δάκτυλον ᾱ ἔχει, ἀναλύω τὴν οὐγκίαν εἰς γράμματα· γίνονται κδ. καὶ πολυπλασιάζω τὰ κδ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται φοϛ. ἐπειδὴ σωλῆνα θ γραμμάτων βουλόμεθα κατασκευάσαι, πάλιν ποιῶ τὰ θ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται πα. ταῦτα εἰς φοϛ· γίνονται ξδ. τοσούτων δακτύλων τὸν σωλῆνα τῶν θ γραμμάτων τάσσομεν.
2.48.148. Bölüm
Bir yelken için bezlerin nasıl ölçülmesi gerektiği. Bir direk olsun; seren uzunluğu 80 ayak, [yelkenin] derinliği 50 ayak; her bez parçasının uzunluğu 4 ayak, genişliği 3 ayak olduğuna göre yelkene kaç bez parçası gireceğini bulmak. Şöyle yap: 3'ü 4 ile çarp; 12 eder. Bunu dört katına çıkar; 48 eder. 80'i 50 ile de çarp; 4000 eder. Bunun 1/48'i 83 ⅓ eder. Bu kadar bez parçası gider.
Πῶς δεῖ ὀθόνας ἐκμετρεῖν εἰς ἄρμενον. ἔστω ἱστός, οὗ τὸ μὲν ὑποκέρας ποδῶν π, βάθος ποδῶν ν· εὑρεῖν, πόσα ὀθόνια ἐμπεσοῦνται εἰς τὸ ἄρμενον ἐχούσης τῆς ὀθόνης τὸ μὲν μῆκος ποδῶν δ, τὸ δὲ πλάτος ποδῶν γ. ποίει οὕτως· τὰ γ ἐπὶ τὰ δ· γίνονται ιβ. ταῦτα τετράκις· γίνονται μη. καὶ τὰ π ἐπὶ τὰ ν· γίνονται ,δ. τούτων τὸ μη΄· γίνονται πγ γ΄. τοσαῦτα ἀπέρχεται ὀθόνια
2.49.149. Bölüm
Aynısı başka bir yoldan.
50'yi 80 ile çarp; 4000 eder; bunun ¼'ü 1000 eder. 3'ü 4 ile çarparım; 12 ayak eder. 1000'in 1/12'sini alırım; 83 ⅓ eder. Açıktır.
Ἄλλως τὸ αὐτό. τὰ ν ἐπὶ τὰ π· γίνονται ,δ· ὧν δʹ γίνονται ,ᾱ. καὶ ποιῶ τοὺς γ ἐπὶ τοὺς δ· γίνονται πόδες ιβ. λαμβάνω τῶν ,α τὸ ιβ΄· γίνονται πγ γ΄. φανερόν.
2.50.150. Bölüm
Bir geminin uzunluğu 24 ayak, genişliği 6 ayak, derinliği 4 ayak; kaç testi ya da kaç modios aldığını bulmak. Şöyle yaparım: Derinliği genişlikle çarp; 24 ayak eder. Bunu uzunlukla, yani 24 ile çarparım; 576 ayak eder. Bunun ⅓'ünü 576'ya eklerim; hepsi 768 eder. [Gemi] bu kadar testi alır. Bir testi 10 modios aldığına göre 7680 eder.
Πλοίου τὸ μῆκος ποδῶν κδ, ἡ δὲ βάσις ποδῶν ϛ, ἡ δὲ κατάβασις ποδῶν δ· εὑρεῖν, πόσα κεράμια ἢ πόσους μοδίους χωρεῖ. ποιῶ οὕτως· τὴν κατάβασιν ἐπὶ τὴν βάσιν· γίνονται πόδες κδ. τούτους πολυπλασιάζω ἐπὶ τὸ μῆκος, ἐπὶ τοὺς κδ· γίνονται πόδες φοϛ. τούτων τὸ γ΄ προστιθῶ τοῖς φοϛ· ὁμοῦ γίνονται ψξη. τοσαῦτα κεράμια χωρεῖ. χωρεῖ δὲ τὸ κεράμιον μοδίους ῑ γίνονται ,ζχπ.
2.51.151. Bölüm
Bir gemi olsun; kıçtan başa uzunluğu 50 ayak, genişliği 12 ayak, derinliği 7 ayak olsun. Şöyle yap: 50'yi 12 ile çarp; 600 eder. Bunu derinlikle, yani 7 ile çarparım; 4200 eder. Bunu bütünüyle altı katına çıkarırım; 25.200 eder. Gemi bu kadar modios alacaktır.
Ἔστω πλοῖον, καὶ ἐχέτω [μῆκος] ἀπὸ κορύμβου εἰς κόρυμβον τὸ μὲν μῆκος ποδῶν ν, τὸ δὲ πλάτος ποδῶν ιβ καὶ τὸ βάθος ποδῶν ζ. ποίει οὕτως· τὰ ν ἐπὶ τὰ ιβ· γίνονται χ. ταῦτα ποιῶ ἐπὶ τὸ βάθος, ἐπὶ τοὺς ζ γίνονται ,δσ. ταῦτα ποιῶ διʼ ὅλου ἑξάκι· γίνονται β ,εσ. τοσούτους μοδίους χωρήσει τὸ πλοῖον.
2.52.152. Bölüm
Uzunluğu 48 arşın, ambar derinliği 4 arşın, baştaki genişliği 6 arşın, kıçtaki ve topuktaki üst genişliği 8 arşın, ortadaki genişliği 9 arşın olan bir gemi ölçelim; kaç modios aldığını bulmak. Şöyle yap: Baş ile kıçı topla; 14 eder; bunun ½'si 7 eder. Buna ortadaki genişliği ekle; hepsi 16 arşın eder; bunun ½'si 8 eder. Bunu derinlikle, yani 4 arşınla çarparım; 32 arşın eder. Bunu uzunlukla, yani 48 arşınla çarp; 1536 arşın eder. Bir [küp] arşın 12 ½ İtalyan modios alır; 19.200 modios eder. Gemi bu kadar modios alacaktır.
Πλοῖον μετρήσωμεν, οὗ τὸ μῆκος πηχῶν μη, ἡ δὲ ἔμβασις πηχῶν δ καὶ ἡ διάβασις πρῴρας πηχῶν ϛ, ἡ δὲ ἄνω βάσις πρύμνης καὶ πτέρνης πηχῶν η καὶ ἡ βάσις μέση πηχῶν θ· εὑρεῖν, πόσους μοδίους χωρεῖ. ποίει οὕτως· σύνθες πρώραν καὶ πρύμναν· γίνονται ιδ. τούτων τὸ U+2220΄· γίνονται ζ. τούτοις πρόσθες τὴν διάβασιν τῆς μέσης· ὁμοῦ γίνονται πήχεις ιϛ. τούτων τὸ U+2220ʹ· γίνονται η· τούτους ποιῶ ἐπὶ τὴν βάσιν, ἐπὶ τοὺς δ πήχεις· γίνονται πήχεις λβ. ἐπὶ τὸ μῆκος, ἐπὶ τοὺς μη πήχεις· γίνονται πήχεις ,αφλϛ. ὁ δὲ πῆχυς χωρεῖ Ἰταλικοὺς μοδίους ιβ U+2220΄· γίνονται μόδιοι Μ ,θσ. τοσούτους μοδίους χωρήσει τὸ πλοῖον.
2.52.1_253. Bölüm
Depolanmış buğdayın ölçülmesi.
Μέτρησις ὄντος σίτου ἐξ ἀποθέσεως.
2.53.1Bir küp ayak 3 modios buğday alır; her modios 16 ksestēstir; [toplam] 48 ksestēs eder. Her ksestēs 20 ounkiadır.
Modios 18 ksestēs ise bir küp ayak 2 ½ ⅙ modios buğday alır.
Modios 20 ksestēs ise bir küp ayak 2 ⅓ 1/15 modios alır.
Modios 22 ksestēs ise bir küp ayak 2 ⅙ 1/66 modios alır.
Modios 24 ksestēs ise bir küp ayak 2 modios alır.
Modios 25 ksestēs ise bir küp ayak 1 ½ ⅓ 1/15 1/50 modios alır.
Modios 28 ksestēs ise bir küp ayak 1 ½ 1/7 1/14 modios alır.
Modios 30 ksestēs ise bir küp ayak 1 ½ 1/10 modios alır. Her ksestēs 20 ounkiadır.
Modios 32 ksestēs ise bir küp ayak 1 ½ modios alır.
ὁ στερεὸς ποὺς ἔχει σίτου μοδίους γ, ἕκαστος μόδιος ἀπὸ ξεστῶν ιϛ· γίνονται ξέσται μη. ἕκαστος ξέστης ἀπὸ Γο κ. ἐὰν δὲ ᾖ μόδιος ξεστῶν ιη, ὁ στερεὸς ποὺς ἔχει σίτου μοδίους β U+2220ʹ ϛ΄. ἐὰν δὲ μόδιος ξεστῶν κ, ὁ στερεὸς ποὺς ἔχει μοδίους β γʹ ιε΄. ἐὰν δὲ μόδιος ξεστῶν κβ, ὁ στερεὸς ποὺς ἔχει μοδίους β ϛ΄ ξϛ΄. ἐὰν δὲ ὁ μόδιος ξεστῶν κδ, ὁ στερεὸς ποὺς ἔχει μοδίους β. ἐὰν δὲ ᾖ ὁ μόδιος ξεστῶν κε, ὁ στερεὸς ποὺς ἔχει μόδιον ᾱ U+2220΄ γʹ ιε΄ ν΄. ἐὰν δὲ ᾖ ὁ μόδιος ξεστῶν κη, ὁ στερεὸς ποὺς ἔχει μόδιον ᾱ U+2220΄ ζ΄ ιδ΄. ἐὰν δὲ ὁ μόδιος ξεστῶν λ, ὁ στερεὸς ποὺς ἔχει μόδιον ᾱ U+2220΄ ι΄. ἕκαστος ξέστης ἀπὸ Γο κ. εἰ δὲ ὁ μόδιος ξεστῶν λβ, ὁ στερεὸς ποὺς ἔχει μόδιον ᾱ U+2220΄.
2.53.2Ambarları ölçerken şunu bilmek gerekir: Bütünün alanı alınır ve yükseklikle ya da derinlikle çarpılır. Depolanan buğdayın bütün hacmini bulunca ölçüleri modiosa göre şöyle yap:
Δεῖ οὖν εἰδέναι ἐπὶ τῆς μετρήσεως τῶν ὁρίων καὶ λαμβάνειν τὸ ἐμβαδὸν τοῦ παντὸς καὶ ποιεῖν ἐπὶ τὸ ὕψος ἤτοι ἐπὶ τὸ βάθος, καὶ ὅτε εὕρῃς τὸ στερεὸν τοῦ παντὸς [ἐμβαδοῦ] τῆς ἀποθέσεως τοῦ σίτου, τότε πρὸς τὸν μόδιον ποίει τὰ μέτρα οὕτως·
2.53.3Modios 16 ksestēs ise buğdayın ya da arpanın hacmini 3 ile çarp; modios sayısı bu kadar olur; çünkü bir küp ayak 3 modios alır, her modios 16 ksestēs, her ksestēs 20 ounkiadır.
Modios 18 ksestēs ise buğdayın ya da arpanın hacmini, yukarıda yazıldığı gibi, 2 ½ ⅙ ile çarp; modios sayısı bu kadar olur.
Modios 20 ksestēs ise ayak cinsinden hacmi 2 ⅓ 1/15 ile çarp; modios sayısı bu kadar olur. Modios 22 ksestēs ise ayak cinsinden hacmi 2 ⅙ 1/66 ile çarp; modios sayısı bu kadar olur. Modios 25 ksestēs ise ayak cinsinden hacmi 1 ½ ⅓ 1/15 1/50 ile çarp; modios sayısı bu kadar olur.
Modios 28 ksestēs ise depolanan buğdayın ya da arpanın ayak cinsinden hacmini 1 ½ 1/7 1/14 ile çarp; modios sayısı bu kadar olur.
ἐὰν ὁ μόδιος ξεστῶν ιϛ, ποίει τὸ στερεὸν τοῦ σίτου ἤτοι κριθῶν ἐπὶ τὰ γ· καὶ τοσοῦτοι μόδιοι ἔσονται, ἐπειδὴ ὁ στερεὸς ποὺς χωρεῖ μοδίους γ, ἕκαστος μόδιος ἀπὸ ξεστῶν ιϛ, ἕκαστος ξέστης ἀπὸ Γο κ. ἐὰν δὲ ὁ μόδιος ξεστῶν ιη, ποίει τὸ στερεὸν τοῦ σίτου ἤτοι κριθῶν, καθὼς προγέγραπται, ἐπὶ τὰ β U+2220ʹ ϛ΄· καὶ τοσοῦτοι μόδιοι ἔσονται. ἐὰν δὲ ὁ μόδιος ξεστῶν κ, ποίει τὸ στερεὸν τοῦ ποδισμοῦ ἐπὶ τὰ β γ΄ ιε΄· καὶ τοσοῦτοι ἔσονται μόδιοι. ἐὰν δὲ ὁ μόδιος ξεστῶν κβ, ποίει τὸ στερεὸν τοῦ ποδισμοῦ ἐπὶ τὰ β ϛ΄ ξϛ΄· καὶ τοσοῦτοι ἔσονται μόδιοι. ἐὰν δὲ ὁ μόδιος ξεστῶν κε, ποίει τὸ στερεὸν τοῦ ποδισμοῦ ἐπὶ τὸν ᾱ U+2220΄ γ΄ ιε΄ ν΄· καὶ τοσοῦτοι ἔσονται μόδιοι. ἐὰν δὲ ὁ μόδιος ξεστῶν κὴ, ποίει τὸ στερεὸν τοῦ ποδισμοῦ τῆς ἀποθέσεως τοῦ σίτου ἤτοι κριθῶν διὰ τῶν ᾱ U+2220΄ ζ΄ ιδ΄· καὶ τοσοῦτοι ἔσονται μόδιοι.
2.53.4Buğday ya da arpa depolanırken şunu da bilmek gerekir: Taze depolanırsa kurudukça bir küp ayak 1/10 1/55'lik bir kısmını şöyle kaybeder:
Depoda beklemiş buğdayda bir küp ayak 55 ksestēstir; her ksestēs 20 ounkiadır. Taze konmuşsa bir küp ayak […]
Δεῖ δὲ εἰδέναι ἐν τῇ ἀποθέσει τοῦ σίτου ἤτοι κριθῶν, ὅτι, ἂν πρόσφατος ἀποτεθῇ, ψυγόμενος ὁ στερεὸς ποὺς ἀποποιεῖ μέρος ι΄ νε΄ οὕτως· ὄντος σίτου ἐξ ἀποθέσεως ὁ στερεὸς ποὺς ἔχει ξέστας νε, ἕκαστος ξέστης Γο κ. εἰ δὲ πρόσφατος ἐτέθη, ἔχει ὁ στερεὸς […]
2.53.4_254. Bölüm
Çeşitli ambarların ölçülmesi.
Μέτρησις ὁρίων διαφόρων.
2.54.1Bir süre önce depolanmış buğdayda bir küp ayağa 22 ksestēslik modiostan 2 ½ modios düştüğü bulundu; bu 20 ounkialık 55 İtalyan ksestēs eder; bir küp ayağa 91 ⅔ litra düşer. Ambarlara yeni konmuş buğdayda ise bir küp ayağa 2 modios […] 44 ksestēs [ve] 20 ounkia düştüğü bulundu; bu 80 litra eder. Ölçülen ambar budur.
Σἴτος ἀπόθετος ἀποτεθεὶς πρὸ φανεροῦ χρόνου εὑρέθη εἰς τὸν στερεὸν πόδα μοδίων β U+2220 ἀπὸ ξεστῶν κβ· γίνονται ξέσται Ἰταλικοὶ νε ἀπὸ Γο κ· ἐπιβάλλουσιν εἰς τὸν στερεὸν πόδα λίτραι 𝒢α β. ἐν δὲ τῷ προσφάτως ἀποτεθέντι ἐν τοῖς ὁρίοις εὑρέθησαν εἰς τὸν στερεὸν πόδα μόδιοι β ξέσται μδ [καὶ] Γο κ· γίνονται λίτραι π· ὅπερ ὅριον ἐμετρήθη.
2.54.2Bir süre önce depolanmış arpa ambarı: Bir küp ayak arpaya, 20 ounkialık ksestēslerden 22 ksestēslik modiosla 2 ½ modios düştüğü bulundu; bu 91 ⅔ litra eder. Yeni konmuş arpada ise bir küp ayağa 20 ounkialık 48 ½ ⅙ İtalyan ksestēs düştüğü bulundu; bu […] ½ ⅓ litra eder.
Ὅριον κριθῶν ἀποκειμένων πρὸ φανεροῦ χρόνου· καὶ εὑρέθησαν εἰς τὸν στερεὸν πόδα τῶν κριθῶν μόδιοι β U+2220΄ ἀπὸ ξεστῶν κβ ἐξ Γο κ γίνονται λίτραι 𝒢α β. ἐν δὲ ταῖς προσφάτως ἀποτεθείσαις κριθαῖς εὑρέθησαν εἰς τὸν στερεὸν πόδα ξέσται Ἰταλικοὶ μη U+2220΄ ϛ΄ Γο κ· γίνονται λίτραι U+2220΄ γ΄.
2.54.3Bir küp ayağa 36 İtalyan [ölçüsü] şarap girer; bu 40 ksestēs […] eder. Bir ayağa 75 litra domuz yağı girer. Bunlar o sırada praetorium valisi olan Modestus zamanında tartılarak belirlenmiştir.
οἴνου εἰς τὸν στερεὸν πόδα Ἰταλικοὺς λϛ γίνονται ξέσται μ ιη. λάρδου εἰς πόδα ᾱ λίτραι οε. ταῦτα δὲ ἐξαγιάσθησαν ἐπὶ Μοδέστου τηνικαῦτα ὄντος ἐπάρχου πραιτωρίων.
2.55.155. Bölüm
Piramitlerin ölçülmesi.
Kare taban üzerine oturan bir piramidi şöyle ölçelim: Tabanın her kenarı 24'er ayak, piramidin eğik kenarları 18'er ayak olsun. 24'ü kendisiyle çarp; 576 eder; bunun ½'si 288 eder. 18'i de kendisiyle çarp; 324 eder. Bundan 288'i çıkar; geriye 36 kalır; bunun karekökü 6 ayaktır. Piramidin dikmesi bu kadar olacaktır. Dikme 6 ayak olduğuna göre dikmenin ⅓'ünü al; 2 eder. Bunu 576 ile çarp; 1152 eder. Hacim bu kadar olacaktır.
Μέτρησις πυραμίδων. Πυραμίδα ἐπὶ τετραγώνῳ βεβηκυῖαν μετρήσωμεν οὕτως· ἑκάστη τῶν πλευρῶν τῆς βάσεως ἀνὰ ποδῶν κδ καὶ τὰ κλίματα τῆς πυραμίδος ἀνὰ ποδῶν ιη. ποίει τὰ κδ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται φοϛ· ὧν U+2220΄ γίνονται σπη. καὶ τὰ ιη ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται τκδ. ἀπὸ τούτων ἄφελε τὰς σπη· λοιπὸν λϛ· ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται ποδῶν ϛ. τοσούτων ἔσται ἡ κάθετος τῆς πυραμίδος. ἐπεὶ οὖν ἡ κάθετός ἐστι ποδῶν ϛ, λάμβανε τῆς καθέτου γ΄· γίνονται β. ταῦτα ποίει ἐπὶ τὰ φοϛ· γίνονται ,αρνβ. τοσούτου ἔσται τὸ στερεόν.
2.56.156. Bölüm
Tabanı kare olan bir piramit olsun; karenin her kenarı 10'ar ayak, piramidin eğik kenarları da 13½'er ayak olsun. Piramidin dikmesini ve hacmini bulmak. Şöyle yaparım: Karenin kenarını kendisiyle çarparım; 100 eder. Bunun ½'si 50 eder. 13½'i de kendisiyle çarparım; 182¼ eder. Bundan 50'yi çıkarırım; geriye 132¼ kalır. Bunun karekökünü alırım; 11½ eder.
56 Ἔστω πυραμὶς ἔχουσα τὴν βάσιν τετράγωνον, καὶ ἐχέτω τὸ τετράγωνον ἑκάστην πλευρὰν ἀνὰ ποδῶν ῑ, ἡ δὲ πυραμὶς ἐχέτω πλευρὰς ἀνακεκλιμένας ἀνὰ ποδῶν ιγ U+2220΄· εὑρεῖν τῆς πυραμίδος τὴν κάθετον καὶ τὸ στερεόν. ποιῶ οὕτως· πολυπλασιάζω τοῦ τετραγώνου τὴν πλευρὰν ἐφʼ ἑαυτήν· γίνονται ρ. τούτων τὸ U+2220΄· γίνονται ν. καὶ πολυπλασιάζω τὰ ιγ U+2220΄ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ρπβ δʹ. ἀφαιρῶ ἀπὸ τούτων τὰ ν· λοιπὸν ρλβ δ΄. τούτων λαμβάνω πλευρὰν τετραγωνικήν· γίνονται ια U+2220΄.
2.56.2Dikme 11½ ayak olacaktır. Hacmi de şöyle buluruz: Karenin alanını hesaplarım; 100 eder. Bunu dikmenin ⅓'üyle, yani 3½⅓ ayakla çarparım; 383⅓ eder. Piramidin hacmi 383⅓ olacaktır.
ἔσται ἡ κάθετος ποδῶν ια U+2220΄. τὸ δὲ στερεὸν εὑρήσομεν οὕτως· ποιῶ τοῦ τετραγώνου τὸ ἐμβαδόν· γίνονται ρ. ταῦτα πολυπλασιάζω ἐπὶ τὸ γ΄ τῆς καθέτου, ὅ ἐστι ποδῶν γ U+2220΄ γ΄· γίνονται τπγ γ΄. ἔσται τὸ στερεὸν τῆς πυραμίδος τπγ γ΄.
2.57.157. Bölüm
Tabanı kare olan bir piramidi ölçmek: Tabanın kenarlarından her biri 12 ayak, eğik kenarları 36'şar ayak olsun. Dikmesini ve [hacmini] bulmak. Şöyle yaparım: Tabanın kenarını, yani 12'yi kendisiyle çarp; 144 eder. Sonra öbür kenarı kendisiyle çarp; 144 eder. İkisini topla; 288 eder. Bunun karekökü yaklaşık 17 ayaktır. Tabandaki karenin köşegeni bu kadardır. Bunun ½'si 8½ eder. Bunu kendisiyle çarp; 72¼ eder. Bunu bir kenara yaz.
Πυραμίδα μετρῆσαι βάσιν ἔχουσαν τετράγωνον, ὥστε ἑκάστην τῶν περὶ τὴν βάσιν πλευρῶν ἔχειν ποδῶν ιβ, τὰ δὲ κλίματα ἐκ ποδῶν λϛ· εὑρεῖν αὐτῆς τὴν κάθετον καὶ τὴν βάσιν. ποιῶ οὕτως· τὴν πλευρὰν τὴν περὶ τὴν βάσιν τὰ ιβ πολυπλασίαζε ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ρμδ. εἶτα τὴν ἑτέραν ἐφʼ ἑαυτήν· γίνονται ρμδ· ὁμοῦ σύνθες· γίνονται σπη· ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται ποδῶν ιζ μετὰ διαφόρου. τοσούτου ἡ διαγώνιος τοῦ περὶ τὴν βάσιν τετραγώνου. ὧν U+2220΄ γίνονται η U+2220΄. ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται οβ δ΄· ἀπόγραψαι.
2.57.2Eğik kenarın 36'sını da kendisiyle çarp; 1296 eder. Bundan 72¼'ü çıkar; geriye yaklaşık 1224 kalır. Bunun karekökü yaklaşık 35 eder. Dikme de bu kadardır. Bunu taban alanı olan 144 ile çarp; 5040 eder. Bunun ⅓'ünü al; 1680 eder.
καὶ τὰ τοῦ κλίματος τὰ λϛ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ,ασ𝒢ϛ. ἀπὸ τούτων ἆρον τὰ οβ δ΄· λοιπὸν ,ασκδ μετὰ διαφόρου· ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται λε μετὰ διαφόρου. τοσούτου καὶ ἡ κάθετος. ταῦτα ποίει ἐπὶ τὰ ρμδ τὸ ἐμβαδόν· γίνονται ,εμ. τούτων λαβὲ τὸ γ΄· γίνονται ,αχπ.
2.57.3Hacim bu kadar olacaktır. Peki neden ⅓? Çünkü her katı prizma, tabanları üçgen olan ve [prizmayla aynı yükseklikte] üç eşit piramide bölünür. Biz ise hesabı bir paralelyüzlü gibi yaptık; paralelyüzlü iki prizmadan oluşur ve bu prizmaların her biri, alttaki piramidin yarısı üzerinde duran kendi piramidinin üç katıdır; çünkü bu piramidin tabanı karedir. Bunu Eukleides on ikinci kitapta ispat etmiştir.
τοσούτου ἔσται τὸ στερεόν. διὰ τί δὲ τὸ γ΄; ὅτι πᾶν πρίσμα στερεὸν διαιρεῖται εἰς γ πυραμίδας ἴσας [τῷ ὕψει τοῦ πρίσματος] τριγώνους βάσεις ἐχούσας· πεποιήκαμεν δὲ ὡς στερεὸν παραλληλεπίπεδον, τὸ δὲ στερεὸν παραλληλεπίπεδον ἔχει πρίσματα β, ἕκαστον δὲ πρίσμα τῆς καθʼ ἑαυτὸ πυραμίδος ἐστὶ τριπλάσιον τὸ ἐπὶ τῆς ἡμισείας τῆς ὑποκειμένης πυραμίδος· ἔστι γὰρ τετράγωνον βάσιν ἔχουσα. ἀπέδειξεν Εὐκλείδης ἐν τῷ δωδεκάτῳ.
2.58.158. Bölüm
Kare tabanlı bir kesik piramit: Tabanının kenarları 10'ar ayak, tepesinin kenarları 2'şer ayak, eğik kenarı 9 ayak. Şöyle ölçülecektir: Tepenin 2'sini tabanın 10'undan çıkar; geriye 8 kalır. Bunu kendisiyle çarp; 64 eder. Bunun ½'si 32 eder. 9'u da kendisiyle çarp; 81 eder. Bundan 32'yi çıkar; geriye 49 kalır. Bunun karekökü 7 ayaktır.
Πυραμὶς κόλουρος τετράγωνος, ἧς αἱ πλευραὶ τῆς βάσεως ἀνὰ ποδῶν ῑ καὶ αἱ πλευραὶ τῆς κορυφῆς ἀνὰ ποδῶν β, τὸ δὲ κλίμα ποδῶν θ. μετρηθήσεται οὕτως· ὕφελε τὰ β τῆς κορυφῆς ἀπὸ τῶν ῑ τῆς βάσεως· λοιπὸν η. ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ξδ· ὧν U+2220΄ γίνονται λβ. καὶ τὰ θ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται πα. ἀπὸ τούτων ὕφελε τὰ λβ· λοιπὸν μθ· ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται ποδῶν ζ.
2.58.2Dikme budur. Dikme 7 ayak olduğuna göre hacim şöyle bulunacaktır: Tepenin 2'si ile tabanın 10'unu topla; 12 eder. Bunun ½'si 6 eder. Bunu kendisiyle çarp; 36 eder. Sonra 10'dan tepenin 2'sini çıkar; geriye 8 kalır. Bunun ½'si 4 eder. Bunu kendisiyle çarp; 16 eder. Bunun ⅓'ü 5⅓ eder. Bunu 36'ya ekle; hepsi 41⅓ eder. Bunu dikmenin 7'siyle çarp; 289⅓ eder. Hacim bu kadar ayak olacaktır.
τοῦτό ἐστιν ἡ κάθετος. ἐπεὶ οὖν ἡ κάθετος ποδῶν ζ, εὑρεθήσεται τὸ στερεὸν οὕτως· σύνθες τὰ β τῆς κορυφῆς καὶ τὰ ῑ τῆς βάσεως· ὁμοῦ γίνονται ιβ· ὧν U+2220΄ γίνονται ϛ. ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται λϛ. εἶτα ἄφελε ἀπὸ τῶν ῑ τὰ β τῆς κορυφῆς· λοιπὸν η· ὧν U+2220΄ γίνονται δ. ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ιϛ· ὧν γ΄ γίνονται ε γ΄. ταῦτα πρόσθες τοῖς λϛ ὁμοῦ γίνονται μα γ΄. ταῦτα ἐπὶ τὰ ζ τῆς καθέτου· γίνονται σπθ γ΄. τοσούτων ἔσται τὸ στερεὸν ποδῶν.
2.59.159. Bölüm
Yarım kalmış piramit, yani kesik piramit denen ve tabanı kare olan bir piramidi ölçmek: Tabanının kenarları 16'şar ayak, tepesinin kenarları [6'şar] ayak, eğik kenarları 40'ar ayak olsun. Kaç ayak olduğunu bulmak. Şöyle yap: 16'yı kendisiyle çarp; 256 eder. Aynı şekilde öbür 16'yı da kendisiyle çarp; 256 eder. İkisini topla; 512 eder. Bunun her zaman karekökünü al; 22⅔ eder. Tabandaki karenin köşegeni yaklaşık bu kadardır.
Πυραμίδα ἡμιτελῆ μετρῆσαι τὴν λεγομένην κόλουρον τὴν βάσιν ἔχουσαν τετράγωνον, ἧς αἱ περὶ τὴν βάσιν πλευραί εἰσιν ἐκ ποδῶν ιϛ καὶ αἱ περὶ τὴν κορυφὴν ἐκ ποδῶν καὶ τὰ κλίματα ἐκ ποδῶν μ· εὑρεῖν, πόσων ἐστὶ ποδῶν. ποίει οὕτως· τὰ ιϛ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται σνϛ· καὶ ὁμοίως τὰ ἕτερα ιϛ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται σνϛ. σύνθες ὁμοῦ· γίνονται φιβ. τούτων ἀεὶ λάμβανε πλευρὰν τετραγωνικήν· γίνονται κβ β. τοσούτου μετὰ διαφόρου ἡ διαγώνιος τοῦ ἐν τῇ βάσει τετραγώνου.
2.59.2Sonra aynı şekilde tepedeki 6'yı kendisiyle çarp; 36 eder. Yanındaki 6'yı da kendisiyle çarp; 36 eder. İkisini topla; 72 eder. Bunun karekökü yaklaşık 8½ eder. Tepedeki karenin köşegeni bu kadardır.
εἶτα ὁμοίως τὰ περὶ τὴν κορυφὴν τὰ ϛ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται λϛ. καὶ ὁμοίως τὰ παρακείμενα τὰ ϛ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται λϛ. σύνθες ὁμοῦ· γίνονται οβ. τούτων πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται η U+2220΄ μετὰ διαφόρου. τοσούτου ἡ διαγώνιος τοῦ περὶ τὴν κορυφὴν τετραγώνου.
2.59.3Bunu tabandaki köşegenden, yani 22⅔'ten çıkar; geriye 14⅙ kalır. Bunu kendisiyle çarp; 200 ⅓ ¼ ⅑ eder. Aynı şekilde eğik kenarın 40'ını da kendisiyle çarp; 1600 eder. Bundan 200 ⅓ ¼ ⅑'u çıkar; geriye [yaklaşık] 1400 kalır. Bunun karekökü yaklaşık 37 ¼ ⅙ eder. Dikme bu kadardır.
ταῦτα ὕφελε ἀπὸ τῆς ἐν τῇ βάσει διαγωνίου, ἀπὸ τῶν κβ β· λοιπὸν ιδ ϛʹ. ταῦτα πολυπλασίαζε ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται σ γ΄ δ΄ θ΄. καὶ ὁμοίως τὰ τοῦ κλίματος τὰ μ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ,αχ. ἀπὸ τούτων ὕφελε τὰ σ γ΄ δ΄ θ΄ λοιπὸν ,αυ· ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται λζ δ΄ ϛ΄ μετὰ διαφόρου. τοσούτου ἡ κάθετος.
2.59.4Demek ki elimizde uca doğru incelen, yani kalınlığı her yerde aynı olmayan bir taş var: Tabandaki kenarları 16'şar ayak, tepedeki kenarları 6'şar ayak, uzunluğu 37 ¼ ⅙ ayak. Şöyle yap: Tabandakileri birbiriyle çarp; 256 eder. Aynı şekilde tepedeki 6'ları da; 36 eder. İkisini topla; 292 eder. Bunun ½'si 146 eder. Bunu dikmeyle, yani 37 ¼ ⅙ ile çarp; 5463 eder. Kesik piramit denen cisim bu kadar ayaktır.
ἔχομεν οὖν λίθον μείουρον, ὅ ἐστιν ἀνισοπαχοῦντα, οὗ αἱ περὶ τὴν βάσιν πλευραὶ ἐκ ποδῶν ιϛ, αἱ δὲ περὶ τὴν κορυφὴν ἐκ ποδῶν ϛ, μῆκος ποδῶν λζ δ΄ ϛ΄. ποίει οὕτως· τοὺς ἐν τῇ βάσει διʼ ἀλλήλων· γίνονται σνϛ. καὶ ὁμοίως τοὺς ἐν τῇ κορυφῇ ϛ· γίνονται λϛ. σύνθες ὁμοῦ· γίνονται σ𝒢β· ὧν U+2220΄ γίνονται ρμϛ. ταῦτα ἐπὶ τὴν κάθετον, ἐπὶ τὰ λζ δ΄ ϛ΄· γίνονται ,ευξγ. τοσούτων ποδῶν ἡ κόλουρος πυραμὶς καλουμένη.
2.59.5Taban da tepe de kare değil de dikdörtgen olursa, köşegeni bulmak için kenarların her birini ayrı ayrı kendisiyle çarpıp toplarsın. Bir örnekle göstereyim: Tabandaki kenarlardan biri 16 ayak, öbürü 12 ayak ise 16'yı kendisiyle çarparsın; 256 eder. Aynı şekilde 12'yi de kendisiyle çarparsın; 144 eder. İkisini topla; 400 eder. Bunun karekökü 20 eder. Tabandaki dörtgenin köşegeni bu kadardır. Hacmi de aynı yöntemle bulursun.
ἐὰν δὲ μὴ ᾖ ἡ βάσις μήτε ἡ κορυφὴ τετράγωνος ἀλλὰ ἑτερομήκης, κατὰ ἑκάστην τῶν πλευρῶν πολυ πλασιάσας συνθήσεις [τὴν πλευρὰν] εἰς τὸ τὴν διαγώνιόν σε εὑρεῖν· οἷον ἐπὶ ὑποδείγματος· ἐὰν ἡ μία τῶν περὶ τὴν βάσιν ᾖ ποδῶν ιϛ, ἡ δὲ ἑτέρα ποδῶν ιβ, ποιήσεις τὰ ιϛ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται σνϛ· ὁμοίως καὶ τὰ ιβ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ρμδ. σύνθες ὁμοῦ· γίνονται υ· ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται κ. τοσούτου ἡ διαγώνιος τοῦ ἐν τῇ βάσει τετραγώνου. τοῦ κατʼ αὐτὴν μεθόδου εὑρήσεις τὸ στερεόν.
2.60.160. Bölüm
Tabanı dik üçgen olan bir piramidi ölçmek: Dikme dik durduğu için eğik kenarlarını aramaya gerek yoktur. Dikme 25 ayak olsun; tabandaki üçgenin dik açıyı çevreleyen kenarlarından ilki 4 ayak, öbürü 5 ayak olsun. Şöyle yap: 4'ü 5 ile çarp; 20 eder. Bunun ½'si 10 eder. Bunu dikmenin 25'iyle çarp; 250 eder. Bunun
Πυραμίδα μετρῆσαι τρίγωνον ὀρθογώνιον βάσιν ἔχουσαν, ἧς τὰ κλίματα οὐκ ἐπʼ ἀνάγκης ζητῆσαι ὀρθῆς οὔσης τῆς καθέτου. ἔστω ἡ μὲν κάθετος ποδῶν κε, ἡ δὲ πρώτη τῶν περὶ τὴν ὀρθὴν γωνίαν τοῦ περὶ τὴν βάσιν τριγώνου ποδῶν δ, ἡ δὲ ἑτέρα ποδῶν ε. ποίει οὕτως· τοὺς δ ἐπὶ τοὺς ε· γίνονται κ· ὧν U+2220΄ γίνονται ῑ. τούτους ἐπὶ τοὺς κε τῆς καθέτου· γίνονται σν· ὧν τὸ
2.60.2⅙'sı 41⅔ eder. Sebebi şudur: Tabanı üçgen olan her prizma, [kare tabanlı katının] yarısıdır ve tabanları üçgen olan, prizmayla da aynı [yükseklikte] üç piramide bölünür; Eukleides bunu on ikinci kitapta ispat eder. Prizma kare [tabanlı katının] yarısı olduğuna ve üç piramide bölündüğüne göre, tabanı üçgen olan piramit zorunlu olarak kare tabanlı [katının] altıda biri olur.
ϛ΄ γίνονται μα β διʼ αἰτίαν τοιαύτην· πᾶν πρίσμα τρίγωνον ἔχον βάσιν ἐστὶν ἥμισυ τετραγώνου, διαιρεῖται δὲ εἰς γ πυραμίδας τριγώνους βάσεις ἐχούσας καὶ ὁμοίως τῷ πρίσματι· τοῦτο ἀποδείκνυσιν Εὐκλείδης ἐν τῷ ιβ΄. εἰ οὖν τὸ πρίσμα ἐστὶν ἥμισυ τετραγώνου καὶ διαιρεῖται εἰς γ πυραμίδας, γίνεται ἀναγκαίως τὸ τῆς πυραμίδος τῆς τρίγωνον βάσιν ἐχούσης ἕκιον […] βάσιν ἐχούσης.
2.60.3Demek ki kareye tamamladıktan sonra ⅙'sını alacağız. Üçgen ikizkenar olursa, örneğin eşit kenarlar 12'şer ayak, taban 8 ayak, piramidin eğik kenarları 25'er ayak olsun; şöyle yap: Tabanı ikiye böl; 8'in ½'si 4 eder. Bunu kendisiyle çarp; 16 eder. Kenarlardan birini, yani 12'yi de kendisiyle çarp; 144 eder. Bundan 4'ün karesini, yani 16'yı çıkar; geriye 128 kalır. Bunun karekökü 11 ¼ 1/22 1/44 ayaktır. İkizkenar üçgenin tabanındaki dikme bu kadar olacaktır.
ἀποτετραγωνισθείσης οὖν ληψόμεθα τὸ ϛ΄. ἐὰν δὲ τὸ τρίγωνον ἰσοσκελές· οἷον ἔστωσαν αἱ ἴσαι ἐκ ποδῶν ιβ, ἡ βάσις ποδῶν η, τὰ κλίματα ἐκ ποδῶν κε τῆς πυραμίδος· ποίει οὕτως· δίελε τὴν βάσιν, τῶν η τὸ U+2220΄· γίνονται δ. ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ιϛ. καὶ ποίει μίαν τῶν πλευρῶν τὰ ιβ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ρμδ. ἀπὸ τούτων ὕφελε τὰ δ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ιϛ· λοιπὰ ρκη· ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ ποδῶν ια δ΄ κβ΄ μδ΄. τοσούτου ἔσται ἡ κάθετος ἡ ἐν τῇ βάσει τοῦ ἰσοσκελοῦς τριγώνου.
2.60.4Alanı da şöyle hesaplarsın: Dikmeyi tabanla, yani 11 ¼ 1/22 1/44'ü 8 ile çarp; 90 ½ 1/22 eder. Bunu da piramidin dikmesiyle çarp. Piramidin dikmesini şöyle bulursun: Her üçgende genel olarak tabandaki dikmenin ½'sini alırsın; 11 ¼ 1/22 1/44'ün ½'si 5 ½ ⅛ 1/44 1/88 eder. Bunu kendisiyle çarp; 32 1/44 eder. Eğik kenarı da kendisiyle çarp; 625 eder. Bundan 32 1/44'ü çıkar; geriye 593 kalır. Bunun karekökünü al; yaklaşık 24 ¼ ⅛ eder. Dikme bu kadardır.
τὸ δὲ ἐμβαδὸν ποιήσεις οὕτως· τὴν κάθετον ἐπὶ τὴν βάσιν, τοὺς ια δ΄ κβʹ μδ΄ ἐπὶ τοὺς η· γίνονται U+A7FC U+2220΄ κβʹ. τούτους ἐπὶ τὴν κάθετον τῆς πυραμίδος, ἣν εὑρήσεις οὕτως· ἐπὶ παντὸς τριγώνου καθόλου λαμβάνων τῆς καθέτου τῆς ἐν τῇ βάσει τὸ U+2220΄, τῶν ια δ΄ κβʹ μδʹ· γίνονται ε U+2220΄ ηʹμδʹ πη΄· ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται λβ μδ΄· καὶ τὰ τοῦ κλίματος ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται χκε. λοιπὸν ὕφελε τούς λβ μδ΄· γίνονται φU+A7FCγ. τούτων πλευρὰν τετραγωνικήν· γίνονται κδ δʹ ηʹ μετὰ διαφόρου. τοσούτου ἡ κάθετος.
2.60.5Bunu üçgenin alanıyla, yani 90 ½ 1/22 ile çarp; 2207 eder. Bunun ⅙'sını al […] kare; 367 ½ ⅓ ayak eder.
ταῦτα ἐπὶ τὸ ἐμβαδὸν τοῦ τριγώνου, ἐπὶ τοὺς U+A7FC U+2220΄ κβ΄· γίνονται ,βσζ. τούτων λάμβανε ϛʹ […] τετραγώνου· γίνονται πόδες τξζ U+2220΄ γʹ.
2.60.6Piramit bu kadardır. Piramidin tabanı geniş açılı bir üçgen ise geniş açılı üçgenin alanını dikmeyle çarp ve ⅓'ünü al; piramidin hacmini bulmuş olursun. Dar açılı üçgende de böyledir.
τοσούτου ἡ πυραμίς. ἐὰν δὲ ᾗ πυραμὶς τρίγωνον ἀμβλυγώνιον βάσιν ἔχουσα, τοῦ ἀμβλυγωνίου τριγώνου τὸ ἐμβαδὸν ποίει ἐπὶ τὴν κάθετον, καὶ λήψῃ τὸ γʹ καὶ ἕξεις τῆς πυραμίδος τὸ στερεόν· ὁμοίως κἂν ὀξυγώνιος ᾖ.
2.61.161. Bölüm
Tabanı dik üçgen olan bir piramit olsun; üçgenin dikmesi 6 ayak, tabanı 8 ayak, hipotenüsü 10 ayak olsun; piramidin her [eğik] kenarı da 13'er ayak olsun. Piramidin dikmesini bulmak.
Ἔστω πυραμὶς ἔχουσα βάσιν τρίγωνον ὀρθογώνιον, οὗ ἔστω ἡ κάθετος ποδῶν ϛ, ἡ δὲ βάσις ποδῶν η, ἡ δὲ ὑποτείνουσα ποδῶν ῑ, ἡ δὲ πυραμὶς ἐχέτω ἑκάστην πλευρὰν ἀνὰ ποδῶν ιγ· εὑρεῖν αὐτῆς τὴν κάθετον.
2.61.2Şöyle yaparım: Önce üçgeni çevreleyen dairenin çapını bulurum; bu hipotenüstür, 10 ayaktır. Bunun ½'sini al; 5 eder. Bunu kendisiyle çarp; 25 eder. Eğik kenarın 13'ünü de kendisiyle çarp; 169 eder. Bundan 25'i çıkarırım; geriye 144 kalır. Bunun karekökünü alırım; 12 ayak eder.
ποιῶ οὕτως· εὑρίσκω πρῶτον τὴν διάμετρον τοῦ κύκλου τοῦ περιγράφοντος τὸ τρίγωνον ποδῶν ι, ἥτις ἐστὶν ἡ ὑποτείνουσα. τούτων λαβὲ τὸ U+2220΄· γίνονται ε ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται κε· καὶ τὰ ιγ τοῦ κλίματος ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ρξθ. ὑφαιρῶ ἀπʼ αὐτῶν τὰ κε· λοιπὸν ρμδ. τούτων λαμβάνω πλευρὰν τετραγωνικήν· γίνονται πόδες ιβ.
2.61.3Hacmi de şöyle buluruz: Önce üçgenin alanını hesaplarım; 24 ayaktır. Sonra piramidin dikmesinin ⅓'ünü alırım; 4 eder. Bunu alanla çarparım; 96 ayak eder. Hacim bu kadardır.
τὸ δὲ στερεὸν εὑρήσομεν οὕτως· πρῶτον ποιῶ τοῦ τριγώνου τὸ ἐμβαδόν, καὶ εἰσὶ πόδες κδ· καὶ λαμβάνω τῆς καθέτου τὸ γ΄, ἥτις ἐστὶ τῆς πυραμίδος· γίνονται δ. ταῦτα πολυπλασιάζω ἐπὶ τὸ ἐμβαδόν· γίνονται U+A7FCϛ πόδες. τοσούτου τὸ στερεόν.
2.62.162. Bölüm
Eşkenar üçgen üzerine oturan bir piramidi şöyle ölçeriz: Tabanın her kenarı 30'ar ayak, eğik kenar 20 ayak olsun. 30'u kendisiyle çarp; 900 eder. Bunun ⅓'ü 300 eder. 20'yi de kendisiyle çarp; 400 eder. Bundan 300'ü çıkarırım; geriye 100 kalır. Bunun karekökü 10 ayaktır. Dikme bu kadar olacaktır.
Πυραμίδα ἐπὶ ἰσοπλεύρου τριγώνου βεβηκυῖαν μετρήσομεν οὕτως· ἔστω ἑκάστη πλευρὰ τῆς βάσεως ἀνὰ ποδῶν λ καὶ τὸ κλίμα ποδῶν κ. ποίει τὰ λ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται Ϡ. τούτων τὸ γ΄· γίνονται τ· καὶ τὰ κ ἐφʼ ἑαυτά γίνονται υ. ἐκ τούτων ὑφαιρῶ τὰ τ· λοιπὸν ρ· ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται ποδῶν ι. τοσούτων ἔσται ἡ κάθετος.
2.62.2Dikme 10 ayak olduğuna göre [hacim] şöyle bulunacaktır: 30'u kendisiyle çarp; 900 eder. Bunun ⅓'ü ile 1/10'u [toplamı] 390 eder. Bunun da ⅓'ü 130 eder. Bunu dikmenin 10'uyla çarp; 1300 ayak eder. Hacim bu kadar ayak olacaktır.
ἐπεὶ οὖν ἡ κάθετος ποδῶν ι, εὑρεθήσεται τὸ ἐμβαδὸν οὕτως· τὰ λ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται Ϡ. τούτων τὸ γʹ καὶ τὸ ιʹ· γίνονται τὸ. τούτων τὸ γʹ· γίνονται ρλ. ταῦτα ἐπὶ τὰ ι τῆς καθέτου· γίνονται πόδες ,ατ. τοσούτων ποδῶν ἔσται τὸ στερεόν.
2.63.163. Bölüm
Tabanı aşağıda çizilen beşgen olan bir piramit olsun; tabandaki kenarlarından her biri 12'şer ayak, eğik kenarları 35'er ayak olsun. Dikmesini ve hacmini bulmak.
Ἔστω πυραμὶς πεντάγωνον βάσιν ἔχουσα τὴν ὑπογεγραμμένην, ἧς ἑκάστη τῶν περὶ τὴν βάσιν πλευρῶν ἀνὰ ποδῶν ιβ, τὰ δὲ κλίματα ἐκ ποδῶν λε· εὑρεῖν τὴν κάθετον καὶ τὸ στερεόν.
2.63.2Beşgenin çevresine, çevresi 63 ayak olan bir daire çizilmiş olsun; demek ki çapı 20 ayak olacaktır. Bunun ½'sini al; 10 eder. Bunu kendisiyle çarp; 100 eder. Eğik kenarın 35 ayağını da kendisiyle çarp; 1225 eder. Bundan 100'ü çıkar; geriye 1125 kalır. Bunun karekökü yaklaşık 33 ½ 1/22 ayaktır. Dikme bu kadar olacaktır.
καὶ περιγεγράφθω περὶ τὸ πεντάγωνον κύκλος ἔχων τὴν περίμετρον ποδῶν ξγ· ἔσται ἄρα ἡ διάμετρος ποδῶν κ. ταύτης λαβὲ τὸ U+2220΄· γίνονται ι. ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ρ· καὶ τοὺς τοῦ κλίματος πόδας λε ἐφʼ ἑαυτούς· γίνονται ,ασκε. ἆρον ἀπὸ τούτων τὰ ρ· λοιπὸν ,αρκε· ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ ποδῶν λγ U+2220΄ κβʹ μετὰ διαφόρου. τοσούτου ἔσται ἡ κάθετος.
2.63.3Bunu beşgenin alanıyla çarp; alanı şöyle bul: Tabandaki 12 ayağın ½'sini al; 6 eder. Bunu kendisiyle çarp; 36 eder. Çapın ½'sini, yani 10'u da kendisiyle çarp; 100 ayak eder. Bundan 36'yı çıkar; geriye 64 ayak kalır. Bunun karekökü 8 ayaktır.
ταῦτα ποίει ἐπὶ τὸ ἐμβαδὸν τοῦ πενταγώνου οὕτως· λαβὲ τῶν ἐν τῇ βάσει ποδῶν ιβ τὸ U+2220ʹ· γίνονται ϛ. τούτους ἐφʼ ἑαυτούς· γίνονται λϛ. καὶ τὸ U+2220ʹ τῆς διαμέτρου τοὺς ι ἐφʼ ἑαυτούς· γίνονται πόδες ρ. ἀπὸ τούτων ὕφελε τοὺς λϛ· λοιπὸν γίνονται πόδες ξδ· ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται ποδῶν η.
2.63.4Üçgendeki dikme bu kadardır. Bunu tabanla, yani 12 ile çarp; 96 eder. Bunun ½'si 48 eder. Üçgenin alanı bu kadar olacaktır. Bunu beşle çarp, çünkü beş üçgen vardır; 240 ayak eder. Bunu dikmeyle, yani 33 ½ 1/22 ile çarp; 8050 ayak eder. Bunun ⅙'sını al, çünkü [piramit] prizmanın ⅙'sıdır; 1341⅔ ayak eder. Hacim bu kadar olacaktır.
τοσούτου ἡ κάθετος ἡ ἐν τῷ τριγώνῳ. τούτους ἐπὶ τὴν βάσιν, ἐπὶ τοὺς ιβ· γίνονται U+A7FCϛ· ὧν U+2220ʹ γίνονται μη. τοσούτου ἔσται τὸ ἐμβαδὸν τοῦ τριγώνου. ταῦτα ποίει πεντάκις, ἐπεὶ ε τρίγωνά ἐστιν· γίνονται πόδες σμ. ταῦτα ποίει ἐπὶ τὴν κάθετον, ἐπὶ τοὺς λγ U+2220ʹ κβ΄· γίνονται πόδες ,ην. τούτων λάμβανε τὸ ϛʹ, ἐπεὶ ϛ΄ πρίσματός ἐστιν· γίνονται πόδες ,ατμα β. τοσούτου ἔσται τὸ στερεόν.
2.63.5Çap, daire çizilmeden de bulunabilir. Çünkü beşgenin kenarının karesi, altıgenin kenarının karesi ile ongenin kenarının karesinin toplamına eşittir. [Önce] kenarın ½'sini, yani 12'nin ½'sini alırım; 6 eder. Bunu kendisiyle çarp; 36 ayak eder. 12'yi de kendisiyle çarp; 144 eder. Bundan 36'yı çıkar; geriye 108 kalır. Bunun karekökü 10 ⅓ 1/15 ayaktır. Altıgenin kenarı bu kadar olacaktır. Yarıçap da bu kadardır, çünkü ikisi birdir.
δύναται δὲ καὶ χωρὶς τῆς περιγραφῆς τοῦ κύκλου ἡ διάμετρος εὑρεθῆναι. ἐπεὶ γὰρ ἡ τοῦ πενταγώνου δύναται τὴν τοῦ ἑξαγώνου καὶ τοῦ δεκαγώνου, τὸ U+2220ʹ τῆς πλευρᾶς, λέγω δὲ τῶν ιβ τὸ U+2220ʹ · γίνονται ϛ. ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται πόδες λϛ· καὶ τὰ ιβ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ρμδ. ἀπὸ τούτων ὕφελε τὰ λϛ· λοιπὸν ρη· ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται ποδῶν ι γʹ ιε΄. τοσούτου ἔσται τοῦ ἑξαγώνου ἡ πλευρά. τοσούτου ἐστὶν ἡ ἐκ τοῦ κέντρου· α γάρ ἐστι.
2.64.164. Bölüm
Altıgen tabanlı piramidi de artık çapı aramadan şöyle ölçersin: Örneğin altıgen tabanlı bir piramit olsun; [tabanın] her kenarı 12'şer ayak, eğik kenarları 35'er ayak olsun. Dikmesini ve hacmini bulmak. Şöyle yaparım: 12'yi kendisiyle çarp; 144 eder. 35'i de kendisiyle çarp; 1225 eder. Bundan 144'ü çıkar; geriye 1081 kalır. Bunun karekökü 32 ½ ¼ ⅛ 1/64 ayaktır.
Καὶ τὴν ἑξάγωνον μετρήσεις οὕτως οὐκέτι ζητῶν τὴν διάμετρον· οἶον ἔστω πυραμὶς ἑξάγωνος, ἧς ἑκάστη τῶν πλευρῶν ἀνὰ ποδῶν ιβ, τὰ δὲ κλίματα ἐκ ποδῶν λε· εὑρεῖν τὴν κάθετον καὶ τὸ στερεόν. ποιῶ οὕτως· τὰ ιβ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ρμδ· καὶ τὰ λε ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ,σακε. ὕφελε ἀπὸ τούτων τὰ ρμδ· λοιπὸν απα· ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται ποδῶν λβ U+2220ʹ δ΄ ηʹ ξδʹ.
2.64.2Dikme bu kadar çıkar. Bunu altıgenin alanıyla çarp. Alanı şöyle bulursun: Altıgende altı eşkenar üçgen bulunduğuna göre, bir üçgenin alanını alıp altıyla çarparsın ve eşkenar altıgenin alanını bulursun. Bunu
συντείνει τοσούτου ἡ κάθετος. ταύτην ποίησον ἐπὶ τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ἑξαγώνου, λήψῃ δὲ οὕτως· ἐπεὶ ἓξ τρίγωνα ἰσόπλευρα ἔχει τὸ ἑξάγωνον, τοῦ ἑνὸς τριγώνου τὸ ἐμβαδὸν λαβὼν ἑξάκι ποιήσεις, καὶ εὑρήσεις τὸ ἐμβαδὸν τοῦ ἑξαγώνου τοῦ ἰσοπλεύρου· ποιήσεις δὲ
2.64.3şöyle yaparsın: Bir kenarını kendisiyle çarp; 144 eder. Bunun ⅓'ü 48 eder; 1/10'u da 14 ⅓ 1/15 eder; ikisi birlikte 62 ⅓ 1/15 eder. Bunu altıyla çarp, çünkü altı üçgen vardır; 374 ⅓ 1/15 eder. Bunu dikmeyle, yani 32 ½ ¼ ⅛ 1/64 ile çarp; 12.314 ayak eder. Bunun altıda birini al, çünkü [piramit] prizmanın ⅙'sıdır; 2052⅓ ayak eder. Piramit bu kadar ayak, yani 2052⅓ ayak olacaktır.
οὕτως τὴν α αὐτοῦ πλευρὰν ἐφʼ ἑαυτήν· γίνονται ρμδ. τούτων τὸ γʹ· γίνονται μη· καὶ τὸ ι΄· γίνονται ιδ γʹ ιεʹ· ὁμοῦ γίνονται ξβ γʹ ιε΄. ταῦτα ποίησον ἑξάκι, ἐπεὶ ϛ τρίγωνά ἐστιν· γίνονται τοδ γʹ ιε΄. ταῦτα ποίησον ἐπὶ τὴν κάθετον, ἐπὶ τὰ λβ U+2220ʹ δ΄ η΄ ξδ΄. γίνονται πόδες α ,βτιδ· ὧν ἕκτον, ἐπεὶ ϛʹ πρίσματος· γίνονται πόδες ,βνβ γʹ. τοσούτων ἔσται ποδῶν ἡ πυραμίς, ποδῶν ,βνβ γ΄.
2.65.165. Bölüm
Sekizgen taban üzerine oturan bir piramidi ölçmek. Tabandaki kenarlarından her biri 10'ar ayak, eğik kenarları 15'er ayak olan bir piramit olsun. Dikmesini ve hacmini bulmak. Şöyle yaparım: Tabandaki sekizgenin kenarının ½'sini, yani 10'un ½'sini alırım; 5 eder. Bunu kendisiyle çarp; 25 eder. Bunu ikiyle çarp; 50 eder. Bunun karekökü 7 1/14 ayaktır. Buna sekizgenin kenarının ½'sini, yani 5 ayağı eklerim; hepsi 12 1/14 ayak eder. Bunu kendisiyle çarp; yaklaşık 146 ayak eder.
Πυραμίδα ἐπὶ ὀκταγώνου βάσεως βεβηκυῖαν μετρῆσαι. ἔστω πυραμὶς ἔχουσα ἑκάστην τῶν ἐν τῇ βάσει πλευρῶν ἀνὰ ποδῶν ι, τὰ δὲ κλίματα ἀνὰ ποδῶν ιε· εὑρεῖν αὐτῆς τὴν κάθετον καὶ τὸ στερεόν. ποιῶ οὕτως· λαμβάνω τὸ U+2220ʹ τῆς πλευρᾶς τοῦ ἐν τῇ βάσει ὀκταγώνου, τουτέστιν τῶν τὸ U+2220ʹ · γίνονται ε. ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται κε. ταῦτα ποίει δίς· γίνονται ν· ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται ποδῶν ζ ιδʹ. τούτοις προστιθῶ τὸ U+2220ʹ τῆς τοῦ ὀκταγώνου πλευρᾶς τοὺς ε πόδας· ὁμοῦ γίνονται πόδες ιβ ιδʹ. ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται πόδες ρμϛ μετὰ διαφόρου.
2.65.2Kenarın ½'sini de kendisiyle çarp; 25 eder. Bunu 146'ya eklerim; 171 eder. Eğik kenarın 15'ini de kendisiyle çarp; 225 eder. Bundan 171'i çıkarırım; geriye 54 kalır. Bunun karekökü 7⅓ eder. Dikme bu kadar olacaktır.
καὶ τὸ U+2220ʹ τῆς πλευρᾶς ποίει ἐφʼ ἑαυτά γίνονται κε. ταῦτα συντίθημι μετὰ τῶν ρμϛ· γίνονται ροα. καὶ τὰ ιε τοῦ κλίματος ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται σκε. ἀπὸ τούτων αἴρω τὰ ροα· λοιπὸν νδ· ὧν πλευρὰ τετραγωνικὴ γίνεται ζ γʹ. τοσούτου ἔσται ἡ κάθετος.
2.65.3Hacim de şöyle bulunur: Tabandaki sekizgenin alanını alır, dikmeyle çarparım ve çıkanın ⅓'ünü alırım; 1181 eder. Sekizgen tabanlı piramidin hacmi bu kadar ayak olacaktır.
τὸ δὲ στερεὸν οὕτως· λαμβάνω τοῦ ἐν τῇ βάσει ὀκταγώνου τὸ ἐμβαδὸν καὶ ποιῶ ἐπὶ τὴν κάθετον, καὶ τῶν γενομένων τὸ γʹ· ἔστιν δὲ ,αρπα. τοσούτων ποδῶν ἔσται τὸ στερεὸν τῆς πυραμίδος τῆς ὀκταγώνου.
2.66.166. Bölüm
Tabanı yarım daireden küçük yaylarla sınırlanmış, oluklu, üçgen tabanlı bir piramit olsun. Tabandaki her yayı bir uçtan öbür uca geren kiriş 10 ayak, [kirişlerin ortasına] inen dikmeler 2 ayak, eğik kenarlar da 20'şer ayak olsun. Şöyle yap: Tabandaki doğrulardan birinin ½'sini al; 5 eder. Bunu kendisiyle çarp; 25 eder. Öbürünü, yani 10'u da kendisiyle çarp; 100 eder. Bundan 25'i çıkar; geriye 75 kalır. Bunun karekökünü al; 8 ½ ⅛ 1/16 ayak eder. Üçgenin tepesinden tabana inen dikme bu kadardır.
Ἔστω πυραμὶς ξυστρωτὴ τρίγωνος ἐπὶ βάσεως περιφερειῶν ἐλασσόνων ἡμικυκλίου, ἧς ἀπὸ πέρατος ἐπὶ πέρας ἡ ὑποτείνουσα τῆς ἐν τῇ βάσει περιφερείας ἑκάστη ποδῶν ι καὶ αἱ προσπίπτουσαι κάθετοι ποδῶν β, πλάτους τὰ κλίματα ἐκ ποδῶν κ. ποίει οὕτως· λαβὲ μιᾶς εὐθείας τῶν ἐν τῇ βάσει τὸ U+2220ʹ · γίνονται ε· ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται κὲ· καὶ τὴν ἑτέραν ἐφʼ ἑαυτήν, τὰ ι γίνονται ρ· ἀπὸ τούτων ὕφελε τὰ κὲ· λοιπὸν οε τούτων λαβὲ πλευρὰν τετραγωνικήν· γίνεται ποδῶν η U+2220ʹ ηʹ ιϛ΄. τοσούτου ἡ ἀπὸ τῆς κορυφῆς τοῦ τριγώνου ἐπὶ τὴν βάσιν κάθετος.
2.66.2Bunun ½'sini al; 4 ¼ 1/16 1/32 eder. Bunu kendisiyle çarp; yaklaşık 18 ½ ¼ ⅑ eder. Tabanın ½'sini, yani 5'i de kendisiyle çarp; 25 eder. İkisi birlikte 43 ½ ¼ ⅑ eder. Bunun karekökünü al; 6 ½ ⅑ eder. Üçgenin çevresine çizilen dairenin yarıçapı bu kadardır.
ταύτης λαβὲ τὸ U+2220ʹ· γίνονται δ δ΄ ιϛ΄ λβʹ. ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ιη U+2220ʹ δ΄ θ΄ μετὰ διαφόρου [τοσούτου]· καὶ τὸ U+2220ʹ τῆς βάσεως τὰ ε ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται κε· ὁμοῦ γίνονται μγ U+2220ʹ δ΄ θʹ. τούτων λαβὲ πλευρὰν τετραγωνικήν· γίνονται ϛ U+2220ʹ θʹ. τοσούτου ἡ ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ κύκλου τοῦ περιγραφομένου περὶ τὸ τρίγωνον.
2.66.3Dikmeyi bulmak: 6 ½ ⅑'u kendisiyle çarp; 43 ½ ¼ ⅑ ayak eder. Eğik kenarın 20'sini de kendisiyle çarp; 400 eder. Bundan 43 ½ ¼ ⅑'u çıkar; geriye 356 1/18 kalır. Bunun karekökünü al; 18 ½ ¼ ⅑ eder.
εὑρεῖν τὴν κάθετον. ποίει τὰ ϛ U+2220ʹ θ΄ ἐφʼ ἑαυτά γίνονται πόδες μγ U+2220ʹ δ΄ θ΄ καὶ τὰ τοῦ κλίματος τὰ κ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται υ· ἀπὸ τούτων ἆρον τὰ μγ U+2220ʹ δ΄ θ΄· λοιπὸν τνϛ ιη΄. τούτων λαβὲ πλευρὰν τετραγωνικήν· γίνονται ιη U+2220ʹ δ΄ θʹ.
2.66.4Dikme bu kadardır. Bunu üçgenin alanıyla çarp; alanı şöyle bulursun: Tabanın ½'sini, yani 5'i üçgenin tabanına inen dikmeyle, yani 8 ½ ⅛ 1/16 ile çarp; 43½ eder. Üçgenin alanı bu kadar ayak olacaktır. Bunu 18 ½ ¼ ⅑ ile çarp; 820½ ayak eder. Tamamlanmış katının hacmi bu kadardır.
τοσούτου ἡ κάθετος. ταύτην ἐπὶ τὸ ἐμιβαδὸν τοῦ τριγώνου, λήψῃ δὲ οὕτω· τὴν U+2220ʹ τῆς βάσεως τὰ ε ἐπὶ τὴν κάθετον τῆς βάσεως τοῦ τριγώνου, ἐπὶ τοὺς ἡ U+2220ʹ ηʹ ιϛ΄· γίνονται μγ U+2220ʹ . τοσούτων ποδῶν ἔσται τὸ ἐμβαδὸν τοῦ τριγώνου. ταῦτα ἐπὶ τοὺς ιη U+2220ʹ δ΄ θ΄ γίνονται πόδες ωκ U+2220ʹ . τοσούτου τὸ στερεὸν τοῦ συμπληρώματος.
2.66.5Bundan olukları çıkarmak gerekir. Bunu şöyle yaparsın: Tabanı ve dikmeyi, yani 10 ile 2'yi topla; 12 ayak eder. Bunu piramidin dikmesiyle, yani 18 ½ ¼ ⅑ ile çarp; 226⅓ ayak eder. Bunu üçle çarp, çünkü üç oluk vardır; 679 eder. Tamamlanmış katının bütünü 820½ ayaktı; bundan 679'u çıkarırsak geriye 141½ kalır. Bunun ⅙'sını al, çünkü [piramit] prizmanın altıda biridir; 23⅔ eder. Olukların hacmi bu kadardır.
ἀπὸ τούτων δεῖ ὑφελεῖν τὰς ξύστρας. ποιήσεις δὲ οὕτως· σύνθες τὴν βάσιν καὶ τὴν κάθετον, τὰ ι καὶ τὰ β· γίνονται πόδες ιβ. ταῦτα ἐπὶ τὴν κάθετον τῆς πυραμίδος, ἐπὶ τὰ ιη U+2220ʹ δ΄ θ΄ γίνονται πόδες σκϛ γ΄. ταῦτα τρισσάκι, ἐπειδὴ γ ξύστραι εἰσίν· γίνονται χοθ. ἦν δὲ τὸ ὅλον συμπλήρωμα ποδῶν ωκ U+2220ʹ · ἀπὸ τούτων ἐὰν ὑφέλωμεν τὰ χοθ, λοιπὸν ρμα U+2220ʹ · ὧν ϛʹ [γίνονται κγ β], ἐπειδὴ ἕκιον πρίσματός ἐστι· γίνονται κγ β. τοσούτου τὸ στερεὸν τῶν ξυστρῶν.
2.67.167. Bölüm
Elementler'in on ikinci kitabında, tabanı üçgen olan her prizmanın üç eşit piramide bölündüğü gösterilmiştir. Buradan açıkça çıkar ki her piramit, kendisiyle aynı tabana ve eşit yüksekliğe sahip prizmanın üçte biridir. Bundan da şu anlaşılır: Herhangi bir şekil üzerine oturan her piramit, kendisiyle aynı tabana ve eşit yüksekliğe sahip paralelyüzlünün ⅓'üdür.
Δέδεικται δὲ ἐν τῷ ιβʹ τῶν Στοιχείων, ὅτι πᾶν πρίσμα τρίγωνον ἔχον βάσιν διαιρεῖται εἰς γ πυραμίδας ἴσας· ὅθεν φανερόν, ὅτι πᾶσα πυραμὶς τρίτον μέρος ἐστὶ τοῦ πρίσματος τοῦ τὴν αὐτὴν βάσιν ἔχοντος καὶ ὕψος ἴσον. ἐκ δὲ τούτων δῆλον, ὅτι πᾶσα πυραμὶς ἐπὶ οἱουδηποτοῦν σχήματος βεβηκυῖα γʹ μέρος ἐστὶ στερεοῦ παραλληλεπιπέδου τοῦ τὴν αὐτὴν βάσιν ἔχοντος καὶ ὕψος ἴσον.
2.68.168. Bölüm
Küçük sunak denen cismi şöyle ölçeriz: Yüksekliği 50 ayak olsun; sunağın tabanının büyük kenarı 24 ayak, küçük kenarı 16 ayak; tepesinin de büyük kenarı 12 ayak, küçük kenarı 8 ayak olsun.
Τὸν δὲ λεγόμενον βωμίσκον μετρήσομεν οὕτως, οὗ τὸ μὲν ὕψος ἐστὶ ποδῶν ν, ἡ δὲ βάσις τοῦ βωμίσκου ἔχουσα τὴν μὲν μείζονα πλευρὰν ποδῶν κδ, τὴν δὲ ἐλάσσω ποδῶν ιϛ, ἡ δὲ κορυφὴ ἐχέτω ἡ μὲν μείζων πλευρὰ πόδας ιβ, ἡ δὲ ἐλάσσων πόδας η.
2.68.2Tepenin ve tabanın büyük kenarlarını, yani 12 ile 24'ü topladım; 36 eder. Tabanın ve tepenin küçük kenarlarını da, yani 16 ile 8'i bir araya topladım; 24 eder. 36'nın ½'sini al; 18 eder. Aynı şekilde 24'ün de ½'sini al; 12 eder. Bunu 18 ile çarp; 216 eder.
συνέθηκα τῆς κορυφῆς καὶ τῆς βάσεως τὰς μείζονας πλευράς, οἷον τὰ ιβ καὶ τὰ κδ· γίνονται λϛ· καὶ ἔτι τὰ τῆς βάσεως καὶ τῆς κορυφῆς τὰς ἐλάσσονας πλευρὰς εἰς τὸ αὐτό, οἷον τὰ ιϛ καὶ τὰ η· γίνονται κδ. λαβὲ τὸ U+2220ʹ τῶν λϛ· γίνονται ιη· ὁμοίως καὶ τῶν κδ τὸ U+2220΄· γίνονται ιβ. πολυπλασίασον ταῦτα ἐπὶ τὰ ιη· γίνονται σιϛ.
2.68.3Sonra büyük kenardan, yani 24'ten 12'yi çıkarırım; geriye 12 kalır. Bunun ½'si 6 eder. Aynı şekilde küçük kenarda da tepeninkini tabanınkinden, yani 8'i 16'dan çıkarırım; geriye 8 kalır. Bunun ½'si 4 eder. Bunu 6 ile çarp; 24 eder.
καὶ πάλιν ἀφαιρῶ ἀπὸ τῆς μείζονος πλευρᾶς τὰ ιβ ἀπὸ τῶν κδ· λοιπὸν γίνονται ιβ. τούτων τὸ U+2220΄· γίνονται ϛ. καὶ πάλιν ὁμοίως τὴν κορυφὴν ἀπὸ τῆς βάσεως τὴν ἐλάσσονα πλευράν, οἷον τὰ η ἀπὸ τῶν ιϛ· λοιπὸν γίνονται η τούτων τὸ U+2220΄· γίνονται δ. ταῦτα πολυπλασίασον ἐπὶ τὰ ϛ· γίνονται κδ.
2.68.4Bunu üçe böl; 8 eder. Bunu 216'ya ekledim; hepsi 224 eder. Bunu yükseklikle, yani 50 ile çarp; 11.200 eder. Küçük sunağın hacmi bu kadar ayak olacaktır. Başka sayılarla da aynı şekilde ölçeriz.
τούτων τὸ γʹ μέρισον· γίνονται η. ταῦτα προσέθηκα τοῖς σιϛ· γίνονται ὁμοῦ σκδ. ταῦτα πολυπλασίασον ἐπὶ τὸ ὕψος, ἐπὶ τὰ ν· γίνονται α ,ασ καὶ τοσούτων ποδῶν ἔσται τὸ στερεὸν τοῦ βωμίσκου. ὁμοίως δὲ καὶ ἐπʼ ἄλλων ἀριθμῶν μετρήσομεν.
2.69.169. Bölüm
Ayak çarpı ayağın ne ettiğini bulalım. Şöyle yap: Ayak 16 parmaktır. Bunu tekrarla; 16 eder. Bunu 16 ile çarp; 256 eder. Bunu 16 parmaklık ayağa çevir; 16 eder, yani bir ayak. Böylece ayağın 16 parmak olduğunu söylemiş olmamızdan, [ayak çarpı ayağın] bir ayak ettiği ispat edilmiş olur.
Εὑρεῖν ἡμᾶς, πόδα ἐπὶ πόδα τί συνάγει; Ποίει οὕτως· ὁ ποὺς ἔχει δακτύλους ιϛ. τούτους ἐπανάλαβε· γίνονται ιϛ οὗτοι ἐπὶ τοὺς ιϛ σνϛ. τούτους ἀνάλυε εἰς τοὺς ιϛ δακτύλους· γίνονται ιϛ, ποὺς εἷς. ἔχομεν οὖν ἐν ἀποδείξει ἐκ τοῦ εἰπεῖν ἡμᾶς ἀπὸ ιϛ δακτύλων τὸν πόδα, ὅτι γέγονεν εἷς πούς.
2.69.21½ ayak çarpı 1½ ayak şöyle hesaplanır: Ayağı 16 parmak olarak tanımladığımıza göre 1½ ayak 24 parmak eder. Bunu kendisiyle çarparsın; 576 eder. Bunu 16'ya böl; 36 eder; bu da 2¼ ayak eder.
ὁ δὲ εἷς U+2220΄ ποὺς ἐπὶ α U+2220΄ πόδα οὕτως ψηφισθήσεται· ἐπεὶ τὸν πόδα ιϛ ἐφωρίσαμεν δακτύλων εἶναι, γίνεται ὁ εἷς U+2220΄ποὺς δάκτυλοι κδ. λέγεις οὖν αὐτὰ ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται φοϛ. ταῦτα ὕφειλε παρὰ τῶν ιϛ· γίνονται λϛ, οἵτινες ποιοῦσι πόδας β δ΄.
2.69.3½¼ ayak çarpı ½¼ ayağı şöyle yap: ½ ayak 8 parmak, ¼ ayak 4 parmak, ikisi birlikte 12 parmak eder; bunu kendisiyle çarp; 144 eder. Ayağı, yani 16 parmağı da 16 ile çarp; 256 eder. Şimdi 144'ün 256'nın ne kadarı olduğuna bak; ½ 1/16 deriz. Böylece ½¼ çarpı ½¼'ün ½ 1/16 ettiği açıkça görülür.
U+2220΄ δʹ πόδα ἐπὶ U+2220΄ δʹ ποίει οὕτως· τὸ U+2220΄ δάκτυλοι η, τὸ δ΄ δ, ὁμοῦ ιβ, ἅτινα αὐτὰ ἐφʼ ἑαυτὰ γίνονται ρμδ. ἐπανάλαβε καὶ τὸν πόδα, τουτέστι τοὺς ιϛ δακτύλους, ἐπὶ τοὺς ιϛ· γίνονται σνϛ. σκόπει οὖν ἄρτι, τὰ ρμδ τί γίνεται εἰς τὰ σνϛ, καὶ λέγομεν U+2220΄ ιϛ΄· ὡς δῆλον εἶναι, ὅτι U+2220΄ δ΄ ἐπὶ U+2220΄· δ΄ γίνεται U+2220΄ ιϛ΄.
2.69.42 ½ ¼ ⅛ 1/16 çarpı 2 ½ ¼ ⅛ 1/16'yı şöyle yap: 2 kere 16, 32 eder; 16'nın ½'si 8; ¼'ü 4; ⅛'i 2; 1/16'sı 1; hepsi 47 eder. Bunu kendisiyle çarp; 2209 eder. Bunu 256'ya göre şöyle tamamla: 256'nın sekiz katı 2048 eder; geriye 161 kalır; bu da 256'nın ½ ⅛ ve 1/256'sıdır. İşte 2 ½ ¼ ⅛ 1/16 çarpı 2 ½ ¼ ⅛ 1/16, 8 ½ ⅛ ve 1/256 etmiştir.
β U+2220΄ δʹ ηʹ ιϛʹ πρὸς β U+2220΄ δ΄ η΄ ιϛ΄· ποίησον οὕτως· δὶς ιϛ λβ· U+2220΄ τῶν ιϛ η· δ΄ τῶν ιϛ δ· η΄ τῶν ιϛ β· ιϛʹ τῶν ιϛ α· ὁμοῦ μζ. ταῦτα ἐφʼ ἑαυτά· γίνονται ,βσθ. τούτους ἀπάρτιζε εἰς τὰ σνϛ οὕτως· ὀκτάκις τὰ σνϛ· γίνονται βμη· μένουσι καὶ ρξα, καί εἰσιν εἰς τὰ σνϛ U+2220΄ ηʹ καὶ σνϛ΄· καὶ ἰδοῦ τὰ β U+2220΄ δʹ η΄ ιϛʹ πρὸς τὰ β U+2220΄ δ΄η΄ ιϛʹ γεγόνασιν η U+2220΄ η΄ καὶ σνϛ΄.
2.69.5Ayakla yapılan hesabın en kesin biçimini göstermek için bu kadarı yetsin.
ἀρκείτω τοίνυν εἰς δήλωσιν τῆς τοῦ ποδὸς ἀκριβεστάτης ἐπιψηφίσεως.