İçeriğe geç
Mantık Bilimi

Hegel · Mantık Bilimi

Birinci Kitap. Varlık Öğretisi › İkinci Kısım. Büyüklük (Kemiyet) › Üçüncü Bölüm. Kemiyet Oranı

184Miktarın sonsuzluğu, onun olumsuz ötesi olduğu, ama miktarın bu öteyi kendi üzerinde taşıdığı biçiminde belirlendi. Bu öte genel olarak keyfiyetçe olandır. Sonsuz miktar, iki momentin, yani kemiyetçe ve keyfiyetçe belirliliğin birliği olarak ilkin orandır.

Oranda miktarın artık yalnızca kayıtsız bir belirliliği yoktur; ötesiyle mutlak olarak bağıntılı olduğu için keyfiyetçe belirlenmiştir. Kendini ötesine doğru sürdürür; bu öte ilkin genel olarak başka bir miktardır. Ama bunlar birbirleriyle dışsal miktarlar olarak bağıntılı değildir; tersine, her biri belirliliğini öbürüyle olan bu bağıntısında bulur. Böylece bu başkalıkları içinde kendilerine dönmüşlerdir: her biri ne ise onu öbüründe olarak vardır; her birinin belirliliğini öbürü oluşturur. — Demek ki miktarın kendi dışına çıkması artık şu anlama gelir: miktar ne yalnızca bir başkasına, ne de soyut başkasına, olumsuz ötesine dönüşmüştür; tersine, bunda kendi belirliliğine ulaşmıştır; kendini, başka bir miktar olan ötesinde bulur. Miktarın keyfiyeti, kavram belirliliği, genel olarak dışsallığıdır; oranda ise miktar artık belirliliğini dışsallığında, başka bir miktarda taşıyacak, ne ise onu ötesinde olacak biçimde konmuştur.

Ortaya çıkan bağıntıyı birbirleriyle kuranlar miktarlardır. Bu bağıntının kendisi de bir büyüklüktür; miktar yalnızca oranın içinde bulunmaz, kendisi oran olarak konmuştur; o keyfiyetçe belirliliği kendi içinde taşıyan, genel olarak bir miktardır. Böyle oran olarak kendini kendi içinde kapalı bir bütünlük olarak dile getirir; sınıra karşı kayıtsızlığını da şöyle dile getirir: belirlenmiş olmasının dışsallığını kendi içinde taşır, bu dışsallıkta yalnızca kendisiyle bağıntılıdır, dolayısıyla kendi üzerinde sonsuzdur.

Oran genel olarak şudur:

  1. Doğru oran. Burada keyfiyetçe olan henüz kendi başına öne çıkmaz; henüz miktarın tarzından başka bir tarzda değildir, yani yalnızca şu kadarı konmuştur: miktar belirliliğini kendi dışsallığının ta kendisinde taşır. — Kemiyet oranı kendinde dışsallık ile kendisiyle bağıntının, miktarların kalıcılığı ile onların olumsuzlanmasının çelişkisidir; bu çelişki kendini aşar: ilkin
  1. ters oranda bir miktarın olumsuzlanması, olumsuzlanma olarak, öbürünün değişimi içinde konur; böylece doğru oranın değişebilirliği de konmuş olur;
  1. kuvvet oranında ise farkı içinde kendisiyle bağıntılı olan birlik, miktarın yalın bir şekilde kendini üretmesi olarak geçerlik kazanır; bu keyfiyetçe olan, nihayet kendisi de yalın belirlenim içinde ve miktarla özdeş olarak konunca, ölçü olur.

— Aşağıdaki oranların tabiatı hakkında pek çok şey, kemiyetin sonsuzunu, yani kemiyetteki keyfiyetçe momenti ele alan önceki notlarda şimdiden söylenmiş bulunuyor; bu yüzden geriye yalnızca bu oranların soyut kavramını açmak kalıyor.

184

Drittes Kapitel. Das quantitative Verhältniß. Die Unendlichkeit des Quantums ist dahin bestimmt worden, daß sie das negative Jenseits desselben ist, das es aber an ihm selbst hat. Dieß Jenseits ist das Qualitative überhaupt. Das unendliche Quantum ist als die Einheit beider Momente, der quantitativen und der qualitativen Bestimmtheit, zunächst Verhältniß. Im Verhältnisse hat das Quantum nicht mehr eine nur gleichgültige Bestimmtheit, sondern ist qualitativ bestimmt als schlechthin bezogen auf sein Jenseits. Es kontinuirt sich in sein Jenseits; dieses ist zunächst ein anderes Quantum überhaupt. Aber wesentlich sind sie nicht als äußerliche Quanta auf einander bezogen, sondern jedes hat seine Bestimmtheit in dieser Beziehung auf das Andere. Sie sind so in diesem ihrem Andersseyn in sich zurückgekehrt; was jedes ist, ist es in dem Andern; das andere macht die Bestimmtheit eines jeden aus. --Das Hinausgehen des Quantums über sich hat also jetzt diesen Sinn, weder daß es sich nur in ein Anderes noch in sein abstraktes Anderes, in sein negatives Jenseits veränderte, sondern darin zu seiner Bestimmtheit gelangt ist; es findet sich selbst in seinem Jenseits, welches ein anderes Quantum ist. Die Qualität des Quantums, seine Begriffsbestimmtheit, ist seine Äußerlichkeit überhaupt, und im Verhältniß ist es nun so gesetzt, in seiner Äußerlichkeit, an einem andern Quantum, seine Bestimmtheit zu haben, in seinem Jenseits das zu seyn, was es ist. Es sind Quanta, welche die Beziehung, die sich ergab, auf einander haben. Diese Beziehung ist selbst auch eine Größe; das Quantum ist nicht nur im Verhältniß, sondern es selbst ist als Verhältniß gesetzt; es ist ein Quantum überhaupt, das jene qualitative Bestimmtheit innerhalb seiner hat. So als Verhältniß drückt es sich als in sich geschlossene Totalität und seine Gleichgültigkeit gegen die Grenze aus, dadurch daß es die Äußerlichkeit seines Bestimmtseyns innerhalb seiner selbst hat, und in ihr nur auf sich bezogen, somit an ihm selbst unendlich ist. Das Verhältniß überhaupt ist 1. das direkte Verhältniß. In demselben tritt das Qualitative noch nicht als solches für sich heraus; es ist noch in keiner weitern Weise, als der des Quantums, daß dieses in seiner Äußerlichkeit selbst seine Bestimmtheit zu haben gesetzt ist.--Das quantitative Verhältniß ist an sich der Widerspruch der Äußerlichkeit und der Beziehung auf sich selbst, des Bestehens der Quantorum und der Negation derselben;--er hebt sich auf, indem zunächst 2. im indirekten Verhältnisse, die Negation des einen Quantums als solche mit in der Veränderung des andern, und die Veränderlichkeit des direkten Verhältnisses selbst, gesetzt wird; 3. im Potenzenverhältniß aber macht sich die in ihrem Unterschiede sich auf sich beziehende Einheit als einfache Selbstproduktion des Quantums geltend; dieß Qualitative selbst endlich in einfacher Bestimmung und identisch mit dem Quantum gesetzt, wird das Maaß. --Über die Natur der folgenden Verhältnisse ist Vieles in den vorhergehenden Anmerkungen, welche das Unendliche der Quantität, d. i. das qualitative Moment an derselben, betreffen, anticipirt worden; es bleibt daher nur der abstrakte Begriff dieser Verhältnisse auseinander zu setzen.

185A. Doğru Oran
  1. Dolaysız olduğu için doğru oran olan oranda, bir miktarın belirliliği karşılıklı olarak öbürünün belirliliğinde yatar. İkisinin tek bir belirliliği ya da sınırı vardır; bu da kendisi bir miktardır: oranın üssü (Exponent).
  1. Üs herhangi bir miktardır; ama dışsallığı içinde kendi üzerinde kendisiyle bağıntılı, keyfiyetçe belirlenmiş bir miktar ancak kendi farkını, ötesini ve başkalığını kendi üzerinde taşıdığı ölçüde olur. Miktarın kendi üzerindeki bu farkı ise birim ile adet farkıdır: birim kendi için belirlenmiş olmadır; adet belirlilik üzerinde kayıtsızca bir oraya bir buraya gidip gelme, miktarın dış kayıtsızlığıdır. Birim ve adet önce miktarın momentleriydi; şimdi oranda, yani bu ölçüde gerçekleşmiş miktarda, momentlerinin her biri kendine ait bir miktar olarak görünür: miktarın varoluşunun belirlenimleri olarak, başka türlü yalnızca dışsal ve kayıtsız olan büyüklük belirliliğine karşı sınırlamalar olarak.

Üs, yalın belirlilik olarak bu farktır; yani her iki belirlenimin anlamını dolaysızca kendi üzerinde taşır. Birincisi, miktardır; böyle olarak adettir: oranın birim olarak alınan tarafı sayısal bir olarak ifade edilmişse (ve yalnızca böyle bir şey olarak geçerliyse), öbür taraf, yani adet, üssün kendi miktarıdır. İkincisi, üs oranın taraflarının keyfiyetçe olanı olarak yalın belirliliktir: birinin miktarı belirlenince öbürü de üs aracılığıyla belirlenmiş olur ve birincinin nasıl belirlendiği hiç önemli değildir; o, kendi için belirlenmiş miktar olarak artık hiçbir anlam taşımaz, yalnızca üsse dayanan oran belirliliğini değiştirmeden başka herhangi bir miktar da olabilir. Birim olarak alınan taraf ne kadar büyük olursa olsun hep birim kalır; öbürü de bu arada ne kadar büyürse büyüsün, o birimin aynı adedi olarak kalmak zorundadır.

  1. Buna göre ikisi aslında tek bir miktar oluşturur; biri öbürüne karşı yalnızca birimin değerini taşır, bir adedin değerini değil; öbürü de yalnızca adedin değerini. Demek ki kavram belirliliklerine göre kendileri tam miktarlar değildir. Ama bu eksiklik onlarda bir olumsuzlamadır; hem de genel olarak değişebilir olmaları bakımından değil (buna göre ikisinden biri, ki her biri ikisinden biridir, her türlü büyüklüğü alabilir), tersine şu belirlenim bakımından: biri değiştirilirse öbürü de aynı oranda artar ya da azalır. Bu da, gösterildiği gibi, şu demektir: yalnızca biri, yani birim, miktar olarak değiştirilir; öbür taraf, adet, birimlerin aynı miktarı olarak kalır; ama birim de miktar olarak nasıl değiştirilirse değiştirilsin, yine yalnızca birim olarak geçerli kalır. Böylece her taraf miktarın iki momentinden yalnızca biridir ve miktarın kendine özgülüğüne ait olan bağımsızlık kendinde olumsuzlanmıştır. Bu keyfiyetçe bağlantı içinde taraflar birbirine karşı olumsuz olarak konmalıdır.

    185

    A. Das direkte Verhältniß. 1. Im Verhältnisse, welches als unmittelbar das direkte ist, liegt die Bestimmtheit des einen Quantums gegenseitig in der Bestimmtheit des andern. Es ist nur Eine Bestimmtheit oder Grenze beider, die selbst Quantum ist, der Exponent des Verhältnisses. 2. Der Exponent ist irgend ein Quantum, aber in seiner Äußerlichkeit an ihm selbst sich auf sich beziehendes, qualitativ bestimmtes Quantum ist er nur, insofern er den Unterschied seiner, sein Jenseits und Andersseyn an ihm selbst hat. Dieser Unterschied des Quantums an ihm selbst aber ist der Unterschied der Einheit und der Anzahl; die Einheit--das Fürsich-bestimmtseyn; die Anzahl--das gleichgültige Hinund Hergehen an der Bestimmtheit, die äußere Gleichgültigkeit des Quantums. Einheit und Anzahl waren zuerst die Momente des Quantums; jetzt im Verhältnisse, dem insofern realisirten Quantum, erscheint jedes seiner Momente als ein eignes Quantum, und als Bestimmungen seines Daseyns, als Begrenzungen gegen die sonst nur äußerliche, gleichgültige Größebestimmtheit. Der Exponent ist dieser Unterschied als einfache Bestimmtheit d. h. er hat unmittelbar die Bedeutung beider Bestimmungen an ihm selbst. Er ist erstens Quantum; so ist er die Anzahl; wenn die eine Seite des Verhältnisses, welche als Einheit genommen wird, als numerisches Eins ausgedrückt ist, und sie gilt nur für solches, so ist die andere, die Anzahl, das Quantum des Exponenten selbst. Zweitens ist er die einfache Bestimmtheit als das Qualitative der Seiten des Verhältnisses; wenn das Quantum der einen bestimmt ist, ist auch das andere durch den Exponenten bestimmt, und es ist völlig gleichgültig, wie das erste bestimmt wird; es hat als für sich bestimmtes Quantum keine Bedeutung mehr, sondern kann ebenso gut jedes Andere seyn, ohne die Bestimmtheit des Verhältnisses zu ändern, die allein auf dem Exponenten beruht. Das eine, welches als Einheit genommen ist, bleibt, wie groß es werde, immer Einheit, und das andere, wie groß es ebenso dabei werde, muß dieselbe Anzahl jener Einheit bleiben. 3. Hiernach machen beide eigentlich nur Ein Quantum aus, das eine hat gegen das andere, nur den Werth der Einheit, nicht einer Anzahl; das andre nur den der Anzahl; nach ihrer Begriffsbestimmtheit sind sie selbst somit nicht vollständige Quanta. Diese Unvollständigkeit aber ist eine Negation an ihnen und dieß nicht nach ihrer Veränderlichkeit überhaupt, nach der das Eine (und jedes ist Eines der beiden) alle mögliche Größe annehmen kann, sondern nach der Bestimmung, daß wenn das eine verändert wird, das andere um ebenso viel vermehrt oder vermindert wird; dieß heißt, wie gezeigt, nur das Eine, die Einheit, wird als Quantum verändert, die andere Seite, die Anzahl, bleibt dasselbe Quantum von Einheiten, aber auch jene bleibt ebenso nur als Einheit geltend, sie werde als Quantum verändert wie sie wolle. Jede Seite ist so nur eines der beiden Momente des Quantums, und die Selbstständigkeit, die zu dessen Eigenthümlichkeit gehört, ist an sich negirt; in diesem qualitativen Zusammenhange sind sie als negative gegen einander zu setzen.

    186

Üs, iki tarafın belirlenimi onda birleştiği için tam miktar olmalıdır; ama gerçekte bölüm olarak kendisi de yalnızca adedin ya da birimin değerini taşır. Oranın hangi tarafının birim, hangisinin adet olarak alınması gerektiğini belirleyen hiçbir şey yoktur. B miktarı birim olarak alınan A miktarıyla ölçülürse C bölümü bu birimlerin adedidir; ama A'nın kendisi adet olarak alınırsa C bölümü, B miktarını elde etmek için A adedine gereken birimdir. Demek ki bu bölüm, üs olarak, olması gereken şey olarak, yani oranın belirleyicisi ya da keyfiyetçe birliği olarak konmuş değildir. Bu birlik olarak ancak iki momentin, birim ile adedin birliği olma değerini taşıdığı ölçüde konmuştur. Bu taraflar, açık hâle gelmiş miktarda, yani oranda olmaları gerektiği gibi miktarlar olarak mevcutturlar; ama aynı zamanda yalnızca oranın tarafları olarak taşımaları gereken değerdedirler, yani eksik miktarlar olmak ve yalnızca o keyfiyetçe momentlerden biri olarak geçerli olmak değerinde. Öyleyse bu olumsuzlamalarıyla birlikte konmalıdırlar. Bununla belirlenimine daha uygun, daha gerçek bir oran ortaya çıkar; bu oranda üs onların çarpımı anlamını taşır. Bu belirliliğe göre o, ters orandır.

B. Ters Oran
  1. Şimdi ortaya çıkmış olan oran, aşılmış doğru orandır. Doğru oran dolaysız orandı, bu yüzden henüz hakikaten belirlenmiş değildi; şimdi ise belirlilik şöyle eklenmiştir: üs çarpım olarak, birim ile adedin birliği olarak geçerlidir. Dolaysızlık bakımından üs, demin gösterildiği gibi, kayıtsızca hem birim hem adet olarak alınabiliyordu; böylece yalnızca genel olarak miktardı, dolayısıyla daha çok adetti. Taraflardan biri birimdi ve bir olarak alınacaktı; öbürü ona göre sabit bir adetti ve bu adet aynı zamanda üstü. Üssün keyfiyeti de yalnızca şuydu: bu miktar sabit olarak alınıyordu, daha doğrusu sabit olan yalnızca miktar anlamını taşıyordu.

Ters oranda da üs miktar olarak dolaysız bir şeydir ve herhangi bir miktar sabit olarak kabul edilir. Ama bu miktar, oranda öbür miktarın bir'ine göre sabit bir adet değildir; önceki oranda sabit olan bu ilişki şimdi tersine değişebilir olarak konmuştur: bir tarafın bir'i olarak başka bir miktar alınırsa, öbür taraf artık birincinin birimlerinden aynı adet olarak kalmaz. Doğru oranda bu birim yalnızca iki tarafın ortak olanıdır; birim olarak kendini öbür tarafa, adede doğru sürdürür; adedin kendisi, yani üs, birime karşı kayıtsızdır.

Ama oranın belirliliği şimdi nasılsa ona göre, adet, oranın öbür tarafını oluşturduğu bir'e karşı, adet olarak değişir; bir'e karşılık başka bir miktar alındıkça adet de başka olur. Bu yüzden üs de yalnızca dolaysız, keyfî olarak sabit kabul edilmiş bir miktardır; ama oranın tarafında böyle kalmaz; tersine bu taraf, dolayısıyla tarafların doğru oranı değişebilirdir. Böylece şimdiki oranda üs, belirleyici miktar olarak, oranın miktarı olarak kendisine karşı olumsuzdur; bundan ötürü keyfiyetçe olarak, sınır olarak konmuştur; demek ki keyfiyetçe olan kendi başına, kemiyetçe olandan farklı olarak öne çıkar. — Doğru oranda iki tarafın değişimi yalnızca tek bir değişimdir: ortak olan birim olarak alınan miktarın değişimi; bir taraf ne kadar büyütülür ya da küçültülürse öbürü de o kadar büyür ya da küçülür; oranın kendisi bu değişime kayıtsızdır, değişim ona dışsaldır. Ters oranda ise değişim, kayıtsız kemiyet momenti bakımından keyfî olsa da, oranın içinde tutulur; bu keyfî kemiyetçe dışarı çıkış da üssün olumsuz belirliliği tarafından, bir sınır tarafından sınırlanır.

186

Der Exponent soll das vollständige Quantum seyn, indem die Bestimmung der beiden Seiten in ihm zusammenläuft; er hat aber in der That als Quotient selbst nur den Werth der Anzahl, oder der Einheit. Es ist keine Bestimmung vorhanden, welche der Seiten des Verhältnisses als die Einheit oder als die Anzahl genommen werden müße; die eine, das Quantum B an dem Quantum A als der Einheit gemessen, so ist der Quotient C die Anzahl solcher Einheiten; aber A selbst als Anzahl genommen, ist der Quotient C die Einheit, welche zu der Anzahl A für das Quantum B erfordert wird; dieser Quotient ist als Exponent somit nicht als das gesetzt, was er seyn soll,--das Bestimmende des Verhältnisses, oder als seine qualitative Einheit. Als diese ist er nur gesetzt, insofern er den Werth hat, die Einheit der beiden Momente, der Einheit und der Anzahl, zu seyn. Indem diese Seiten zwar als Quanta, wie sie in dem expliciten Quantum, dem Verhältnisse, seyn sollen, vorhanden sind, aber zugleich nur in dem Werthe, den sie als dessen Seiten haben sollen, unvollständige Quanta zu seyn und nur als eines jener qualitativen Momente zu gelten, so sind sie mit dieser ihrer Negation zu setzen; womit ein seiner Bestimmung entsprechenderes reelleres Verhältniß entsteht, worin der Exponent die Bedeutung des Produkts derselben hat; nach dieser Bestimmtheit ist es das umgekehrte Verhältniß. B. Das umgekehrte Verhältniß. 1. Das Verhältniß, wie es sich nun ergeben, ist das aufgehobene direkte Verhältniß; es war das unmittelbare, somit noch nicht wahrhaft bestimmte; nunmehr ist die Bestimmtheit so hinzugekommen, daß der Exponent als Produkt, Einheit der Einheit und der Anzahl, gilt. Nach der Unmittelbarkeit konnte er gleichgültig ebensowohl als Einheit wie als Anzahl genommen werden, wie vorhin gezeigt worden; womit er auch nur als Quantum überhaupt und damit vorzugsweise als Anzahl war; die eine Seite war die Einheit, und als Eins zu nehmen, zu welcher die andere eine fixe Anzahl sey, die zugleich der Exponent ist; dessen Qualität war somit nur dieß, daß dieß Quantum als festes genommen oder vielmehr das Feste nur den Sinn des Quantums hat. In dem umgekehrten Verhältnisse nun ist der Exponent gleichfalls als Quantum ein unmittelbares, und irgend eines als festes angenommen. Aber dieß Quantum ist nicht fixe Anzahl zu dem Eins des andern Quantums im Verhältnisse; dieses im vorhergehenden feste Verhältniß ist nun vielmehr als veränderlich gesetzt; wenn zum Eins der einen Seite ein anderes Quantum genommen wird, so bleibt nun die andere nicht mehr dieselbe Anzahl von Einheiten der ersten. Im direkten Verhältnisse ist diese Einheit nur das gemeinschaftliche beider Seiten; sie als solche kontinuirt sich in die andere Seite, in die Anzahl; die Anzahl selbst für sich, oder der Exponent, ist gegen die Einheit gleichgültig. Wie nunmehr aber die Bestimmtheit des Verhältnisses ist, wird die Anzahl als solche gegen das Eins, zu dem sie die andere Seite des Verhältnisses ausmacht, verändert; je nachdem zum Eins ein anderes Quantum genommen wird, wird sie eine andere. Der Exponent ist daher zwar auch nur ein unmittelbares nur beliebig als fest angenommenes Quantum, aber er erhält sich nicht als solches in der Seite des Verhältnisses, sondern diese und damit das direkte Verhältniß der Seiten ist veränderlich. Hiermit ist, in dem nunmehrigen Verhältnisse, der Exponent, als das bestimmende Quantum, negativ gegen sich als Quantum des Verhältnisses, hiermit als qualitativ als Grenze gesetzt, daß also das Qualitative für sich im Unterschied gegen das Quantitative hervortritt.--In dem direkten Verhältnisse ist die Veränderung der beiden Seiten nur die Eine Veränderung des Quantums, als welches die Einheit, die das Gemeinschaftliche ist, genommen wird, um so viel also die eine Seite vergrößert oder vermindert wird, um so viel auch die andere; das Verhältniß selbst ist gegen diese Veränderung gleichgültig, sie ist ihm äußerlich. Im indirekten Verhältnisse aber ist die Veränderung, obgleich nach dem gleichgültigen quantitativen Momente auch beliebig, innerhalb des Verhältnisses gehalten, und auch dieß beliebige quantitative Hinausgehen durch die negative Bestimmtheit des Exponenten, als durch eine Grenze, beschränkt.

  1. Ters oranın bu keyfiyetçe tabiatı daha yakından, yani gerçekleşmesi içinde ele alınmalı ve onda bulunan olumlu ile olumsuzun iç içe geçmesi açılmalıdır. — Miktar burada keyfiyetçe olarak miktar diye, yani kendini belirleyen, kendi sınırı olarak kendi üzerinde kendini sergileyen miktar olarak konmuştur. Böylece birincisi, yalın belirlilik olarak dolaysız bir büyüklüktür; var olan, olumlu miktar olarak bütündür. Ama ikincisi, bu dolaysız belirlilik aynı zamanda sınırdır; bunun için iki miktara ayrılmıştır ve bunlar ilkin birbirine karşı başka miktarlardır. Ama miktar onların keyfiyetçe belirliliği olarak, hem de tam belirlilik olarak, birim ile adedin birliğidir, çarpanları bunlar olan çarpımdır. Böylece oranlarının üssü bir yandan bu miktarlarda kendisiyle özdeştir ve onların olumlu yanıdır; buna göre onlar miktardır. Öte yandan onlarda konmuş olumsuzlama olarak onlardaki birliktir; buna göre her biri, ilkin dolaysız, genel olarak sınırlı bir miktar olduğu hâlde, aynı zamanda öyle sınırlıdır ki öbürüyle ancak kendinde özdeştir. Üçüncüsü, üs, yalın belirlilik olarak, kendisinin iki miktara bu ayrılışının olumsuz birliğidir ve onların birbirini sınırlamasının sınırıdır.

187Bu belirlenimlere göre iki moment üssün içinde birbirini sınırlar ve biri öbürünün olumsuzudur, çünkü üs onların belirli birliğidir: biri, öbürü kaç kat büyürse o kat küçülür; her biri, öbürünün büyüklüğünü kendi üzerinde taşıdığı, yani öbüründe eksik olan kadar, büyüklüğe sahiptir. Her biri böylece öbürüne olumsuz olarak süregider; adet olarak ne kadarsa öbüründe adet olarak o kadarını ortadan kaldırır ve ne ise ancak öbürünün kendisinde koyduğu olumsuzlama ya da sınır sayesinde odur. Her biri böylece öbürünü de içerir ve onunla ölçülür; çünkü her biri ancak öbürünün olmadığı miktar olmalıdır; her birinin değeri için öbürünün büyüklüğü vazgeçilmezdir, dolayısıyla ondan ayrılmazdır.

Her birinin öbüründe böyle süregitmesi, onların oranın içinde olmalarını sağlayan birlik momentini oluşturur: tek belirliliği, yani üs olan yalın sınırı. Bu birlik, bütün, her birinin kendinde varlığını oluşturur; her birinin mevcut büyüklüğü bundan farklıdır; bu büyüklüğe göre her biri ancak, ortak kendinde varlıkları olan bütünden öbürünün elinden aldığı ölçüde vardır. Ama her biri öbüründen ancak kendini bu kendinde varlığa eşitleyecek kadarını alabilir; azamisi üstedir; üs de belirtilen ikinci belirlenime göre onların karşılıklı sınırlamalarının sınırıdır. Her biri ancak öbürünü sınırladığı ve böylece öbürü tarafından sınırlandığı ölçüde oranın momenti olduğundan, kendini kendinde varlığına eşitlediğinde bu belirlenimini yitirir: öbür büyüklük bu durumda yalnızca sıfır olmakla kalmaz, kendisi de kaybolur; çünkü o sırf miktar olmamalı, miktar olarak ne ise onu yalnızca böyle bir oran momenti olarak olmalıdır. Böylece her taraf iki belirlenimin çelişkisidir: kendinde varlığı, yani üs olan bütünün birliği olarak belirlenimi ile oran momenti olarak belirlenimi. Bu çelişki yine sonsuzluktur, yeni ve kendine özgü bir biçimde.

187
  1. Diese qualitative Natur des indirekten Verhältnisses ist noch näher, nämlich in ihrer Realisation zu betrachten, und die Verwicklung des Affirmativen mit dem Negativen, die darin enthalten ist, auseinander zu setzen.--Es ist das Quantum gesetzt, als qualitativ das Quantum d. i. sich selbst bestimmend, als Grenze seiner an ihm sich darstellend. Es ist hiermit erstens eine unmittelbare Größe als einfache Bestimmtheit, das Ganze als seyendes, affirmatives Quantum. Aber zweitens ist diese unmittelbare Bestimmtheit zugleich Grenze; dafür ist es in zwei Quanta unterschieden, die zunächst andere gegeneinander sind; aber als deren qualitative Bestimmtheit, und zwar dieselbe als vollständig ist es die Einheit der Einheit und der Anzahl, Produkt, dessen Faktoren sie sind. So ist der Exponent ihres Verhältnisses eines Theils in ihnen identisch mit sich, und das Affirmative derselben, wonach sie Quanta sind; andern Theils ist er als die an ihnen gesetzte Negation die Einheit an ihnen, nach der zunächst jedes, ein unmittelbares, begrenztes Quantum überhaupt, zugleich so ein begrenztes ist, daß es nur an sich identisch mit seinem Andern ist. Drittens ist er als die einfache Bestimmtheit, die negative Einheit dieser seiner Unterscheidung in die zwei Quanta und die Grenze ihres gegenseitigen Begrenzens. Nach diesen Bestimmungen begrenzen sich die beiden Momente innerhalb des Exponenten und sind das eine das Negative des andern, da er ihre bestimmte Einheit ist; das eine wird um so vielmal kleiner, als das andere größer wird, jedes hat insofern seine Größe, als es die des andern an ihm hat, als dem andern mangelt. Jede kontinuirt sich auf diese Weise negativ in die andere; soviel sie an Anzahl ist, hebt sie an der andern als Anzahl auf, und ist, was sie ist, nur durch die Negation oder Grenze, die an ihr von der andern gesetzt wird. Jede enthält auf diese Weise auch die andere, und ist an ihr gemessen, denn jede soll nur das Quantum seyn, das die andere nicht ist; für den Werth jeder ist die Größe der andern unentbehrlich und damit untrennbar von ihr. Diese Kontinuität jeder in der Andern macht das Moment der Einheit aus, wodurch sie im Verhältnisse sind;--der Einen Bestimmtheit, der einfachen Grenze, die der Exponent ist. Diese Einheit, das Ganze, macht das Ansichseyn einer jeden aus, von dem ihre vorhandene Größe unterschieden ist, nach welcher jedes nur ist, insofern sie der andern von ihrem gemeinsamen Ansichseyn, dem Ganzen, entzieht. Aber sie kann nur so viel, als sie diesem Ansichseyn gleich macht, der andern entziehen, sie hat an dem Exponent ihr Maximum, der nach der angegebenen zweiten Bestimmung die Grenze ihrer gegenseitigen Begrenzung ist. Und indem jede nur insofern Moment des Verhältnisses ist, als sie die andere begrenzt und damit von der andern begrenzt wird, so verliert sie diese ihre Bestimmung, indem sie sich ihrem Ansichseyn gleich macht; die andere Größe wird nicht nur darin Null, sondern sie selbst verschwindet, da sie nicht bloßes Quantum, sondern was sie als solches ist, nur als solches Verhältnißmoment seyn soll. So ist jede Seite der Widerspruch der Bestimmung, als ihres Ansichseyns, d. i. der Einheit des Ganzen, das der Exponent ist, und der Bestimmung, als Verhältnißmomentes; dieser Widerspruch ist wieder die Unendlichkeit, in einer neuen eigenthümlichen Form.

188Üs, oranın taraflarının sınırıdır; taraflar bu sınırın içinde birbirine karşı artıp azalır, ama üssün miktar olarak taşıdığı olumlu belirlilik bakımından ona eşit olamazlar. Karşılıklı sınırlamalarının sınırı olarak üs böylece α) onların ötesidir; ona sonsuzca yaklaşırlar, ama erişemezler. Ona yaklaştıkları bu sonsuzluk, sonsuz ilerlemenin kötü sonsuzluğudur; kendisi sonludur, karşıtında, yani her tarafın ve üssün kendisinin sonluluğunda kısıtını bulur ve bu yüzden yalnızca yaklaşmadır. Ama β) kötü sonsuzluk burada aynı zamanda hakikatte ne ise o olarak, yani yalnızca genel olarak olumsuz moment olarak konmuştur. Buna göre üs, oranın farklı miktarlarına karşı yalın sınırdır, kendinde varlıktır; onların sonluluğu, mutlak olarak değişebilir olan şey olarak, bu kendinde varlıkla bağıntılıdır, ama üs onlardan mutlak olarak farklı, onların olumsuzlaması olarak kalır. Tarafların ancak yaklaşabildiği bu sonsuz, o zaman aynı şekilde olumlu bir beri yan olarak mevcut ve hazırdır: üssün yalın miktarı. Bunda, oranın taraflarına yapışık olan öteye erişilmiştir; öte kendinde ikisinin birliğidir, ya da böylece kendinde her birinin öbür tarafıdır; çünkü her biri ancak öbürünün sahip olmadığı kadar değere sahiptir, bütün belirliliği böylece öbüründe yatar; onların bu kendinde varlığı da, olumlu sonsuzluk olarak, düpedüz üstür.

  1. Bununla ise ters oranın, başlangıçta taşıdığından başka bir belirlenime geçişi ortaya çıkmıştır. Başlangıçtaki belirlenim şuydu: bir miktar dolaysız bir miktar olarak aynı zamanda başka bir miktarla öyle bir bağıntı içindedir ki o ne kadar küçükse kendisi o kadar büyüktür, ne ise onu öbürüne karşı olumsuz davranarak olur; aynı şekilde üçüncü bir büyüklük de onların bu büyümesinin ortak kısıtıdır. Bu değişim, burada, sabit sınır olarak keyfiyetçe olana karşıtlık içinde onların kendine özgülüğüdür; taraflar değişken büyüklükler belirlenimini taşırlar; o sabit olan onlar için sonsuz bir ötedir.

Ama ortaya çıkan ve özetlememiz gereken belirlenimler yalnızca, bu sonsuz ötenin aynı zamanda hazır bulunan, herhangi bir sonlu miktar olarak var olduğu değildir. Asıl şudur: ötenin sabitliği, yani onu kemiyetçe olana karşı böyle sonsuz bir öte yapan ve varlığın keyfiyetçe yanı olarak yalnızca kendisiyle soyut bağıntı olan sabitlik, kendi başkasında, oranın sonlu taraflarında kendisiyle dolayımı olarak gelişmiştir. Bunun genel yanı şudur: genel olarak bütün, üs olarak, iki terimin karşılıklı sınırlamasının sınırı, dolayısıyla olumsuzlamanın olumsuzlaması, dolayısıyla sonsuzluk, yani kendisine olumlu davranış olarak konmuştur. Daha belirli yanı şudur: üs çarpım olarak kendinde zaten birim ile adedin birliğidir, iki terimin her biri ise bu iki momentten yalnızca biridir; böylece üs onları kendi içinde kapsar ve onlarda kendinde kendisiyle bağıntılıdır. Ama ters oranda fark, kemiyetçe varlığın dışsallığına kadar gelişmiştir; keyfiyetçe olan da artık yalnızca sabit olan ya da momentleri yalnızca dolaysızca kendi içinde kapsayan değildir; tersine kendi dışında var olan başkalık içinde kendisiyle birleşen olarak mevcuttur. Ortaya çıkan momentlerde sonuç olarak öne çıkan bu belirlenimdir. Üs şöyle ortaya çıkar: momentleri miktarlarda ve genel olarak onların değişebilirliğinde gerçekleşmiş olan kendinde varlıktır. Miktarların büyüklüğü değişirken bu büyüklüklerin kayıtsızlığı kendini sonsuz ilerleme olarak gösterir; bunun temelinde yatan, kayıtsızlıkları içinde belirliliklerinin, değerlerini öbürünün değerinde bulmak olmasıdır; dolayısıyla α) miktarlarının olumlu yanı bakımından kendinde üssün bütünü olmaktır. Aynı şekilde β) olumsuz momentleri için, karşılıklı sınırlamaları için üssün büyüklüğüne sahiptirler; onların sınırı onun sınırıdır. Artık başka hiçbir içkin sınırlarının, hiçbir sabit dolaysızlıklarının olmadığı, varoluşlarının ve sınırlanmalarının sonsuz ilerleyişinde, her tikel değerin olumsuzlanmasında konmuştur. Bu olumsuzlama, buna göre, onlarda sergilenen üssün kendi dışında olmasının olumsuzlamasıdır. Üs de, aynı zamanda kendisi genel olarak bir miktar olan ve miktarlara da yayılmış bulunan üs olarak, böylece şöyle konmuştur: onların kayıtsız kalıcılıklarının olumsuzlanması içinde kendini koruyan, kendisiyle birleşen ve dolayısıyla böyle kendi dışına çıkışın belirleyicisi olan şey.

188

Der Exponent ist Grenze der Seiten seines Verhältnisses, innerhalb deren sie gegeneinander zu- und abnehmen, dem sie nach der affirmativen Bestimmtheit, die er als Quantum ist, nicht gleich werden können. So als Grenze ihres gegenseitigen Begrenzens ist er α) ihr Jenseits, dem sie sich unendlich nähern, aber das sie nicht erreichen können. Diese Unendlichkeit, als in der sie sich ihm nähern, ist die schlechte des unendlichen Progresses; sie ist selbst endlich, hat in ihrem Gegentheil, in der Endlichkeit jeder Seite und des Exponenten selbst, ihre Schranke, und ist daher nur Näherung. Aber β) die schlechte Unendlichkeit ist hier zugleich gesetzt, als das was sie in Wahrheit ist, nämlich nur das negative Moment überhaupt, nach welchem der Exponent gegen die unterschiedenen Quanta des Verhältnisses die einfache Grenze als das Ansichseyn ist, auf das ihre Endlichkeit, als das schlechthin Veränderliche, bezogen wird, aber schlechthin von ihnen verschieden, als ihre Negation, bleibt. Dieß Unendliche, dem sich dieselben nur annähern können, ist dann gleichfalls als affirmatives Diesseits vorhanden und gegenwärtig; das simple Quantum des Exponenten. Darin ist das Jenseits, mit dem die Seiten des Verhältnisses behaftet sind, erreicht; es ist an sich die Einheit beider oder damit an sich die andre Seite einer jeden; denn jede hat nur so viel Werth, als die andere nicht hat, ihre ganze Bestimmtheit liegt so in der andern, und dieß ihr Ansichseyn ist als affirmative Unendlichkeit einfach der Exponent. 3. Hiermit aber hat sich der Übergang des umgekehrten Verhältnisses in eine andere Bestimmung ergeben, als es zunächst hatte. Diese bestand darin, daß ein Quantum als unmittelbares zugleich auf ein anderes die Beziehung hat, um so viel größer zu seyn, als dieses kleiner ist, durch negatives Verhalten gegen das andere zu seyn, was es ist; ebenso ist eine dritte Größe die gemeinsame Schranke dieses ihres Größerwerdens. Diese Veränderung ist hier, im Gegensatze gegen das Qualitative als feste Grenze, ihre Eigenthümlichkeit; sie haben die Bestimmung von veränderlichen Größen, für welche jenes Feste ein unendliches Jenseits ist. Die Bestimmungen aber, die sich gezeigt und die wir zusammen zu fassen haben, sind, nicht nur, daß dieß unendliche Jenseits zugleich als ein gegenwärtiges und irgend ein endliches Quantum ist, sondern daß seine Festigkeit, wodurch es solches unendliches Jenseits gegen das Quantitative ist, und die das Qualitative des Seyns nur als abstrakte Beziehung auf sich selbst ist, sich als Vermittelung seiner in seinem Andern, den Endlichen des Verhältnisses, mit sich selbst, entwickelt hat. Das Allgemeine hiervon liegt darin, daß überhaupt das Ganze als Exponent die Grenze des gegenseitigen Begrenzens der beiden Glieder, also die Negation der Negation, somit die Unendlichkeit, affirmatives Verhalten zu sich selbst, gesetzt ist. Das Bestimmtere ist, daß an sich der Exponent schon als Produkt die Einheit der Einheit und der Anzahl, jedes der beiden Glieder aber nur das eine dieser beiden Momente ist, wodurch er sie also in sich schließt und in ihnen an sich sich auf sich bezieht. Aber der Unterschied ist im umgekehrten Verhältnisse zur Äußerlichkeit des quantitativen Seyns entwickelt, und das Qualitative nicht bloß das Feste, noch nur die Momente unmittelbar in sich einschließend, sondern in dem außersichseyenden Andersseyn sich mit sich zusammenschließend vorhanden. Diese Bestimmung ist es, die sich als Resultat in den Momenten, die sich gezeigt, heraushebt. Der Exponent ergiebt sich nämlich als das Ansichseyn, dessen Momente in Quantis und in deren Veränderlichkeit überhaupt realisirt ist; die Gleichgültigkeit ihrer Größen in ihrer Veränderung stellt sich als unendlicher Progreß dar; was dem zu Grunde liegt, ist, daß in ihrer Gleichgültigkeit dieß ihre Bestimmtheit ist, ihren Werth in dem Werthe des andern zu haben, somit α) nach der affirmativen Seite ihres Quantums an sich das Ganze des Exponenten zu seyn. Ebenso haben sie β) für ihr negatives Moment, für ihr gegenseitiges Begrenzen die Größe des Exponenten, ihre Grenze ist die seinige. Daß sie keine andere immanente Grenze, eine feste Unmittelbarkeit, mehr haben, ist in dem unendlichen Progresse ihres Daseyns und ihrer Begrenzung, in der Negation jedes besondern Werthes, gesetzt. Diese ist hiernach die Negation des Außersichseyns des Exponenten, das in ihnen dargestellt ist, und dieser, d. i. zugleich selbst ein Quantum überhaupt, und in Quanta auch ausgelegt, ist damit gesetzt, als das in der Negation ihres gleichgültigen Bestehens sich Erhaltende, mit sich Zusammengehende, so das Bestimmende solchen Hinausgehens über sich, zu seyn.

189Oran böylece kuvvet oranı olarak belirlenmiştir.

C. Kuvvet Oranı
  1. Başkalığı içinde kendini kendisiyle özdeş koyan, kendi dışına çıkışını kendisi belirleyen miktar, kendi için varlığa ulaşmıştır. Böyle keyfiyetçe bir bütünlük olarak, kendini gelişmiş olarak koyduğu ölçüde, momentleri sayının kavram belirlenimleridir: birim ve adet. Adet, ters oranda henüz birimin kendisi tarafından böyle olarak değil, başka bir yerden, bir üçüncüsü tarafından belirlenen bir kümedir; şimdi yalnızca birim tarafından belirlenmiş olarak konmuştur. Kuvvet oranında durum budur: burada kendi üzerinde adet olan birim, aynı zamanda birim olarak kendisine karşı adettir. Başkalık, yani birimlerin adedi, birimin kendisidir. Kuvvet, her biri bu kümenin kendisi olan birimlerden oluşan bir kümedir. Miktar, kayıtsız belirlilik olarak değişir; ama bu değişim kuvvete yükseltme olduğu ölçüde, bu başkalığı salt kendi tarafından sınırlanmıştır. — Miktar böylece kuvvette kendi içine dönmüş olarak konmuştur; dolaysızca hem kendisidir hem de kendi başkalığıdır.

Bu oranın üssü artık doğru oranda ve ters oranda olduğu gibi dolaysız bir miktar değildir. Kuvvet oranında tamamen keyfiyetçe bir tabiattadır: adedin birimin kendisi olduğu, miktarın başkalığı içinde kendisiyle özdeş olduğu yalın belirliliktir. Kemiyetçe tabiatının yanı da aynı zamanda bunda yatar: sınır ya da olumsuzlama dolaysız olarak var olan bir şey olarak konmamıştır; varoluş, başkalığına doğru süregiden olarak konmuştur; çünkü keyfiyetin hakikati tam da kemiyet olmak, yani aşılmış dolaysız belirlilik olmaktır.

  1. Kuvvet oranı ilkin herhangi bir miktarın sokulduğu dışsal bir değişim olarak görünür; ama miktar kavramıyla daha sıkı bir bağıntısı vardır: miktar bu oranda geliştirilip ulaştırıldığı varoluşta kavramına erişmiş, onu tam olarak gerçekleştirmiştir. Bu oran, miktarın kendinde ne olduğunun sergilenişidir ve onu başkasından ayıran belirliliğini ya da keyfiyetini dile getirir. Miktar kayıtsız, aşılmış olarak konmuş belirliliktir; yani sınır olarak belirliliktir, ama aynı ölçüde sınır da olmayan, başkalığına doğru süregiden, dolayısıyla onda kendisiyle özdeş kalan belirlilik. Kuvvet oranında miktar böyle konmuştur: başkalığı, yani kendi dışına başka bir miktara çıkışı, kendisi tarafından belirlenmiş olarak.

Bu gerçekleşmenin şimdiye kadarki oranlardaki ilerleyişini karşılaştırırsak şunu görürüz: miktarın keyfiyeti, yani kendinden farkı olarak konmuş olması, genel olarak oran olmasıdır. Doğru oran olarak miktar, böyle konmuş fark olarak ancak genel ya da dolaysız olarak vardır; öyle ki farklarına karşı üs olarak taşıdığı kendisiyle bağıntı, yalnızca birimin bir adedinin sabitliği olarak geçerlidir. Ters oranda miktar olumsuz belirlenim içinde kendisiyle bir ilişkidir: kendisiyle, kendi olumsuzlaması olarak, ama değerini bu olumsuzlamada bulur; kendisiyle olumlu bağıntı olarak bir üstür ve bu üs, miktar olarak, momentlerinin ancak kendinde belirleyicisidir. Kuvvet oranında ise miktar, kendinden farkı olarak farkta mevcuttur. Belirliliğin dışsallığı miktarın keyfiyetidir; bu dışsallık şimdi böylece kavramına uygun olarak miktarın kendi belirlemesi, kendisiyle bağıntısı, keyfiyeti olarak konmuştur.

189

Das Verhältniß ist hiermit zum Potenzenverhältniß bestimmt. C. Potenzverhältniß. 1. Das Quantum in seinem Andersseyn sich identisch mit sich setzend, sein Hinausgehen über sich selbst bestimmend, ist zum Fürsichseyn gekommen. So qualitative Totalität, indem sie sich als entwickelt setzt, hat sie zu ihren Momenten die Begriffsbestimmungen der Zahl, die Einheit und die Anzahl; die letztere ist noch im umgekehrten Verhältnisse eine nicht durch die erstere selbst als solche, sondern anderswoher, durch ein Drittes bestimmte Menge; nun ist sie nur durch jene bestimmt gesetzt. Dieß ist der Fall im Potenzenverhältnisse, wo die Einheit, welche Anzahl an ihr selbst ist, zugleich die Anzahl gegen sich als Einheit ist. Das Andersseyn, die Anzahl der Einheiten, ist die Einheit selbst. Die Potenz ist eine Menge von Einheiten, deren jede diese Menge selbst ist. Das Quantum als gleichgültige Bestimmtheit verändert sich; aber insofern diese Veränderung ein Erheben in die Potenz ist, ist dieß sein Andersseyn rein durch sich selbst begrenzt.--Das Quantum ist so in der Potenz als in sich selbst zurückgekehrt gesetzt; es ist unmittelbar es selbst und auch sein Andersseyn. Der Exponent dieses Verhältnisses ist nicht mehr ein unmittelbares Quantum, wie im direkten, und auch im umgekehrten Verhältnisse. Er ist im Potenzenverhältniß ganz qualitativer Natur, diese einfache Bestimmtheit, daß die Anzahl die Einheit selbst, das Quantum in seinem Andersseyn mit sich selbst identisch ist. Darin liegt zugleich die Seite seiner quantitativen Natur, daß die Grenze oder Negation nicht als unmittelbar seyendes, sondern das Daseyn als in sein Andersseyn kontinuirt gesetzt ist; denn die Wahrheit der Qualität ist eben dieß, Quantität, die unmittelbare Bestimmtheit als aufgehobene, zu seyn. 2. Das Potenzenverhältniß erscheint zunächst als eine äußere Veränderung, in welche irgend ein Quantum versetzt wird; es hat aber die engere Beziehung auf den Begriff des Quantums, daß dieses in dem Daseyn, zu welchem es in jenem Verhältnisse fortgebildet ist, denselben erreicht, ihn auf vollständige Weise realisirt hat; dieß Verhältniß ist die Darstellung dessen, was das Quantum an sich ist, und drückt dessen Bestimmtheit oder Qualität aus, wodurch es sich von anderem unterscheidet. Das Quantum ist die gleichgültige, als aufgehoben gesetzte Bestimmtheit, das heißt, die Bestimmtheit als Grenze, welche ebenso sehr keine ist, in ihr Andersseyn sich kontinuirt, in ihm sich also identisch mit sich bleibt; so ist es im Potenzenverhältniß gesetzt; sein Andersseyn, Hinausgehen über sich in ein anderes Quantum, als durch es selbst bestimmt. Vergleichen wir den Fortgang dieser Realisirung in den bisherigen Verhältnissen, so ist die Qualität des Quantums, als Unterschied seiner von sich selbst gesetzt zu seyn, überhaupt dieß, Verhältniß zu seyn. Als direktes Verhältniß ist es als solcher gesetzte Unterschied nur erst überhaupt oder unmittelbar, so daß seine Beziehung auf sich selbst, die es gegen seine Unterschiede, als der Exponent hat, nur als die Festigkeit einer Anzahl der Einheit gilt. Im umgekehrten Verhältniß ist das Quantum in negativer Bestimmung ein Verhalten seiner zu sich selbst,--zu sich als seiner Negation, in der es aber seinen Werth hat; als affirmative Beziehung auf sich ist es ein Exponent, der als Quantum nur an sich das Bestimmende seiner Momente ist. Im Potenzenverhältniß aber ist es in dem Unterschied als seiner von sich selbst vorhanden. Die Äußerlichkeit der Bestimmtheit ist die Qualität des Quantums, diese Äußerlichkeit ist so nun seinem Begriffe gemäß als sein eigenes Bestimmen, als seine Beziehung auf sich selbst, seine Qualität, gesetzt.

  1. Ama miktar kavramına uygun olduğu gibi konmakla başka bir belirlenime geçmiştir; ya da şöyle de ifade edilebilir: belirlenimi artık belirlilik olarak da, kendinde varlığı da varoluş olarak vardır. Miktar, belirlenmiş olmasının dışsallığı ya da kayıtsızlığı (—yani, denildiği gibi, büyütülüp küçültülebilen şey olması) yalnızca yalın ya da dolaysız olarak geçerli ve konmuş olduğu ölçüde miktardır. O dışsallık artık kendisi tarafından dolayımlanmış olarak, yani miktarın tam da bu dışsallıkta kendisiyle bağıntılı olduğu, keyfiyet olarak varlık olduğu bir moment olarak konduğu ölçüde ise miktar kendi başkasına, keyfiyete dönüşmüştür.

190Demek ki ilkin kemiyet böyle olarak keyfiyetin karşısında görünür; ama kemiyetin kendisi de bir keyfiyettir, genel olarak kendisiyle bağıntılı belirliliktir ve kendisinin başkası olan belirlilikten, böyle olarak keyfiyetten farklıdır. Yalnız kemiyet yalnızca bir keyfiyet değildir; keyfiyetin kendisinin hakikati kemiyettir; keyfiyet kemiyete geçen şey olarak görünmüştü. Buna karşılık kemiyet hakikatinde kendi içine dönmüş, kayıtsız olmayan dışsallıktır. Böylece keyfiyetin ta kendisidir; öyle ki bu belirlenimin dışında keyfiyet böyle olarak ayrıca bir şey değildir. — Bütünlüğün konmuş olması için çifte geçiş gerekir: yalnızca bir belirliliğin öbürüne geçişi değil, aynı ölçüde bu öbürünün birinciye geçişi, yani geri dönüşü. Birinci geçişle ikisinin özdeşliği ancak kendinde mevcuttur: keyfiyet kemiyette kapsanmıştır, ama kemiyet bununla henüz tek yanlı bir belirliliktir. Kemiyetin de tersine aynı şekilde birincide kapsandığı, onun da aynı şekilde ancak aşılmış olarak bulunduğu, ikinci geçişte, yani birinciye dönüşte ortaya çıkar. Çifte geçişin zorunluluğu üzerine bu not, bilimsel yöntemin bütünü için büyük önem taşır.

Miktarın hakikati ölçü olmaktır: yani kayıtsız ya da dışsal belirlenim olup böyle olarak aynı ölçüde aşılmış olmak, keyfiyet, yani bir şeyi ne ise o yapan şey olmak.

Not.

Yukarıda, kemiyetçe sonsuz üzerine notlarda şu açıklandı: bu sonsuz da, onun hakkında ortaya çıkan güçlükler de kaynağını kemiyette kendini gösteren keyfiyetçe momentte bulur; özellikle kuvvet oranının keyfiyetçe yanı çeşitli gelişmelere ve karışıklıklara yol açar. Kavramın kavranmasını engelleyen temel eksiklik olarak şu gösterildi: sonsuzda yalnızca olumsuz belirlenimde, yani miktarın olumsuzlaması olmakta durulur ve yalın belirlenime, olumlu olana, yani sonsuzun keyfiyetçe olan olduğuna geçilmez. — Burada geriye yalnızca, felsefede kemiyet biçimlerinin düşüncenin saf keyfiyetçe biçimlerine karıştırılması hakkında bir not düşmek kalıyor. Yakın zamanda kavram belirlenimlerine uygulanan özellikle kuvvet oranıdır. Kavram dolaysızlığı içinde birinci kuvvet, başkalığı ya da farkı içinde, yani momentlerinin varoluşu içinde ikinci kuvvet, kendi içine dönüşü içinde ya da bütünlük olarak üçüncü kuvvet diye adlandırıldı. — Buna karşı hemen göze çarpan şudur: böyle kullanılan kuvvet, özünde miktara ait olan bir kategoridir; bu kuvvetlerde Aristoteles'in potentia'sı, dynamis'i düşünülmüş değildir. Kuvvet oranı böylece belirliliği, fark olarak miktarın tikel kavramında nasılsa o hâliyle hakikatine ulaşması bakımından dile getirir, kavramın kendisinde nasıl olduğu bakımından değil. Miktar, kavramın tabiatına ait olan olumsuzluğu henüz hiç de kavramın kendine özgü belirleniminde konmuş olarak içermez; miktara ait farklar kavramın kendisi için yüzeysel belirlenimlerdir; kavramda belirlendikleri gibi belirlenmiş olmaktan henüz çok uzaktırlar. Pythagoras'ın sayıları küllî, özsel farkları belirtmek için kullanması felsefenin çocukluk çağına aittir (birinci, ikinci kuvvet vb.'nin bu bakımdan sayılardan hiçbir üstünlüğü yoktur). Bu, saf düşünerek kavramanın bir ön basamağıydı; düşünce belirlenimlerinin kendileri ancak Pythagoras'tan sonra bulunmuş, yani kendi başlarına bilince getirilmiştir. Ama onlardan uzaklaşıp sayı belirlenimlerine geri dönmek, kendini güçsüz hisseden bir düşünceye özgüdür. Bu düşünce, düşünce belirlenimlerine alışmış mevcut felsefî eğitimin karşısında, bir de bu zayıflığı yeni, seçkin bir şey ve bir ilerleme diye geçirmeye kalkışmanın gülünçlüğünü ekler.

190
  1. Damit aber, daß das Quantum gesetzt ist, wie es seinem Begriffe gemäß ist, ist es in eine andere Bestimmung übergegangen; oder wie es auch ausgedrückt werden kann, daß seine Bestimmung nun auch als die Bestimmtheit, das Ansichseyn auch als Daseyn ist. Es ist als Quantum, insofern die Äußerlichkeit oder Gleichgültigkeit des Bestimmtseyns (--daß es das ist, wie man sagt, was vergrößert oder vermindert werden kann) nur einfach oder unmittelbar gilt und gesetzt ist; es ist zu seinem Andern, der Qualität, geworden, insofern jene Äußerlichkeit nun als vermittelt durch es selbst, so als ein Moment gesetzt ist, daß es eben in ihr sich auf sich selbst bezieht, Seyn als Qualität ist. Zunächst erscheint also die Quantität als solche der Qualität gegenüber; aber die Quantität ist selbst eine Qualität, sich auf sich beziehende Bestimmtheit überhaupt, unterschieden von der ihr andern Bestimmtheit, von der Qualität als solcher. Allein sie ist nicht nur eine Qualität, sondern die Wahrheit der Qualität selbst ist die Quantität; jene hat sich als in diese übergehend gezeigt. Die Quantität ist dagegen in ihrer Wahrheit die in sich selbst zurückgekehrte, nicht gleichgültige Äußerlichkeit. So ist sie die Qualität selbst, so daß außer dieser Bestimmung nicht die Qualität als solche noch etwas wäre.--Daß die Totalität gesetzt sey, dazu gehört der gedoppelte Übergang, nicht nur der der einen Bestimmtheit in ihre andere, sondern ebenso der Übergang dieser andern, ihr Rückgang, in die erste. Durch den ersten ist nur erst an sich die Identität beider vorhanden;--die Qualität ist in der Quantität enthalten, die aber damit noch eine einseitige Bestimmtheit ist. Daß diese umgekehrt ebenso in der ersten enthalten, sie ebenso nur als aufgehobene ist, ergiebt sich im zweiten Übergang,--der Rückkehr in das erste; diese Bemerkung über die Nothwendigkeit des doppelten Übergangs ist von großer Wichtigkeit für das Ganze der wissenschaftlichen Methode. Das Quantum nunmehr als gleichgültige oder äußerliche Bestimmung, so daß es ebenso als solche aufgehoben, und die Qualität und das ist, wodurch etwas das ist, was es ist, ist die Wahrheit des Quantums, Maaß zu seyn. Anmerkung. Es ist oben, in den Anmerkungen über das Quantitativ-Unendliche auseinander gesetzt worden, daß dieses so wie die Schwierigkeiten, die sich darüber ergeben, in dem qualitativen Momente, das sich im Quantitativen hervorthut, ihren Ursprung haben, und wie das Qualitative des Potenzenverhältnisses insbesondere, in die mannigfaltigen Entwickelungen und Verwickelungen ausgeht; als der Grundmangel, der die Auffassung des Begriffes verhindert, wurde aufgezeigt, daß bei dem Unendlichen nur nach der negativen Bestimmung, die Negation des Quantums zu seyn, stehen geblieben und nicht zu der einfachen Bestimmung, dem Affirmativen, daß dieses das Qualitative ist, fortgegangen wird.--Hier bleibt nur übrig, noch eine Bemerkung über die in der Philosophie geschehene Einmischung von Formen des Quantitativen in die reinen qualitativen Formen des Denkens, zu machen. Besonders ist es das Potenzenverhältniß, welches in neuerer Zeit auf Begriffsbestimmungen angewendet worden ist. Der Begriff in seiner Unmittelbarkeit wurde die erste Potenz, in seinem Andersseyn oder der Differenz, dem Daseyn seiner Momente, die zweite, und in seiner Rückkehr in sich oder als Totalität die dritte Potenz genannt. --Hiergegen fällt sogleich auf, daß die Potenz so gebraucht eine Kategorie ist, die dem Quantum wesentlich angehört;--es ist bei diesen Potenzen nicht an die potentia, ⟦δύναμις⟧ des Aristoteles gedacht. So drückt das Potenzenverhältniß die Bestimmtheit aus, wie dieselbe als der Unterschied, wie er im besondern Begriffe des Quantums ist, zu seiner Wahrheit gelangt, aber nicht wie derselbe am Begriffe als solchem ist. Das Quantum enthält die Negativität, welche zur Natur des Begriffs gehört, noch gar nicht in dessen eigenthümlicher Bestimmung gesetzt; Unterschiede, die dem Quantum zukommen, sind oberflächliche Bestimmungen für den Begriff selbst; sie sind noch weit entfernt, bestimmt zu seyn, wie sie es im Begriffe sind. Es ist in der Kindheit des Philosophirens, daß wie von Pythagoras Zahlen--und erste, zweite Potenz u.s.f. haben insofern vor Zahlen nichts voraus,--zur Bezeichnung allgemeiner, wesentlicher Unterschiede gebraucht worden sind. Es war dieß eine Vorstufe des reinen denkenden Erfassens; nach Pythagoras erst sind die Gedankenbestimmungen selbst erfunden, d. i. für sich zum Bewußtseyn gebracht worden. Aber von solchen weg zu Zahlenbestimmungen zurückzugehen, gehört einem sich unvermögend fühlenden Denken an, das nun im Gegensatze gegen vorhandene philosophische Bildung, die an Gedankenbestimmungen gewohnt ist, selbst das Lächerliche hinzufügt, jene Schwäche für etwas Neues, Vornehmes und für einen Fortschritt geltend machen zu wollen.

Kuvvet ifadesi yalnızca simge olarak kullanıldığı ölçüde, buna karşı söylenecek şey, kavramlar için sayılara ya da başka türden simgelere karşı söylenecek kadar azdır; ama aynı zamanda, saf kavram belirlenimlerinin ya da felsefî belirlenimlerin sergilenmesi istenen her türlü simgeciliğe karşı söylenecek kadar da çoktur. Felsefenin böyle bir yardıma ihtiyacı yoktur: ne duyusal dünyadan, ne tasavvur eden hayal gücünden, ne de kendi özgün alanının alt sıradaki, bu yüzden belirlenimleri daha yüksek çevrelere ve bütüne uymayan bölgelerinden. Bu sonuncusu, genel olarak sonlunun kategorileri sonsuza uygulandığında olur. Kuvvet (Kraft) ya da cevherlik, sebep ve etki gibi alışılmış belirlenimler de örneğin canlı ya da tinsel ilişkileri dile getirmek için yalnızca simgedir, yani bunlar için hakikatsiz belirlenimlerdir; miktarın kuvvetleri (Potenzen) ve sayılmış kuvvetler ise böyle ilişkiler ve genel olarak spekülatif ilişkiler için bundan da çok öyledir. — Sayılar, kuvvetler, matematik sonsuz ve benzerleri simge olarak değil de felsefî belirlenimlerin biçimleri olarak, dolayısıyla kendileri felsefî biçimler olarak kullanılacaksa, her şeyden önce felsefî anlamları, yani kavram belirlilikleri gösterilmelidir. Bu yapılırsa kendileri gereksiz işaretler olur; kavram belirliliği kendi kendisini işaret eder ve tek doğru ve uygun işaret onun kendi işaretidir. Bu yüzden o biçimlerin kullanılması, kavram belirlenimlerini kavrama, ortaya koyma ve gerekçelendirme zahmetinden kurtulmanın rahat bir yolundan başka bir şey değildir.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…