Eukleides
Katoptrik
Κατοπτρικά
prVarsayımlar
1. Görme ışını, bütün ara noktaları uçlarını örten düz bir çizgidir.
2. Görülen her şey düz çizgiler boyunca görülür.
3. Bir düzleme ayna konur ve düzleme dik duran bir yükseklik seyredilirse, şu orantı ortaya çıkar: ayna ile seyreden arasındaki doğrunun ayna ile dik yükseklik arasındaki doğruya oranı, seyredenin yüksekliğinin düzleme dik yüksekliğe oranına eşittir.
4. Düz aynalarda, görülen şeyden indirilen dikmenin düştüğü yer kapatılırsa, görülen şey artık görülmez.
5. Dışbükey aynalarda da görülen şeyden kürenin merkezine çizilen doğrunun geçtiği yer kapatılırsa, görülen şey artık görülmez. Aynı şey içbükey aynalarda da olur.
6. Bir kaba bir şey atılır ve artık görülmeyecek kadar uzakta kalırsa, uzaklık aynı kalmak şartıyla kaba su dökülünce atılan şey görünür.
Ὄψιν εἶναι εὐθεῖαν, ἧς τὰ μέσα πάντα τοῖς ἄκροις ἐπιπροσθεῖ. Τὰ ὁρώμενα ἅπαντα καθʼ εὐθείας ὁρᾶσθαι. Ἐνόπτρου τεθέντος ἐν ἐπιπέδῳ καὶ θεωρουμένου τινὸς ὕψους, ὃ πρὸς ὀρθάς ἐστι τῷ ἐπιπέδῳ, γίγνονται ἀνάλογον, ὡς ἡ μεταξὺ τοῦ ἐνόπτρου καὶ τοῦ θεωροῦντος εὐθεῖα πρὸς τὴν μεταξὺ τοῦ ἐνόπτρου καὶ τοῦ πρὸς ὀρθὰς ὕψους, οὕτω τὸ τοῦ θεωροῦντος ὕψος πρὸς τὸ πρὸς ὀρθὰς τῷ ἐπιπέδῳ ὕψος. Ἐν τοῖς ἐπιπέδοις ἐνόπτροις τοῦ τόπου καταληφθέντος, ἐφʼ ὃν ἡ κάθετος πίπτει ἀπὸ τοῦ ὁρωμένου, οὐκέτι ὁρᾶται τὸ ὁρώμενον. Καὶ ἐν τοῖς κυρτοῖς ἐνόπτροις καταληφθέντος τοῦ τόπου, διʼ οὗ ἀπὸ τοῦ ὁρωμένου εἰς τὸ κέντρον ἄγεται τῆς σφαίρας, οὐκέτι ὁρᾶται τὸ ὁρώμενον. τὸ δʼ αὐτὸ καὶ ἐν τοῖς κοίλοις συμβαίνει. Ἐὰν εἰς ἀγγεῖον ἐμβληθῇ τι καὶ λάβῃ ἀπόστημα ὡς μηκέτι ὁρᾶσθαι, τοῦ αὐτοῦ ἀποστήματος ὄντος ἐὰν ὕδωρ ἐγχυθῇ, ὀφθήσεται τὸ ἐμβληθέν.
1Önermeler
Önerme 1. Düz, dışbükey ve içbükey aynalardan görme ışınları eşit açılarla yansır.
Göz B, düz ayna AG olsun. Gözden BK görme ışını gitsin ve D'ye yansısın. Diyorum ki E açısı Z açısına eşittir. Aynaya BG ve DA dikmeleri indirilsin. O hâlde BG'nin GK'ye oranı DA'nın AK'ye oranına eşittir; çünkü tanımlarda bu varsayılmıştı. O hâlde BGK üçgeni DAK üçgenine benzerdir; dolayısıyla E açısı Z açısına eşittir, çünkü benzer üçgenler eşit açılıdır.
Şimdi dışbükey ayna AKG, görme ışını da D'ye yansıyan BK olsun. Diyorum ki E ile Th açılarının toplamı Z ile L'nin toplamına eşittir. Yanına NM düz aynasını koydum; o hâlde E açısı Z'ye eşittir. Th de L'ye eşittir, çünkü MN [aynaya] teğettir. O hâlde E ile Th'nin bütünü L ile Z'nin bütününe eşittir.
Şimdi yine içbükey ayna AKG, görme ışını da D'ye yansıyan BK olsun. Diyorum ki E açısı Z'ye eşittir. Yanına düz bir ayna konunca Th ile E'nin toplamı Z ile L'nin toplamına eşit olur; Th de L'ye eşittir; o hâlde geriye kalan E, Z'ye eşit olacaktır.
α΄. Ἀπὸ τῶν ἐπιπέδων ἐνόπτρων καὶ κυρτῶν καὶ κοίλων αἱ ὄψεις ἐν ἴσαις γωνίαις ἀνακλῶνται. ἔστω ὄμμα τὸ Β, ἔνοπτρον ἐπίπεδον τὸ ΑΓ. ὄψις δʼ ἀπὸ τοῦ ὄμματος φερέσθω ἡ ΒΚ καὶ ἀνακεκλάσθω ἐπὶ τὸ Δ. φημὶ δὴ τὴν Ε γωνίαν ἴσην εἶναι τῇ Ζ. ἤχθωσαν κάθετοι ἐπὶ τὸ ἔνοπτρον αἱ ΒΓ, ΔΑ. οὐκοῦν ἐστιν, ὡς ἡ ΒΓ πρὸς ΓΚ, ἡ ΔΑ πρὸς ΑΚ· τοῦτο γὰρ ἐν τοῖς ὅροις ὑπέκειτο· ὅμοιον ἄρα τὸ ΒΓΚ τρίγωνον τῷ ΔΑΚ τριγώνῳ. ἴση ἄρα ἡ Ε γωνία τῇ ⟦Ζ⟧ γωνίᾳ· τὰ γὰρ ὅμοια τρίγωνα ἰσογώνιά ἐστιν. ἔστω δὴ κυρτὸν ἔνοπτρον τὸ ΑΚΓ, ὄψις δὲ ἡ ΒΚ ἀνακλωμένη ἐπὶ τὸ Δ. λέγω, ὅτι ἴση ἐστὶν ἡ Ε, Θ γωνία τῇ Ζ, Λ. παρέθηκα ἐπίπεδον ἔνοπτρον τὸ ΝΜ· ἴση ἄρα ἐστὶν ἡ Ε γωνία τῇ Ζ. ἀλλὰ καὶ ἡ Θ τῇ Λ· ἐφάπτεται γὰρ ἡ ΜΝ. ὅλη ἄρα ἡ Ε, Θ ὅλῃ τῇ Λ, Ζ ἐστιν ἴση. ἔστω δὴ πάλιν κοῖλον ἔνοπτρον τὸ ΑΚΓ, ὄψις δὲ ἡ ΒΚ ἀνακλωμένη ἐπὶ τὸ Δ. λέγω, ὅτι ἡ Ε γωνία ἴση ἐστὶ τῇ Ζ. παρατεθέντος γὰρ ἐπιπέδου ἐνόπτρου ἴση γίγνεται ἡ Θ, Ε γωνία τῇ Ζ, Λ· ἴση δὲ καὶ ἡ Θ τῇ Λ· λοιπὴ ἄρα ἡ Ε τῇ Ζ ἴση ἔσται.
2Önerme 2. Görme ışını hangi aynaya eşit açılar yaparak düşerse, kendi üzerine geri yansır.
Düz ayna AG, göz B olsun; BK görme ışını, E ile Z'nin toplamını Th'ye eşit yaparak düşsün. Diyorum ki BK yansıyınca kendi üzerine, yani B'ye dönecektir. Dönmesin; mümkünse D'ye gitsin. Görme ışınları eşit açılarla yansıdığından, E açısı Th'ye eşittir; E ile Z'nin toplamının da Th'ye eşit olduğu gösterilmişti. O hâlde E ile Z'nin toplamı E açısına, yani büyük küçüğe eşit olacaktır; bu imkânsızdır. O hâlde BK kendi üzerine yansıyacaktır. Aynı ispat dışbükey ve içbükey aynalara da uyar.
β΄. Πρὸς ὁποῖον ἂν τῶν ἐνόπτρων προσπέσῃ ὄψις ἴσας ποιοῦσα γωνίας, αὐτὴ διʼ ἑαυτῆς ἀνακλασθήσεται. ἔστω ἔνοπτρον ἐπίπεδον τὸ ΑΓ, ὄμμα δὲ τὸ Β, ὄψις δὲ ἡ ΒΚ προσπεπτωκέτω ἴσας ποιοῦσα γωνίας τὴν Ε, Ζ τῇ Θ. λέγω, ὅτι ἀνακλωμένη ἡ ΒΚ ἐφʼ ἑαυτῆς ἥξει, τουτέστιν ἐπὶ τὸ Β. μὴ γάρ, ἀλλʼ εἰ δυνατόν, ἡκέτω ἐπὶ τὸ Δ. καὶ ἐπειδὴ αἱ ὄψεις ἐν ἴσαις ἀνακλῶνται γωνίαις, ἴση ἐστὶν ἡ Ε γωνία τῇ Θ, ἐδείχθη δὲ καὶ ἡ Ε, Ζ γωνία τῇ Θ ἴση. καὶ ἡ Ε, Ζ ἄρα γωνία τῇ Ε γωνίᾳ ἔσται ἴση, ἡ μείζων τῇ ἐλάσσονι· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. ἡ ἄρα ΒΚ διʼ αὑτῆς ἀνακλασθήσεται. ἡ δʼ αὐτὴ ἀπόδειξις ἁρμόσειεν ἂν ἐπὶ τῶν κυρτῶν καὶ τῶν κοίλων ἐνόπτρων.
3Önerme 3. Görme ışını hangi aynaya eşit olmayan açılar yaparak düşerse, ne kendi üzerine ne de küçük açı tarafına yansır.
Düz ayna AKHG olsun; BK görme ışını, Z açısını Th ile L'nin toplamından büyük yaparak düşsün. Diyorum ki BK yansıyınca ne kendi üzerine ne de Th, L açısı tarafına yansıyacaktır. B'ye dönerse Z açısı Th ile L'nin toplamına eşit olur; bu saçmadır, çünkü daha büyük olduğu varsayılmıştı. D'den geçerse Z açısı Th'ye eşit olur; oysa ondan büyüktür. O hâlde BK büyük açı olan Z tarafına yansıyacaktır; çünkü büyük açıdan küçüğe eşit bir açı kesip çıkarmak mümkündür. Dışbükey ve içbükey aynalarda da ispat aynıdır.
γ΄. Πρὸς ὁποῖον ἂν τῶν ἐνόπτρων προσπίπτουσα ὄψις ἀνίσους ποιῇ γωνίας, οὔτε διʼ ἑαυτῆς ἀνακλασθήσεται οὔτε ἐπὶ τῆς ἐλάσσονος γωνίας. ἔστω ἐπίπεδον ἔνοπτρον τὸ ΑΚΗΓ, ὄψις δὲ ἡ ΒΚ προσπιπτέτω μείζονα ποιοῦσα γωνίαν τὴν Ζ τῆς Θ, Λ. λέγω, ὅτι ἡ ΒΚ ἀνακλωμένη οὔτε αὐτὴ διʼ ἑαυτῆς ἀνακλασθήσεται οὔτε ἐπὶ τὴν Θ, Λ γωνίαν. εἰ μὲν γὰρ ἥξει ἐπὶ τὸ Β, ἔσται ἡ Ζ γωνία τῇ Θ, Λ ἴση· ὅπερ ἄτοπον· ὑπόκειται γὰρ μείζων. εἰ δὲ διὰ τοῦ Δ, ἴση ἔσται ἡ Ζ γωνία τῇ Θ· ἔστι δὲ μείζων. ἡ ἄρα ΒΚ ἀνακλασθήσεται ἐπὶ τὴν μείζονα γωνίαν τὴν Ζ· δυνατὸν γὰρ ἀπὸ τῆς μείζονος τῇ ἐλάσσονι ἴσην ἀφαιρεθῆναι. ἔστι δὲ ἡ αὐτὴ ἀπόδειξις ἐπὶ τῶν κυρτῶν καὶ κοίλων.
4Önerme 4. Düz ve dışbükey aynalarda yansıyan görme ışınları ne birbiriyle buluşur ne de paralel olur.
Düz ayna AG, göz B, yansıyan görme ışınları BGD ve BAE olsun. Diyorum ki GD ile AE ne paraleldir ne de D, E tarafında buluşur. Z açısı Th'ye, K de M'ye eşit olduğundan ve Z, BAG üçgeninde dış açı olduğu için K'den büyük olduğundan, Th de M'den büyüktür. O hâlde GD, AE'ye paralel değildir; E, D tarafında da buluşmazlar.
Yine dışbükey ayna AZG, göz B, yansıyan görme ışınları BZD ve BHE olsun. Diyorum ki ZD ile EH ne paraleldir ne de E, D tarafında buluşur. HZ doğrusu birleştirilsin ve iki yana uzatılsın. K ile Th'nin toplamı, eşit açılarla yansıma gereği L'ye eşit olduğundan, L ile M'nin toplamı K'den büyük olur. K de N ile X'in toplamından büyüktür, N ile X'in toplamı da O ile P'nin toplamından büyüktür; çünkü X tek başına O ile P'nin toplamına eşittir. O hâlde L ile M'nin toplamı O ile P'nin toplamından büyüktür; dolayısıyla O'dan çok daha büyüktür. O hâlde ZD ve HE doğruları buluşmaz, paralel de değildir.
δ΄. Αἱ ὄψεις ἐπὶ τῶν ἐπιπέδων ἐνόπτρων καὶ κυρτῶν ἀνακλώμεναι οὔτε συμπεσοῦνται ἀλλήλαις οὔτε παράλληλοι ἔσονται. ἔστω ἐπίπεδον ἔνοπτρον τὸ ΑΓ, ὄμμα δὲ τὸ Β, ὄψεις δὲ ἀνακλώμεναι αἱ ΒΓΔ, ΒΑΕ. λέγω, ὅτι αἱ ΓΔ, ΑΕ οὔτε παράλληλοί εἰσιν οὔτε συμπεσοῦνται ἐπὶ τὰ Δ, Ε. ἐπεὶ γὰρ ἴση ἐστὶν ἡ ⟦Ζ⟧ γωνία τῇ Θ, ἡ δὲ Κ τῇ Μ, μείζων δὲ ἡ Ζ τῆς Κ διὰ τὸ ἐκτὸς εἶναι ἐν τῷ ΒΑΓ τριγώνῳ, μείζων ἂν εἴη καὶ ἡ Θ τῆς Μ. οὐκ ἄρα παράλληλος ἡ ΓΔ τῇ ΑΕ ἐστιν, οὐδὲ συμπίπτουσιν ἐπὶ τὰ Ε, Δ. ἔστω πάλιν κυρτὸν ἔνοπτρον τὸ ΑΖΓ, ὄμμα δὲ τὸ Β, ὄψεις δὲ ἀνακλώμεναι αἱ ΒΖΔ, ΒΗΕ. λέγω, ὅτι αἱ ΖΔ, ΕΗ οὔτε παράλληλοί εἰσιν οὔτε συμπεσοῦνται ἐπὶ τὰ Ε, Δ. ἐπεζεύχθω γὰρ ἡ ΗΖ εὐθεῖα καὶ ἐκβεβλήσθω ἐφʼ ἑκάτερα. ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ Κ, Θ τῇ Λ διὰ τὸ ἐν ἴσαις ἀνακλᾶσθαι γωνίαις, εἴη ἂν μείζων ἡ Λ, Μ τῆς Κ. ἡ δὲ Κ τῆς Ν, Ξ ἐστι μείζων, ἡ δὲ Ν, Ξ τῆς Ο, Π μείζων· αὐτὴ γὰρ ἡ Ξ ἴση ἐστὶ τῇ Ο, Π· μείζων ἄρα ἡ Λ, Μ τῆς Ο, Π. πολλῷ ἄρα ἡ Λ, Μ τῆς Ο μείζων ἐστίν. οὐκ ἄρα συμπεσοῦνται αἱ ΖΔ, ΗΕ εὐθεῖαι οὐδὲ παράλληλοί εἰσιν.
5Önerme 5. İçbükey aynalarda göz ister merkeze, ister çevrenin üzerine, ister çevrenin dışına konsun [metinde burada "yani merkezle çevre arasına" eklenmiştir; bozuktur], yansıyan görme ışınları buluşur.
İçbükey ayna AGD, kürenin merkezi B olsun; göz B'ye konsun ve B'den çevreye BA, BG, BD görme ışınları düşsün. O hâlde A, D, G noktalarındaki açılar eşittir, çünkü yarım dairenin açılarıdır. O hâlde BA, BG, BD görme ışınları yansıyınca kendi üzerlerine dönecektir; çünkü bu gösterilmişti. Dolayısıyla B'de buluşacaklardır.
Yine içbükey ayna AGB, göz B olsun ve aynanın çevresi üzerinde dursun; B'den BG ve BA görme ışınları düşsün ve D ile E noktalarına yansısın. AGB kesimi BG kesiminden büyük olduğundan, Z açısı Th açısından büyüktür; o hâlde [öbür açı] da K'den büyüktür; demek ki Z ile [o açının toplamı] Th ile K'nin toplamından büyüktür. O hâlde geriye kalan L, M'den küçüktür; N'den ise çok daha küçüktür. O hâlde GD ve AE X'te buluşacaktır. Göz çevrenin dışına düşse de, bir sonraki teoremde olduğu gibi, aynı şey gösterilecektir.
ε΄. Ἐν τοῖς κοίλοις ἐνόπτροις ἐὰν ἢ ἐπὶ τὸ κέντρον ἢ ἐπὶ τῆς περιφερείας ἢ ἐκτὸς τῆς περιφερείας θῇς τὸ ὄμμα, τουτέστι μεταξὺ τοῦ κέντρου καὶ τῆς περιφερείας ⟦?⟧, αἱ ὄψεις ἀνακλώμεναι συμπεσοῦνται. ἔστω κοῖλον ἔνοπτρον τὸ ΑΓΔ, κέντρον δὲ τῆς σφαίρας τὸ Β, καὶ κείσθω τὸ ὄμμα ἐπὶ τοῦ Β, καὶ προσπιπτέτωσαν ἀπὸ τοῦ Β ὄψεις πρὸς τὴν περιφέρειαν αἱ ΒΑ, ΒΓ, ΒΔ. ἴσαι ἄρα εἰσὶν αἱ πρὸς τοῖς σημείοις τοῖς Α, Δ, Γ γωνίαι· ἡμικυκλίου γάρ εἰσιν. αἱ ἄρα ὄψεις ἀνακλώμεναι διʼ ἑαυτῶν ἀνακλασθήσονται αἱ ΒΑ, ΒΓ, ΒΔ· τοῦτο γὰρ δέδεικται. ὥστε συμπεσοῦνται κατὰ τὸ Β. ἔστω πάλιν κοῖλον ἔνοπτρον τὸ ΑΓΒ, ὄμμα δὲ τὸ Β, κείσθω δὲ ἐπὶ τῆς περιφερείας αὐτοῦ, καὶ ἀπὸ τοῦ Β προσπιπτέτωσαν ὄψεις αἱ ΒΓ, ΒΑ ἀνακλώμεναι ἐπὶ τὰ Δ, Ε σημεῖα. ἐπεὶ μεῖζον τὸ ΑΓΒ τμῆμα τοῦ ΒΓ τμήματος, μείζων ἡ Ζ γωνία τῆς ⟦Θ⟧ γωνίας. καὶ ἡ ⟦?⟧ ἄρα τῆς Κ μείζων. αἱ ἄρα Ζ, ⟦?⟧ τῶν Θ, Κ μείζους εἰσίν. λοιπὴ ἄρα ἡ Λ τῆς Μ ἐλάσσων· πολλῷ μᾶλλον ἄρα τῆς Ν. συμπεσοῦνται ἄρα αἱ ΓΔ, ΑΕ κατὰ τὸ Ξ. ὁμοίως δειχθήσεται, κἂν ἐκτὸς τῆς περιφερείας πίπτῃ τὸ ὄμμα, ὡς ἐπὶ τοῦ ἑξῆς θεωρήματος.
6Önerme 6. İçbükey aynalarda göz merkezle çevrenin arasına konursa, yansıyan görme ışınları kimi zaman buluşur, kimi zaman buluşmaz.
İçbükey ayna AG, merkezi D olsun; göz B merkezle çevre arasına konsun; BA ve BG görme ışınları H ve Z'ye yansısın; görme ışınları aynaya kadar ATh ve GK olarak uzatılsın. ATh, GK'den ya büyüktür ya eşittir ya da küçüktür. ATh görme ışını GK görme ışınına eşitse, AGTh yayı da GThK yayına eşittir; dolayısıyla M açısı da X'e eşittir, çünkü eşit yayların açıları birbirine eşittir. Yansıma gereği M ile L'nin toplamı da N ile X'in toplamına eşittir; o hâlde geriye kalan O, P'ye eşittir. O hâlde R, O'dan büyüktür; çünkü R açısı dış açı olduğu için P'den büyüktür, P de O'ya eşittir; demek ki R de O'dan büyüktür. ORZ açısı ortak olarak eklensin. O hâlde GZ ve AH, H ve Z tarafında buluşacaktır. ATh görme ışını GK'den büyükse de aynı şey olacaktır; çünkü L ile M açıları N ile X'ten büyük olacak, P O'dan büyük olacak, R de O'dan. ATh doğrusu GK'den küçükse, aynı sebeplerle O açısı P'den büyük olacaktır; R de P'den büyüktür. O hâlde R'nin O'ya eşit ya da O'dan küçük olmasına, dolayısıyla AH'nin GZ ile buluşmamasına hiçbir şey engel değildir. Şu da açıktır: ATh yayı GK'den büyük de olsa eşit de olsa, yansımaların buluşması ne dairenin çevresi üzerinde ne de dışında olur, yalnız içinde olur.
Ϛ΄. Ἐν τοῖς κοίλοις ἐνόπτροις ἐὰν ἀνὰ μέσον τοῦ κέντρου καὶ τῆς περιφερείας θῇς τὸ ὄμμα, ὁτὲ μὲν συμπεσοῦνται αἱ ὄψεις ἀνακλώμεναι, ὁτὲ δὲ οὐ συμπεσοῦνται. ἔστω ἔνοπτρον κοῖλον τὸ ΑΓ, κέντρον δὲ αὐτοῦ τὸ Δ, ὄμμα δὲ κείσθω τὸ Β μεταξὺ τοῦ κέντρου καὶ τῆς περιφερείας, ὄψεις δὲ αἱ ΒΑ, ΒΓ ἀνακλώμεναι ἐπὶ τὰ Η, Ζ, καὶ ἐκβεβλήσθωσαν αἱ ὄψεις ἕως τοῦ ἐνόπτρου αἱ ΑΘ, ΓΚ. ἡ ΑΘ δὴ τῆς ΓΚΘ ἢ μείζων ἐστὶν ἢ ἴση ἢ ἐλάσσων. εἰ μὲν οὖν ἴση ἐστὶν ἡ ΑΘ ὄψις τῇ ΓΚ ὄψει, ἴση ἐστὶ καὶ ἡ ΑΓΘ περιφέρεια τῇ ΓΘΚ περιφερείᾳ. ὥστε καὶ ἡ Μ γωνία τῇ Ξ· αἱ γὰρ τῶν ἴσων περιφερειῶν γωνίαι ἴσαι εἰσὶν ἀλλήλαις. καὶ αἱ Μ, Λ γωνίαι ἄρα ταῖς Ν, Ξ εἰσιν ἴσαι διὰ τὴν ἀνάκλασιν. καὶ λοιπὴ ἄρα ἡ Ο τῇ Π ἴση ἐστίν. μείζων ἄρα ἡ Ρ τῆς Ο. ἐπεὶ γὰρ ἡ Ρ γωνία τῆς Π μείζων ἐστὶ διὰ τὸ ἐκτὸς εἶναι, ἡ δὲ Π τῇ Ο ἴση, καὶ ἡ Ρ ἄρα τῆς Ο μείζων ἐστίν. κοινὴ προσκείσθω ἡ ὑπὸ ΟΡΖ. συμπεσοῦνται ἄρα αἱ ΓΖ, ΑΗ ὡς ἐπὶ τὰ Η, Ζ. τὸ δʼ αὐτὸ ἔσται, κἂν μείζων ἡ ΑΘ ὄψις τῆς ΓΚ· μείζονες γὰρ ἔσονται αἱ Λ, Μ γωνίαι τῶν Ν, Ξ, ἡ δὲ Π τῆς Ο μείζων ἔσται καὶ ἡ Ρ τῆς Ο. ἐὰν δὲ ἡ ΑΘ εὐθεῖα ἐλάσσων τῆς ΓΚ, διὰ τὰ αὐτὰ μείζων ἔσται ἡ Ο γωνία τῆς Π. ἔστι δὲ καὶ ἡ ⟦Ρ⟧ τῆς Π μείζων. οὐδὲν ἄρα κωλύει ἴσην εἶναι τὴν Ρ τῇ Ο ἢ ἐλάσσονα τῆς Ο, καὶ μὴ συμπίπτειν τὴν ΑΗ τῇ ΓΖ. φανερὸν δέ, ὅτι, κἄν τε μείζων ᾖ ἡ ΑΘ περιφέρεια τῆς ΓΚ, ἐάν τε ἴση, ἡ σύμπτωσις τῶν ἀνακλάσεων οὔτε ἐπὶ τῆς περιφερείας τοῦ κύκλου οὔτε ἐκτὸς οὐ μὴ γίνηται, ἀλλʼ ἐντὸς μόνον.
7Önerme 7. Yükseklikler ve derinlikler düz aynalarda ters dönmüş görünür.
Yükseklik AE, düz ayna AL, göz B olsun; BG ve BD görme ışınları E ve K'ye yansısın. Görme ışınları doğrultularında uzatılınca, yukarıdaki E aşağıdaki Th'de, aşağıdaki K de yukarıdaki Z'de görünür. Dolayısıyla görüntüde ters dönmüşlerdir.
Yine derinlik EA, düz ayna AG, göz D olsun; DG ve DB görme ışınları E ve Z'ye yansısın. Aynı şekilde görme ışınları Th ve K'ye uzatılınca, aşağıdaki E yukarıdaki Th'de, yukarıdaki Z de aşağıdaki K'de görünecektir.
ζ΄. Τὰ ὕψη καὶ τὰ βάθη ἀπὸ τῶν ἐπιπέδων ἐνόπτρων ἀνεστραμμένα φαίνεται. ἔστω ὕψος μὲν τὸ ΑΕ, ἔνοπτρον δὲ ἐπίπεδον τὸ ΑΛ, ὄμμα δὲ τὸ Β, ὄψεις δὲ αἱ ΒΓ, ΒΔ ἀνακλώμεναι ἐπὶ τὰ Ε, Κ. οὐκοῦν φαίνεται ἐκβληθεισῶν τῶν ὄψεων ἐπʼ εὐθείας τὸ μὲν Ε τὸ ἄνω ἐπὶ τοῦ Θ κάτω ὄντος, τὸ δὲ Κ κάτω ὄν ἐπὶ τοῦ Ζ τοῦ ἄνω ὄντος. ὥστε ἀνεστραμμένα ἐστὶ τῇ φαντασίᾳ. ἔστω πάλιν βάθος μὲν τὸ ΕΑ, ἔνοπτρον δὲ ἐπίπεδον τὸ ΑΓ, ὄμμα δὲ τὸ Δ, ὄψεις δὲ αἱ ΔΓ, ΔΒ ἀνακλώμεναι ἐπὶ τὰ Ε, Ζ. ὁμοίως τῶν ὄψεων ἐκβληθεισῶν ἐπὶ τὰ Θ, Κ φανεῖται τὸ μὲν Ε κάτω ὄν ἐπὶ τοῦ Θ ἄνω ὄντος, τὸ δὲ Ζ ἄνω ὄν ἐπὶ τοῦ Κ κάτω ὄντος.
8Önerme 8. Yükseklikler ve derinlikler dışbükey aynalarda ters dönmüş görünür.
Yükseklik AE, dışbükey ayna ADG olsun; BD ve BG görme ışınları E ve Th'ye yansısın. Bunların buluşmadığı gösterilmişti. Gerisi düz aynalardakine benzer.
Yine derinlik AE, dışbükey ayna AG, göz B olsun; BGE ve BDTh görme ışınları E ve Th'ye yansısın. Gerisi düz aynalardaki gibidir.
η΄. Τὰ ὕψη καὶ τὰ βάθη ἀπὸ τῶν κυρτῶν ἐνόπτρων ἀνεστραμμένα φαίνεται. ἔστω ὕψος τὸ ΑΕ, ἔνοπτρον δὲ κυρτὸν τὸ ΑΔΓ, ὄψεις δὲ αἱ ΒΔ, Β⟦Γ⟧ ἀνακλώμεναι ἐπὶ τὰ Ε, Θ. δέδεικται, ὅτι οὐ συμπεσοῦνται. τὰ δὲ λοιπὰ ὁμοίως τοῖς ἐν τοῖς ἐπιπέδοις. ἔστω πάλιν βάθος τὸ ΑΕ, ἔνοπτρον δὲ κυρτὸν τὸ ΑΓ, ὄμμα δὲ τὸ Β, ὄψεις δὲ ἀνακλώμεναι ἐπὶ τὰ Ε, Θ αἱ ΒΓΕ, ΒΔΘ. τὰ δὲ λοιπὰ καθάπερ ἐν τοῖς ἐπιπέδοις.
9Önerme 9. Yan uzunluklar düz aynalarda gerçekte nasılsa öyle görünür.
Göz B, yan uzunluk DE, ayna AG olsun. Görme ışınları yansıyınca D A'da, E de G'de görünür; görüntüde de gerçekte olduğu gibidir: yakın olan yakın, uzak olan uzak.
θ΄. Τὰ πλάγια μήκη ἀπὸ τῶν ἐπιπέδων ἐνόπτρων, ὡς τῇ ἀληθείᾳ ἔχει, οὕτω καὶ φαίνεται. ἔστω ὄμμα τὸ Β, μῆκος δὲ πλάγιον τὸ ΔΕ, ἔνοπτρον δὲ τὸ ΑΓ. οὐκοῦν ἀνακλασθεισῶν τῶν ὄψεων φαίνεται τὸ μὲν Δ ἐπὶ τὸ Α, τὸ δὲ Ε ἐπὶ τὸ Γ, καί ἐστιν οὕτω τῇ φαντασίᾳ, καθάπερ καὶ τῇ ἀληθείᾳ ἔχει, τὸ ἔγγιον ἔγγιον, τὸ ἀπώτερον ἀπώτερον.
10Önerme 10. Yan uzunluklar dışbükey aynalarda gerçekte nasılsa öyle görünür.
Uzunluk ED, göz B, dışbükey ayna AG olsun; görme ışınları E ve D'ye yansısın. Gerisi aynıdır.
ι΄. Τὰ πλάγια μήκη ἀπὸ τῶν κυρτῶν ἐνόπτρων, καθάπερ ἐστὶν ἀληθῶς, καὶ φαίνεται. ἔστω μῆκος τὸ ΕΔ, ὄμμα δὲ τὸ Β, ἔνοπτρον δὲ κυρτὸν τὸ ΑΓ, ὄψεις δὲ ἀνακλώμεναι ἐπὶ τὰ Ε, Δ. τὰ δὲ ἄλλα τὰ αὐτά.
11Önerme 11. Yükseklikler ve derinlikler içbükey aynalarda, görme ışınlarının buluşma noktasının berisinde kalanlar düz ve dışbükey aynalardaki gibi ters dönmüş, buluşma noktasının ötesinde kalanlar ise nasılsa öyle görünür.
İçbükey ayna AG, göz B olsun; yansıyan görme ışınları BA ve BG, bunların buluşma noktası Z, yükseklikler de DE ile KN olsun; KN Z buluşma noktasının berisinde, DE ise ötesinde bulunsun. Görme ışınları düz ve dışbükey aynalardaki gibi uzatılınca K M'de, N de L'de görünür; dolayısıyla ters dönmüş görünür. Buluşma noktasının ötesindeki yükseklikte ise D H'de, E de Th'de görünür; yani nasılsa öyle görünür.
Yine derinlikler DE ve KTh, içbükey ayna AG, göz B olsun; görme ışınları yansıyıp Z'de buluşsun. Görme ışınları uzatılınca, düz ve dışbükey aynalardaki gibi K ile Th aynı şekilde ters dönmüş görünür: K G'de, Th A'da; D ile E ise oldukları gibi görünür: E aşağıda A'da, D yukarıda G'de.
ια΄. Τὰ ὕψη καὶ τὰ βάθη ἀπὸ τῶν κοίλων ἐνόπτρων, ὅσα μέν ἐστιν ἐντὸς τῆς συμπτώσεως τῶν ὄψεων, ἀνεστραμμένα φαίνεται καθάπερ ἐν τοῖς ἐπιπέδοις καὶ κυρτοῖς ἐνόπτροις, ὅσα δέ ἐστιν ἐκτὸς τῆς συμπτώσεως, καθάπερ ἔστιν, καὶ φαίνεται. ἔστω κοῖλον ἔνοπτρον τὸ ΑΓ, ὄμμα δὲ τὸ Β, ὄψεις δὲ ἀνακλώμεναι αἱ ΒΑ, ΒΓ, σύμπτωσις δὲ αὐτῶν ἐπὶ τὸ Ζ, ὕψη δὲ τό τε ΔΕ καὶ τὸ ΚΝ, καὶ τὸ μὲν ΚΝ ἐντὸς τῆς τοῦ Ζ συμπτώσεως, τὸ δὲ ΔΕ ἐκτὸς τῆς συμπτώσεως. οὐκοῦν ἐκβληθεισῶν τῶν ὄψεων καθάπερ ἐν τοῖς ἐπιπέδοις καὶ κυρτοῖς ἐνόπτροις φαίνεται τὸ μὲν Κ ἐπὶ τοῦ Μ, τὸ δὲ Ν ἐπὶ τοῦ Λ ὥστε ἀνεστραμμένα φαίνεται. πάλιν ἐπὶ τοῦ ἐκτὸς τῆς συμπτώσεως ὕψους φαίνεται τὸ μὲν Δ ἐπὶ τοῦ Η, τὸ δὲ Ε ἐπὶ τοῦ Θ, ὡς ἔχει, οὕτως φαίνεται. πάλιν βάθος μὲν τὸ ΔΕ καὶ ΚΘ, ἔνοπτρον δὲ κοῖλον τὸ ΑΓ, ὄμμα δὲ τὸ Β, ὄψεις δὲ ἀνακλώμεναι καὶ συμπίπτουσαι κατὰ τὸ Ζ. οὐκοῦν ἐκβληθεισῶν τῶν ὄψεων ὁμοίως τὰ μὲν Κ, Θ φαίνεται ἀνεστραμμένα, τὸ μὲν Κ κατὰ τὸ Γ, τὸ δὲ Θ κατὰ τὸ Α, καθάπερ ἐν τοῖς ἐπιπέδοις καὶ κυρτοῖς ἐνόπτροις, τὰ δὲ Δ, Ε, καθάπερ καὶ ἔστιν, τὸ μὲν Ε κάτω κατὰ τὸ Α, τὸ δὲ Δ ἄνω κατὰ τὸ Γ.
12Önerme 12. Yan uzunluklar içbükey aynalarda, görme ışınlarının buluşma noktasının berisinde kalanlar nasılsa öyle, ötesinde kalanlar ise ters dönmüş görünür.
Yan uzunluklar ED ve ThK, içbükey ayna AG, göz B olsun; yansıyan BAD ve BGE görme ışınları H'de buluşsun; ThK yan uzunluğu H buluşma noktasının berisinde, DE ise ötesinde olsun. Th ile K, düz ve dışbükey aynalardaki gibi tabiatlarına uygun olarak görünür, E ile D ise ters dönmüş görünür: D A'da, E de G'de görünür.
ιβ΄. Τὰ πλάγια μήκη ἀπὸ τῶν κοίλων ἐνόπτρων, ὅσα μὲν ἐντὸς τῆς συμπτώσεως κεῖται τῶν ὄψεων, καθάπερ ἔστιν, οὕτω καὶ φαίνεται, ὅσα δʼ ἐκτός, ἀντεστραμμένα. ἔστω γὰρ μήκη μὲν πλάγια τὰ ΕΔ, ΘΚ, κοῖλον δὲ ἔνοπτρον τὸ ΑΓ, ὄμμα δὲ τὸ Β, ὄψεις δὲ ἀνακλώμεναι καὶ συμπίπτουσαι κατὰ τὸ Η αἱ ΒΑΔ, ΒΓΕ, καὶ τὸ μὲν ΘΚ πλάγιον μῆκος ἔστω ἐντὸς τῆς συμπτώσεως τῆς Η, τὸ δὲ ΔΕ ἐκτός. οὐκοῦν τὰ μὲν Θ, Κ κατὰ φύσιν φαίνεται, καθάπερ ἐν τοῖς ἐπιπέδοις καὶ κυρτοῖς ἐνόπτροις, τὰ δὲ Ε, Δ ἀντεστραμμένα· τὸ μὲν γὰρ Δ ἐπὶ τοῦ Α φαίνεται, τὸ δὲ Ε ἐπὶ τοῦ Γ.
13Önerme 13. Aynı şeyi birden çok düz ayna aracılığıyla görmek mümkündür.
Görülmesi gereken şey A, göz B, aynalar da GD, DE, EZ olmak üzere üç tane olsun. B'den GD aynasına BG dikmesi çizilsin ve GS, BG'ye eşit olsun. Yine A'dan EZ'ye AZ dikmesi çizilsin, ZTh AZ'ye eşit olsun; Th'den DE aynasına ThK dikmesi çizilsin, KL ThK'ye eşit olsun; L'den S'ye LMXS, M'den Th'ye MRTh birleştirilsin; AR ve BX de birleştirilsin. BG, GS'ye eşit ve G'deki açılar dik olduğundan, BG ile GF, SG ile GF'ye sırasıyla eşittir; dik olan BGF açısı da dik olan SGF açısına eşittir; dolayısıyla eşit kenarların karşısındaki geri kalan açılar da birbirine eşit olacaktır: B'deki açı S'dekine, X'teki açı T'ye. T ise N'ye eşittir, çünkü ters açılardır; dolayısıyla N açısı da X'e eşittir. O hâlde BX görme ışını M'ye yansıyacaktır. Yine ThK, KL'ye eşit ve K'deki açılar dik olduğundan, O açısı P'ye eşittir. O hâlde aynı BXM görme ışını R'ye yansır; aynı sebeple, öbür ispatlardaki gibi ZRA açısı ERM açısına eşit olduğu için A'ya da yansır. Demek ki B gözünden çıkan görme ışını A'yı, düz olan GD, DE, EZ üç aynası aracılığıyla görür.
ιγ΄. Δυνατόν ἐστι διὰ πλειόνων ἐνόπτρων ἐπιπέδων ἰδεῖν τὸ αὐτό. ἔστω, ὃ δεῖ ὀφθῆναι, τὸ Α, ὄμμα δὲ τὸ Β, ἔνοπτρα δὲ τρία τὰ ΓΔ, ΔΕ, ΕΖ. ἤχθω δὴ κάθετος ἀπὸ τοῦ Β ἐπὶ τὸ ΓΔ ἔνοπτρον ἡ ΒΓ, ἴση δὲ ἡ ΒΓ τῇ ΓΣ. καὶ πάλιν ἀπὸ τοῦ Α ἐπὶ τὸ ΕΖ κάθετος ἡ ΑΖ, καὶ τῇ ΑΖ ἴση ἡ ΖΘ, καὶ ἀπὸ τοῦ Θ ἐπὶ τὸ ΔΕ ἔνοπτρον κάθετος ἤχθω ἡ ΘΚ, καὶ ἔστω τῇ ΘΚ ἴση ἡ ΚΛ, καὶ ἀπὸ τοῦ Λ ἐπὶ τὸ Σ ἐπεζεύχθω ἡ ΛΜΞΣ, ἀπὸ δὲ τοῦ Μ ἐπὶ τὸ Θ ἡ ΜΡΘ, ἐπεζεύχθωσαν δὲ καὶ αἱ ΑΡ, ΒΞ. ἐπεὶ οὖν ἴση ἐστὶν ἡ ΒΓ τῇ ΓΣ, καὶ ὀρθαὶ αἱ πρὸς τῷ Γ γωνίαι, δύο δὴ αἱ ΒΓ, ΓΦ δυσὶ ταῖς ΣΓ, ΓΦ ἴσαι εἰσὶν ἑκατέρα ἑκατέρᾳ, καὶ γωνία ἡ ὑπὸ ΒΓΦ ὀρθὴ οὖσα γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΣΓΦ ὀρθῇ οὔσῃ ἴση ἐστίν, καὶ αἱ λοιπαὶ γωνίαι ταῖς λοιπαῖς γωνίαις ἴσαι ἔσονται, ὑφʼ ἃς αἱ ἴσαι πλευραὶ ὑποτείνουσιν, ἡ μὲν πρὸς τῷ Β γωνία τῇ πρὸς τῷ Σ, ἡ δὲ ⟦Ξ⟧ γωνία τῇ Τ. ἀλλʼ ἡ Τ τῇ Ν ἐστιν ἴση· κατὰ κορυφὴν γάρ· ὥστε ἴση ἐστὶ καὶ ἡ Ν γωνία τῇ Ξ. ἡ ἄρα ΒΞ ὄψις ἀνακλασθήσεται ἐπὶ τὸ Μ. πάλιν ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ ΘΚ τῇ Κ Λ, καὶ ὀρθαὶ δὲ αἱ πρὸς τῷ Κ, ἴση ἐστὶν ἡ Ο γωνία τῇ Π. ἀνακλᾶται ἄρα ἡ αὐτὴ ὄψις ἡ ΒΞΜ ἐπὶ τὸ Ρ· διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ἐπὶ τὸ Α διὰ τὸ ἴσην εἶναι τὴν ὑπὸ ΖΡΑ γωνίαν τῇ ὑπὸ ΕΡΜ ὁμοίως ταῖς λοιπαῖς ἀποδείξεσιν. ὁρᾷ ἄρα ἡ ἀπὸ τοῦ Β ὄμματος ὄψις τὸ Α διὰ τῶν τριῶν ἐνόπτρων ὄντων ἐπιπέδων τῶν ΓΔ, ΔΕ, ΕΖ.
14Önerme 14. Aynı şeyi istenen sayıda düz ayna aracılığıyla görmek de mümkündür; yalnız aynaların sayısına göre, aynalardan iki fazla kenarı olan eşkenar ve eşaçılı bir çokgen kurmak gerekir.
Görülmesi gereken şey A, göz B olsun; AB birleştirilsin ve AB üzerine, aynalardan iki fazla kenarı olan eşkenar ve eşaçılı bir çokgen çizilsin; bu ABD çokgeni olsun. Çokgenin çevresine çizilen dairenin Th merkezi alınsın ve buradan köşelere ThG, ThE, ThD, ThB, ThA birleştirilsin; birleştirilen bu doğrulara dik olarak düz aynalar konsun. Z ile L'nin toplamı N ile K'nin toplamına eşit olduğundan (çünkü ikisi de diktir) ve bunlardan N, L'ye eşit olduğundan, geriye kalan Z, K'ye eşittir. Dolayısıyla BG görme ışını D'ye yansıyacaktır; çünkü yansımalar eşit açılarla olur. Aynı şekilde D ve E noktalarında aynalarla yapılan açıların da eşit olduğu gösterilecektir. O hâlde B gözünden çıkan görme ışını yansıyarak ve bütün aynalara düşerek A'ya varacaktır.
ιδ΄. Ἔστι δὲ καί, διʼ ὅσων ἄν τις ἐπιτάξῃ ἐνόπτρων ἐπιπέδων, ἰδεῖν τὸ αὐτό· δεῖ δὲ κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐνόπτρων πολύγωνον ἰσόπλευρόν τε καὶ ἰσογώνιον συνίστασθαι δυσὶ πλείους ἔχον πλευρὰς τῶν ἐνόπτρων. ἔστω γάρ, ὃ μὲν ὀφθῆναι δεῖ, τὸ Α, ὄμμα δὲ τὸ Β, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΑΒ, καὶ ἀπὸ τῆς ΑΒ ἀναγεγράφθω πολύγωνον ἰσόπλευρόν τε καὶ ἰσογώνιον δύο πλευρὰς πλείους ἔχον τῶν ἐνόπτρων καὶ ἔστω τὸ ΑΒΔ πολυγώνιον, καὶ εἰλήφθω τὸ κέντρον τοῦ κύκλου τοῦ γραφομένου περὶ τὸ πολύγωνον τὸ Θ, καὶ ἀπʼ αὐτοῦ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΘΓ, ΘΕ, ΘΔ, ΘΒ, ΘΑ ἐπὶ τὰς γωνίας, καὶ προσκείσθωσαν ἔνοπτρα ἐπίπεδα πρὸς ὀρθὰς ταῖς ἐπεζευγμέναις. ἐπεὶ οὖν ἴση ἐστὶν ἡ Ζ Λ γωνία τῇ ΝΚ· ὀρθὴ γάρ ἐστιν ἑκατέρα· ὧν ἡ Ν τῇ Λ ἴση ἐστίν, λοιπὴ ἄρα ἡ Ζ τῇ Κ ἴση ἐστίν. ὥστε ἡ ἀνάκλασις τῆς ΒΓ ὄψεως ἐπὶ τὸ Δ ἔσται· διὰ γὰρ ἴσων γωνιῶν αἱ ἀνακλάσεις γίνονται. ὁμοίως δὲ δειχθήσονται καὶ αἱ πρὸς τοῖς Δ, Ε σημείοις γωνίαι ἴσαι αἱ πρὸς τοῖς ἐνόπτροις. ἡ ἄρα ἀπὸ τοῦ Β ὄμματος ὄψις ἀνακλωμένη καὶ προσπεσοῦσα πρὸς πάντα τὰ ἔνοπτρα ἥξει ἐπὶ τὸ Α.
15Önerme 15. Aynı şeyi dışbükey ve içbükey aynalar aracılığıyla görmek de mümkündür.
Görülmesi gereken şey A, göz B olsun; aynı şekilde eşkenar ve eşaçılı ABGDE çokgeni çizilsin; G, D, E noktalarında, gösterildiği gibi A'nın kendilerinden görüldüğü düz aynalar bulunsun; görme ışınlarının değdiği yerlerde bunların yanına içbükey ya da dışbükey aynalar konsun. Z, Th'ye, K de L'ye eşittir; o hâlde KZ'nin bütünü ThL'ye eşittir. O hâlde görme ışını G'deki dışbükey aynadan D'ye, D'den E'ye, E'den de A'ya yansıyacaktır. Demek ki aynaların hepsi dışbükey ya da içbükey olsa da, karışık olsa da aynı şeyi görmek mümkündür.
ιε΄. Ἔστι δὲ καὶ διὰ κυρτῶν ἐνόπτρων καὶ διὰ κοίλων ἰδεῖν τὸ αὐτό. ἔστω γάρ, ⟦ὃ⟧ δεῖ ἰδεῖν, τὸ Α, ὄμμα δὲ τὸ Β, καὶ ὁμοίως ἀναγεγράφθω πολύγωνον ἰσόπλευρόν τε καὶ ἰσογώνιον τὸ ΑΒΓΔΕ καὶ πρὸς τοῖς Γ, Δ, Ε σημείοις ἔστω ἔνοπτρα ἐπίπεδα, ἀφʼ ὧν ὁρᾶται τὸ Α, καθάπερ δέδεικται, καὶ προσκείσθω τούτοις κοῖλα ἢ κυρτὰ ἔνοπτρα κατὰ τὰς ἁφὰς τῶν ὄψεων. οὐκοῦν ἴση ἐστὶν ἡ μὲν Ζ τῇ Θ, ἡ δὲ Κ τῇ Λ· ὅλη ἄρα ἡ ΚΖ ἴση ἐστὶ τῇ ΘΛ. ἀνακλασθήσεται ἄρα ἡ ὄψις ἀπὸ τοῦ κυρτοῦ ἐνόπτρου τοῦ Γ ἐπὶ τὸ Δ καὶ ἀπὸ τοῦ Δ ἐπὶ τὸ Ε καὶ ἀπὸ τοῦ Ε ἐπὶ τὸ Α. φανερὸν οὖν, ὅτι καὶ κυρτῶν ἢ κοίλων ὄντων ἀπάντων καὶ ἀναμεμιγμένων ἔστιν ἰδεῖν τὸ αὐτό.
16Önerme 16. Düz aynalarda görülen her şey, görülen şeyden [aynaya] indirilen dikme doğrultusunda görülür.
Düz ayna GD, göz B, görülen şey A olsun; görülen şeyden aynaya indirilen dikme AG olsun. Görünüşlere dair varsayımlarda G yeri kapatılınca A'nın görülmediği kabul edildiğinden, A, AG doğrultusunda görülecektir. Ama BD görme ışınının doğrultusunda da görülecektir; o hâlde E'de görülür. Çünkü düz çizgiyi, ara noktası uçlarını örten çizgi olarak varsaymıştık; dolayısıyla AE de BE de düz olacaktır.
ις΄. Ἐν τοῖς ἐπιπέδοις ἐνόπτροις ἕκαστον τῶν ὁρωμένων κατὰ τὴν ἀπὸ τοῦ ὁρωμένου κάθετον ὁρᾶται. ἔστω ἔνοπτρον ἐπίπεδον τὸ ΓΔ, ὄμμα δὲ τὸ Β, ὁρώμενον δὲ τὸ Α, καὶ ἔστω κάθετος ἡ ἀπὸ τοῦ ὁρωμένου ἐπὶ τὸ ἔνοπτρον ἡ ΑΓ. οὐκοῦν ἐπεὶ ὑπέκειτο ἐν τοῖς φαινομένοις, ὅτι καταληφθέντος τοῦ τόπου τοῦ Γ οὐχ ὁρᾶται τὸ Α, τὸ Α ἄρα ὀφθήσεται ἐπʼ εὐθείας τῇ ΑΓ. ἀλλὰ δὴ καὶ ἐπʼ εὐθείας τῇ ΒΔ ὄψει· κατὰ τὸ Ε ἄρα· ὑπέκειτο γὰρ ἡμῖν τὸ εὐθύ, οὗ τὸ μέσον τοῖς ἄκροις ἐπιπροσθεῖ· ὥστε εὐθεῖα ἔσται ἡ ΑΕ καὶ ἡ ΒΕ.
17Önerme 17. Dışbükey aynalarda görülen her şey, görülen şeyden kürenin merkezine çizilen doğru boyunca görülür.
Dışbükey ayna GD, göz B olsun; BD görme ışını A'ya yansısın ve A görülsün; kürenin merkezi Z olsun, AZ birleştirilsin ve BD görme ışını E'ye kadar uzatılsın. Görünüşlere dair varsayımlarda G kapatılınca A'nın görülmediği kabul edildiğinden, A, AG doğrultusunda, BD görme ışınının AG ile buluştuğu E'de görülecektir; tıpkı düz aynalarda olduğu gibi.
ιζ΄. Ἐν τοῖς κυρτοῖς ἐνόπτροις ἕκαστον τῶν ὁρωμένων κατὰ τὴν ἀπὸ τοῦ ὁρωμένου εἰς τὸ κέντρον τῆς σφαίρας ἀγομένην εὐθεῖαν ὁρᾶται. ἔστω κυρτὸν ἔνοπτρον τὸ ΓΔ, ὄμμα δὲ τὸ Β, ὄψις δὲ ἡ ΒΔ ἀνακλωμένη ἐπὶ τὸ Α, καὶ ὁράσθω τὸ Α, κέντρον δὲ τῆς σφαίρας ἔστω τὸ Ζ, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΑΖ, καὶ ἐκβεβλήσθω ἡ ΒΔ ὄψις ἐπὶ τὸ Ε. οὐκοῦν ἐπεὶ ὑπέκειτο ἐν τοῖς φαινομένοις, ὅτι καταληφθέντος τοῦ Γ τὸ Α οὐχ ὁρᾶται, ὀφθήσεται ἄρα ἐπʼ εὐθείας τῇ ΑΓ κατὰ τὴν σύμβασιν τῆς ΒΔ ὄψεως καὶ [ἀπὸ] τῆς ΑΓ ἐπὶ τοῦ Ε, καθάπερ ἐπὶ τοῖς ἐπιπέδοις.
18Önerme 18. İçbükey aynalarda görülen her şey, görülen şeyden kürenin merkezine çizilen doğru boyunca görülür.
İçbükey ayna GD olsun; BG görme ışını görülen A'ya yansısın; kürenin merkezi E olsun ve A'dan E'ye bir doğru birleştirilip uzatılsın. Görünüşlere dair varsayımlarda D yeri kapatılınca A'nın görülmediği, dolayısıyla AE doğrultusunda göründüğü kabul edildiğinden, A, AD doğrusuyla BG görme ışınının buluştuğu Z'de görülecektir.
ιη΄. Ἐν τοῖς κοίλοις ἐνόπτροις ἕκαστον τῶν ὁρωμένων κατὰ τὴν ἀπὸ τοῦ ὁρωμένου εἰς τὸ κέντρον τῆς σφαίρας ἀγομένην εὐθεῖαν ὁρᾶται. ἔστω κοῖλον ἔνοπτρον τὸ ΓΔ, ὄψις δὲ ἀνακλωμένη ἡ ΒΓ ἐπὶ τὸ Α ὁρώμενον, τῆς δὲ σφαίρας κέντρον ἔστω τὸ Ε, καὶ ἀπὸ τοῦ Α ἐπὶ τὸ Ε ἐπεζεύχθω εὐθεῖα καὶ ἐκβεβλήσθω. οὐκοῦν ἐπεὶ ὑπέκειτο ἐν τοῖς φαινομένοις, ὅτι καταληφθέντος τοῦ τόπου τοῦ Δ τὸ Α οὐχ ὁρᾶται, ὥστε φαίνεται ἐπʼ εὐθείας τῇ ΑΕ, ὀφθήσεται ἄρα κατὰ τὴν συμβολὴν τῆς ΑΔ εὐθείας καὶ τῆς ΒΓ ὄψεως κατὰ τὸ Ζ.
19Önerme 19. Düz aynalarda sağdakiler solda, soldakiler sağda görünür; görüntü görülen şeye eşittir, aynadan uzaklığı da eşittir.
Düz ayna AG, göz B olsun; BA ve BG görme ışınları E ve D'ye yansısın; görülen şey ED olsun; E ve D'den aynaya EZ ve DTh dikmeleri indirilip uzatılsın; BG ve BA görme ışınları da uzatılıp dikmelerle K ve L'de buluşsun ve LK birleştirilsin. O hâlde E K'de, D de L'de görünür; çünkü bu daha önce gösterildi. O hâlde soldakiler sağda, sağdakiler solda görünür. KGZ açısı ZGE açısına eşit olduğundan ve Z'deki açılar dik olduğundan, ZK de ZE'ye eşit olur. Aynı sebeple DTh da ThL'ye eşittir. O hâlde ED'nin aynadan uzaklığı KL görüntüsünün uzaklığına eşittir. ED görülen şeyi de KL görüntüsüne eşittir, çünkü EZ ZK'ye, DTh ThL'ye eşittir, ThZ de ortaktır ve [dikmelere] diktir.
ιθ΄. Ἐν τοῖς ἐπιπέδοις ἐνόπτροις τὰ δεξιὰ ἀριστερὰ φαίνεται καὶ τὰ ἀριστερὰ δεξιὰ καὶ τὸ εἴδωλον ἴσον τῷ ὁρωμένῳ, καὶ τὸ ἀπόστημα τὸ ἀπὸ τοῦ ἐνόπτρου ἴσον ἐστίν. ἔστω ἐπίπεδον ἔνοπτρον τὸ ΑΓ, ὄμμα δὲ τὸ Β, ὄψεις δὲ αἱ ΒΑ, ΒΓ ἀνακλώμεναι ἐπὶ τὰ Ε, Δ, ὁρώμενον δὲ ἔστω τὸ Ε Δ, καὶ ἀπὸ τῶν Ε, Δ ἐπὶ τὸ ἔνοπτρον κάθετοι ἤχθωσαν αἱ Ε Ζ, ΔΘ καὶ ἐκβεβλήσθωσαν, ἐκβεβλήσθωσαν δὲ καὶ αἱ ΒΓ, ΒΑ ὄψεις καὶ συμπιπτέτωσαν ταῖς καθέτοις κατὰ τὰ Κ, Λ, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΛΚ. οὐκοῦν φαίνεται τὸ μὲν Ε ἐπὶ τοῦ Κ, τὸ δὲ Δ ἐπὶ τοῦ Λ· τοῦτο γὰρ προεδείχθη. τὰ ἄρα ἀριστερὰ δεξιὰ φαίνεται καὶ τὰ δεξιὰ ἀριστερά. καὶ ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ ὑπὸ τῶν ΚΓΖ γωνία τῇ ὑπὸ τῶν Ζ⟦Γ⟧Ε, καὶ εἰσιν ὀρθαὶ αἱ πρὸς τῷ Ζ, ἴση ἂν εἴη καὶ ἡ ΖΚ τῇ ΖΕ. διὰ τὰ αὐτὰ καὶ ἡ ΔΘ τῇ Θ⟦Λ⟧. ἴσον ἄρα τὸ ἀπόστημα, ὃ ἀπέχει ἀπὸ τοῦ ἐνόπτρου τὸ ΕΔ, τῷ, ὃ ἀπέχει τὸ εἴδωλον τὸ Κ Λ. καὶ ἴσον τὸ ὁρώμενον τὸ ΕΔ τῷ εἰδώλῳ τῷ Κ Λ διὰ τὸ ἴσην εἶναι τὴν μὲν ΕΖ τῇ ΖΚ, τὴν δὲ ΔΘ τῇ ΘΛ, κοινὴν δὲ καὶ πρὸς ὀρθὰς τὴν ΘΖ.
20Önerme 20. Dışbükey aynalarda soldakiler sağda, sağdakiler solda görünür; görüntünün aynadan uzaklığı da [görülen şeyinkinden] küçüktür.
Dışbükey ayna AG, kürenin merkezi Th, göz B olsun; BA ve BG görme ışınları D ve E'ye yansısın; görülen şey DE olsun; Th merkezinden D ve E'ye ThD ve ThE çizilsin; görme ışınları Z ve H'ye uzatılsın ve ZH görüntüsü birleştirilsin. O hâlde D H'de, E de Z'de görünür; dolayısıyla sağdakiler solda, soldakiler sağda görünür. Diyorum ki EL, LZ'den büyüktür. A'dan çevreye teğet RAK çizilsin. BA ve AE yansıma gereği çevreyle eşit açılar yaptığından ve KAR teğet olduğundan, EAZ açısı ikiye bölünmüş olur. K açısı da geniştir; o hâlde EK, KZ'den büyüktür; EL de LZ'den çok daha büyüktür. Demek ki ZH görüntüsü aynaya daha yakındır, ED görülen şeyi ise daha uzaktır.
κ΄. Ἐν τοῖς κυρτοῖς ἐνόπτροις τὰ ἀριστερὰ δεξιὰ φαίνεται καὶ τὰ δεξιὰ ἀριστερά, καὶ τὸ ἀπόστημα ἀπὸ τοῦ ἐνόπτρου τὸ εἴδωλον ἔλασσον ἔχει. ἔστω ἔνοπτρον κυρτὸν τὸ ΑΓ, κέντρον δὲ τῆς σφαίρας τὸ Θ, ὄμμα δὲ τὸ Β, ὄψεις δὲ αἱ ΒΑ, ΒΓ ἀνακλώμεναι ἐπὶ τὰ Δ, Ε, ὁρώμενον δὲ τὸ ΔΕ, καὶ ἀπὸ τοῦ Θ κέντρου ἤχθωσαν ἐπὶ τὰ Δ, Ε αἱ ΘΔ, ΘΕ, καὶ ἐκβεβλήσθωσαν αἱ ὄψεις ἐπὶ τὰ Ζ, Η, καὶ ἐπεζεύχθω τὸ ΖΗ εἴδωλον. οὐκοῦν τὸ μὲν Δ φαίνεται ἐπὶ τοῦ Η, τὸ δὲ Ε ἐπὶ τοῦ Ζ. τὰ ἄρα δεξιὰ ἀριστερὰ φαίνεται καὶ τὰ ἀριστερὰ δεξιά. λέγω, ὅτι μείζων ἐστὶν ἡ ΕΛ τῆς ΛΖ. ἤχθω γὰρ διὰ τοῦ Α ἐφαπτομένη τῆς περιφερείας ἡ ΡΑΚ. ἐπεὶ οὖν αἱ ΒΑ, ΑΕ πρὸς τὴν περιφέρειαν ἴσας ποιοῦσι γωνίας διὰ τὴν ἀνάκλασιν, ἐφάπτεται δὲ ἡ ΚΑΡ, δίχα ἂν εἴη τετμημένη ἡ ὑπὸ τῶν ΕΑΖ γωνία. καὶ ἀμβλεῖά ἐστιν ἡ Κ γωνία· μείζων ἄρα ἡ ΕΚ τῆς ΚΖ· πολλῷ μᾶλλον ἡ ΕΛ τῆς ΛΖ. ἔλασσον ἄρα ἀπέχει τὸ εἴδωλον τὸ ΖΗ ἀπὸ τοῦ ἐνόπτρου, μεῖζον δὲ τὸ ὁρώμενον τὸ ΕΔ.
21Önerme 21. Dışbükey aynalarda görüntü görülen şeylerden küçüktür.
Dışbükey ayna AOG, göz B olsun; BA ve BG görme ışınları D ve E'ye yansısın. O hâlde ED dışbükey aynada ABG açısı altında seyredilir. Şimdi görme ışınlarına A ve G'de değen AG düz aynası yanına konsun. E'yi düz aynada görecek görme ışını BAE değildir, çünkü düz aynayla eşit açılar yapmaz. A ile G arasında da yansımaz. Mümkünse yansısın ve görme ışını BZE olsun. O hâlde yansıma gereği H açısı Th'ye eşittir. Th, NI'dan, M de H'den büyüktür; dolayısıyla M de NI'dan büyüktür. Bu imkânsızdır, çünkü I tek başına M'den büyüktür; zira çevredeki açının bütününe eşittir. O hâlde A'nın dışında yansıyacaktır. Yansısın ve BKE olsun. Aynı şekilde BLD de dışarı düşecektir. O hâlde ED düz aynada, dışbükeydekinden daha büyük olan KBL açısı altında seyredilir. Düz aynada görülen şeyin eşit göründüğü gösterilmişti. Demek ki dışbükey aynada görüntünün görülen şeyden küçük göründüğü açıktır.
κα΄. Ἐν τοῖς κυρτοῖς ἐνόπτροις τὸ εἴδωλον ἔλασσόν ἐστι τῶν ὁρωμένων. ἔστω γὰρ κυρτὸν ἔνοπτρον τὸ ΑΟΓ, ὄμμα δὲ τὸ Β, ὄψεις δὲ ἀνακλώμεναι αἱ ΒΑ, ΒΓ ἐπὶ τὰ Δ, Ε. οὐκοῦν ἀπὸ τοῦ κυρτοῦ ἐνόπτρου θεωρεῖται τὸ ΕΔ ἐν γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΑΒΓ. παρακείσθω δὴ ἔνοπτρον ἐπίπεδον τὸ ΑΓ ἁπτόμενον τῶν ὄψεων κατὰ τὰ Α, Γ. οὐκοῦν ἡ ὄψις ἡ μέλλουσα ἰδεῖν τὸ Ε ἀπὸ τοῦ ἐπιπέδου ἐνόπτρου οὐκ ἔστιν ἡ ΒΑΕ· οὐ γὰρ ποιεῖ γωνίας ἴσας πρὸς τῷ ἐπιπέδῳ ἐνόπτρῳ. οὐδὲ μὴν κλασθήσεται μεταξὺ τῶν Α, Γ. κεκλάσθω γάρ, εἰ δυνατόν, καὶ ἔστω ἡ ΒΖΕ ὄψις. ἴση ἄρα ἡ Η γωνία τῇ Θ διὰ τὴν ἀνάκλασιν. ἡ δὲ Θ μείζων τῆς ΝΙ, ἡ δὲ Μ τῆς Η· ὥστε καὶ ἡ Μ τῆς ΝΙ μείζων ἐστίν· ὅπερ ἀδύνατον. αὐτὴ γὰρ ἡ Ι μείζων τῆς Μ ἐστιν· ἴση γάρ ἐστιν ὅλῃ τῇ πρὸς τῇ περιφερείᾳ. ἐκτὸς ἄρα ἀνακλασθήσεται τοῦ Α. κεκλάσθω καὶ ἔστω ἡ ΒΚΕ. ὁμοίως δὲ καὶ ἡ ΒΛΔ πεσεῖται ἐκτός. τὸ ἄρα ΕΔ ὑπὸ μείζονος γωνίας θεωρεῖται ἀπὸ τοῦ ἐπιπέδου ἐνόπτρου τῆς περιεχομένης ὑπὸ ΚΒΛ ἤπερ ἀπὸ τοῦ κυρτοῦ. ἴσον δὲ ἐδείχθη φαινόμενον ἐν τῷ ἐπιπέδῳ ἐνόπτρῳ. φανερὸν οὖν, ὅτι ἀπὸ τοῦ κυρτοῦ ἐνόπτρου τὸ εἴδωλον ἔλασσον φαίνεται τοῦ ὁρωμένου.
22Önerme 22. Dışbükey aynalarda daha küçük aynalardaki görüntüler daha küçük görünür.
Aynı Th merkezi çevresinde daha büyük AG küresi ve daha küçük EL küresi olsun; göz B olsun; BATh birleştirilsin ve [büyük] küreden BGD görme ışını yansısın. Diyorum ki küçük küreden D'ye yansıyacak görme ışını ne G'den geçer ne de G'nin dışına düşer. Önce, mümkünse, G'den geçsin, küçük küreden D'ye yansısın ve BED olsun; Th'den G'ye bir doğru birleştirilip K'ye uzatılsın. ThGK, BGD açısını ikiye böler, çünkü BGD yansıma gereği çevreyle eşit açılar yapar. Aynı sebeple Th'den E'ye birleştirilip uzatılan doğru da BED açısını ikiye böler. Bölsün ve ThEZ olsun. BGD açısı BED açısından büyük olduğundan, yarısı da yarısından, yani BGK de BEZ'den büyüktür. Oysa ondan küçüktür de; bu imkânsızdır. O hâlde küçük küreden yansıyan görme ışını G'den geçmeyecektir.
Yine aynı şeyler varsayılsın, küçük küreden yansıyan BED görme ışını G'nin dışına düşsün ve BE büyük küreyi Z'de kessin. Z'den yansıyan BZK görme ışını GD ile buluşmaz; bu gösterilmişti. O hâlde ED ile K'de buluşsun. O hâlde büyük aynadan yansıyan BZK görme ışını K'yi görür, küçük aynadan yansıyan BEK de aynı K'yi görür; bunun imkânsız olduğu yukarıda gösterildi. O hâlde küçük aynadan D'ye yansıyan görme ışını G ile A arasına düşecektir. Öbür taraftan aynı şeyi yapan ışın için de aynı şey gösterilecektir. O hâlde görülen şey küçük aynada, büyük aynadakinden daha küçük olan, B'de oluşan açı altında seyredilir. Demek ki küçük aynada görüntü daha küçük görünür.
κβ΄. Ἐν τοῖς κυρτοῖς ἐνόπτροις ἀπὸ τῶν ἐλασσόνων ἐνόπτρων ἐλάσσονα φαίνεται τὰ εἴδωλα. ἔστω σφαῖρα μείζων μὲν ἡ ΑΓ, ἐλάσσων δὲ ἡ ΕΛ περὶ τὸ αὐτὸ κέντρον τὸ Θ, ὄμμα δὲ τὸ Β, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΒΑΘ, καὶ ἀπὸ τῆς σφαίρας ἀνακεκλάσθω ὄψις ἡ ΒΓΔ. λέγω, ὅτι ἡ ἀνακλασθησομένη ὄψις ἀπὸ τῆς ἐλάσσονος σφαίρας ἐπὶ τὸ Δ οὔτε διὰ τοῦ Γ πεσεῖται οὔτε ἐκτὸς τοῦ ⟦Γ⟧. πιπτέτω γὰρ πρότερον, εἰ δυνατόν, διὰ τοῦ Γ καὶ ἀνακεκλάσθω ἀπὸ τῆς ἐλάσσονος σφαίρας ἐπὶ τὸ Δ καὶ ἔστω ἡ ΒΕΔ, καὶ ἐπεζεύχθω ἀπὸ τοῦ Θ ἐπὶ τὸ Γ καὶ ἐκβεβλήσθω ἐπὶ τὸ Κ. δίχα δὴ τεμεῖ ἡ ΘΓΚ τὴν ὑπὸ τῶν ΒΓΔ γωνίαν διὰ τὸ τὴν ΒΓΔ ἴσας ποιεῖν γωνίας πρὸς τῇ περιφερείᾳ διὰ τὴν ἀνάκλασιν. διὰ τὰ αὐτὰ δὲ καὶ ἡ ἀπὸ τοῦ Θ ἐπὶ τὸ Ε ἐπιζευγνυμένη καὶ ἐκβληθεῖσα δίχα τεμεῖ τὴν ὑπὸ ΒΕΔ. τεμνέτω καὶ ἔστω ἡ ΘΕΖ. ἐπεὶ μείζων ἐστὶν ἡ περιεχομένη ὑπὸ τῶν ΒΓΔ τῆς ὑπὸ ΒΕΔ, καὶ ἡ ἡμίσεια τῆς ἡμισείας μείζων ἐστὶν ἡ ὑπὸ ΒΓΚ τῆς ὑπὸ ΒΕΖ. ἔστι δὲ καὶ ἐλάσσων· ὅπερ ἀδύνατον. οὐκ ἄρα ἥξει διὰ τοῦ Γ ἡ ἀνακλωμένη ὄψις ἀπὸ τῆς ἐλάσσονος σφαίρας. ὑποκείσθω δὲ πάλιν τὰ αὐτά, καὶ ἡ ἀπὸ τῆς ἐλάσσονος σφαίρας ἀνακλωμένη ὄψις ἡ ΒΕΔ ἐκτὸς πιπτέτω τοῦ Γ, καὶ τεμνέτω ἡ ΒΕ τὴν μείζονα σφαῖραν κατὰ τὸ Ζ. ἡ δὴ ἀπὸ τοῦ Ζ ἀνακλωμένη ὄψις ἡ ΒΖΚ οὐ συμπεσεῖται τῇ ΓΔ· τοῦτο γὰρ δέδεικται. τῇ ἄρα ΕΔ συμπιπτέτω κατὰ τὸ Κ. ἡ ἄρα ΒΖΚ ὄψις ἀνακλωμένη ἀπὸ τοῦ μείζονος ἐνόπτρου ὁρᾷ τὸ Κ, καὶ ἡ αὐτὴ ἡ ΒΕΚ ἀνακλωμένη ἀπὸ τοῦ ἐλάσσονος ἐνόπτρου ὁρᾷ τὸ αὐτὸ Κ· τοῦτο δὲ ἐπάνω ἐδείχθη ἀδύνατον. μεταξὺ ἄρα πεσεῖται τῶν Γ, Α ἡ ἀνακλωμένη ὄψις ἀπὸ τοῦ ἐλάσσονος ἐνόπτρου ἐπὶ τὸ Δ. ὁμοίως δὲ δειχθήσεται καὶ ἡ ἀπὸ τοῦ ἑτέρου μέρους τὸ αὐτὸ ποιοῦσα. ὑπὸ ἐλάσσονος ἄρα γωνίας θεωρεῖται τῆς πρὸς τῷ Β γιγνομένης ἀπὸ τοῦ ἐλάσσονος ἐνόπτρου ἤπερ ἀπὸ τοῦ μείζονος. ἔλασσον ἄρα φαίνεται τὸ εἴδωλον ἀπὸ τοῦ ἐλάσσονος ἐνόπτρου.
23Önerme 23. Dışbükey aynalarda görüntüler dışbükey görünür.
Dışbükey ayna AG, göz E olsun; EA ve EG görme ışınları D ve B'ye yansısın, ZE de kendi üzerine E'ye yansısın. Görme ışınlarından en uzaktakiler en uzun, ortadakiler ise, EZ gibi, en kısadır. O hâlde E aynaya daha yakın, B ile D ise en uzakta görünür. Dolayısıyla bütünü dışbükey görünür.
κγ΄. Ἐν τοῖς κυρτοῖς ἐνόπτροις τὰ εἴδωλα κυρτὰ φαίνεται. ἔστω κυρτὸν ἔνοπτρον τὸ ΑΓ, ὄμμα δὲ τὸ Ε, ὄψεις δὲ ἀνακλώμεναι αἱ ΕΑ, ΕΓ ἐπὶ τὰ Δ, Β, ἡ δὲ ΖΕ ἀνακλωμένη διʼ ἑαυτῆς ἐπὶ τὸ Ε. οὐκοῦν τῶν ὄψεων μέγισται μέν εἰσι τῷ μήκει αἱ πορρωτάτω, ἐλάχισται δὲ αἱ κατὰ μέσον, ὥσπερ ἡ ΕΖ. φαίνεται ἄρα τοῦ ἐνόπτρου ἔγγιον μᾶλλον τὸ Ε, πορρωτάτω δὲ τὸ Β καὶ τὸ Δ. ὥστε ὅλον κυρτὸν φαίνεται.
24Önerme 24. İçbükey aynalarda göz merkeze konursa, yalnız gözün kendisi görünür.
İçbükey ayna AGD, merkezi B, görme ışınları BA, BG, BD olsun. E açısı Z'ye eşittir; o hâlde BG görme ışını yansıyınca B'ye gelecektir. Öbürleri de aynı şekilde. O hâlde yalnız B'nin kendisi görülür.
κδ΄. Ἐν τοῖς κοίλοις ἐνόπτροις ἐὰν ἐπὶ τοῦ κέντρου τὸ ὄμμα τεθῇ, αὐτὸ μόνον φαίνεται τὸ ὄμμα. ἔστω κοῖλον ἔνοπτρον τὸ ΑΓ Δ, κέντρον δὲ αὐτοῦ τὸ Β, ὄψεις δὲ αἱ ΒΑ, ΒΓ, ΒΔ. οὐκοῦν ἴση ἡ Ε γωνία τῇ Ζ. ἥξει ἄρα ἀνακλωμένη ἡ ΒΓ ὄψις ἐπὶ τὸ Β. ὁμοίως δὲ καὶ αἱ λοιπαί. αὐτὸ μόνον ἄρα ὁρᾶται τὸ Β.
25Önerme 25. İçbükey aynalarda göz çevrenin üzerine ya da dışına konursa, göz görünmez.
İçbükey ayna AGB olsun; göz B aynanın çevresi üzerine konsun; BA ve BG görme ışınları düşsün ve yansısın. MTh açısı K'den, EL de Z'den büyüktür; dolayısıyla BA ve BG görme ışınları B gözüne yansımayacaktır. Çünkü göze yansısalardı, A ve G'deki açılar eşit olurdu. Göz çevrenin dışında olsa da aynı şeyin olduğu, yani yansımalar gözün üstüne gelmediği için gözün görülmediği gösterilecektir.
κε΄. Ἐν τοῖς κοίλοις ἐνόπτροις ἐὰν ἐπὶ τῆς περιφερείας θῇς τὸ ὄμμα ἢ ἔξω τῆς περιφερείας, οὐ φαίνεται τὸ ὄμμα. ἔστω κοῖλον ἔνοπτρον τὸ ΑΓΒ, καὶ τὸ ὄμμα κείσθω ἐπὶ τῆς περιφερείας αὐτοῦ τὸ Β, ὄψεις δὲ προσπιπτέτωσαν αἱ ΒΑ, ΒΓ καὶ ἀνακεκλάσθωσαν. οὐκοῦν μείζων ἐστὶν ἡ μὲν ΜΘ γωνία τῆς Κ, ἡ δὲ ΕΛ τῆς Ζ. ὥστε οὐκ ἀνακλασθήσονται αἱ ΒΑ, ΒΓ ὄψεις ἐπὶ τὸ Β ὄμμα. εἰς τὸ ὄμμα δὲ εἰ ἀνεκλῶντο, ἴσαι ἂν αἱ γωνίαι πρὸς τοῖς Α, Γ ἐγίγνοντο. δειχθήσεται δέ, κἂν ἐκτὸς τῆς περιφερείας γένηται τὸ ὄμμα, τὰ αὐτὰ συμβαίνοντα, τουτέστι τὸ μὴ ὁρᾶσθαι τὸ ὄμμα διὰ τὸ τὰς ἀνακλάσεις μὴ γενέσθαι ἐπʼ αὐτό.
26Önerme 26. İçbükey aynalarda kürenin bir çapı çizilir, merkezden ona dik bir doğru çıkarılır ve göz bu iki taraftan birine konursa, gözün bulunduğu taraftaki şeylerin hiçbiri, yani ne çap üzerindekiler ne de çapın dışındakiler görülür.
İçbükey ayna AGD, kürenin çapı AD olsun; Z merkezinden AD'ye dik ZG çıkarılsın; göz B, görme ışını BE olsun. BE yansıyınca ne B'ye ne de Z'ye gelecektir, çünkü eşit açılarla yansır. O hâlde ETh gibi gidecektir. Aynı şekilde göz daha içe, Th'nin olduğu yere ya da çap üzerine, M'nin olduğu yere düşse de, yansıyan ThK ve MN görme ışınları KL ve NX gibi gidecektir. O hâlde gözün bulunduğu taraftaki şeylerin hiçbiri, ne çap üzerindekiler ne de çapın dışındakiler görülür.
κϚ΄. Ἐν τοῖς κοίλοις ἐνόπτροις ἐὰν ἐκβαλὼν διάμετρον τῆς σφαίρας ἐκ τοῦ κέντρου πρὸς ὀρθὰς ἀναγάγῃς καὶ εἰς τὸ ἕτερον μέρος θῇς τὸ ὄμμα, οὐδὲν τῶν ἐν τῷ αὐτῷ μέρει, ἐν ⟦ᾧ⟧ τὸ ὄμμα ἐστίν, ὀφθήσεται, τουτέστιν οὔτε τῶν ἐπὶ τῆς διαμέτρου οὔτε τῶν ἐκτὸς τῆς διαμέτρου. ἔστω κοῖλον ἔνοπτρον τὸ ΑΓΔ, διάμετρος δὲ ἔστω τῆς σφαίρας ἡ ΑΔ, καὶ τῇ ΑΔ πρὸς ὀρθὰς ἀνεστάτω ἀπὸ τοῦ κέντρου τοῦ Ζ ἡ ΖΓ, ὄμμα δὲ ἔστω τὸ Β, ὄψις δὲ ἡ ΒΕ. οὐκοῦν ἡ ΒΕ ἀνακλωμένη οὐχ ἥξει οὔτε ἐπὶ τὸ Β οὔτε ἐπὶ τὸ Ζ· ἐν γὰρ ἴσαις γωνίαις ἀνακλᾶται. ἥξει ἄρα ὡς ἡ ΕΘ. ὁμοίως δὲ καὶ ἐὰν ἐντὸς ἐμπέσῃ τὸ ὄμμα, ὅπου τὸ Θ, ἢ ἐπὶ τῆς διαμέτρου, ὅπου τὸ Μ, ἀνακλώμεναι αἱ ὄψεις αἱ ΘΚ, ΜΝ ἥξουσιν ὡς αἱ ΚΛ, ΝΞ. οὐκ ἄρα ὁρᾶται οὐδὲν τῶν ἐν τῷ αὐτῷ μέρει, ὅπου ἐστὶ τὸ ὄμμα, οὔτε τῶν ἐπὶ τῆς διαμέτρου οὔτε τῶν ἐκτὸς τῆς διαμέτρου.
27Önerme 27. İçbükey aynalarda gözler çap üzerine merkezden eşit uzaklıkta konursa, gözlerin hiçbiri görülmez.
İçbükey ayna AGD, çap AD, merkez Z, dik doğru ZG olsun; gözler B ve E merkezden eşit uzaklıkta olsun; görme ışını BG olsun. BG yansıyınca E'ye gelecektir, çünkü eşit açılarla yansır. B'den yansıyıp E'ye gelen başka hiçbir ışın olmayacaktır. Çünkü BTh gibi gelirse, ThE ve ThZ birleştirilsin; o hâlde BThE açısı ZTh tarafından ikiye bölünecek ve BTh'nin ThE'ye oranı BZ'nin ZE'ye oranına eşit olacaktır. Bu imkânsızdır, çünkü BTh ThE'den büyük, BZ ise ZE'ye eşittir. O hâlde B'den yansıyıp E'ye gelen başka bir ışın yoktur. Demek ki B ve E gözlerinin her birine yalnız tek bir görme ışını yansıyacaktır ve E görülmeyecektir; çünkü BG uzatılınca BD ile G, D tarafında buluşmaz, oysa görülen şeylerin her biri yalnız buluşma noktasında görünüyordu; EG de EA ile G, A tarafında buluşmaz. Çünkü içbükey aynalarda görülen her şey, görülen şeyden kürenin merkezine çizilen doğru boyunca görülür.
κζ΄. Ἐν τοῖς κοίλοις ἐνόπτροις ἐὰν ἐπὶ τῆς διαμέτρου τεθῇ τὰ ὄμματα ἴσον ἀπέχοντα τοῦ κέντρου, οὐδέτερον τῶν ὀμμάτων ὀφθήσεται. ἔστω κοῖλον ἔνοπτρον τὸ ΑΓΔ, διάμετρος δὲ ἡ ΑΔ, κέντρον δὲ τὸ Ζ, πρὸς ὀρθὰς δὲ ἡ ΖΓ, ὄμματα δὲ τὰ Β, Ε ἴσον ἀπέχοντα τοῦ κέντρου, ὄψις δὲ ἡ ΒΓ. οὐκοῦν ἀνακλωμένη ἥξει ἐπὶ τὸ Ε· ἐν ἴσαις γὰρ γωνίαις ἀνακλᾶται. ἄλλη δὲ οὐδεμία ἥξει ἀνακλωμένη ἀπὸ τοῦ Β ἐπὶ τὸ Ε. εἰ γὰρ ἥξει ὡς ἡ ΒΘ, ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΘΕ, ΘΖ· δίχα ἄρα τμηθήσεται ἡ ὑπὸ ΒΘΕ ὑπὸ τῆς ΖΘ, καὶ ἀνάλογον ἔσται ὡς ἡ ΒΘ πρὸς ΘΕ, ἡ ΒΖ πρὸς ΖΕ· ὅπερ ἀδύνατον· ἡ μὲν γὰρ ΒΘ μείζων ἐστὶ τῆς ΘΕ, ἡ δὲ ΒΖ ἴση τῇ ΖΕ. οὐδεμία ἄρα ἥξει ἀνακλωμένη ἀπὸ τοῦ Β ἐπὶ τὸ Ε. μία ἄρα ὄψις μόνον ἀνακλασθήσεται ἐφʼ ἑκατέρου τῶν Β, Ε ὀμμάτων, καὶ οὐκ ὀφθήσεται τὸ Ε· οὐ γὰρ συμπεσεῖται ἡ ΒΓ ἐκβαλλομένη τῇ ΒΔ ἐπὶ τὰ Γ, Δ μέρη, ἐφαίνετο δὲ ἕκαστον κατὰ τὴν συμβολὴν μόνον τῶν ὁρωμένων· οὐδὲ ἡ ΕΓ οὐ μὴ συμπέσῃ τῇ ΕΑ ἐπὶ τὰ Γ, Α μέρη· ἐν γὰρ τοῖς κοίλοις ἐνόπτροις ἕκαστον τῶν ὁρωμένων κατὰ τὴν ἀπὸ τοῦ ὁρωμένου εἰς τὸ κέντρον τῆς σφαίρας ἀγομένην εὐθεῖαν ὁρᾶται.
28Önerme 28. İçbükey aynalarda yarıçap ikiye bölünüp bölme noktasından ona dik bir doğru çizilir ve gözler yarıçaptan eşit uzaklıkta, ya çap ile bu dik doğru arasına ya da dik doğrunun kendisi üzerine konursa, gözlerin hiçbiri görünmez.
İçbükey ayna AGD, çap AD, merkez K olsun; dik olan KG P'de ikiye bölünsün ve EPZ ona dik olsun; B ve Th gözleri AD çapı ile EZ arasında, EZ ile BTh paralel doğruları üzerinde, KG'den eşit uzaklıkta dursun; BG görme ışını Th'ye yansısın, çünkü ZE BTh'ye paralel ve BN NTh'ye eşit olduğundan, BG çevreyle eşit açılar yapar. KB ve KTh birleştirilip uzatılsın, GB de F'ye uzatılsın. BG, BK'den büyük olduğundan, R açısı I'dan büyüktür. Dolayısıyla GBTh açısı da ThBK'den, yani BThK'den büyüktür. O hâlde BG, KTh ile buluşmaz. O hâlde Th görülmeyecektir; çünkü BG ile KTh'nin buluşma noktasında görünür.
Yine öncekiyle aynı şeyler olsun; B ve Th gözleri ise yarıçapı ikiye bölen ve ona dik olan doğru üzerinde olsun. BG, BZ'ye, GTh de ZTh'ye eşit olduğundan, BG ZTh'ye paralel olur. O hâlde BG görme ışını, merkezden görülen şeye çizilen doğruyla, yani ZTh ile Th tarafında buluşmaz. Dolayısıyla Th gözü görünmez; çünkü BG ile ZTh'nin buluşma noktasında görünecekti.
Yine aynı şeyler olsun, B ve G gözleri ise ikiye bölme noktasının yukarısına, ZA yarıçapından eşit uzaklıkta konsun. Diyorum ki B ve G görünür: sağdakiler solda, soldakiler sağda görünür; görüntü yüzden büyüktür ve aynadan uzaklığı da daha büyüktür. Yansıyan görme ışını BA olsun; merkezden B ve G'ye ZB ve ZG birleştirilsin ve BA uzatılsın. İkiye bölme noktası N olduğundan, BZ BA'dan, K açısı da E'den büyüktür. K, D'ye eşittir; o hâlde D de E'den büyüktür. O hâlde ZB ve GA uzatılınca buluşacaktır. P'de buluşsunlar. Aynı sebeple BA ve ZG de Th'de buluşacaktır. O hâlde G Th'de, B de P'de görülecektir; sağdakiler solda, soldakiler sağda görünür. Üstelik ThP, BG'den büyüktür, çünkü paraleldirler. O hâlde görüntü daha büyük ve aynadan daha uzak görünür; çünkü MA, AL'den büyüktür.
Gözler çapın dışına konursa, sağdakiler sağda, soldakiler solda görünür; görüntü yüzden küçüktür ve yüz ile aynanın arasında görünür.
Gözler B ve G, aynanın merkezi Z olsun; çapa dik AZD olsun, buna dik de BG; AG, BA'ya eşit olsun. BD görme ışını G'ye yansısın; merkezden BZK ve GZE geçsin ve E ile K'den KE birleştirilsin. O hâlde B K'de, G de E'de görünür. Demek ki sağdakiler sağda, soldakiler solda görünür ve EK görüntüsü BG yüzünden küçüktür, çünkü EK BG'ye paraleldir; görüntü de ayna ile yüzün arasında görünür.
Yüz yukarı kaldırılınca görüntü daha da küçük görünür. MN yüzü BG ile aynı olsun, BG'den uzakta ve aynı şekilde dursun. M'den Z merkezine birleştirilip uzatılan doğru K'nin yukarısına, L gibi bir yere düşecek, N'den Z'ye çizilen de E'nin yukarısına, Th gibi bir yere. O hâlde MN, ThL gibi görünür. ThL de EK'den küçüktür ve aynaya daha yakındır.
κη΄. Ἐν τοῖς κοίλοις ἐνόπτροις ἐὰν τὴν ἐκ τοῦ κέντρου δίχα τεμὼν καὶ πρὸς ὀρθὰς ἀγαγὼν θῇς τὰ ὄμματα ἴσον ἀπέχοντα τῆς ἐκ τοῦ κέντρου, θῇς δὲ ἢ ἀνὰ μέσον τῆς διαμέτρου καὶ τῆς πρὸς ὀρθὰς ἢ ἐπʼ αὐτῆς τῆς πρὸς ὀρθάς, οὐδέτερον τῶν ὀμμάτων φαίνεται. ἔστω κοῖλον ἔνοπτρον τὸ ΑΓΔ, διάμετρος δὲ ἡ ΑΔ, κέντρον δὲ τὸ Κ, καὶ ἡ πρὸς ὀρθὰς ἡ ΚΓ δίχα τετμήσθω κατὰ τὸ Π, πρὸς ὀρθὰς δὲ αὐτῇ ἔστω ἡ ΕΠΖ, καὶ ὄμματα τὰ Β, Θ μεταξὺ κείμενα τῆς τε διαμέτρου τῆς ΑΔ καὶ τῆς ΕΖ ἐν παραλλήλοις ταῖς ΕΖ, ΒΘ ἴσον ἀπέχοντα τῆς ΚΓ, ὄψις δὲ ἔστω ἡ ΒΓ ἀνακλωμένη ἐπὶ τὸ Θ· ἴσας γὰρ ποιεῖ γωνίας πρὸς τῇ περιφερείᾳ διὰ τὸ παράλληλον εἶναι τὴν ΖΕ τῇ ΒΘ καὶ ἴσην τὴν ΒΝ τῇ ΝΘ. καὶ ἐπιζευχθεῖσαι αἱ ΚΒ, ΚΘ ἐκβεβλήσθωσαν, ἐκβεβλήσθω δὲ καὶ ἡ ΓΒ ἐπὶ τὸ Φ. καὶ ἐπεὶ μείζων ἐστὶν ἡ ΒΓ τῆς Β Κ, μείζων ἐστὶν ἡ Ρ γωνία τῆς Ι. ὥστε καὶ ἡ ὑπὸ ΓΒΘ μείζων τῆς ὑπὸ ΘΒΚ, τουτέστι τῆς ὑπὸ ΒΘΚ. οὐκ ἄρα συμπεσεῖται ἡ ΒΓ τῇ ΚΘ. οὐκ ἄρα ὀφθήσεται τὸ Θ· κατὰ γὰρ τὴν συμβολὴν φαίνεται τῶν ΒΓ, ΚΘ. ἔστω πάλιν τὰ αὐτὰ τῇ ἐπάνω, τὰ δὲ Β, Θ ὄμματα ἔστωσαν ἐπὶ τῆς δίχα καὶ πρὸς ὀρθὰς τεμνούσης τὴν ἐκ τοῦ κέντρου ἐπὶ τῆς ΑΔ. ἐπεὶ οὖν ἴση ἡ μὲν ΒΓ τῇ ΒΖ, ἡ δὲ ΓΘ τῇ Ζ Θ, παράλληλος ἂν εἴη ἡ ΒΓ τῇ ΖΘ. οὐκ ἄρα συμπεσεῖται ἡ ΒΓ ὄψις τῇ ἐκ τοῦ κέντρου ἐπὶ τὸ ὁρώμενον, τουτέστι τῇ ΖΘ, ἐπὶ τὰ Θ, μέρη. ὥστε οὐ φαίνεται τὸ Θ ὄμμα· κατὰ γὰρ τὴν συμβολὴν ἐφαίνετο τῶν ΒΓ, ΖΘ. ἔστω πάλιν τὰ αὐτά, τῆς δὲ διχοτομίας ἀνωτέρω κείσθω τὰ ὄμματα τὰ Β, Γ ἴσον ἀπέχοντα τῆς ἐκ τοῦ κέντρου τῆς Ζ Α. φημὶ δὴ φαίνεσθαι τὰ Β, Γ καὶ τὰ δεξιὰ ἀριστερὰ καὶ τὰ ἀριστερὰ δεξιὰ καὶ τὸ εἴδωλον μεῖζον τοῦ προσώπου καὶ τὸ ἀπόστημα ἀπὸ τοῦ ἐνόπτρου ἔχον μεῖζον τὸ εἴδωλον. ἔστω γὰρ ἡ ΒΑ ὄψις ἀνακλωμένη, καὶ ἐπεζεύχθωσαν ἀπὸ τοῦ κέντρου ἐπὶ τὸ Β, Γ αἱ ΖΒ, ΖΓ, καὶ ἐκβεβλήσθω ἡ ΒΑ. ἐπεὶ οὖν διχοτομία ἐστὶ τὸ Ν, μείζων ἐστὶν ἡ ΒΖ τῆς ΒΑ καὶ ἡ Κ γωνία τῆς Ε. ἴση δὲ ἡ Κ τῇ Δ· μείζων ἄρα καὶ ἡ Δ τῆς Ε. συμπεσοῦνται ἄρα αἱ ΖΒ, ΓΑ ἐκβληθεῖσαι. συμπιπτέτωσαν κατὰ τὸ Π. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ αἱ ΒΑ, ΖΓ συμπεσοῦνται κατὰ τὸ Θ. ὀφθήσεται ἄρα τὸ μὲν Γ ἐπὶ τοῦ Θ, τὸ δὲ Β ἐπὶ τοῦ Π, καὶ φαίνεται τὰ μὲν δεξιὰ ἀριστερά, τὰ δὲ ἀριστερὰ δεξιά. ἀλλὰ μὴν καὶ μείζων ἡ ΘΠ τῆς Β⟦Γ⟧· παράλληλοι γάρ εἰσιν. τὸ ἄρα εἴδωλον φαίνεται μεῖζον καὶ μεῖζον ἀπέχον τοῦ ἐνόπτρου· μείζων γὰρ ἡ ΜΑ τῆς ΑΛ. ἐὰν δὲ ἔξω τῆς διαμέτρου τεθῇ τὰ ὄμματα, τὰ δεξιὰ φαίνεται δεξιὰ καὶ τὰ ἀριστερὰ ἀριστερὰ καὶ τὸ εἴδωλον ἔλασσον τοῦ προσώπου καὶ ἐν τῷ ἀνὰ μέσον τοῦ προσώπου καὶ τοῦ ἐνόπτρου. ἔστω γὰρ ὄμματα τὰ Β, Γ, κέντρον δὲ τὸ Ζ τοῦ ἐνόπτρου, καὶ τῇ διαμέτρῳ πρὸς ὀρθὰς ἔστω ἡ Α Ζ Δ, καὶ ταύτῃ πρὸς ὀρθὰς ἡ ΒΓ, καὶ ἴση τῇ ΒΑ ἔστω ἡ ΑΓ. καὶ ὄψις ἡ ΒΔ ἀνακλωμένη ἐπὶ τὸ Γ καὶ διὰ τοῦ κέντρου αἱ ΒΖΚ, ΓΖΕ, καὶ ἀπὸ τῶν Ε, Κ ἡ ΚΕ ἐπεζεύχθω. οὐκοῦν τὸ μὲν Β ἐπὶ τοῦ Κ φαίνεται, τὸ δὲ Γ ἐπὶ τοῦ Ε. τὰ ἄρα δεξιὰ δεξιὰ καὶ τὰ ἀριστερὰ ἀριστερὰ φαίνεται καὶ τὸ ΕΚ εἴδωλον ἔλασσον τοῦ ΒΓ προσώπου· παράλληλος γάρ ἐστιν ἡ ΕΚ τῇ ΒΓ· καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ ἐνόπτρου καὶ τοῦ προσώπου φαίνεται τὸ εἴδωλον. ἀναγομένου δὲ τοῦ προσώπου ἔτι ἔλασσον φαίνεται τὸ εἴδωλον. ἔστω γὰρ τὸ ΜΝ πρόσωπον τὸ αὐτὸ τῷ ΒΓ ἀφεστηκὸς ἀπὸ τοῦ ΒΓ κείμενον ὁμοίως. οὐκοῦν ἡ ἀπὸ τοῦ Μ ἐπὶ τὸ Ζ κέντρον ἐπιζευχθεῖσα καὶ ἐκβληθεῖσα ἀνώτερον πεσεῖται τοῦ Κ ὡς τὸ Λ, ἡ δὲ ἀπὸ τοῦ Ν ἐπὶ τὸ Ζ ἀνώτερον τοῦ Ε ὡς τὸ Θ. φαίνεται ἄρα τὸ ΜΝ ὡς τὸ ΘΛ. καί ἐστιν ἔλασσον τὸ ΘΛ τοῦ ΕΚ καὶ ἔγγιον τοῦ ἐνόπτρου.
29Önerme 29. Bir ayna, içinde birden çok yüz görünecek şekilde yapılabilir: kimi daha büyük, kimi daha küçük; kimi daha yakın, kimi daha uzak; kiminin sağı sağda, solu solda, kiminin solu sağda, sağı solda. AM bir düzlem olsun. Bunun üzerinde AOG ve ThRK gibi dışbükey aynalar, GDE ve ZHTh gibi içbükey aynalar, EZ ve LM gibi düz aynalar yapılabilir. Yüz N'nin olduğu yere konunca, gösterildiği gibi, düz aynalarda görüntüler eşit ve eşit uzaklıkta, dışbükey aynalarda daha küçük ve daha az uzaklıkta, içbükey aynalarda ise her türlü biçimde görünür.
κθ΄. Δυνατόν ἐστιν ἔνοπτρον κατασκευασθῆναι ὥστε ἐν τῷ αὐτῷ φαίνεσθαι πλείω πρόσωπα, τὰ μὲν μείζονα, τὰ δὲ ἐλάσσονα, καὶ τὰ μὲν ἔγγιον, τὰ δὲ πορρώτερον, καὶ τῶν μὲν τὰ δεξιὰ δεξιά, τὰ δὲ ἀριστερὰ ἀριστερά, τῶν δὲ τὰ ἀριστερὰ δεξιά, τὰ δὲ δεξιὰ ἀριστερά. ἔστω γὰρ ἐπίπεδον τὸ ΑΜ. οὐκοῦν ἐν τούτῳ γένοιτʼ ἂν κυρτὰ μὲν ἔνοπτρα οἷα τὰ ΑΟΓ, ΘΡΚ, κοῖλα δὲ οἷα τὰ ΓΔΕ, ΖΗΘ, ἐπίπεδα δὲ οἷα τὰ ΕΖ, ΛΜ. τεθέντος οὖν τοῦ προσώπου, ὅπου τὸ Ν, φαίνεται ἀπὸ μὲν τῶν ἐπιπέδων ἴσα τὰ εἴδωλα καὶ ἴσον ἀπέχοντα, ἀπὸ δὲ τῶν κυρτῶν ἐλάσσονα καὶ ἔλασσον ἀπέχοντα, ἀπὸ δὲ τῶν κοίλων παντοδαπῶς, καθάπερ δέδεικται.
30Önerme 30. Güneşe doğru konan içbükey aynalardan ateş tutuşur.
İçbükey ayna ABG, güneş EZ, aynanın merkezi Th olsun; herhangi bir D noktasından Th merkezine birleştirilen DTh B'ye uzatılsın; DG ışını düşsün ve K'ye yansısın. Bu ışın Th merkezinin yukarısına yansıyacaktır; çünkü çevredeki P açısı, çevredeki geriye kalan BGD açısından küçüktür. AB yayı BG'ye eşit olsun ve D'den başka bir ışın, DA, düşsün. AB yayı BG'ye eşit olduğundan, AD ışınının yansıyınca K'ye düşeceği açıktır. Aynı şekilde, D'den aynaya düşüp eşit yaylar ayıran bütün ışınların Th'nin yukarısında aynı noktada buluşacağı gösterilecektir.
Yine içbükey ayna ABG, güneş DEZ olsun; herhangi bir E noktasından Th merkezinden geçen EThB, başka D ve Z noktalarından da DThG ve ZThA çizilsin. E'den gelen ışınların, P ve R açıları eşit olduğu için kendi üzerlerine geri döneceğini daha önce gösterdik; çünkü bunlar çaptır. Z'den gelenler K ve L açıları, D'den DG üzerine gelenler de N ve X açıları eşit olduğu için öyledir. Bunların hepsinin kendi üzerlerine yansıdığı açıktır; çünkü merkezden geçtikleri için yarım daireler oluştururlar, yarım dairelerin açıları da eşittir; o hâlde yansımalar eşit açılarla olur, dolayısıyla kendi üzerlerine yansırlar. Demek ki bütün noktalardan merkezden geçen doğrular üzerine gelen ışınların hepsi merkezde buluşacaktır. Bu ışınlar ısındıkça merkezin çevresinde ateş toplanır. Dolayısıyla oraya konan kıtık tutuşacaktır.
λ΄. Ἐκ τῶν κοίλων ἐνόπτρων πρὸς τὸν ἥλιον τεθέντων πῦρ ἐξάπτεται. ἔστω κοῖλον ἔνοπτρον τὸ ΑΒΓ, ἥλιος δὲ ὁ ΕΖ, κέντρον δὲ τοῦ κατόπτρου τὸ Θ, καὶ ἀπό τινος σημείου τοῦ Δ ἐπιζευχθεῖσα μὲν ἐπὶ τὸ Θ κέντρον ἡ ΔΘ ἐκβεβλήσθω ἐπὶ τὸ Β, προσπεπτωκέτω δὲ ἡ ΔΓ ἀκτὶς καὶ ἀνακεκλάσθω ἐπὶ τὸ Κ. ἀνακλασθήσεται δὴ ἐπάνω τοῦ Θ κέντρου· ἡ γὰρ γωνία ἡ πρὸς τῇ περιφερείᾳ ἡ Π ἐλάσσων ἐστὶ τῆς πρὸς τῇ περιφερείᾳ λοιπῆς τῆς ὑπὸ ΒΓΔ. καὶ ἔστω ἡ Α Β περιφέρεια ἴση τῇ ΒΓ, καὶ ἀπὸ τοῦ Δ ἄλλη τις ἀκτὶς προσπιπτέτω ἡ ΔΑ. φανερὸν οὖν, ὅτι ἀνακλωμένη ἡ Α Δ ἀκτὶς πεσεῖται ἐπὶ τὸ Κ διὰ τὸ ἴσην εἶναι τὴν ΑΒ περιφέρειαν τῇ ΒΓ. ὁμοίως δὲ δειχθήσεται, ὅτι πᾶσαι αἱ ἀπὸ τοῦ Δ προσπίπτουσαι πρὸς τὸ ἔνοπτρον καὶ ἴσας ἀπολαμβάνουσαι εἰς τὸ αὐτὸ συμπεσοῦνται τῇ Θ ἀνώτερον τοῦ Θ. ἔστω πάλιν κοῖλον ἔνοπτρον τὸ ΑΒΓ, ἥλιος δὲ ὁ ΔΕΖ, καὶ ἀπό τινος σημείου τοῦ Ε διὰ τοῦ Θ κέντρου ἔστω ἡ ΕΘΒ, καὶ ἀπʼ ἄλλων [διὰ] τῶν Δ, Ζ αἱ ΔΘΓ, ΖΘΑ. οὐκοῦν προδεδείχαμεν, ὅτι αἱ ἀπὸ τοῦ Ε ἀκτῖνες συμπεσοῦνται εἰς ἑαυτὰς διὰ τὰς Π, Ρ γωνίας ἴσας οὔσας· διάμετροι γάρ εἰσιν· αἱ δὲ ἀπὸ τοῦ Ζ διὰ τὰς Κ, Λ γωνίας, αἱ δὲ ἀπὸ τοῦ Δ ἐπὶ τὴν ΔΓ διὰ τὰς Ν, ⟦Ξ⟧ γωνίας ἴσας οὔσας. ὅτι δὲ πᾶσαι αὐταὶ εἰς ἑαυτὰς ἀνακλῶνται, δῆλον· ἐκ τοῦ γὰρ κέντρου οὖσαι ἡμικύκλια ποιοῦσιν, αἱ δὲ τῶν ἡμικυκλίων γωνίαι ἴσαι εἰσίν· διʼ ἴσων ἄρα γωνιῶν αἱ ἀνακλάσεις γίγνονται· εἰς ἑαυτὰς οὖν ἀνακλῶνται. πᾶσαι ἄρα συμπεσοῦνται ἀπὸ πάντων τῶν σημείων ἐπὶ τὰς διὰ τοῦ κέντρου καὶ ἐν τῷ κέντρῳ [ἀκτῖνας]. τούτων οὖν τῶν ἀκτίνων ἐκθερμαινομένων περὶ τὸ κέντρον πῦρ ἀθροίζεται. ὥστε ἐνταῦθα στύππιον τεθὲν ἐξαφθήσεται.