İçeriğe geç
Eukleides

Eukleides

Kanonun Bölünmesi

Κατατομὴ κανόνος

girişGiriş

Durgunluk ve hareketsizlik olsaydı sessizlik olurdu; sessizlik olunca ve hiçbir şey hareket etmeyince de hiçbir şey işitilmezdi. O hâlde bir şey işitilecekse, önce bir vuruş ve bir hareket olmalıdır. Bütün sesler bir vuruşla meydana gelir; vuruş da önce bir hareket olmadan meydana gelemez. Hareketlerin kimi daha sık, kimi daha seyrektir; daha sık olanlar sesleri daha tiz, daha seyrek olanlar daha pes yapar. Öyleyse tiz seslerin daha sık ve daha çok hareketten, pes seslerin de daha seyrek ve daha az hareketten oluşması zorunludur. Bu yüzden gereğinden tiz olan sesler gevşetilince hareketten bir şey eksiltilerek, gereğinden pes olanlar gerilince harekete bir şey eklenerek doğru sese ulaşır. Demek ki seslerin parçalardan oluştuğunu söylemek gerekir, çünkü ekleme ve eksiltmeyle doğru sese ulaşırlar. Parçalardan oluşan her şey birbirine bir sayı oranıyla bağlanır; dolayısıyla sesler de birbirine bir sayı oranıyla bağlanmak zorundadır. Sayılar ise birbirine ya katlı (πολλαπλάσιος) bir oranla, ya bir parça fazlalı (ἐπιμόριος) bir oranla, ya da birkaç parça fazlalı (ἐπιμερής) bir oranla bağlanır; dolayısıyla seslerin de birbirine bu tür oranlarla bağlanması zorunludur. Bunlardan katlı ve bir parça fazlalı oranlar tek bir adla anılır.

Seslerin kimi uyumlu, kimi uyumsuzdur; bunu da biliyoruz. Uyumlu sesler ikisinden tek bir karışım meydana getirir, uyumsuzlar getirmez. Durum böyle olduğuna göre, uyumlu sesler ikisinden tek bir ses karışımı meydana getirdiğinden, birbirine tek bir adla anılan oranlarla bağlı sayılardan, yani katlı ya da bir parça fazlalı oranlarda olmaları akla yatkındır.

giriş

Εἰ ἡσυχία εἴη καὶ ἀκινησία, σιωπὴ ἂν εἴη· σιωπῆς δὲ οὔσης καὶ μηδενὸς κινουμένου οὐδὲν ἂν ἀκούοιτο εἰ ἄρα μέλλει τι ἀκουσθήσεσθαι, πληγὴν καὶ κίνησιν πρότερον δεῖ γενέσθαι. ὥστε, ἐπειδὴ πάντες οἱ φθόγγοι γίνονται πληγῆς τινος γινομένης, πληγὴν δὲ ἀμήχανον γενέσθαι μὴ οὐχὶ κινήσεως πρότερον γενομένης, — τῶν δὲ κινήσεων αἱ μὲν πυκνότεραί εἰσιν, αἱ δὲ ἀραιότεραι, καὶ αἱ μὲν πυκνότεραι ὀξυτέρους ποιοῦσι τοὺς φθόγγους, αἱ δὲ ἀραιότεραι βαρυτέρους, — ἀναγκαῖον τοὺς μὲν ὀξυτέρους εἶναι, ἐπείπερ ἐκ πυκνοτέρων καὶ πλειόνων σύγκεινται κινήσεων, τοὺς δὲ βαρυτέρους, ἐπείπερ ἐξ ἀραιοτέρων καὶ ἐλασσόνων σύγκεινται κινήσεων. ὥστε τοὺς μὲν ὀξυτέρους τοῦ δέοντος ἀνιεμένους ἀφαιρέσει κινήσεως τυγχάνειν τοῦ δέοντος, τοὺς δὲ βαρυτέρους ἐπιτεινομένους προσθέσει κινήσεως τυγχάνειν τοῦ δέοντος. διόπερ ἐκ μορίων τοὺς φθόγγους συγκεῖσθαι φατέον, ἐπειδὴ προσθέσει καὶ ἀφαιρέσει τυγχάνουσι τοῦ δέοντος. πάντα δὲ τὰ ἐκ μορίων συγκείμενα ἀριθμοῦ λόγῳ λέγεται πρὸς ἄλληλα, ὥστε καὶ τοὺς φθόγγους ἀναγκαῖον ἐν ἀριθμοῦ λόγῳ λέγεσθαι πρὸς ἀλλήλους τῶν δὲ ἀριθμῶν οἱ μὲν ἐν πολλαπλασίῳ λόγῳ λέγονται οἱ δὲ ἐν ἐπιμορίῳ, οἱ δὲ ἐν ἐπιμερεῖ, ὥστε καὶ τοὺς φθόγγους ἀναγκαῖον ἐν τοῖς τοιούτοις λόγοις λέγεσθαι πρὸς ἀλλήλους. τούτων δὲ οἱ μὲν πολλαπλάσιοι καὶ ἐπιμόριοι ἑνὶ ὀνόματι λέγονται πρὸς ἀλλήλους. Γινώσκομεν δὲ καὶ τῶν φθόγγων τοὺς μὲν συμφώνους ὄντας, τοὺς δὲ διαφώνους, καὶ τοὺς μὲν συμφώνους μίαν κρᾶσιν τὴν ἐξ ἀμφοῖν ποιοῦντας, τοὺς δὲ διαφώνους οὔ. τούτων οὕτως ἐχόντων εἰκὸς τοὺς συμφώνους φθόγγους, ἐπειδὴ μίαν τὴν ἐξ ἀμφοῖν ποιοῦνται κρᾶσιν τῆς φωνῆς, εἶναι τῶν ἐν ἑνὶ ὀνόματι πρὸς ἀλλήλους λεγομένων ἀριθμῶν, ἤτοι πολλαπλασίους ὄντας ἢ ἐπιμορίους.

pr.1Önermeler

Önerme 1. Katlı bir aralık iki kez toplanınca bir aralık meydana getirirse, bu aralık da katlı olur.

BG bir aralık olsun; B G'nin katı olsun ve G'nin B'ye oranı neyse B'nin D'ye oranı da o olsun. Diyorum ki D G'nin katıdır. B G'nin katı olduğuna göre G B'yi ölçer. G'nin B'ye oranı B'nin D'ye oranına eşitti; dolayısıyla G D'yi de ölçer. O hâlde D G'nin katıdır.

pr.1

α΄. Ἐὰν διάστημα πολλαπλάσιον δὶς συντεθὲν ποιῇ τι διάστημα, καὶ αὐτὸ πολλαπλάσιον ἔσται. ἔστω διάστημα τὸ ΒΓ, καὶ ἔστω πολλαπλάσιος ὁ Β τοῦ Γ, καὶ γεγενήσθω, ὡς ὁ Γ πρὸς τὸν Β, ὁ Β πρὸς τὸν Δ· φημὶ δὴ τὸν Δ τοῦ Γ πολλαπλάσιον εἶναι. ἐπεὶ γὰρ ὁ Β τοῦ Γ πολλαπλάσιός ἐστι, μετρεῖ ἄρα ὁ Γ τὸν Β. ἦν δὲ καὶ ὡς ὁ Γ πρὸς τὸν Β, ὁ ⟦Β⟧ πρὸς τὸν Δ, ὥστε μετρεῖ ὁ Γ καὶ τὸν Δ. πολλαπλάσιος ἄρα ἐστὶν ὁ Δ τοῦ Γ.

pr.2Önerme 2. Bir aralık iki kez toplanınca bütünü katlı yaparsa, kendisi de katlı olur.

BG bir aralık olsun; G'nin B'ye oranı neyse B'nin D'ye oranı da o olsun ve D G'nin katı olsun. Diyorum ki B de G'nin katıdır. D G'nin katı olduğuna göre G D'yi ölçer. Öğrenmiştik ki kaç tane olursa olsun orantılı sayılar varsa ve ilki sonuncuyu ölçüyorsa, aradakileri de ölçer. O hâlde G B'yi ölçer; o hâlde B G'nin katıdır.

pr.2

β΄. Ἐὰν διάστημα δὶς συντεθὲν τὸ ὅλον ποιῇ πολλαπλάσιον, καὶ αὐτὸ ἔσται πολλαπλάσιον. ἔστω διάστημα τὸ ΒΓ, καὶ γεγενήσθω, ὡς ὁ Γ πρὸς τὸν Β, οὕτως ὁ Β πρὸς τὸν Δ, καὶ ἔστω ὁ Δ τοῦ Γ πολλαπλάσιος· φημὶ καὶ τὸν Β τοῦ Γ εἶναι πολλαπλάσιον. ἐπεὶ γὰρ ὁ Δ τοῦ Γ πολλαπλάσιός ἐστι, μετρεῖ ἄρα ὁ Γ τὸν Δ. ἐμάθομεν δέ, ὅτι, ἐὰν ὦσιν ἀριθμοὶ ἀνάλογον ὁποσοιοῦν, ὁ δὲ πρῶτος τὸν ἔσχατον μετρῇ, καὶ τοὺς μεταξὺ μετρήσει. μετρεῖ ἄρα ὁ Γ τὸν Β· πολλαπλάσιος ἄρα ὁ Β τοῦ Γ.

pr.3Önerme 3. Bir parça fazlalı bir aralığın arasına orantılı olarak ne bir ne de birden çok orta sayı düşer.

BG bir parça fazlalı bir aralık olsun; B ve G ile aynı oranda olan en küçük sayılar da DZ ve Th olsun. Bunların ortak ölçüsü yalnız birimdir. DZ'den Th'ye eşit HZ çıkarılsın. DZ Th'den bir parça fazla olduğuna göre, aradaki fark olan DH hem DZ'nin hem Th'nin ortak ölçüsüdür; o hâlde DH birimdir. Öyleyse DZ ile Th arasına hiçbir orta sayı düşmez; çünkü düşecek sayı DZ'den küçük, Th'den büyük olacak, böylece birim bölünmüş olacaktır; bu ise imkânsızdır. O hâlde DZ ile Th arasına hiçbir sayı düşmez. En küçük sayılar arasına orantılı olarak kaç orta sayı düşerse, aynı orana sahip sayılar arasına da o kadar düşer. DZ ile Th arasına hiçbiri düşmediğine göre, B ile G arasına da düşmez.

pr.3

γ΄. Ἐπιμορίου διαστήματος οὐδεὶς μέσος, οὔτε εἷς οὔτε πλείους, ἀνάλογον ἐμπεσεῖται ἀριθμός. ἔστω γὰρ ἐπιμόριον διάστημα τὸ ΒΓ· ἐλάχιστοι δὲ ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ τοῖς Β,Γ ἔστωσαν οἱ ΔΖ, Θ. οὗτοι οὖν ὑπὸ μονάδος μόνης μετροῦνται κοινοῦ μέτρου. ἄφελε ἴσον τῷ Θ τὸν ΗΖ καὶ ἐπεὶ ἐπιμόριός ἐστιν ὁ ΔΖ τοῦ Θ, ἡ ὑπεροχὴ ὁ ΔΗ κοινὸν μέτρον τοῦ τε ΔΖ καὶ τοῦ Θ ἐστί· μονὰς ἄρα ὁ ΔΗ· οὐκ ἄρα ἐμπεσεῖται εἰς τοὺς ΔΖ, Θ μέσος οὐδείς. ἔσται γὰρ ὁ ἐμπίπτων τοῦ ΔΖ ἐλάττων, τοῦ δὲ Θ μείζων, ὥστε τὴν μονάδα διαιρεῖσθαι, ὅπερ ἀδύνατον. οὐκ ἄρα ἐμπεσεῖται εἰς τοὺς ΔΖ, Θ τις. ὅσοι δὲ εἰς τοὺς ἐλαχίστους μέσοι ἀνάλογον ἐμπίπτουσι, τοσοῦτοι καὶ εἰς τοὺς τὸν αὐτὸν λόγον ἔχοντας ἀνάλογον ἐμπεσοῦνται. οὐδεὶς δὲ εἰς τοὺς ΔΖ, Θ ἐμπεσεῖται, οὐδὲ εἰς τοὺς Β, Γ ἐμπεσεῖται.

pr.4Önerme 4. Katlı olmayan bir aralık iki kez toplanırsa, bütün ne katlı ne de bir parça fazlalı olur.

BG katlı olmayan bir aralık olsun; G'nin B'ye oranı neyse B'nin D'ye oranı da o olsun. Diyorum ki D G'nin ne katıdır ne de bir parça fazlası. Önce D'nin G'nin katı olduğunu varsayalım. Öğrenmiştik ki bir aralık iki kez toplanınca bütünü katlı yaparsa, kendisi de katlıdır. O hâlde B G'nin katı olacaktır; oysa değildi. Demek ki D'nin G'nin katı olması imkânsızdır. Bir parça fazlası da olamaz; çünkü bir parça fazlalı bir aralığın arasına orantılı hiçbir orta sayı düşmez, oysa D ile G arasına B düşüyor. O hâlde D'nin G'nin katı ya da bir parça fazlası olması imkânsızdır.

pr.4

δ΄. Ἐὰν διάστημα μὴ πολλαπλάσιον δὶς συντεθῇ, τὸ ὅλον οὔτε πολλαπλάσιον ἔσται οὔτε ἐπιμόριον. ἔστω γὰρ διάστημα μὴ πολλαπλάσιον τὸ ΒΓ, καὶ γεγενήσθω, ὡς ὁ Γ πρὸς τὸν Β, ὁ Β πρὸς τὸν Δ· λέγω, ὅτι ὁ Δ τοῦ Γ οὔτε πολλαπλάσιος οὔτε ἐπιμόριός ἐστιν. ἔστω γὰρ πρῶτον ὁ Δ τοῦ Γ πολλαπλάσιος. οὐκοῦν ἐμάθομεν, ὅτι, ἐὰν διάστημα δὶς συντεθὲν τὸ ὅλον ποιῇ πολλαπλάσιον, καὶ αὐτὸ πολλαπλάσιόν ἐστιν. ἔσται ἄρα ὁ Β τοῦ Γ πολλαπλάσιος. οὐκ ἦν δέ. ἀδύνατον ἄρα τὸν Δ τοῦ Γ εἶναι πολλαπλάσιον. ἀλλὰ μὴν οὐδʼ ἐπιμόριον. ἐπιμορίου γὰρ διαστήματος μέσος οὐδεὶς ἀνάλογον ἐμπίπτει. εἰς δὲ τοὺς Δ, Γ ἐμπίπτει ὁ Β. ἀδύνατον ἄρα τὸν Δ τοῦ Γ ἢ πολλαπλάσιον ἢ ἐπιμόριον εἶναι.

pr.5Önerme 5. Bir aralık iki kez toplanınca bütünü katlı yapmazsa, kendisi de katlı olmaz.

BG bir aralık olsun; G'nin B'ye oranı neyse B'nin D'ye oranı da o olsun ve D G'nin katı olmasın. Diyorum ki B de G'nin katı olmayacaktır. Çünkü B G'nin katı olsaydı D de G'nin katı olurdu; oysa değildir. O hâlde B G'nin katı olmayacaktır.

pr.5

ε΄. Ἐὰν διάστημα δὶς συντεθὲν τὸ ὅλον μὴ ποιῇ πολλαπλάσιον, οὐδʼ αὐτὸ ἔσται πολλαπλάσιον. ἔστω γὰρ διάστημα τὸ ΒΓ, καὶ γεγενήσθω ὡς ὁ Γ πρὸς τὸν Β, ὁ Β πρὸς τὸν Δ, καὶ μὴ ἔστω ὁ Δ τοῦ Γ πολλαπλάσιος· λέγω, ὅτι οὐδὲ ὁ Β τοῦ Γ ἔσται πολλαπλάσιος. εἰ γάρ ἐστιν ὁ Β τοῦ Γ πολλαπλάσιος, ἔσται ἄρα ὁ Δ τοῦ Γ πολλαπλάσιος. οὐκ ἔστι δέ. οὐκ ἄρα ὁ Β τοῦ Γ ἔσται πολλαπλάσιος.

pr.6Önerme 6. İki katı aralık, bir parça fazlalı aralıkların en büyük ikisinden, yani bir buçuk katı ile üçte bir fazlalı aralıktan oluşur.

BG DZ'nin bir buçuk katı, DZ de Th'nin üçte bir fazlası olsun. Diyorum ki BG Th'nin iki katıdır. Th'ye eşit ZK'yi ve DZ'ye eşit GL'yi çıkardım. BG DZ'nin bir buçuk katı olduğuna göre BL, BG'nin üçte biri, DZ'nin de yarısıdır. Yine DZ Th'nin üçte bir fazlası olduğuna göre DK, DZ'nin dörtte biri, Th'nin de üçte biridir. DK DZ'nin dörtte biri, BL de DZ'nin yarısı olduğuna göre DK BL'nin yarısı olacaktır. BL ise BG'nin üçte biriydi; o hâlde DK BG'nin altıda biridir. DK de Th'nin üçte biriydi; o hâlde BG Th'nin iki katıdır.

pr.6

Ϛ΄. Τὸ διπλάσιον διάστημα ἐκ δυο τῶν μεγίστων ἐπιμορίων συνέστηκεν, ἔκ τε τοῦ ἡμιολίου καὶ ἐκ τοῦ ἐπιτρίτου. ἔστω γὰρ ὁ μὲν ΒΓ τοῦ Δ⟦Ζ⟧ ἡμιόλιος, ὁ δὲ ΔΖ τοῦ Θ ἐπίτριτος· φημὶ τὸν ΒΓ τοῦ Θ διπλάσιον εἶναι. ἀφεῖλον γὰρ ἴσον τῷ Θ τὸν ΖΚ καὶ τῷ ΔΖ τὸν Γ⟦Λ⟧. οὐκοῦν ἐπεὶ ὁ ΒΓ τοῦ ΔΖ ἡμιόλιος, ὁ ΒΛ ἄρα τοῦ ΒΓ τρίτον μέρος ἐστίν, τοῦ δὲ ΔΖ ἥμισυ. πάλιν ἐπεὶ ὁ ΔΖ τοῦ Θ ἐπίτριτός ἐστιν, ὁ ΔΚ τοῦ μὲν ΔΖ τεταρτημόριον, τοῦ δὲ Θ τριτημόριον. οὐκοῦν ἐπεὶ ὁ ΔΚ τοῦ ΔΖ ἐστι τεταρτημόριον, ὁ δὲ ΒΛ τοῦ ΔΖ ἥμισυ, τοῦ ἄρα ΒΛ ἥμισυ ἔσται ὁ ΔΚ. ἦν δὲ ὁ ΒΛ τοῦ ΒΓ τρίτον μέρος· ὁ ἄρα ΔΚ τοῦ ΒΓ ἕκτον μέρος ἐστίν. ἦν δὲ ὁ ΔΚ τοῦ Θ τρίτον μέρος· ὁ ἄρα ΒΓ τοῦ Θ διπλάσιός ἐστιν.

pr.6aBaşka bir ispat. A B'nin bir buçuk katı, B de G'nin üçte bir fazlası olsun. Diyorum ki A G'nin iki katıdır.

A B'nin bir buçuk katı olduğuna göre A, B'yi ve B'nin yarısını içerir; o hâlde iki A üç B'ye eşittir. Yine B G'nin üçte bir fazlası olduğuna göre B, G'yi ve G'nin üçte birini içerir; o hâlde üç B dört G'ye eşittir. Üç B ise iki A'ya eşittir; o hâlde iki A dört G'ye eşittir. O hâlde A iki G'ye eşittir; yani A G'nin iki katıdır.

pr.6a

Ἄλλως. Ἔστω γὰρ ὁ μὲν Α τοῦ Β ἡμιόλιος, ὁ δὲ Β τοῦ Γ ἐπίτριτος· λέγω, ὅτι ὁ Α τοῦ Γ ἐστι διπλάσιος. Ἐπεὶ γὰρ ἡμιόλιός ἐστιν ὁ Α τοῦ Β, ὁ Α ἄρα ἔχει τὸν Β καὶ τὸ ἥμισυ αὐτοῦ. δύο ἄρα οἱ Α ἴσοι εἰσὶ τρισὶ τοῖς Β. πάλιν ἐπεὶ ὁ Β τοῦ Γ ἐστιν ἐπίτριτος, ὁ Β ἄρα ἔχει τὸν Γ καὶ τὸ τρίτον αὐτοῦ. τρεῖς ἄρα οἱ Β ἴσοι εἰσὶ τέτταρσι τοῖς Γ τρεῖς δὲ οἱ Β ἴσοι εἰσὶ δυσὶ τοῖς Α. δύο ἄρα οἱ Α ἴσοι εἰσὶ τέτταρσι τοῖς Γ. ὁ ἄρα Α ἴσος ἐστὶ δυσὶ τοῖς Γ διπλάσιος ἄρα ἐστὶν ὁ Α τοῦ Γ.

pr.7Önerme 7. İki katı bir aralık ile bir buçuk katı bir aralıktan üç katı bir aralık meydana gelir.

A B'nin iki katı, B de G'nin bir buçuk katı olsun. Diyorum ki A G'nin üç katıdır.

A B'nin iki katı olduğuna göre A iki B'ye eşittir. Yine B G'nin bir buçuk katı olduğuna göre B, G'yi ve G'nin yarısını içerir; o hâlde iki B üç G'ye eşittir. İki B ise A'ya eşittir; o hâlde A da üç G'ye eşittir. O hâlde A G'nin üç katıdır.

pr.7

ζ΄. Ἐκ τοῦ διπλασίου διαστήματος καὶ ἡμιολίου τριπλάσιον διάστημα γίνεται. ἔστω γὰρ ὁ μὲν Α τοῦ Β διπλάσιος, ὁ δὲ Β τοῦ Γ ἡμιόλιος· λέγω, ὅτι ὁ Α τοῦ Γ ἐστι τριπλάσιος. ἐπεὶ γὰρ ὁ Α τοῦ Β ἐστι διπλάσιος, ὁ Α ἄρα ἴσος ἐστὶ δυσὶ τοῖς Β. πάλιν ἐπεὶ ὁ Β τοῦ Γ ἐστιν ἡμιόλιος, ὁ Β ἄρα ἔχει τὸν Γ καὶ τὸ ἥμισυ αὐτοῦ. δύο ἄρα οἱ Β ἴσοι εἰσὶ τρισὶ τοῖς Γ. δύο δὲ οἱ Β ἴσοι εἰσὶ τῷ Α. καὶ ὁ Α ἄρα ἴσος ἐστὶ τρισὶ τοῖς Γ. τριπλάσιος ἄρα ἐστὶν ὁ Α τοῦ Γ.

pr.8Önerme 8. Bir buçuk katı bir aralıktan üçte bir fazlalı bir aralık çıkarılırsa, geriye sekizde bir fazlalı bir aralık kalır.

A B'nin bir buçuk katı, G de B'nin üçte bir fazlası olsun. Diyorum ki A G'nin sekizde bir fazlasıdır.

A B'nin bir buçuk katı olduğuna göre A, B'yi ve B'nin yarısını içerir; o hâlde sekiz A on iki B'ye eşittir. Yine G B'nin üçte bir fazlası olduğuna göre G, B'yi ve B'nin üçte birini içerir; o hâlde dokuz G on iki B'ye eşittir. On iki B ise sekiz A'ya eşittir; o hâlde sekiz A dokuz G'ye eşittir. O hâlde A, G'ye ve G'nin sekizde birine eşittir; yani A G'nin sekizde bir fazlasıdır.

pr.8

η΄. Ἐὰν ἀπὸ ἡμιολίου διαστήματος ἐπίτριτον διάστημα ἀφαιρεθῇ, τὸ λοιπὸν καταλείπεται ἐπόγδοον. ἔστω γὰρ ὁ μὲν Α τοῦ Β ἡμιόλιος, ὁ δὲ Γ τοῦ Β ἐπίτριτος· λέγω, ὅτι ὁ Α τοῦ Γ ἐστὶν ἐπόγδοος. ἐπεὶ γὰρ ὁ Α τοῦ Β ἐστιν ἡμιόλιος, ὁ Α ἄρα ἔχει τὸν Β καὶ τὸ ἥμισυ αὐτοῦ. ὀκτὼ ἄρα οἱ Α ἴσοι εἰσὶ δώδεκα τοῖς Β. πάλιν ἐπεὶ ὁ Γ τοῦ Β ἐστὶν ἐπίτριτος, ὁ Γ ἄρα ἔχει τὸν Β καὶ τὸ τρίτον αὐτοῦ. ἐννέα ἄρα οἱ Γ ἴσοι εἰσὶ δώδεκα τοῖς Β, δώδεκα δὲ οἱ Β ἴσοι εἰσὶν ὀκτὼ τοῖς Α· ὀκτὼ ἄρα οἱ Α ἴσοι εἰσὶν ἐννέα τοῖς Γ. ὁ Α ἄρα ἴσος ἐστὶ τῷ Γ καὶ τῷ ὀγδόῳ αὐτοῦ ὁ Α ἄρα τοῦ Γ ἐστιν ἐπόγδοος.

pr.9Önerme 9. Altı tane sekizde bir fazlalı aralık, bir tane iki katı aralıktan büyüktür.

A bir sayı olsun; B A'nın, G B'nin, D G'nin, E D'nin, Z E'nin, H de Z'nin sekizde bir fazlası olsun. Diyorum ki H A'nın iki katından büyüktür.

Her biri öncekinin sekizde bir fazlası olan yedi sayıyı bulmayı öğrendiğimize göre, A, B, G, D, E, Z, H bulunsun. A 262.144, B 294.912, G 331.776, D 373.248, E 419.904, Z 472.392, H de 531.441 olur; H ise A'nın iki katından büyüktür.

pr.9

θ΄. Τὰ ἓξ ἐπόγδοα διαστήματα μείζονά ἐστι διαστήματος ἑνὸς διπλασίου. ἔστω γὰρ εἶς ἀριθμὸς ὁ Α. καὶ τοῦ μὲν Α ἐπόγδοος ἔστω ὁ Β, τοῦ δὲ Β ἐπόγδοος ὁ Γ. τοῦ δὲ Γ ἐπόγδοος ὁ Δ, τοῦ δὲ Δ ἐπόγδοος ὁ Ε, τοῦ ⟦Ε⟧ ἐπόγδοος ὁ Ζ, τοῦ ⟦Ζ⟧ ἐπόγδοος ὁ Η λέγω, ὅτι ὁ Η τοῦ Α μείζων ἐστὶν ἢ διπλάσιος. ἐπεὶ ἐμάθομεν εὑρεῖν ἑπτὰ ἀριθμοὺς ἐπογδόους ἀλλήλων, εὑρήσθωσαν οἱ Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ζ, Η, καὶ γίνεται ὁ μὲν Α κϚ μύρια ‚βρμδ, ὁ δὲ Β κθ μύρια ‚δϠιβ, ὁ δὲ Γ λγ μύρια ‚αψοϚ, ὁ δὲ Δ λζ μύρια ‚γσμη, ὁ δὲ Ε μα μύρια ‚θϠδ, ὁ δὲ Ζ μζ μύρια ‚βτϞβ, ὁ δὲ Η νγ μύρια ‚αυμα, καί ἐστιν ὁ ⟦Η⟧ τοῦ Α μείζων ἢ διπλάσιος.

pr.10Önerme 10. Oktav aralığı katlıdır.

A nētē hyperbolaiōn, B mesē, G proslambanomenos olsun. O hâlde iki oktav olan AG aralığı uyumludur; dolayısıyla ya bir parça fazlalıdır ya da katlı. Bir parça fazlalı değildir, çünkü bir parça fazlalı bir aralığın arasına orantılı hiçbir orta düşmez; o hâlde katlıdır. Şimdi [eşit] iki aralık, AB ile BG, toplanınca bütünü katlı yaptığına göre, AB de katlıdır.

pr.10

ι΄. Τὸ διὰ πασῶν διάστημά ἐστι πολλαπλάσιον. ἔστω γὰρ νήτη μὲν ὑπερβολαίων ὁ Α, μέση δὲ ὁ Β, προσλαμβανόμενος δὲ ὁ Γ. τὸ ἄρα ΑΓ διάστημα δὶς διὰ πασῶν ὄν ἐστι σύμφωνον. ἤτοι οὖν ἐπιμόριόν ἐστιν ἢ πολλαπλάσιον. ἐπιμόριον μὲν οὐκ ἔστιν· ἐπιμορίου γὰρ διαστήματος μέσος οὐδεὶς ἀνάλογον ἐμπίπτει· πολλαπλάσιον ἄρα ἐστίν. ἐπεὶ οὖν δύο ⟨ἴσα⟩ διαστήματα τὰ ΑΒ, ΒΓ συντεθέντα ποιεῖ πολλαπλάσιον τὸ ὅλον, καὶ τὸ ΑΒ ἄρα ἐστὶ πολλαπλάσιον.

pr.11Önerme 11. Dörtlü aralık da beşli aralık da bir parça fazlalıdır.

A nētē synēmmenōn, B mesē, G hypatē mesōn olsun. O hâlde iki dörtlü olan AG aralığı uyumsuzdur; dolayısıyla katlı değildir. Şimdi eşit iki aralık, AB ile BG, toplanınca bütünü katlı yapmadığına göre, AB de katlı değildir. Oysa uyumludur; o hâlde bir parça fazlalıdır. Beşli için de ispat aynıdır.

pr.11

ια΄. Τὸ διὰ τεσσάρων διάστημα καὶ τὸ διὰ πέντε ἑκάτερον ἐπιμόριόν ἐστιν. ἔστω γὰρ νήτη μὲν συνημμένων ὁ Α, μέση δὲ ὁ Β, ὑπάτη δὲ μέσων ὁ Γ. τὸ ἄρα ΑΓ διάστημα δὶς διὰ τεσσάρων ὄν ἐστι διάφωνον· οὐκ ἄρα ἐστὶ πολλαπλάσιον. ἐπεὶ οὖν δύο διαστήματα ἴσα τὰ ΑΒ, ΒΓ συντεθέντα τὸ ὅλον μὴ ποιεῖ πολλαπλάσιον, οὐδὲ ἄρα τὸ ΑΒ ἐστι πολλαπλάσιον. καί ἐστι σύμφωνον· ἐπιμόριον ἄρα. ἡ αὐτὴ δὲ ἀπόδειξις καὶ ἐπὶ τοῦ διὰ πέντε.

pr.12Önerme 12. Oktav aralığı iki katıdır.

Oktavın katlı olduğunu gösterdik. O hâlde ya iki katıdır ya da iki katından büyüktür. İki katı aralığın bir parça fazlalı aralıkların en büyük ikisinden oluştuğunu gösterdiğimize göre, oktav iki katından büyük olsaydı yalnız iki bir parça fazlalı aralıktan değil, daha çoğundan oluşurdu. Oysa oktav iki uyumlu aralıktan, beşli ile dörtlüden oluşur; o hâlde iki katından büyük olmayacaktır. Öyleyse iki katıdır.

Oktav iki katı olduğuna, iki katı aralık da bir parça fazlalı aralıkların en büyük ikisinden oluştuğuna göre, oktav da bir buçuk katı ile üçte bir fazlalı aralıktan oluşur, çünkü en büyükleri bunlardır. Oktav ise beşli ile dörtlüden oluşur ve bunların ikisi de bir parça fazlalıdır. O hâlde beşli, daha büyük olduğu için bir buçuk katı, dörtlü de üçte bir fazlalı olacaktır.

Beşli ile oktavın birlikte üç katı olduğu da açıktır. Çünkü iki katı bir aralık ile bir buçuk katı bir aralıktan üç katı bir aralık meydana geldiğini gösterdik; dolayısıyla oktav ile beşli birlikte üç katıdır.

İki oktav ise dört katıdır. Böylece uyumlu aralıkların her birinde, onları sınırlayan seslerin birbirine hangi oranlarda bulunduğu ispatlanmış oldu.

pr.12

ιβ΄. Τὸ διὰ πασῶν διάστημά ἐστι διπλάσιον. ἐδείξαμεν γὰρ αὐτὸ πολλαπλάσιον. οὐκοῦν ἤτοι διπλάσιόν ἐστιν — ἢ μεῖζον ἢ διπλάσιον. ἀλλʼ ἐπεὶ ἐδείξαμεν τὸ διπλάσιον διάστημα ἐκ δύο τῶν μεγίστων ἐπιμορίων συγκείμενον, ὥστε, εἰ ἔσται τὸ διὰ πασῶν μεῖζον διπλασίου, οὐ συγκείσεται ἐκ δύο μόνων ἐπιμορίων, ἀλλʼ ἐκ πλειόνων, — σύγκειται δὲ ἐκ δύο συμφώνων διαστημάτων, ἔκ τε τοῦ διὰ πέντε καὶ τοῦ διὰ τεσσάρων, οὐκ ἄρα ἔσται τὸ διὰ πασῶν μεῖζον διπλασίου. διπλάσιον ἄρα. ἀλλʼ ἐπειδὴ τὸ διὰ πασῶν ἐστι διπλάσιον, τὸ δὲ διπλάσιον ἐκ τῶν μεγίστων ἐπιμορίων δύο συνέστηκε, καὶ τὸ διὰ πασῶν ἄρα ἐξ ἡμιολίου καὶ ἐπιτρίτου συνέστηκε· ταῦτα γὰρ μέγιστα. συνέστηκε δὲ ἐκ τοῦ διὰ πέντε καὶ ἐκ τοῦ διὰ τεσσάρων, ὄντων ἐπιμορίων· τὸ μὲν ἄρα διὰ πέντε, ἐπειδὴ μεῖζόν ἐστιν, ἡμιόλιον ἂν εἴη, τὸ δὲ διὰ τεσσάρων ἐπίτριτον. φανερὸν δή, ὅτι καὶ τὸ διὰ πέντε καὶ διὰ πασῶν τριπλάσιόν ἐστιν. ἐδείξαμεν γάρ, ὅτι ἐκ διπλασίου διαστήματος καὶ ἡμιολίου τριπλάσιον διάστημα γίνεται, ὥστε καὶ τὸ διὰ πασῶν καὶ τὸ διὰ πέντε τριπλάσιον. τὸ δὲ δὶς διὰ πασῶν τετραπλάσιόν ἐστιν. ἀποδέδεικται ἄρα τῶν συμφώνων ἕκαστον, ἐν τίσι λόγοις ἔχει τοὺς περιέχοντας φθόγγους πρὸς ἀλλήλους.

pr.13Önerme 13. Geriye ton aralığının sekizde bir fazlalı olduğunu göstermek kalıyor.

Öğrenmiştik ki bir buçuk katı bir aralıktan üçte bir fazlalı bir aralık çıkarılırsa geriye sekizde bir fazlalı aralık kalır. Beşliden dörtlü çıkarılırsa da geriye ton aralığı kalır; o hâlde ton aralığı sekizde bir fazlalıdır.

pr.13

ιγ΄. Λοιπὸν δὴ περὶ τοῦ τονιαίου διαστήματος διελθεῖν, ὅτι ἐστὶν ἐπόγδοον. ἐμάθομεν γάρ, ὅτι, ἐὰν ἀπὸ ἡμιολίου διαστήματος ἐπίτριτον διάστημα ἀφαιρεθῇ, τὸ λοιπὸν καταλείπεται ἐπόγδοον. ἐὰν δὲ ἀπὸ τοῦ διὰ πέντε τὸ διὰ τεσσάρων ἀφαιρεθῇ, τὸ λοιπὸν τονιαῖόν ἐστι διάστημα· τὸ ἄρα τονιαῖον διάστημά ἐστιν ἐπόγδοον.

pr.14Önerme 14. Oktav altı tondan küçüktür.

Oktavın iki katı, tonun da sekizde bir fazlalı olduğu gösterildi; altı sekizde bir fazlalı aralık ise bir iki katı aralıktan büyüktür. O hâlde oktav altı tondan küçüktür.

pr.14

ιδ΄. Τὸ διὰ πασῶν ἔλαττον ἢ ἓξ τόνων. δέδεικται γὰρ τὸ μὲν διὰ πασῶν διπλάσιον, ὁ δὲ τόνος ἐπόγδοος· τὰ δὲ ἓξ ἐπόγδοα διαστήματα μείζονα διαστήματός [ἐστι] διπλασίου. τὸ ἄρα διὰ πασῶν ἔλαττόν ἐστιν ἓξ τόνων.

pr.15Önerme 15. Dörtlü iki buçuk tondan, beşli de üç buçuk tondan küçüktür.

B nētē diezeugmenōn, G paramesē, D mesē, Z hypatē mesōn olsun. GD aralığı bir tondur; oktav olan BZ ise altı tondan küçüktür. O hâlde geriye kalan ve birbirine eşit olan BG ile DZ birlikte beş tondan küçüktür. Dolayısıyla dörtlü olan BG iki buçuk tondan, beşli olan BD de üç buçuk tondan küçüktür.

pr.15

ιε΄. Τὸ διὰ τεσσάρων ἔλαττον δύο τόνων καὶ ἡμιτονίου. καὶ τὸ διὰ πέντε ἔλαττον τριῶν τόνων καὶ ἡμιτονίου. ἔστω γὰρ νήτη μὲν διεζευγμένων ὁ Β, παραμέση δὲ ὁ Γ, μέση δὲ ὁ Δ, ὑπάτη δὲ μέσων ὁ Ζ. οὐκοῦν τὸ μὲν ΓΔ διάστημα τόνος ἐστὶ, τὸ δὲ ΒΖ, διὰ πασῶν ὄν, ἔλαττον ἓξ τόνων. τὰ λοιπὰ ἄρα, τό τε ΒΓ καὶ τὸ ΔΖ ἴσα ὄντα ἐλάττονά ἐστι πέντε τόνων. ὥστε τὸ ⟦μὲν⟧ ΒΓ ἔλαττον δύο τόνων καὶ ἡμιτονίου, ὅ ἐστι διὰ τεσσάρων, τὸ δὲ ΒΔ ἔλαττον τριῶν τόνων καὶ ἡμιτονίου, ὅ ἐστι διὰ πέντε.

pr.16Önerme 16. Ton iki ya da daha çok eşit parçaya bölünemez.

Tonun bir parça fazlalı olduğu gösterildi; bir parça fazlalı bir aralığın arasına ise orantılı olarak ne birden çok ne de tek bir orta düşer. O hâlde ton eşit parçalara bölünemez.

pr.16

ιϚ΄. Ὁ τόνος οὐ διαιρεθήσεται εἰς δύο ἴσα οὔτε εἰς πλείω. ἐδείχθη γὰρ ὢν ἐπιμόριος· ἐπιμορίου δὲ διαστήματος μέσοι οὔτε πλείους οὔτε εἷς ἀνάλογον ἐμπίπτουσιν. οὐκ ἄρα διαιρεθήσεται ὁ τόνος εἰς ἴσα.

pr.17Önerme 17. Paranētē'ler ve likhanos'lar uyumlu aralıklar yoluyla şöyle bulunur. B mesē olsun. B'den G'ye bir dörtlü yukarı çıkılsın, G'den de D'ye bir beşli aşağı inilsin. O hâlde BD bir tondur. Yine D'den E'ye bir dörtlü yukarı çıkılsın, E'den de Z'ye bir beşli aşağı inilsin. O hâlde ZD bir tondur; dolayısıyla ZB iki tondur. O hâlde Z likhanos'tur. Paranētē'ler de aynı şekilde bulunur.

pr.17

ιζ΄. Αἱ παρανῆται καὶ αἱ λιχανοὶ ληφθήσονται διὰ συμφωνίας οὕτως. ἔστω γὰρ μέση ὁ Β. ἐπιτετάσθω διὰ τεσσάρων ἐπὶ τὸ Γ, καὶ ἀπὸ τοῦ Γ ἀνείσθω διὰ πέντε ἐπὶ τὸ Δ. τόνος ἄρα ὁ ΒΔ. πάλιν δὲ ἀπὸ τοῦ Δ διὰ τεσσάρων ἐπιτετάσθω ἐπὶ τὸ Ε, καὶ ἀπὸ τοῦ Ε ἀνείσθω ἐπὶ τὸ Ζ διὰ πέντε. τόνος ἄρα τὸ ΖΔ. δίτονος ἄρα τὸ ΖΒ. λιχανὸς ἄρα τὸ Ζ. ὁμοίως ἂν καὶ αἱ παρανῆται ληφθήσονται.

pr.18Önerme 18. Parhypatē'ler ve tritē'ler pyknon'u, yani dizinin sık aralıklı bölgesini, eşit parçalara bölmez.

B mesē, G likhanos, D hypatē olsun. B'den Z'ye bir beşli aşağı inilsin; o hâlde ZD bir tondur. Z'den de E'ye bir dörtlü yukarı çıkılsın; o hâlde ZD aralığı da BE aralığı da bir tondur. Her ikisine ortak DG eklensin; o hâlde ZE DB'ye eşittir. ZE ise dörtlüdür; öyleyse ZE'nin arasına orantılı hiçbir orta düşmez, çünkü bu aralık bir parça fazlalıdır. DB de ZE'ye eşittir; o hâlde hypatē'den likhanos'a uzanan DG'nin arasına da orta düşmeyecektir. O hâlde parhypatē pyknon'u eşit parçalara bölmez; tritē de aynı şekilde.

pr.18

ιη΄. Αἱ παρυπάται καὶ αἱ τρίται οὐ διαιροῦσι τὸ πυκνὸν εἰς ἴσα. ἔστω γὰρ μέση μὲν ὁ Β, λιχανὸς ὁ Γ. ὑπάτη δὲ ὁ Δ. ἀνείσθω ἀπὸ τοῦ Β διὰ πέντε ἐπὶ τὸ Ζ. τόνος ἄρα ὁ ΖΔ. καὶ ἀπὸ τοῦ Ζ διὰ τεσσάρων ἐπιτετάσθω ἐπὶ τὸ Ε. τόνος ἐστὶν ἄρα τὸ ΖΔ διάστημα καὶ τὸ ΒΕ. κοινὸν προσκείσθω τὸ ΔΓ. τὸ ἄρα ΖΕ ἴσον ἐστὶ τῷ ΔΒ. διὰ τεσσάρων δὲ τὸ ΖΕ οὐκ ἄρα μέσος ἀνάλογον ἐμπίπτει τις τῶν ΖΕ· ἐπιμόριον γὰρ τὸ διάστημα. καί ἐστιν ἴσος ὁ ΔΒ τῷ ΖΕ· οὐκ ἄρα τοῦ ΔΓ μέσος ἐμπεσεῖται, ὅ ἐστιν ἀπὸ ὑπάτης ἐπὶ λιχανόν. οὐκ ἄρα ἡ παρυπάτη διελεῖ τὸ πυκνὸν εἰς ἴσα. ὁμοίως οὐδὲ ἡ τρίτη.

pr.19Önerme 19. Kanonu, değişmez sistem denilen diziye göre bölmek.

Kanonun uzunluğu, ki telin de uzunluğudur, AB olsun ve G, D, E noktalarında dört eşit parçaya bölünsün. O hâlde en pes ses olan BA, uğuldayan derin bir ses olacaktır. AB GB'nin üçte bir fazlasıdır; dolayısıyla GB, AB ile tize doğru bir dörtlü uyum kuracaktır. AB proslambanomenos olduğuna göre GB hypatōn diatonos olacaktır. Yine AB BD'nin iki katı olduğuna göre onunla oktav uyumu kuracak ve BD mesē olacaktır. Yine AB EB'nin dört katı olduğuna göre EB nētē hyperbolaiōn olacaktır. GB'yi Z'de ikiye böldüm; GB ZB'nin iki katı olacak, dolayısıyla GB ile ZB oktav uyumu kuracak; böylece ZB nētē synēmmenōn olur. DB'nin üçte biri olan DH'yi ayırdım; DB HB'nin bir buçuk katı olacak, dolayısıyla DB ile HB beşli uyumu kuracaktır; o hâlde HB nētē diezeugmenōn olacaktır. HB'ye eşit HTh'yi koydum; böylece ThB ile HB oktav uyumu kuracak, ThB de hypatē mesōn olacaktır. ThB'nin üçte biri olan ThK'yi aldım; ThB KB'nin bir buçuk katı olacak, böylece KB paramesē olur. KB'ye eşit LK'yi ayırdım; LB de pes hypatē olacaktır. Böylece değişmez sistemin bütün [sabit] sesleri kanon üzerinde bulunmuş olacaktır.

pr.19

ιθ΄. Τὸν κανόνα καταγράψαι κατὰ τὸ καλούμενον ἀμετάβολον σύστημα. ἔστω τοῦ κανόνος μῆκος, ὃ καὶ τῆς χορδῆς, τὸ ΑΒ, καὶ διῃρήσθω εἰς τέσσαρα ἴσα κατὰ τὰ Γ, Δ, Ε. ἔσται ἄρα ὁ ΒΑ βαρύτατος ὢν φθόγγος βόμβυξ. οὗτος δὲ ὁ ΑΒ τοῦ ΓΒ ἐπίτριτός ἐστιν, ὥστε ὁ ΓΒ τῷ ΑΒ συμφωνήσει διὰ τεσσάρων ἐπὶ τὴν ὀξύτητα. καί ἐστιν ὁ ΑΒ προσλαμβανόμενος· ὁ ἄρα ΓΒ ἔσται ὑπάτων διάτονος. πάλιν ἐπεὶ ὁ ΑΒ τοῦ ΒΔ ἐστι διπλοῦς, συμφωνήσει τῇ διὰ πασῶν καὶ ἔσται ὁ ΒΔ μέση. πάλιν ἐπεὶ τετραπλάσιός ἐστιν ὁ ΑΒ τοῦ ΕΒ, ἔσται ὁ ΕΒ νήτη ὑπερβολαίων. ἔτεμον τὸν ΓΒ δίχα κατὰ τὸ Ζ. καὶ ἔσται διπλάσιος ὁ ΓΒ τοῦ ΖΒ, ὥστε συμφωνεῖν τὸν ΓΒ πρὸς τὸν ΖΒ διὰ πασῶν· ὥστε εἶναι τὸν ΖΒ νήτην συνημμένων. ἀπέλαβον τοῦ ΔΒ τρίτον μέρος τὸ ΔΗ. καὶ ἔσται ἡμιόλιος ὁ ΔΒ τοῦ ΗΒ, ὥστε συμφωνήσει ὁ ΔΒ πρὸς τὸν ΗΒ ἐν τῷ διὰ πέντε· ὁ ἄρα ΗΒ νήτη ἔσται διεζευγμένων. ἔθηκα τῷ Η⟦Β⟧ ἴσον τὸν ΗΘ ὥστε ὁ ΘΒ πρὸς τὸν ΗΒ συμφωνήσει διὰ πασῶν, ὡς εἶναι τὸν ΘΒ ὑπάτην μέσων. ἔλαβον τοῦ ΘΒ τρίτον μέρος τὸ ΘΚ. καὶ ἔσται ἡμιόλιος ὁ ΘΒ τοῦ ΚΒ, ὥστε εἶναι τὸν ΚΒ παράμεσον. ἀπέλαβον τῷ ΚΒ ἴσον τὸν ⟦Λ⟧Κ καὶ γενήσεται ὁ ΛΒ ὑπάτη βαρεῖα. ἔσονται ἄρα εἰλημμένοι ἐν τῷ κανόνι πάντες οἱ ⟨ἑστῶτες⟩ φθόγγοι τοῦ ἀμεταβόλου συστήματος.

pr.20Önerme 20. Geriye hareketli sesleri bulmak kalıyor.

EB'yi sekiz parçaya böldüm ve bunlardan birine eşit EM'yi koydum; böylece MB, EB'nin sekizde bir fazlası oldu. Yine MB'yi sekize bölüp bunlardan birine eşit NM'yi koydum. O hâlde NB BM'den, MB de BE'den bir ton daha pes olacaktır; dolayısıyla NB tritē hyperbolaiōn, MB de hyperbolaiōn diatonos olacaktır. NB'nin üçte birini alıp NX'i koydum; böylece XB, NB'nin üçte bir fazlası olur, onunla pese doğru bir dörtlü uyum kurar ve tritē diezeugmenōn olur. Yine XB'nin yarısını alıp XO'yu koydum; böylece OB ile XB beşli uyumu kurar; o hâlde OB parhypatē mesōn olacaktır. XO'ya eşit OP'yi koydum; böylece PB parhypatē hypatōn olur. BG'nin dörtte biri olan GR'yi aldım; böylece RB mesōn diatonos olur.

proslambanomenos: A hypatē hypatōn: L parhypatē hypatōn: P likhanos hypatōn: G hypatē mesōn: Th parhypatē mesōn: O likhanos mesōn: R mesē: D paramesē: K tritē diezeugmenōn: X paranētē diezeugmenōn: Z nētē diezeugmenōn: H tritē hyperbolaiōn: N paranētē hyperbolaiōn: M nētē hyperbolaiōn: E

pr.20

κ΄. Λοιπὸν δὴ τοὺς φερομένους λαβεῖν. ἔτεμον τὸν ⟦ΕΒ⟧ εἰς ὀκτὼ καὶ ἑνὶ αὐτῶν ἴσον ἔθηκα τὸν ΕΜ, ὥστε τὸν ΜΒ τοῦ ΕΒ γενέσθαι ἐπόγδοον. καὶ πάλιν διελὼν τὸν ΜΒ εἰς ὀκτὼ ἑνὶ αὐτῶν ἴσον ἔθηκα τὸν ΝΜ τόνῳ ἄρα βαρύτερος ἔσται ὁ ΝΒ τοῦ ΒΜ, ὁ δὲ ΜΒ τοῦ ΒΕ, ὥστε ἔσται μὲν ὁ ΝΒ τρίτη ὑπερβολαίων, ὁ δὲ ΜΒ ὑπερβολαίων διάτονος. ἔλαβον τοῦ ΝΒ τρίτον μέρος καὶ ἔθηκα τὸν ΝΞ, ὥστε τὸν ΞΒ τοῦ ΝΒ εἶναι ἐπίτριτον καὶ διὰ τεσσάρων συμφωνεῖν ἐπὶ τὴν βαρύτητα καὶ γενέσθαι τὸν ΞΒ τρίτην διεζευγμένων. πάλιν τοῦ ΞΒ λαβὼν ἥμισυ μέρος ἔθηκα τὸν ΞΟ, ὥστε διὰ πέντε συμφωνεῖν τὸν ΟΒ πρὸς τὸν ΞΒ ὁ ἄρα ΟΒ ἔσται παρυπάτη μέσων. καὶ τῷ ΞΟ ἴσον ἔθηκα τὸν ΟΠ, ὥστε γενέσθαι τὸν ΠΒ παρυπάτην ὑπάτων. ἔλαβον δὴ τοῦ ΒΓ τέταρτον μέρος τὸν ΓΡ, ὥστε γενέσθαι τὸν ΡΒ μέσων διάτονον ⟨προσλαμβανόμενος⟩ Α ὑπάτη ⟨ὑπάτων⟩ Λ παρυ. ⟨ὑπάτων⟩ ⟨Π⟩ λιχανὸς ⟨ὑπάτων⟩ ⟦Γ⟧ ὑπάτη μέσων Θ παρυπάτη μέσων Ο λιχανὸς μέσων Ρ Μέση Δ παραμέση Κ τρίτη διεζευγμένων Ξ παρανήτη διεζευγμένων 〈Ζ〉 νήτη διεζευγμένων Η τρίτη ὑπερβολαίων Ν παρανήτη ὑπερβολαίων Μ νήτη ὑπερβολαίων Ε

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…