İçeriğe geç
Elementler

Eukleides · Elementler

IX. Kitap

9.prop.1Önermeler

Önerme 1. Benzer iki düzlem sayı birbirini çarparak bir sayı meydana getirirse, meydana gelen sayı kare olur.

A ile B benzer iki düzlem sayı olsun; A, B'yi çarparak G'yi meydana getirsin. Diyorum ki G karedir.

A kendini çarparak D'yi meydana getirsin; o hâlde D karedir. A kendini çarparak D'yi, B'yi çarparak da G'yi meydana getirdiğine göre, A'nın B'ye oranı D'nin G'ye oranı gibidir. A ile B benzer düzlem sayılar olduğuna göre, A ile B'nin arasına orantılı bir orta sayı girer. İki sayının arasına sürekli orantı içinde birtakım sayılar giriyorsa, bunların arasına kaç sayı giriyorsa, onlarla aynı oranı taşıyan sayıların arasına da o kadar sayı girer; dolayısıyla D ile G'nin arasına da orantılı bir orta sayı girer. D ise karedir; öyleyse G de karedir. Gösterilmesi gereken buydu.

9.prop.1

ἐὰν δύο ὅμοιοι ἐπίπεδοι ἀριθμοὶ πολλαπλασιάσαντες ἀλλήλους ποιῶσί τινα, ὁ γενόμενος τετράγωνος ἔσται. ἔστωσαν δύο ὅμοιοι ἐπίπεδοι ἀριθμοὶ οἱ Α, Β, καὶ ὁ Α τὸν Β πολλαπλασιάσας τὸν Γ ποιείτω· λέγω, ὅτι ὁ Γ τετράγωνός ἐστιν. ὁ γὰρ Α ἑαυτὸν πολλαπλασιάσας τὸν Δ ποιείτω. ὁ Δ ἄρα τετράγωνός ἐστιν. ἐπεὶ οὖν ὁ Α ἑαυτὸν μὲν πολλαπλασιάσας τὸν Δ πεποίηκεν, τὸν δὲ Β πολλαπλασιάσας τὸν Γ πεποίηκεν, ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Β, οὕτως ὁ Δ πρὸς τὸν Γ. καὶ ἐπεὶ οἱ Α, Β ὅμοιοι ἐπίπεδοί εἰσιν ἀριθμοί, τῶν Α, Β ἄρα εἷς μέσος ἀνάλογον ἐμπίπτει ἀριθμός. ἐὰν δὲ δύο ἀριθμῶν μεταξὺ κατὰ τὸ συνεχὲς ἀνάλογον ἐμπίπτωσιν ἀριθμοί, ὅσοι εἰς αὐτοὺς ἐμπίπτουσι, τοσοῦτοι καὶ εἰς τοὺς τὸν αὐτὸν λόγον ἔχοντας· ὥστε καὶ τῶν Δ, Γ εἷς μέσος ἀνάλογον ἐμπίπτει ἀριθμός. καί ἐστι τετράγωνος ὁ Δ· τετράγωνος ἄρα καὶ ὁ Γ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

9.prop.2Önerme 2. İki sayı birbirini çarparak bir kare meydana getirirse, bu sayılar benzer düzlem sayılardır.

A ile B iki sayı olsun; A, B'yi çarparak G karesini meydana getirsin. Diyorum ki A ile B benzer düzlem sayılardır.

A kendini çarparak D'yi meydana getirsin; o hâlde D karedir. A kendini çarparak D'yi, B'yi çarparak da G'yi meydana getirdiğine göre, A'nın B'ye oranı D'nin G'ye oranı gibidir. D kare olduğuna, G de kare olduğuna göre, D ile G benzer düzlem sayılardır; o hâlde D ile G'nin arasına orantılı bir orta sayı girer. D'nin G'ye oranı ise A'nın B'ye oranı gibidir; demek ki A ile B'nin arasına da orantılı bir orta sayı girer. İki sayının arasına orantılı bir orta sayı giriyorsa, bu sayılar benzer düzlem sayılardır. Öyleyse A ile B benzer düzlem sayılardır. Gösterilmesi gereken buydu.

9.prop.2

ἐὰν δύο ἀριθμοὶ πολλαπλασιάσαντες ἀλλήλους ποιῶσι τετράγωνον, ὅμοιοι ἐπίπεδοί εἰσιν ἀριθμοί. ἔστωσαν δύο ἀριθμοὶ οἱ Α, Β, καὶ ὁ Α τὸν Β πολλαπλασιάσας τετράγωνον τὸν Γ ποιείτω· λέγω, ὅτι οἱ Α, Β ὅμοιοι ἐπίπεδοί εἰσιν ἀριθμοί. ὁ γὰρ Α ἑαυτὸν πολλαπλασιάσας τὸν Δ ποιείτω· ὁ Δ ἄρα τετράγωνός ἐστιν. καὶ ἐπεὶ ὁ Α ἑαυτὸν μὲν πολλαπλασιάσας τὸν Δ πεποίηκεν, τὸν δὲ Β πολλαπλασιάσας τὸν Γ πεποίηκεν, ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Β, ὁ Δ πρὸς τὸν Γ. καὶ ἐπεὶ ὁ Δ τετράγωνός ἐστιν, ἀλλὰ καὶ ὁ Γ, οἱ Δ, Γ ἄρα ὅμοιοι ἐπίπεδοί εἰσιν. τῶν Δ, Γ ἄρα εἷς μέσος ἀνάλογον ἐμπίπτει. καί ἐστιν ὡς ὁ Δ πρὸς τὸν Γ, οὕτως ὁ Α πρὸς τὸν Β· καὶ τῶν Α, Β ἄρα εἷς μέσος ἀνάλογον ἐμπίπτει. ἐὰν δὲ δύο ἀριθμῶν εἷς μέσος ἀνάλογον ἐμπίπτῃ, ὅμοιοι ἐπίπεδοί εἰσιν [οἱ] ἀριθμοί· οἱ ἄρα Α, Β ὅμοιοί εἰσιν ἐπίπεδοι· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

9.prop.3Önerme 3. Bir küp sayı kendini çarparak bir sayı meydana getirirse, meydana gelen sayı küp olur.

A küp sayısı kendini çarparak B'yi meydana getirsin. Diyorum ki B küptür.

A'nın kenarı G alınsın; G kendini çarparak D'yi meydana getirsin. Açıktır ki G, D'yi çarparak A'yı meydana getirmiştir. G kendini çarparak D'yi meydana getirdiğine göre, G, D'yi kendi birimlerinin sayısı kadar ölçer. Birim de G'yi içindeki birimlerin sayısı kadar ölçer; o hâlde birimin G'ye oranı G'nin D'ye oranı gibidir. Yine, G, D'yi çarparak A'yı meydana getirdiğine göre, D, A'yı G'deki birimlerin sayısı kadar ölçer. Birim de G'yi içindeki birimlerin sayısı kadar ölçer; o hâlde birimin G'ye oranı D'nin A'ya oranı gibidir. Ama birimin G'ye oranı G'nin D'ye oranı gibidir; demek ki birimin G'ye oranı, G'nin D'ye ve D'nin A'ya oranı gibidir. O hâlde birimle A sayısının arasına sürekli orantı içinde iki orta sayı, G ile D girmiştir. Yine, A kendini çarparak B'yi meydana getirdiğine göre, A, B'yi kendi birimlerinin sayısı kadar ölçer. Birim de A'yı içindeki birimlerin sayısı kadar ölçer; o hâlde birimin A'ya oranı A'nın B'ye oranı gibidir. Birimle A'nın arasına ise orantılı iki orta sayı girmiştir; demek ki A ile B'nin arasına da orantılı iki orta sayı girecektir. İki sayının arasına orantılı iki orta sayı giriyorsa ve birincisi küpse, ikincisi de küp olur. A ise küptür; öyleyse B de küptür. Gösterilmesi gereken buydu.

9.prop.3

ἐὰν κύβος ἀριθμὸς ἑαυτὸν πολλαπλασιάσας ποιῇ τινα, ὁ γενόμενος κύβος ἔσται. κύβος γὰρ ἀριθμὸς ὁ Α ἑαυτὸν πολλαπλασιάσας τὸν Β ποιείτω· λέγω, ὅτι ὁ Β κύβος ἐστίν. εἰλήφθω γὰρ τοῦ Α πλευρὰ ὁ Γ, καὶ ὁ Γ ἑαυτὸν πολλαπλασιάσας τὸν Δ ποιείτω. φανερὸν δή ἐστιν, ὅτι ὁ Γ τὸν Δ πολλαπλασιάσας τὸν Α πεποίηκεν. καὶ ἐπεὶ ὁ Γ ἑαυτὸν πολλαπλασιάσας τὸν Δ πεποίηκεν, ὁ Γ ἄρα τὸν Δ μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν αὑτῷ μονάδας. ἀλλὰ μὴν καὶ ἡ μονὰς τὸν Γ μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν αὐτῷ μονάδας· ἔστιν ἄρα ὡς ἡ μονὰς πρὸς τὸν Γ, ὁ Γ πρὸς τὸν Δ. πάλιν, ἐπεὶ ὁ Γ τὸν Δ πολλαπλασιάσας τὸν Α πεποίηκεν, ὁ Δ ἄρα τὸν Α μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν τῷ Γ μονάδας. μετρεῖ δὲ καὶ ἡ μονὰς τὸν Γ κατὰ τὰς ἐν αὐτῷ μονάδας· ἔστιν ἄρα ὡς ἡ μονὰς πρὸς τὸν Γ, ὁ Δ πρὸς τὸν Α. ἀλλʼ ὡς ἡ μονὰς πρὸς τὸν Γ, ὁ Γ πρὸς τὸν Δ· καὶ ὡς ἄρα ἡ μονὰς πρὸς τὸν Γ, οὕτως ὁ Γ πρὸς τὸν Δ καὶ ὁ Δ πρὸς τὸν Α. τῆς ἄρα μονάδος καὶ τοῦ Α ἀριθμοῦ δύο μέσοι ἀνάλογον κατὰ τὸ συνεχὲς ἐμπεπτώκασιν ἀριθμοὶ οἱ Γ, Δ. πάλιν, ἐπεὶ ὁ Α ἑαυτὸν πολλαπλασιάσας τὸν Β πεποίηκεν, ὁ Α ἄρα τὸν Β μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν αὑτῷ μονάδας. μετρεῖ δὲ καὶ ἡ μονὰς τὸν Α κατὰ τὰς ἐν αὐτῷ μονάδας· ἔστιν ἄρα ὡς ἡ μονὰς πρὸς τὸν Α, ὁ Α πρὸς τὸν Β. τῆς δὲ μονάδος καὶ τοῦ Α δύο μέσοι ἀνάλογον ἐμπεπτώκασιν ἀριθμοί· καὶ τῶν Α, Β ἄρα δύο μέσοι ἀνάλογον ἐμπεσοῦνται ἀριθμοί. ἐὰν δὲ δύο ἀριθμῶν δύο μέσοι ἀνάλογον ἐμπίπτωσιν, ὁ δὲ πρῶτος κύβος ᾖ, καὶ ὁ δεύτερος κύβος ἔσται. καί ἐστιν ὁ Α κύβος· καὶ ὁ Β ἄρα κύβος ἐστίν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

9.prop.4Önerme 4. Bir küp sayı bir küp sayıyı çarparak bir sayı meydana getirirse, meydana gelen sayı küp olur.

A küp sayısı B küp sayısını çarparak G'yi meydana getirsin. Diyorum ki G küptür.

A kendini çarparak D'yi meydana getirsin; o hâlde D küptür. A kendini çarparak D'yi, B'yi çarparak da G'yi meydana getirdiğine göre, A'nın B'ye oranı D'nin G'ye oranı gibidir. A ile B küp olduğuna göre benzer cisim sayılardır; o hâlde A ile B'nin arasına orantılı iki orta sayı girer; dolayısıyla D ile G'nin arasına da orantılı iki orta sayı girecektir. D ise küptür; öyleyse G de küptür. Gösterilmesi gereken buydu.

9.prop.4

ἐὰν κύβος ἀριθμὸς κύβον ἀριθμὸν πολλαπλασιάσας ποιῇ τινα, ὁ γενόμενος κύβος ἔσται. κύβος γὰρ ἀριθμὸς ὁ Α κύβον ἀριθμὸν τὸν Β πολλαπλασιάσας τὸν Γ ποιείτω· λέγω, ὅτι ὁ Γ κύβος ἐστίν. ὁ γὰρ Α ἑαυτὸν πολλαπλασιάσας τὸν Δ ποιείτω· ὁ Δ ἄρα κύβος ἐστίν. καὶ ἐπεὶ ὁ Α ἑαυτὸν μὲν πολλαπλασιάσας τὸν Δ πεποίηκεν, τὸν δὲ Β πολλαπλασιάσας τὸν Γ πεποίηκεν, ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Β, οὕτως ὁ Δ πρὸς τὸν Γ. καὶ ἐπεὶ οἱ Α, Β κύβοι εἰσίν, ὅμοιοι στερεοί εἰσιν οἱ Α, Β. τῶν Α, Β ἄρα δύο μέσοι ἀνάλογον ἐμπίπτουσιν ἀριθμοί· ὥστε καὶ τῶν Δ, Γ δύο μέσοι ἀνάλογον ἐμπεσοῦνται ἀριθμοί. καί ἐστι κύβος ὁ Δ· κύβος ἄρα καὶ ὁ Γ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

9.prop.5Önerme 5. Bir küp sayı bir sayıyı çarparak bir küp meydana getirirse, çarpılan sayı da küp olur.

A küp sayısı bir B sayısını çarparak G küpünü meydana getirsin. Diyorum ki B küptür.

A kendini çarparak D'yi meydana getirsin; o hâlde D küptür. A kendini çarparak D'yi, B'yi çarparak da G'yi meydana getirdiğine göre, A'nın B'ye oranı D'nin G'ye oranı gibidir. D ile G küp olduğuna göre benzer cisim sayılardır; o hâlde D ile G'nin arasına orantılı iki orta sayı girer. D'nin G'ye oranı ise A'nın B'ye oranı gibidir; demek ki A ile B'nin arasına da orantılı iki orta sayı girer. A ise küptür; öyleyse B de küptür. Gösterilmesi gereken buydu.

9.prop.5

ἐὰν κύβος ἀριθμὸς ἀριθμόν τινα πολλαπλασιάσας κύβον ποιῇ, καὶ ὁ πολλαπλασιασθεὶς κύβος ἔσται. κύβος γὰρ ἀριθμὸς ὁ Α ἀριθμόν τινα τὸν Β πολλαπλασιάσας κύβον τὸν Γ ποιείτω· λέγω, ὅτι ὁ Β κύβος ἐστίν. ὁ γὰρ Α ἑαυτὸν πολλαπλασιάσας τὸν Δ ποιείτω· κύβος ἄρα ἐστίν ὁ Δ. καὶ ἐπεὶ ὁ Α ἑαυτὸν μὲν πολλαπλασιάσας τὸν Δ πεποίηκεν, τὸν δὲ Β πολλαπλασιάσας τὸν Γ πεποίηκεν, ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Β, ὁ Δ πρὸς τὸν Γ. καὶ ἐπεὶ οἱ Δ, Γ κύβοι εἰσίν, ὅμοιοι στερεοί εἰσιν. τῶν Δ, Γ ἄρα δύο μέσοι ἀνάλογον ἐμπίπτουσιν ἀριθμοί. καί ἐστιν ὡς ὁ Δ πρὸς τὸν Γ, οὕτως ὁ Α πρὸς τὸν Β· καὶ τῶν α, Β ἄρα δύο μέσοι ἀνάλογον ἐμπίπτουσιν ἀριθμοί. καί ἐστι κύβος ὁ Α· κύβος ἄρα ἐστὶ καὶ ὁ Β· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

9.prop.6Önerme 6. Bir sayı kendini çarparak bir küp meydana getirirse, kendisi de küp olur.

A sayısı kendini çarparak B küpünü meydana getirsin. Diyorum ki A da küptür.

A, B'yi çarparak G'yi meydana getirsin. A kendini çarparak B'yi, B'yi çarparak da G'yi meydana getirdiğine göre, G küptür. A kendini çarparak B'yi meydana getirdiğine göre, A, B'yi kendi birimlerinin sayısı kadar ölçer. Birim de A'yı içindeki birimlerin sayısı kadar ölçer; o hâlde birimin A'ya oranı A'nın B'ye oranı gibidir. A, B'yi çarparak G'yi meydana getirdiğine göre, B, G'yi A'daki birimlerin sayısı kadar ölçer. Birim de A'yı içindeki birimlerin sayısı kadar ölçer; o hâlde birimin A'ya oranı B'nin G'ye oranı gibidir. Ama birimin A'ya oranı A'nın B'ye oranı gibidir; demek ki A'nın B'ye oranı da B'nin G'ye oranı gibidir. B ile G küp olduğuna göre benzer cisim sayılardır; o hâlde B ile G'nin arasında orantılı iki orta sayı vardır. B'nin G'ye oranı ise A'nın B'ye oranı gibidir; demek ki A ile B'nin arasında da orantılı iki orta sayı vardır. B ise küptür; öyleyse A da küptür. Gösterilmesi gereken buydu.

9.prop.6

ἐὰν ἀριθμὸς ἑαυτὸν πολλαπλασιάσας κύβον ποιῇ, καὶ αὐτὸς κύβος ἔσται. ἀριθμὸς γὰρ ὁ Α ἑαυτὸν πολλαπλασιάσας κύβον τὸν Β ποιείτω· λέγω, ὅτι καὶ ὁ Α κύβος ἐστίν. ʽὁ γὰρ Α τὸν Β πολλαπλασιάσας τὸν Γ ποιείτω. ἐπεὶ οὖν ὁ Α ἑαυτὸν μὲν πολλαπλασιάσας τὸν Β πεποίηκεν, τὸν δὲ Β πολλαπλασιάσας τὸν Γ πεποίηκεν, ὁ Γ ἄρα κύβος ἐστίν. καὶ ἐπεὶ ὁ Α ἑαυτὸν πολλαπλασιάσας τὸν Β πεποίηκεν, ὁ Α ἄρα τὸν Β μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν αὑτῷ μονάδας. μετρεῖ δὲ καὶ ἡ μονὰς τὸν Α κατὰ τὰς ἐν αὐτῷ μονάδας. ἔστιν ἄρα ὡς ἡ μονὰς πρὸς τὸν Α, οὕτως ὁ Α πρὸς τὸν Β. καὶ ἐπεὶ ὁ Α τὸν Β πολλαπλασιάσας τὸν Γ πεποίηκεν, ὁ Β ἄρα τὸν Γ μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν τῷ Α μονάδας. μετρεῖ δὲ καὶ ἡ μονὰς τὸν Α κατὰ τὰς ἐν αὐτῷ μονάδας. ἔστιν ἄρα ὡς ἡ μονὰς πρὸς τὸν Α, οὕτως ὁ Β πρὸς τὸν Γ. ἀλλʼ ὡς ἡ μονὰς πρὸς τὸν Α, οὕτως ὁ Α πρὸς τὸν Β· καὶ ὡς ἄρα ὁ Α πρὸς τὸν Β, ὁ Β πρὸς τὸν Γ. καὶ ἐπεὶ οἱ Β, Γ κύβοι εἰσίν, ὅμοιοι στερεοί εἰσιν. τῶν Β, Γ ἄρα δύο μέσοι ἀνάλογόν εἰσιν ἀριθμοί. καί ἐστιν ὡς ὁ Β πρὸς τὸν Γ, ὁ Α πρὸς τὸν Β. καὶ τῶν Α, Β ἄρα δύο μέσοι ἀνάλογόν εἰσιν ἀριθμοί. καί ἐστι κύβος ὁ Β· κύβος ἄρα ἐστὶ καὶ ὁ Α· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

9.prop.7Önerme 7. Bileşik bir sayı bir sayıyı çarparak bir sayı meydana getirirse, meydana gelen sayı cisim sayı olur.

A bileşik sayısı bir B sayısını çarparak G'yi meydana getirsin. Diyorum ki G cisim sayıdır.

A bileşik olduğuna göre onu bir sayı ölçecektir. D ölçsün; D, A'yı kaç kez ölçüyorsa E'de o kadar birim bulunsun. D, A'yı E'deki birimlerin sayısı kadar ölçtüğüne göre E, D'yi çarparak A'yı meydana getirmiştir. A, B'yi çarparak G'yi meydana getirdiğine ve A, D ile E'nin çarpımı olduğuna göre, D ile E'nin çarpımı B'yi çarparak G'yi meydana getirmiştir. Öyleyse G cisim sayıdır ve kenarları D, E, B'dir. Gösterilmesi gereken buydu.

9.prop.7

ἐὰν σύνθετος ἀριθμὸς ἀριθμόν τινα πολλαπλασιάσας ποιῇ τινα, ὁ γενόμενος στερεὸς ἔσται. σύνθετος γὰρ ἀριθμὸς ὁ Α ἀριθμόν τινα τὸν Β πολλαπλασιάσας τὸν Γ ποιείτω· λέγω, ὅτι ὁ Γ στερεός ἐστιν. ἐπεὶ γὰρ ὁ Α σύνθετός ἐστιν, ὑπὸ ἀριθμοῦ τινος μετρηθήσεται. μετρείσθω ὑπὸ τοῦ Δ, καὶ ὁσάκις ὁ Δ τὸν Α μετρεῖ, τοσαῦται μονάδες ἔστωσαν ἐν τῷ Ε. ἐπεὶ οὖν ὁ Δ τὸν Α μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν τῷ Ε μονάδας, ὁ Ε ἄρα τὸν Δ πολλαπλασιάσας τὸν Α πεποίηκεν. καὶ ἐπεὶ ὁ Α τὸν Β πολλαπλασιάσας τὸν Γ πεποίηκεν, ὁ δὲ Α ἐστιν ὁ ἐκ τῶν Δ, Ε, ὁ ἄρα ἐκ τῶν Δ, Ε τὸν Β πολλαπλασιάσας τὸν Γ πεποίηκεν. ὁ Γ ἄρα στερεός ἐστιν, πλευραὶ δὲ αὐτοῦ εἰσιν οἱ Δ, Ε, Β· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

9.prop.8Önerme 8. Birimden başlayarak kaç tane olursa olsun birtakım sayılar ardışık olarak orantılıysa, birimden itibaren üçüncü sayı karedir, birer atlayarak gelenler de öyledir; dördüncü sayı küptür, ikişer atlayarak gelenlerin hepsi de öyledir; yedinci sayı ise hem küp hem karedir, beşer atlayarak gelenler de öyledir.

Birimden başlayarak A, B, G, D, E, Z kaç tane olursa olsun ardışık olarak orantılı sayılar olsun. Diyorum ki birimden itibaren üçüncü sayı olan B karedir, birer atlayarak gelenlerin hepsi de öyledir; dördüncü sayı olan G küptür, ikişer atlayarak gelenlerin hepsi de öyledir; yedinci sayı olan Z ise hem küp hem karedir, beşer atlayarak gelenlerin hepsi de öyledir.

Birimin A'ya oranı A'nın B'ye oranı gibi olduğuna göre, birim A sayısını kaç kez ölçüyorsa A da B'yi o kadar kez ölçer. Birim A sayısını içindeki birimlerin sayısı kadar ölçer; o hâlde A da B'yi A'daki birimlerin sayısı kadar ölçer. Demek ki A kendini çarparak B'yi meydana getirmiştir; dolayısıyla B karedir. B, G, D ardışık olarak orantılı olduğuna ve B kare olduğuna göre, D de karedir. Aynı sebeple Z de karedir. Benzer şekilde birer atlayarak gelenlerin hepsinin kare olduğunu da göstereceğiz. Şimdi diyorum ki birimden itibaren dördüncü sayı olan G küptür, ikişer atlayarak gelenlerin hepsi de öyledir. Birimin A'ya oranı B'nin G'ye oranı gibi olduğuna göre, birim A sayısını kaç kez ölçüyorsa B de G'yi o kadar kez ölçer. Birim A sayısını A'daki birimlerin sayısı kadar ölçer; o hâlde B de G'yi A'daki birimlerin sayısı kadar ölçer; demek ki A, B'yi çarparak G'yi meydana getirmiştir. A kendini çarparak B'yi, B'yi çarparak da G'yi meydana getirdiğine göre, G küptür. G, D, E, Z ardışık olarak orantılı olduğuna ve G küp olduğuna göre, Z de küptür. Z'nin kare olduğu da gösterilmişti; öyleyse birimden itibaren yedinci sayı hem küp hem karedir. Benzer şekilde beşer atlayarak gelenlerin hepsinin hem küp hem kare olduğunu da göstereceğiz. Gösterilmesi gereken buydu.

9.prop.8

ἐὰν ἀπὸ μονάδος ὁποσοιοῦν ἀριθμοὶ ἑξῆς ἀνάλογον ὦσιν, ὁ μὲν τρίτος ἀπὸ τῆς μονάδος τετράγωνος ἔσται καὶ οἱ ἕνα διαλείποντες, ὁ δὲ τέταρτος κύβος καὶ οἱ δύο διαλείποντες πάντες, ὁ δὲ ἕβδομος κύβος ἅμα καὶ τετράγωνος καὶ οἱ πέντε διαλείποντες. ἔστωσαν ἀπὸ μονάδος ὁποσοιοῦν ἀριθμοὶ ἑξῆς ἀνάλογον οἱ Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ζ· λέγω, ὅτι ὁ μὲν τρίτος ἀπὸ τῆς μονάδος ὁ Β τετράγωνός ἐστι καὶ οἱ ἕνα διαλείποντες πάντες, ὁ δὲ τέταρτος ὁ Γ κύβος καὶ οἱ δύο διαλείποντες πάντες, ὁ δὲ ἕβδομος ὁ Ζ κύβος ἅμα καὶ τετράγωνος καὶ οἱ πέντε διαλείποντες πάντες. ἐπεὶ γάρ ἐστιν ὡς ἡ μονὰς πρὸς τὸν Α, οὕτως ὁ Α πρὸς τὸν Β, ἰσάκις ἄρα ἡ μονὰς τὸν Α ἀριθμὸν μετρεῖ καὶ ὁ Α τὸν Β. ἡ δὲ μονὰς τὸν Α ἀριθμὸν μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν αὐτῷ μονάδας· καὶ ὁ Α ἄρα τὸν Β μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν τῷ Α μονάδας. ὁ Α ἄρα ἑαυτὸν πολλαπλασιάσας τὸν Β πεποίηκεν· τετράγωνος ἄρα ἐστὶν ὁ Β. καὶ ἐπεὶ οἱ Β, Γ, Δ ἑξῆς ἀνάλογόν εἰσιν, ὁ δὲ Β τετράγωνός ἐστιν, καὶ ὁ Δ ἄρα τετράγωνός ἐστιν. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ὁ Ζ τετράγωνός ἐστιν. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι καὶ οἱ ἕνα διαλείποντες πάντες τετράγωνοί εἰσιν. λέγω δή, ὅτι καὶ ὁ τέταρτος ἀπὸ τῆς μονάδος ὁ Γ κύβος ἐστὶ καὶ οἱ δύο διαλείποντες πάντες. ἐπεὶ γάρ ἐστιν ὡς ἡ μονὰς πρὸς τὸν Α, οὕτως ὁ Β πρὸς τὸν Γ, ἰσάκις ἄρα ἡ μονὰς τὸν Α ἀριθμὸν μετρεῖ καὶ ὁ Β τὸν Γ. ἡ δὲ μονὰς τὸν Α ἀριθμὸν μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν τῷ Α μονάδας· καὶ ὁ Β ἄρα τὸν Γ μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν τῷ Α μονάδας· ὁ Α ἄρα τὸν Β πολλαπλασιάσας τὸν Γ πεποίηκεν. ἐπεὶ οὖν ὁ Α ἑαυτὸν μὲν πολλαπλασιάσας τὸν Β πεποίηκεν, τὸν δὲ Β πολλαπλασιάσας τὸν Γ πεποίηκεν, κύβος ἄρα ἐστὶν ὁ Γ. καὶ ἐπεὶ οἱ Γ, Δ, Ε, Ζ ἑξῆς ἀνάλογόν εἰσιν, ὁ δὲ Γ κύβος ἐστίν, καὶ ὁ Ζ ἄρα κύβος ἐστίν. ἐδείχθη δὲ καὶ τετράγωνος· ὁ ἄρα ἕβδομος ἀπὸ τῆς μονάδος κύβος τέ ἐστι καὶ τετράγωνος. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι καὶ οἱ πέντε διαλείποντες πάντες κύβοι τέ εἰσι καὶ τετράγωνοι· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

9.prop.9Önerme 9. Birimden başlayarak kaç tane olursa olsun birtakım sayılar ardışık olarak sürekli orantılıysa ve birimden sonraki sayı kareyse, geri kalanların hepsi de kare olur. Birimden sonraki sayı küpse, geri kalanların hepsi de küp olur.

Birimden başlayarak A, B, G, D, E, Z kaç tane olursa olsun ardışık olarak orantılı sayılar olsun; birimden sonraki sayı, A kare olsun. Diyorum ki geri kalanların hepsi de kare olur.

Birimden itibaren üçüncü sayı olan B'nin ve birer atlayarak gelenlerin hepsinin kare olduğu gösterilmişti. [Şimdi] diyorum ki geri kalanların hepsi de karedir. A, B, G ardışık olarak orantılı olduğuna ve A kare olduğuna göre, G de karedir. Yine, B, G, D ardışık olarak orantılı olduğuna ve B kare olduğuna göre, D de karedir. Benzer şekilde geri kalanların hepsinin kare olduğunu da göstereceğiz.

Şimdi de A küp olsun. Diyorum ki geri kalanların hepsi de küptür.

Birimden itibaren dördüncü sayı olan G'nin ve ikişer atlayarak gelenlerin hepsinin küp olduğu gösterilmişti. [Şimdi] diyorum ki geri kalanların hepsi de küptür. Birimin A'ya oranı A'nın B'ye oranı gibi olduğuna göre, birim A'yı kaç kez ölçüyorsa A da B'yi o kadar kez ölçer. Birim A'yı içindeki birimlerin sayısı kadar ölçer; o hâlde A da B'yi kendi birimlerinin sayısı kadar ölçer; demek ki A kendini çarparak B'yi meydana getirmiştir. A ise küptür. Bir küp sayı kendini çarparak bir sayı meydana getirirse, meydana gelen sayı küptür; öyleyse B de küptür. A, B, G, D dört ardışık orantılı sayı olduğuna ve A küp olduğuna göre, D de küptür. Aynı sebeple E de küptür; geri kalanların hepsi de benzer şekilde küptür. Gösterilmesi gereken buydu.

9.prop.9

ἐὰν ἀπὸ μονάδος ὁποσοιοῦν ἑξῆς κατὰ τὸ συνεχὲς ἀριθμοὶ ἀνάλογον ὦσιν, ὁ δὲ μετὰ τὴν μονάδα τετράγωνος ᾖ, καὶ οἱ λοιποὶ πάντες τετράγωνοι ἔσονται. καὶ ἐὰν ὁ μετὰ τὴν μονάδα κύβος ᾖ, καὶ οἱ λοιποὶ πάντες κύβοι ἔσονται. ἔστωσαν ἀπὸ μονάδος ἑξῆς ἀνάλογον ὁσοιδηποτοῦν ἀριθμοὶ οἱ Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ζ, ὁ δὲ μετὰ τὴν μονάδα ὁ Α τετράγωνος ἔστω· λέγω, ὅτι καὶ οἱ λοιποὶ πάντες τετράγωνοι ἔσονται. ὅτι μὲν οὖν ὁ τρίτος ἀπὸ τῆς μονάδος ὁ Β τετράγωνός ἐστι καὶ οἱ ἕνα διαλείποντες πάντες, δέδεικται· λέγω [δή], ὅτι καὶ οἱ λοιποὶ πάντες τετράγωνοί εἰσιν. ἐπεὶ γὰρ οἱ Α, Β, Γ ἑξῆς ἀνάλογόν εἰσιν, καί ἐστιν ὁ Α τετράγωνος, καὶ ὁ Γ [ἄρα] τετράγωνός ἐστιν. πάλιν, ἐπεὶ [καὶ] οἱ β, Γ, Δ ἑξῆς ἀνάλογόν εἰσιν, καί ἐστιν ὁ Β τετράγωνος, καὶ ὁ Δ [ἄρα] τετράγωνός ἐστιν. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι καὶ οἱ λοιποὶ πάντες τετράγωνοί εἰσιν. ἀλλὰ δὴ ἔστω ὁ Α κύβος· λέγω, ὅτι καὶ οἱ λοιποὶ πάντες κύβοι εἰσίν. ὅτι μὲν οὖν ὁ τέταρτος ἀπὸ τῆς μονάδος ὁ Γ κύβος ἐστὶ καὶ οἱ δύο διαλείποντες πάντες, δέδεικται· λέγω [δή], ὅτι καὶ οἱ λοιποὶ πάντες κύβοι εἰσίν. ἐπεὶ γάρ ἐστιν ὡς ἡ μονὰς πρὸς τὸν Α, οὕτως ὁ Α πρὸς τὸν Β, ἰσάκις ἄρα ἡ μονὰς τὸν Α μετρεῖ καὶ ὁ Α τὸν Β. ἡ δὲ μονὰς τὸν Α μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν αὐτῷ μονάδας· καὶ ὁ Α ἄρα τὸν Β μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν αὑτῷ μονάδας· ὁ Α ἄρα ἑαυτὸν πολλαπλασιάσας τὸν Β πεποίηκεν. καί ἐστιν ὁ Α κύβος. ἐὰν δὲ κύβος ἀριθμὸς ἑαυτὸν πολλαπλασιάσας ποιῇ τινα, ὁ γενόμενος κύβος ἐστίν· καὶ ὁ Β ἄρα κύβος ἐστίν. καὶ ἐπεὶ τέσσαρες ἀριθμοὶ οἱ Α, Β, Γ, Δ ἑξῆς ἀνάλογόν εἰσιν, καί ἐστιν ὁ Α κύβος, καὶ ὁ Δ ἄρα κύβος ἐστίν. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ὁ Ε κύβος ἐστίν, καὶ ὁμοίως οἱ λοιποὶ πάντες κύβοι εἰσίν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

9.prop.10Önerme 10. Birimden başlayarak kaç tane olursa olsun birtakım sayılar [ardışık olarak] orantılıysa ve birimden sonraki sayı kare değilse, birimden itibaren üçüncü sayı ile birer atlayarak gelenlerin hepsi dışında hiçbiri kare olmaz. Birimden sonraki sayı küp değilse, birimden itibaren dördüncü sayı ile ikişer atlayarak gelenlerin hepsi dışında hiçbiri küp olmaz.

Birimden başlayarak A, B, G, D, E, Z kaç tane olursa olsun ardışık olarak orantılı sayılar olsun; birimden sonraki sayı, A kare olmasın. Diyorum ki birimden itibaren üçüncü sayı [ile birer atlayarak gelenler] dışında hiçbiri kare olmaz.

Mümkünse G kare olsun. B de karedir; o hâlde B ile G'nin birbirine oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranı gibidir. B'nin G'ye oranı ise A'nın B'ye oranı gibidir; demek ki A ile B'nin birbirine oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranı gibidir; dolayısıyla A ile B benzer düzlem sayılardır. B ise karedir; o hâlde A da karedir. Oysa varsayım bu değildi. Öyleyse G kare değildir. Benzer şekilde birimden itibaren üçüncü sayı ile birer atlayarak gelenler dışında hiçbirinin kare olmadığını da göstereceğiz.

Şimdi de A küp olmasın. Diyorum ki birimden itibaren dördüncü sayı ile ikişer atlayarak gelenler dışında hiçbiri küp olmaz.

Mümkünse D küp olsun. G de küptür; çünkü birimden itibaren dördüncü sayıdır. G'nin D'ye oranı ise B'nin G'ye oranı gibidir; demek ki B'nin G'ye oranı da bir küpün bir küpe oranı gibidir. G ise küptür; o hâlde B de küptür. Birimin A'ya oranı A'nın B'ye oranı gibi olduğuna ve birim A'yı içindeki birimlerin sayısı kadar ölçtüğüne göre, A da B'yi kendi birimlerinin sayısı kadar ölçer; demek ki A kendini çarparak B küpünü meydana getirmiştir. Bir sayı kendini çarparak bir küp meydana getirirse, kendisi de küp olur; o hâlde A da küptür. Oysa varsayım bu değildir. Öyleyse D küp değildir. Benzer şekilde birimden itibaren dördüncü sayı ile ikişer atlayarak gelenler dışında hiçbirinin küp olmadığını da göstereceğiz. Gösterilmesi gereken buydu.

9.prop.10

ἐὰν ἀπὸ μονάδος ὁποσοιοῦν ἀριθμοὶ [ἑξῆς] ἀνάλογον ὦσιν, ὁ δὲ μετὰ τὴν μονάδα μὴ ᾖ τετράγωνος, οὐδʼ ἄλλος οὐδεὶς τετράγωνος ἔσται χωρὶς τοῦ τρίτου ἀπὸ τῆς μονάδος καὶ τῶν ἕνα διαλειπόντων πάντων. καὶ ἐὰν ὁ μετὰ τὴν μονάδα κύβος μὴ ᾖ, οὐδὲ ἄλλος οὐδεὶς κύβος ἔσται χωρὶς τοῦ τετάρτου ἀπὸ τῆς μονάδος καὶ τῶν δύο διαλειπόντων πάντων. ἔστωσαν ἀπὸ μονάδος ἑξῆς ἀνάλογον ὁσοιδηποτοῦν ἀριθμοὶ οἱ Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ζ, ὁ δὲ μετὰ τὴν μονάδα ὁ Α μὴ ἔστω τετράγωνος· λέγω, ὅτι οὐδὲ ἄλλος οὐδεὶς τετράγωνος ἔσται χωρὶς τοῦ τρίτου ἀπὸ τῆς μονάδος [καὶ τῶν ἕνα διαλειπόντων]. εἰ γὰρ δυνατόν, ἔστω ὁ Γ τετράγωνος. ἔστι δὲ καὶ ὁ Β τετράγωνος· οἱ Β, Γ ἄρα πρὸς ἀλλήλους λόγον ἔχουσιν, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν. καί ἐστιν ὡς ὁ Β πρὸς τὸν Γ, ὁ Α πρὸς τὸν Β· οἱ Α, Β ἄρα πρὸς ἀλλήλους λόγον ἔχουσιν, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· ὥστε οἱ Α, Β ὅμοιοι ἐπίπεδοί εἰσιν. καί ἐστι τετράγωνος ὁ Β· τετράγωνος ἄρα ἐστὶ καὶ ὁ Α· ὅπερ οὐχ ὑπέκειτο. οὐκ ἄρα ὁ Γ τετράγωνός ἐστιν. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι οὐδʼ ἄλλος οὐδεὶς τετράγωνός ἐστι χωρὶς τοῦ τρίτου ἀπὸ τῆς μονάδος καὶ τῶν ἕνα διαλειπόντων. ἀλλὰ δὴ μὴ ἔστω ὁ Α κύβος. λέγω, ὅτι οὐδʼ ἄλλος οὐδεὶς κύβος ἔσται χωρὶς τοῦ τετάρτου ἀπὸ τῆς μονάδος καὶ τῶν δύο διαλειπόντων. εἰ γὰρ δυνατόν, ἔστω ὁ Δ κύβος. ἔστι δὲ καὶ ὁ Γ κύβος· τέταρτος γάρ ἐστιν ἀπὸ τῆς μονάδος. καί ἐστιν ὡς ὁ Γ πρὸς τὸν Δ, ὁ Β πρὸς τὸν Γ· καὶ ὁ Β ἄρα πρὸς τὸν Γ λόγον ἔχει, ὃν κύβος πρὸς κύβον. καί ἐστιν ὁ Γ κύβος· καὶ ὁ Β ἄρα κύβος ἐστίν. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ἡ μονὰς πρὸς τὸν Α, ὁ Α πρὸς τὸν Β, ἡ δὲ μονὰς τὸν Α μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν αὐτῷ μονάδας, καὶ ὁ Α ἄρα τὸν Β μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν αὑτῷ μονάδας· ὁ Α ἄρα ἑαυτὸν πολλαπλασιάσας κύβον τὸν Β πεποίηκεν. ἐὰν δὲ ἀριθμὸς ἑαυτὸν πολλαπλασιάσας κύβον ποιῇ, καὶ αὐτὸς κύβος ἔσται. κύβος ἄρα καὶ ὁ Α· ὅπερ οὐχ ὑπόκειται. οὐκ ἄρα ὁ Δ κύβος ἐστίν. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι οὐδʼ ἄλλος οὐδεὶς κύβος ἐστὶ χωρὶς τοῦ τετάρτου ἀπὸ τῆς μονάδος καὶ τῶν δύο διαλειπόντων· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

9.prop.11Önerme 11. Birimden başlayarak kaç tane olursa olsun birtakım sayılar ardışık olarak orantılıysa, küçük olan büyüğü, orantılı sayılar arasında bulunan sayılardan biri kadar kez ölçer.

A biriminden başlayarak B, G, D, E kaç tane olursa olsun ardışık olarak orantılı sayılar olsun. Diyorum ki B, G, D, E'nin en küçüğü olan B, E'yi, G ile D'den biri kadar kez ölçer.

A biriminin B'ye oranı D'nin E'ye oranı gibi olduğuna göre, A birimi B sayısını kaç kez ölçüyorsa D de E'yi o kadar kez ölçer; o hâlde yer değiştirerek A birimi D'yi kaç kez ölçüyorsa B de E'yi o kadar kez ölçer. A birimi D'yi içindeki birimlerin sayısı kadar ölçer; o hâlde B de E'yi D'deki birimlerin sayısı kadar ölçer. Dolayısıyla küçük olan B, büyük olan E'yi, orantılı sayılar arasında bulunan bir sayı kadar kez ölçer.

Sonuç: Açıktır ki ölçen sayı birimden itibaren hangi sıradaysa, onun kaç kez ölçtüğünü gösteren sayı da ölçülen sayıdan geriye doğru aynı sıradadır. Gösterilmesi gereken buydu.

9.prop.11

ἐὰν ἀπὸ μονάδος ὁποσοιοῦν ἀριθμοὶ ἑξῆς ἀνάλογον ὦσιν, ὁ ἐλάττων τὸν μείζονα μετρεῖ κατά τινα τῶν ὑπαρχόντων ἐν τοῖς ἀνάλογον ἀριθμοῖς. ἔστωσαν ἀπὸ μονάδος τῆς Α ὁποσοιοῦν ἀριθμοὶ ἑξῆς ἀνάλογον οἱ Β, Γ, Δ, Ε· λέγω, ὅτι τῶν Β, Γ, Δ, Ε ὁ ἐλάχιστος ὁ Β τὸν Ε μετρεῖ κατά τινα τῶν Γ, Δ. ἐπεὶ γάρ ἐστιν ὡς ἡ Α μονὰς πρὸς τὸν Β, οὕτως ὁ Δ πρὸς τὸν Ε, ἰσάκις ἄρα ἡ Α μονὰς τὸν Β ἀριθμὸν μετρεῖ καὶ ὁ Δ τὸν Ε· ἐναλλὰξ ἄρα ἰσάκις ἡ Α μονὰς τὸν Δ μετρεῖ καὶ ὁ Β τὸν Ε. ἡ δὲ Α μονὰς τὸν Δ μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν αὐτῷ μονάδας· καὶ ὁ Β ἄρα τὸν Ε μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν τῷ Δ μονάδας· ὥστε ὁ ἐλάσσων ὁ Β τὸν μείζονα τὸν Ε μετρεῖ κατά τινα ἀριθμὸν τῶν ὑπαρχόντων ἐν τοῖς ἀνάλογον ἀριθμοῖς. Πόρισμα Καὶ φανερόν, ὅτι ἣν ἔχει τάξιν ὁ μετρῶν ἀπὸ μονάδος, τὴν αὐτὴν ἔχει καὶ ὁ καθʼ ὃν μετρεῖ ἀπὸ τοῦ μετρουμένου ἐπὶ τὸ πρὸ αὐτοῦ. ¯ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

9.prop.12Önerme 12. Birimden başlayarak kaç tane olursa olsun birtakım sayılar ardışık olarak orantılıysa, sonuncuyu hangi asal sayılar ölçüyorsa, birimden sonraki sayıyı da aynı asal sayılar ölçer.

Birimden başlayarak A, B, G, D kaç tane olursa olsun orantılı sayılar olsun. Diyorum ki D'yi hangi asal sayılar ölçüyorsa, A'yı da aynı sayılar ölçer.

D'yi bir E asal sayısı ölçsün. Diyorum ki E, A'yı ölçer. Ölçmesin. E asaldır ve her asal sayı, ölçmediği her sayıyla asaldır; o hâlde E ile A aralarında asaldır. E, D'yi ölçtüğüne göre onu Z kez ölçsün; o hâlde E, Z'yi çarparak D'yi meydana getirmiştir. Yine, A, D'yi G'deki birimlerin sayısı kadar ölçtüğüne göre, A, G'yi çarparak D'yi meydana getirmiştir. Oysa E de Z'yi çarparak D'yi meydana getirmiştir; o hâlde A ile G'nin çarpımı E ile Z'nin çarpımına eşittir. Demek ki A'nın E'ye oranı Z'nin G'ye oranı gibidir. A ile E ise aralarında asaldır; aralarında asal sayılar en küçüklerdir; en küçükler de aynı oranı taşıyan sayıları aynı sayıda kez ölçer: öncül öncülü, ardıl ardılı. O hâlde E, G'yi ölçer. Onu H kez ölçsün; o hâlde E, H'yi çarparak G'yi meydana getirmiştir. Oysa bir önceki önerme gereğince A da B'yi çarparak G'yi meydana getirmiştir; o hâlde A ile B'nin çarpımı E ile H'nin çarpımına eşittir. Demek ki A'nın E'ye oranı H'nin B'ye oranı gibidir. A ile E ise aralarında asaldır; aralarında asal sayılar en küçüklerdir; en küçük sayılar da kendileriyle aynı oranı taşıyan sayıları aynı sayıda kez ölçer: öncül öncülü, ardıl ardılı. O hâlde E, B'yi ölçer. Onu Th kez ölçsün; o hâlde E, Th'yi çarparak B'yi meydana getirmiştir. Oysa A da kendini çarparak B'yi meydana getirmiştir; o hâlde E ile Th'nin çarpımı A'nın karesine eşittir. Demek ki E'nin A'ya oranı A'nın Th'ye oranı gibidir. A ile E ise aralarında asaldır; aralarında asal sayılar en küçüklerdir; en küçükler de aynı oranı taşıyan sayıları aynı sayıda kez ölçer: öncül öncülü, ardıl ardılı. O hâlde E, öncülün öncülü ölçmesi gibi A'yı ölçer. Oysa ölçmediği varsayılmıştı. Bu imkânsızdır. Öyleyse E ile A aralarında asal değildir; dolayısıyla aralarında bileşiktir. Aralarında bileşik sayıları ise bir [asal] sayı ölçer. E'nin asal olduğu varsayıldığına ve asal sayıyı kendinden başka hiçbir sayı ölçmediğine göre, E, A ile E'yi ölçer; dolayısıyla E, A'yı ölçer. D'yi de ölçer; o hâlde E, A ile D'yi ölçer. Benzer şekilde D'yi hangi asal sayılar ölçüyorsa, A'yı da aynı sayıların ölçeceğini göstereceğiz. Gösterilmesi gereken buydu.

9.prop.12

ἐὰν ἀπὸ μονάδος ὁποσοιοῦν ἀριθμοὶ ἑξῆς ἀνάλογον ὦσιν, ὑφʼ ὅσων ἂν ὁ ἔσχατος πρώτων ἀριθμῶν μετρῆται, ὑπὸ τῶν αὐτῶν καὶ ὁ παρὰ τὴν μονάδα μετρηθήσεται. ἔστωσαν ἀπὸ μονάδος ὁποσοιδηποτοῦν ἀριθμοὶ ἀνάλογον οἱ Α, Β, Γ, Δ· λέγω, ὅτι ὑφʼ ὅσων ἂν ὁ Δ πρώτων ἀριθμῶν μετρῆται, ὑπὸ τῶν αὐτῶν καὶ ὁ Α μετρηθήσεται. μετρείσθω γὰρ ὁ Δ ὑπό τινος πρώτου ἀριθμοῦ τοῦ Ε· λέγω, ὅτι ὁ ε τὸν Α μετρεῖ. μὴ γάρ· καί ἐστιν ὁ Ε πρῶτος, ἅπας δὲ πρῶτος ἀριθμὸς πρὸς ἅπαντα, ὃν μὴ μετρεῖ, πρῶτός ἐστιν· οἱ Ε, Α ἄρα πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν. καὶ ἐπεὶ ὁ Ε τὸν Δ μετρεῖ, μετρείτω αὐτὸν κατὰ τὸν Ζ· ὁ Ε ἄρα τὸν Ζ πολλαπλασιάσας τὸν Δ πεποίηκεν. πάλιν, ἐπεὶ ὁ Α τὸν Δ μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν τῷ Γ μονάδας, ὁ Α ἄρα τὸν Γ πολλαπλασιάσας τὸν Δ πεποίηκεν. ἀλλὰ μὴν καὶ ὁ Ε τὸν Ζ πολλαπλασιάσας τὸν Δ πεποίηκεν· ὁ ἄρα ἐκ τῶν Α, Γ ἴσος ἐστὶ τῷ ἐκ τῶν Ε, Ζ. ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Ε, ὁ Ζ πρὸς τὸν Γ. οἱ δὲ Α, Ε πρῶτοι, οἱ δὲ πρῶτοι καὶ ἐλάχιστοι, οἱ δὲ ἐλάχιστοι μετροῦσι τοὺς τὸν αὐτὸν λόγον ἔχοντας ἰσάκις ὅ τε ἡγούμενος τὸν ἡγούμενον καὶ ὁ ἑπόμενος τὸν ἑπόμενον· μετρεῖ ἄρα ὁ Ε τὸν Γ. μετρείτω αὐτὸν κατὰ τὸν Η· ὁ Ε ἄρα τὸν Η πολλαπλασιάσας τὸν Γ πεποίηκεν. ἀλλὰ μὴν διὰ τὸ πρὸ τούτου καὶ ὁ Α τὸν Β πολλαπλασιάσας τὸν Γ πεποίηκεν. ὁ ἄρα ἐκ τῶν Α, Β ἴσος ἐστὶ τῷ ἐκ τῶν Ε, Η. ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Ε, ὁ Η πρὸς τὸν Β. οἱ δὲ Α, Ε πρῶτοι, οἱ δὲ πρῶτοι καὶ ἐλάχιστοι, οἱ δὲ ἐλάχιστοι ἀριθμοὶ μετροῦσι τοὺς τὸν αὐτὸν λόγον ἔχοντας αὐτοῖς ἰσάκις ὅ τε ἡγούμενος τὸν ἡγούμενον καὶ ὁ ἑπόμενος τὸν ἑπόμενον· μετρεῖ ἄρα ὁ Ε τὸν Β. μετρείτω αὐτὸν κατὰ τὸν Θ· ὁ Ε ἄρα τὸν Θ πολλαπλασιάσας τὸν Β πεποίηκεν. ἀλλὰ μὴν καὶ ὁ Α ἑαυτὸν πολλαπλασιάσας τὸν Β πεποίηκεν· ὁ ἄρα ἐκ τῶν Ε, Θ ἴσος ἐστὶ τῷ ἀπὸ τοῦ Α. ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Ε πρὸς τὸν Α, ὁ Α πρὸς τὸν Θ. οἱ δὲ Α, Ε πρῶτοι, οἱ δὲ πρῶτοι καὶ ἐλάχιστοι, οἱ δὲ ἐλάχιστοι μετροῦσι τοὺς τὸν αὐτὸν λόγον ἔχοντας ἰσάκις ὅ τε ἡγούμενος τὸν ἡγούμενον καὶ ὁ ἑπόμενος τὸν ἑπόμενον· μετρεῖ ἄρα ὁ Ε τὸν Α ὡς ἡγούμενος ἡγούμενον. ἀλλὰ μὴν καὶ οὐ μετρεῖ· ὅπερ ἀδύνατον. οὐκ ἄρα οἱ Ε, Α πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν. σύνθετοι ἄρα. οἱ δὲ σύνθετοι ὑπὸ [πρώτου] ἀριθμοῦ τινος μετροῦνται. καὶ ἐπεὶ ὁ Ε πρῶτος ὑπόκειται, ὁ δὲ πρῶτος ὑπὸ ἑτέρου ἀριθμοῦ οὐ μετρεῖται ἢ ὑφʼ ἑαυτοῦ, ὁ Ε ἄρα τοὺς Α, Ε μετρεῖ· ὥστε ὁ Ε τὸν Α μετρεῖ. μετρεῖ δὲ καὶ τὸν Δ· ὁ Ε ἄρα τοὺς Α, Δ μετρεῖ. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι ὑφʼ ὅσων ἂν ὁ Δ πρώτων ἀριθμῶν μετρῆται, ὑπὸ τῶν αὐτῶν καὶ ὁ Α μετρηθήσεται· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

9.prop.13Önerme 13. Birimden başlayarak kaç tane olursa olsun birtakım sayılar ardışık olarak orantılıysa ve birimden sonraki sayı asalsa, en büyük sayıyı orantılı sayılar arasında bulunanlardan başka hiçbir sayı ölçmez.

Birimden başlayarak A, B, G, D kaç tane olursa olsun ardışık olarak orantılı sayılar olsun; birimden sonraki sayı, A asal olsun. Diyorum ki bunların en büyüğü olan D'yi A, B, G'den başka hiçbir sayı ölçmez.

Mümkünse onu E ölçsün ve E, A, B, G'den hiçbiriyle aynı sayı olmasın. Açıktır ki E asal değildir. Çünkü E asal olsaydı ve D'yi ölçseydi, asal olan ve kendisiyle aynı sayı olmayan A'yı da ölçerdi. Bu imkânsızdır. Öyleyse E asal değildir; dolayısıyla bileşiktir. Her bileşik sayıyı ise bir asal sayı ölçer; o hâlde E'yi bir asal sayı ölçer. Şimdi diyorum ki onu A'dan başka hiçbir asal sayı ölçmez. E'yi başka bir asal sayı ölçseydi, E de D'yi ölçtüğüne göre o sayı D'yi de ölçerdi; dolayısıyla asal olan ve kendisiyle aynı sayı olmayan A'yı da ölçerdi. Bu imkânsızdır. Öyleyse E'yi A ölçer. E, D'yi ölçtüğüne göre onu Z kez ölçsün. Diyorum ki Z, A, B, G'den hiçbiriyle aynı sayı değildir. Z, A, B, G'den biriyle aynı sayı olsaydı ve D'yi E kez ölçseydi, A, B, G'den biri de D'yi E kez ölçerdi. Ama A, B, G'den biri D'yi, A, B, G'den biri kadar kez ölçer; o hâlde E de A, B, G'den biriyle aynı sayı olurdu. Oysa varsayım bu değildir. Öyleyse Z, A, B, G'den hiçbiriyle aynı sayı değildir. Benzer şekilde Z'yi de A'nın ölçtüğünü göstereceğiz; bunun için yine önce Z'nin asal olmadığını gösteririz. Asal olsaydı ve D'yi ölçseydi, asal olan ve kendisiyle aynı sayı olmayan A'yı da ölçerdi. Bu imkânsızdır. Öyleyse Z asal değildir; dolayısıyla bileşiktir. Her bileşik sayıyı ise bir asal sayı ölçer; o hâlde Z'yi bir asal sayı ölçer. Şimdi diyorum ki onu A'dan başka hiçbir asal sayı ölçmez. Z'yi başka bir asal sayı ölçseydi, Z de D'yi ölçtüğüne göre o sayı D'yi de ölçerdi; dolayısıyla asal olan ve kendisiyle aynı sayı olmayan A'yı da ölçerdi. Bu imkânsızdır. Öyleyse Z'yi A ölçer. E, D'yi Z kez ölçtüğüne göre E, Z'yi çarparak D'yi meydana getirmiştir. Oysa A da G'yi çarparak D'yi meydana getirmiştir; o hâlde A ile G'nin çarpımı E ile Z'nin çarpımına eşittir. Demek ki orantı gereğince A'nın E'ye oranı Z'nin G'ye oranı gibidir. A ise E'yi ölçer; o hâlde Z de G'yi ölçer. Onu H kez ölçsün. Benzer şekilde H'nin A ile B'den hiçbiriyle aynı sayı olmadığını ve A'nın onu ölçtüğünü göstereceğiz. Z, G'yi H kez ölçtüğüne göre Z, H'yi çarparak G'yi meydana getirmiştir. Oysa A da B'yi çarparak G'yi meydana getirmiştir; o hâlde A ile B'nin çarpımı Z ile H'nin çarpımına eşittir. Demek ki orantı gereğince A'nın Z'ye oranı H'nin B'ye oranı gibidir. A ise Z'yi ölçer; o hâlde H de B'yi ölçer. Onu Th kez ölçsün. Benzer şekilde Th'nin A ile aynı sayı olmadığını göstereceğiz. H, B'yi Th kez ölçtüğüne göre H, Th'yi çarparak B'yi meydana getirmiştir. Oysa A da kendini çarparak B'yi meydana getirmiştir; o hâlde Th ile H'nin çarpımı A'nın karesine eşittir. Demek ki Th'nin A'ya oranı A'nın H'ye oranı gibidir. A ise H'yi ölçer; o hâlde Th de, asal olan ve kendisiyle aynı sayı olmayan A'yı ölçer. Bu saçmadır. Öyleyse en büyük sayı olan D'yi A, B, G'den başka hiçbir sayı ölçmez. Gösterilmesi gereken buydu.

9.prop.13

ἐὰν ἀπὸ μονάδος ὁποσοιοῦν ἀριθμοὶ ἑξῆς ἀνάλογον ὦσιν, ὁ δὲ μετὰ τὴν μονάδα πρῶτος ᾖ, ὁ μέγιστος ὑπʼ οὐδενὸς [ἄλλου] μετρηθήσεται παρὲξ τῶν ὑπαρχόντων ἐν τοῖς ἀνάλογον ἀριθμοῖς. ἔστωσαν ἀπὸ μονάδος ὁποσοιοῦν ἀριθμοὶ ἑξῆς ἀνάλογον οἱ Α, Β, Γ, Δ, ὁ δὲ μετὰ τὴν μονάδα ὁ Α πρῶτος ἔστω· λέγω, ὅτι ὁ μέγιστος αὐτῶν ὁ Δ ὑπʼ οὐδενὸς ἄλλου μετρηθήσεται παρὲξ τῶν Α, Β, Γ. εἰ γὰρ δυνατόν, μετρείσθω ὑπὸ τοῦ Ε, καὶ ὁ Ε μηδενὶ τῶν Α, Β, Γ ἔστω ὁ αὐτός. φανερὸν δή, ὅτι ὁ Ε πρῶτος οὔκ ἐστιν. εἰ γὰρ ὁ Ε πρῶτός ἐστι καὶ μετρεῖ τὸν Δ, καὶ τὸν Α μετρήσει πρῶτον ὄντα μὴ ὢν αὐτῷ ὁ αὐτός· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. οὐκ ἄρα ὁ Ε πρῶτός ἐστιν. σύνθετος ἄρα. πᾶς δὲ σύνθετος ἀριθμὸς ὑπὸ πρώτου τινὸς ἀριθμοῦ μετρεῖται· ὁ Ε ἄρα ὑπὸ πρώτου τινὸς ἀριθμοῦ μετρεῖται. λέγω δή, ὅτι ὑπʼ οὐδενὸς ἄλλου πρώτου μετρηθήσεται πλὴν τοῦ Α. εἰ γὰρ ὑφʼ ἑτέρου μετρεῖται ὁ Ε, ὁ δὲ Ε τὸν Δ μετρεῖ, κἀκεῖνος ἄρα τὸν Δ μετρήσει· ὥστε καὶ τὸν Α μετρήσει πρῶτον ὄντα μὴ ὢν αὐτῷ ὁ αὐτός· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. ὁ Α ἄρα τὸν Ε μετρεῖ. καὶ ἐπεὶ ὁ Ε τὸν Δ μετρεῖ, μετρείτω αὐτὸν κατὰ τὸν Ζ. λέγω, ὅτι ὁ Ζ οὐδενὶ τῶν Α, Β, Γ ἐστιν ὁ αὐτός. εἰ γὰρ ὁ Ζ ἑνὶ τῶν Α, Β, Γ ἐστιν ὁ αὐτὸς καὶ μετρεῖ τὸν Δ κατὰ τὸν Ε, καὶ εἷς ἄρα τῶν Α, Β, Γ τὸν Δ μετρεῖ κατὰ τὸν Ε. ἀλλὰ εἷς τῶν Α, Β, Γ τὸν Δ μετρεῖ κατά τινα τῶν Α, Β, Γ· καὶ ὁ Ε ἄρα ἑνὶ τῶν Α, Β, Γ ἐστιν ὁ αὐτός· ὅπερ οὐχ ὑπόκειται. οὐκ ἄρα ὁ Ζ ἑνὶ τῶν Α, Β, Γ ἐστιν ὁ αὐτός. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι μετρεῖται ὁ Ζ ὑπὸ τοῦ Α, δεικνύντες πάλιν, ὅτι ὁ Ζ οὔκ ἐστι πρῶτος. εἰ γάρ, καὶ μετρεῖ τὸν Δ, καὶ τὸν α μετρήσει πρῶτον ὄντα μὴ ὢν αὐτῷ ὁ αὐτός· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον· οὐκ ἄρα πρῶτός ἐστιν ὁ Ζ· σύνθετος ἄρα. ἅπας δὲ σύνθετος ἀριθμὸς ὑπὸ πρώτου τινὸς ἀριθμοῦ μετρεῖται· ὁ Ζ ἄρα ὑπὸ πρώτου τινὸς ἀριθμοῦ μετρεῖται. λέγω δή, ὅτι ὑφʼ ἑτέρου πρώτου οὐ μετρηθήσεται πλὴν τοῦ α. εἰ γὰρ ἕτερός τις πρῶτος τὸν Ζ μετρεῖ, ὁ δὲ Ζ τὸν Δ μετρεῖ, κἀκεῖνος ἄρα τὸν Δ μετρήσει· ὥστε καὶ τὸν Α μετρήσει πρῶτον ὄντα μὴ ὢν αὐτῷ ὁ αὐτός· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. ὁ Α ἄρα τὸν Ζ μετρεῖ. καὶ ἐπεὶ ὁ Ε τὸν Δ μετρεῖ κατὰ τὸν Ζ, ὁ Ε ἄρα τὸν Ζ πολλαπλασιάσας τὸν Δ πεποίηκεν. ἀλλὰ μὴν καὶ ὁ Α τὸν Γ πολλαπλασιάσας τὸν Δ πεποίηκεν· ὁ ἄρα ἐκ τῶν Α, Γ ἴσος ἐστὶ τῷ ἐκ τῶν Ε, Ζ. ἀνάλογον ἄρα ἐστὶν ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Ε, οὕτως ὁ Ζ πρὸς τὸν Γ. ὁ δὲ Α τὸν Ε μετρεῖ· καὶ ὁ Ζ ἄρα τὸν Γ μετρεῖ. μετρείτω αὐτὸν κατὰ τὸν Η. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι ὁ Η οὐδενὶ τῶν Α, Β ἐστιν ὁ αὐτός, καὶ ὅτι μετρεῖται ὑπὸ τοῦ Α. καὶ ἐπεὶ ὁ Ζ τὸν Γ μετρεῖ κατὰ τὸν Η, ὁ Ζ ἄρα τὸν Η πολλαπλασιάσας τὸν Γ πεποίηκεν. ἀλλὰ μὴν καὶ ὁ Α τὸν Β πολλαπλασιάσας τὸν Γ πεποίηκεν· ὁ ἄρα ἐκ τῶν Α, Β ἴσος ἐστὶ τῷ ἐκ τῶν Ζ, Η. ἀνάλογον ἄρα ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Ζ, ὁ Η πρὸς τὸν Β. μετρεῖ δὲ ὁ Α τὸν Ζ· μετρεῖ ἄρα καὶ ὁ Η τὸν Β. μετρείτω αὐτὸν κατὰ τὸν Θ. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι ὁ Θ τῷ Α οὐκ ἔστιν ὁ αὐτός. καὶ ἐπεὶ ὁ Η τὸν Β μετρεῖ κατὰ τὸν Θ, ὁ Η ἄρα τὸν Θ πολλαπλασιάσας τὸν Β πεποίηκεν. ἀλλὰ μὴν καὶ ὁ Α ἑαυτὸν πολλαπλασιάσας τὸν Β πεποίηκεν· ὁ ἄρα ὑπὸ Θ, Η ἴσος ἐστὶ τῷ ἀπὸ τοῦ Α τετραγώνῳ. ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Θ πρὸς τὸν Α, ὁ Α πρὸς τὸν Η. μετρεῖ δὲ ὁ Α τὸν Η· μετρεῖ ἄρα καὶ ὁ Θ τὸν Α πρῶτον ὄντα μὴ ὢν αὐτῷ ὁ αὐτός· ὅπερ ἄτοπον. οὐκ ἄρα ὁ μέγιστος ὁ Δ ὑπὸ ἑτέρου ἀριθμοῦ μετρηθήσεται παρὲξ τῶν Α, Β, Γ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

9.prop.14Önerme 14. Bir sayı, birtakım asal sayıların ölçtüğü en küçük sayıysa, onu baştan ölçen bu sayılardan başka hiçbir asal sayı ölçmez.

A sayısı, B, G, D asal sayılarının ölçtüğü en küçük sayı olsun. Diyorum ki A'yı B, G, D'den başka hiçbir asal sayı ölçmez.

Mümkünse onu bir E asal sayısı ölçsün ve E, B, G, D'den hiçbiriyle aynı sayı olmasın. E, A'yı ölçtüğüne göre onu Z kez ölçsün; o hâlde E, Z'yi çarparak A'yı meydana getirmiştir. A'yı ise B, G, D asal sayıları ölçer. İki sayı birbirini çarparak bir sayı meydana getirirse ve meydana gelen sayıyı bir asal sayı ölçerse, o asal sayı baştaki sayılardan birini de ölçer; o hâlde B, G, D, E ile Z'den birini ölçecektir. E'yi ölçmezler; çünkü E asaldır ve B, G, D'den hiçbiriyle aynı sayı değildir. Demek ki A'dan küçük olan Z'yi ölçerler. Bu imkânsızdır; çünkü A'nın, B, G, D'nin ölçtüğü en küçük sayı olduğu varsayılmıştı. Öyleyse A'yı B, G, D'den başka hiçbir asal sayı ölçmez. Gösterilmesi gereken buydu.

9.prop.14

ἐὰν ἐλάχιστος ἀριθμὸς ὑπὸ πρώτων ἀριθμῶν μετρῆται, ὑπʼ οὐδενὸς ἄλλου πρώτου ἀριθμοῦ μετρηθήσεται παρὲξ τῶν ἐξ ἀρχῆς μετρούντων. ἐλάχιστος γὰρ ἀριθμὸς ὁ Α ὑπὸ πρώτων ἀριθμῶν τῶν Β, Γ, Δ μετρείσθω· λέγω, ὅτι ὁ Α ὑπʼ οὐδενὸς ἄλλου πρώτου ἀριθμοῦ μετρηθήσεται παρὲξ τῶν Β, Γ, Δ. εἰ γὰρ δυνατόν, μετρείσθω ὑπὸ πρώτου τοῦ Ε, καὶ ὁ Ε μηδενὶ τῶν Β, Γ, Δ ἔστω ὁ αὐτός. καὶ ἐπεὶ ὁ Ε τὸν Α μετρεῖ, μετρείτω αὐτὸν κατὰ τὸν Ζ· ὁ Ε ἄρα τὸν Ζ πολλαπλασιάσας τὸν Α πεποίηκεν. καὶ μετρεῖται ὁ Α ὑπὸ πρώτων ἀριθμῶν τῶν Β, Γ, Δ. ἐὰν δὲ δύο ἀριθμοὶ πολλαπλασιάσαντες ἀλλήλους ποιῶσί τινα, τὸν δὲ γενόμενον ἐξ αὐτῶν μετρῇ τις πρῶτος ἀριθμός, καὶ ἕνα τῶν ἐξ ἀρχῆς μετρήσει· οἱ Β, Γ, Δ ἄρα ἕνα τῶν Ε, Ζ μετρήσουσιν. τὸν μὲν οὖν Ε οὐ μετρήσουσιν· ὁ γὰρ Ε πρῶτός ἐστι καὶ οὐδενὶ τῶν Β, Γ, Δ ὁ αὐτός. τὸν Ζ ἄρα μετροῦσιν ἐλάσσονα ὄντα τοῦ Α· ὅπερ ἀδύνατον. ὁ γὰρ Α ὑπόκειται ἐλάχιστος ὑπὸ τῶν Β, Γ, Δ μετρούμενος. οὐκ ἄρα τὸν Α μετρήσει πρῶτος ἀριθμὸς παρὲξ τῶν Β, Γ, Δ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

9.prop.15Önerme 15. Ardışık olarak orantılı üç sayı kendileriyle aynı oranı taşıyan sayıların en küçükleriyse, herhangi ikisinin toplamı üçüncüyle asaldır.

A, B, G, kendileriyle aynı oranı taşıyan sayıların en küçükleri olan ardışık olarak orantılı üç sayı olsun. Diyorum ki A, B, G'den herhangi ikisinin toplamı üçüncüyle asaldır: A ile B'nin toplamı G ile, B ile G'nin toplamı A ile, A ile G'nin toplamı da B ile asaldır.

A, B, G ile aynı oranı taşıyan sayıların en küçüklerinden iki sayı, DE ile EZ alınsın. Açıktır ki DE kendini çarparak A'yı, EZ'yi çarparak B'yi meydana getirmiştir; ayrıca EZ de kendini çarparak G'yi meydana getirmiştir. DE ile EZ en küçük sayılar olduğuna göre aralarında asaldır. İki sayı aralarında asalsa, toplamları da her biriyle asaldır; o hâlde DZ de DE ile EZ'nin her biriyle asaldır. DE de EZ ile asaldır; demek ki DZ ile DE, EZ ile asaldır. İki sayının her biri bir sayıyla asalsa, bunların çarpımı da o sayıyla asaldır; dolayısıyla ZD ile DE'nin çarpımı EZ ile asaldır; bu yüzden ZD ile DE'nin çarpımı EZ'nin karesiyle de asaldır. [Çünkü iki sayı aralarında asalsa, birinin kendisiyle çarpımı ötekiyle asaldır.] Ama ZD ile DE'nin çarpımı, DE'nin karesi ile DE ile EZ'nin çarpımının toplamıdır; o hâlde DE'nin karesi ile DE ile EZ'nin çarpımının toplamı EZ'nin karesiyle asaldır. DE'nin karesi A, DE ile EZ'nin çarpımı B, EZ'nin karesi de G'dir; öyleyse A ile B'nin toplamı G ile asaldır. Benzer şekilde B ile G'nin toplamının da A ile asal olduğunu göstereceğiz. Şimdi diyorum ki A ile G'nin toplamı da B ile asaldır. DZ, DE ile EZ'nin her biriyle asal olduğuna göre, DZ'nin karesi de DE ile EZ'nin çarpımıyla asaldır. Ama DE ile EZ'nin kareleri, DE ile EZ'nin çarpımının iki katıyla birlikte DZ'nin karesine eşittir; o hâlde DE ile EZ'nin kareleri, DE ile EZ'nin çarpımının iki katıyla birlikte, DE ile EZ'nin çarpımıyla asaldır. Ayırırsak, DE ile EZ'nin kareleri, DE ile EZ'nin çarpımının bir katıyla birlikte, DE ile EZ'nin çarpımıyla asaldır. Yine ayırırsak, DE ile EZ'nin kareleri DE ile EZ'nin çarpımıyla asaldır. DE'nin karesi A, DE ile EZ'nin çarpımı B, EZ'nin karesi de G'dir. Öyleyse A ile G'nin toplamı B ile asaldır. Gösterilmesi gereken buydu.

9.prop.15

ἐὰν τρεῖς ἀριθμοὶ ἑξῆς ἀνάλογον ὦσιν ἐλάχιστοι τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων αὐτοῖς, δύο ὁποιοιοῦν συντεθέντες πρὸς τὸν λοιπὸν πρῶτοί εἰσιν. ἔστωσαν τρεῖς ἀριθμοὶ ἑξῆς ἀνάλογον ἐλάχιστοι τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων αὐτοῖς οἱ Α, Β, Γ· λέγω, ὅτι τῶν Α, Β, Γ δύο ὁποιοιοῦν συντεθέντες πρὸς τὸν λοιπὸν πρῶτοί εἰσιν, οἱ μὲν Α, Β πρὸς τὸν Γ, οἱ δὲ Β, Γ πρὸς τὸν Α καὶ ἔτι οἱ Α, Γ πρὸς τὸν Β. εἰλήφθωσαν γὰρ ἐλάχιστοι ἀριθμοὶ τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων τοῖς Α, Β, Γ δύο οἱ ΔΕ, ΕΖ. φανερὸν δή, ὅτι ὁ μὲν ΔΕ ἑαυτὸν πολλαπλασιάσας τὸν Α πεποίηκεν, τὸν δὲ ΕΖ πολλαπλασιάσας τὸν Β πεποίηκεν, καὶ ἔτι ὁ ΕΖ ἑαυτὸν πολλαπλασιάσας τὸν Γ πεποίηκεν. καὶ ἐπεὶ οἱ ΔΕ, ΕΖ ἐλάχιστοί εἰσιν, πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν. ἐὰν δὲ δύο ἀριθμοί πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους ὦσιν, καὶ συναμφότερος πρὸς ἑκάτερον πρῶτός ἐστιν· καὶ ὁ ΔΖ ἄρα πρὸς ἑκάτερον τῶν ΔΕ, ΕΖ πρῶτός ἐστιν. ἀλλὰ μὴν καὶ ὁ ΔΕ πρὸς τὸν ΕΖ πρῶτός ἐστιν· οἱ ΔΖ, ΔΕ ἄρα πρὸς τὸν ΕΖ πρῶτοί εἰσιν. ἐὰν δὲ δύο ἀριθμοὶ πρός τινα ἀριθμὸν πρῶτοι ὦσιν, καὶ ὁ ἐξ αὐτῶν γενόμενος πρὸς τὸν λοιπὸν πρῶτός ἐστιν· ὥστε ὁ ἐκ τῶν ΖΔ, ΔΕ πρὸς τὸν ΕΖ πρῶτός ἐστιν· ὥστε καὶ ὁ ἐκ τῶν ΖΔ, ΔΕ πρὸς τὸν ἀπὸ τοῦ ΕΖ πρῶτός ἐστιν. [ἐὰν γὰρ δύο ἀριθμοὶ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους ὦσιν, ὁ ἐκ τοῦ ἑνὸς αὐτῶν γενόμενος πρὸς τὸν λοιπὸν πρῶτός ἐστιν]. ἀλλʼ ὁ ἐκ τῶν ΖΔ, ΔΕ ὁ ἀπὸ τοῦ ΔΕ ἐστι μετὰ τοῦ ἐκ τῶν ΔΕ, ΕΖ· ὁ ἄρα ἀπὸ τοῦ ΔΕ μετὰ τοῦ ἐκ τῶν ΔΕ, ΕΖ πρὸς τὸν ἀπὸ τοῦ ΕΖ πρῶτός ἐστιν. καί ἐστιν ὁ μὲν ἀπὸ τοῦ ΔΕ ὁ Α, ὁ δὲ ἐκ τῶν ΔΕ, ΕΖ ὁ Β, ὁ δὲ ἀπὸ τοῦ ΕΖ ὁ Γ· οἱ Α, Β ἄρα συντεθέντες πρὸς τὸν Γ πρῶτοί εἰσιν. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι καὶ οἱ Β, Γ πρὸς τὸν Α πρῶτοί εἰσιν. λέγω δή, ὅτι καὶ οἱ Α, Γ πρὸς τὸν Β πρῶτοί εἰσιν. ἐπεὶ γὰρ ὁ ΔΖ πρὸς ἑκάτερον τῶν ΔΕ, ΕΖ πρῶτός ἐστιν, καὶ ὁ ἀπὸ τοῦ ΔΖ πρὸς τὸν ἐκ τῶν ΔΕ, ΕΖ πρῶτός ἐστιν. ἀλλὰ τῷ ἀπὸ τοῦ ΔΖ ἴσοι εἰσὶν οἱ ἀπὸ τῶν ΔΕ, ΕΖ μετὰ τοῦ δὶς ἐκ τῶν ΔΕ, ΕΖ· καὶ οἱ ἀπὸ τῶν ΔΕ, ΕΖ ἄρα μετὰ τοῦ δὶς ὑπὸ τῶν ΔΕ, ΕΖ πρὸς τὸν ὑπὸ τῶν ΔΕ, ΕΖ πρῶτοί [εἰσι]. διελόντι οἱ ἀπὸ τῶν ΔΕ, ΕΖ μετὰ τοῦ ἅπαξ ὑπὸ ΔΕ, ΕΖ πρὸς τὸν ὑπὸ ΔΕ, ΕΖ πρῶτοί εἰσιν. ἔτι διελόντι οἱ ἀπὸ τῶν ΔΕ, ΕΖ ἄρα πρὸς τὸν ὑπὸ ΔΕ, ΕΖ πρῶτοί εἰσιν. καί ἐστιν ὁ μὲν ἀπὸ τοῦ ΔΕ ὁ Α, ὁ δὲ ὑπὸ τῶν ΔΕ, ΕΖ ὁ Β, ὁ δὲ ἀπὸ τοῦ ΕΖ ὁ Γ. οἱ Α, Γ ἄρα συντεθέντες πρὸς τὸν Β πρῶτοί εἰσιν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

9.prop.16Önerme 16. İki sayı aralarında asalsa, birincinin ikinciye oranı ikincinin başka bir sayıya oranı gibi olmaz.

A ile B aralarında asal iki sayı olsun. Diyorum ki A'nın B'ye oranı B'nin başka bir sayıya oranı gibi değildir.

Mümkünse A'nın B'ye oranı B'nin G'ye oranı gibi olsun. A ile B ise aralarında asaldır; aralarında asal sayılar en küçüklerdir; en küçük sayılar da aynı oranı taşıyan sayıları aynı sayıda kez ölçer: öncül öncülü, ardıl ardılı. O hâlde A, öncülün öncülü ölçmesi gibi B'yi ölçer. Kendini de ölçer; demek ki A, aralarında asal olan A ile B'yi ölçer. Bu saçmadır. Öyleyse A'nın B'ye oranı B'nin G'ye oranı gibi değildir. Gösterilmesi gereken buydu.

9.prop.16

ἐὰν δύο ἀριθμοὶ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους ὦσιν, οὐκ ἔσται ὡς ὁ πρῶτος πρὸς τὸν δεύτερον, οὕτως ὁ δεύτερος πρὸς ἄλλον τινά. δύο γὰρ ἀριθμοὶ οἱ Α, Β πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους ἔστωσαν· λέγω, ὅτι οὐκ ἔστιν ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Β, οὕτως ὁ Β πρὸς ἄλλον τινά. εἰ γὰρ δυνατόν, ἔστω ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Β, ὁ Β πρὸς τὸν Γ. οἱ δὲ Α, Β πρῶτοι, οἱ δὲ πρῶτοι καὶ ἐλάχιστοι, οἱ δὲ ἐλάχιστοι ἀριθμοὶ μετροῦσι τοὺς τὸν αὐτὸν λόγον ἔχοντας ἰσάκις ὅ τε ἡγούμενος τὸν ἡγούμενον καὶ ὁ ἑπόμενος τὸν ἑπόμενον· μετρεῖ ἄρα ὁ Α τὸν Β ὡς ἡγούμενος ἡγούμενον. μετρεῖ δὲ καὶ ἑαυτόν· ὁ Α ἄρα τοὺς Α, Β μετρεῖ πρώτους ὄντας πρὸς ἀλλήλους· ὅπερ ἄτοπον. οὐκ ἄρα ἔσται ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Β, οὕτως ὁ Β πρὸς τὸν Γ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

9.prop.17Önerme 17. Kaç tane olursa olsun birtakım sayılar ardışık olarak orantılıysa ve uçtakiler aralarında asalsa, birincinin ikinciye oranı sonuncunun başka bir sayıya oranı gibi olmaz.

A, B, G, D kaç tane olursa olsun ardışık olarak orantılı sayılar olsun; uçtakiler, A ile D aralarında asal olsun. Diyorum ki A'nın B'ye oranı D'nin başka bir sayıya oranı gibi değildir.

Mümkünse A'nın B'ye oranı D'nin E'ye oranı gibi olsun; o hâlde yer değiştirerek A'nın D'ye oranı B'nin E'ye oranı gibidir. A ile D ise aralarında asaldır; aralarında asal sayılar en küçüklerdir; en küçük sayılar da aynı oranı taşıyan sayıları aynı sayıda kez ölçer: öncül öncülü, ardıl ardılı. O hâlde A, B'yi ölçer. A'nın B'ye oranı ise B'nin G'ye oranı gibidir; demek ki B de G'yi ölçer; dolayısıyla A da G'yi ölçer. B'nin G'ye oranı G'nin D'ye oranı gibi olduğuna ve B, G'yi ölçtüğüne göre, G de D'yi ölçer. A ise G'yi ölçüyordu; dolayısıyla A, D'yi de ölçer. Kendini de ölçer. Demek ki A, aralarında asal olan A ile D'yi ölçer. Bu imkânsızdır. Öyleyse A'nın B'ye oranı D'nin başka bir sayıya oranı gibi değildir. Gösterilmesi gereken buydu.

9.prop.17

ἐὰν ὦσιν ὁσοιδηποτοῦν ἀριθμοὶ ἑξῆς ἀνάλογον, οἱ δὲ ἄκροι αὐτῶν πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους ὦσιν, οὐκ ἔσται ὡς ὁ πρῶτος πρὸς τὸν δεύτερον, οὕτως ὁ ἔσχατος πρὸς ἄλλον τινά. ἔστωσαν ὁσοιδηποτοῦν ἀριθμοὶ ἑξῆς ἀνάλογον οἱ Α, Β, Γ, Δ, οἱ δὲ ἄκροι αὐτῶν οἱ Α, Δ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους ἔστωσαν· λέγω, ὅτι οὐκ ἔστιν ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Β, οὕτως ὁ Δ πρὸς ἄλλον τινά. εἰ γὰρ δυνατόν, ἔστω ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Β, οὕτως ὁ Δ πρὸς τὸν Ε· ἐναλλὰξ ἄρα ἐστὶν ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Δ, ὁ Β πρὸς τὸν Ε. οἱ δὲ Α, Δ πρῶτοι, οἱ δὲ πρῶτοι καὶ ἐλάχιστοι, οἱ δὲ ἐλάχιστοι ἀριθμοὶ μετροῦσι τοὺς τὸν αὐτὸν λόγον ἔχοντας ἰσάκις ὅ τε ἡγούμενος τὸν ἡγούμενον καὶ ὁ ἑπόμενος τὸν ἑπόμενον. μετρεῖ ἄρα ὁ Α τὸν Β. καί ἐστιν ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Β, ὁ Β πρὸς τὸν Γ. καὶ ὁ Β ἄρα τὸν Γ μετρεῖ· ὥστε καὶ ὁ Α τὸν Γ μετρεῖ. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ὁ Β πρὸς τὸν Γ, ὁ Γ πρὸς τὸν Δ, μετρεῖ δὲ ὁ Β τὸν Γ, μετρεῖ ἄρα καὶ ὁ Γ τὸν Δ. ἀλλʼ ὁ Α τὸν Γ ἐμέτρει· ὥστε ὁ Α καὶ τὸν Δ μετρεῖ. μετρεῖ δὲ καὶ ἑαυτόν. ὁ Α ἄρα τοὺς α, Δ μετρεῖ πρώτους ὄντας πρὸς ἀλλήλους· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. οὐκ ἄρα ἔσται ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Β, οὕτως ὁ Δ πρὸς ἄλλον τινά· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

9.prop.18Önerme 18. İki sayı verildiğinde, bunlara orantılı üçüncü bir sayı bulmanın mümkün olup olmadığını incelemek.

Verilen iki sayı A ile B olsun; bunlara orantılı üçüncü bir sayı bulmanın mümkün olup olmadığını incelememiz gereksin.

A ile B ya aralarında asaldır ya da değildir. Aralarında asalsa, bunlara orantılı üçüncü bir sayı bulmanın imkânsız olduğu gösterilmişti.

Şimdi A ile B aralarında asal olmasın; B kendini çarparak G'yi meydana getirsin. A, G'yi ya ölçer ya ölçmez. Önce onu D kez ölçsün; o hâlde A, D'yi çarparak G'yi meydana getirmiştir. Oysa B de kendini çarparak G'yi meydana getirmiştir; o hâlde A ile D'nin çarpımı B'nin karesine eşittir. Demek ki A'nın B'ye oranı B'nin D'ye oranı gibidir. Öyleyse A ile B'ye orantılı üçüncü bir sayı, D bulunmuştur.

Şimdi de A, G'yi ölçmesin. Diyorum ki A ile B'ye orantılı üçüncü bir sayı bulmak imkânsızdır. Mümkünse D bulunmuş olsun. O hâlde A ile D'nin çarpımı B'nin karesine eşittir. B'nin karesi ise G'dir; demek ki A ile D'nin çarpımı G'ye eşittir. Dolayısıyla A, D'yi çarparak G'yi meydana getirmiştir; o hâlde A, G'yi D kez ölçer. Oysa ölçmediği varsayılmıştı. Bu saçmadır. Öyleyse A, G'yi ölçmediğinde, A ile B'ye orantılı üçüncü bir sayı bulmak mümkün değildir. Gösterilmesi gereken buydu.

9.prop.18

δύο ἀριθμῶν δοθέντων ἐπισκέψασθαι, εἰ δυνατόν ἐστιν αὐτοῖς τρίτον ἀνάλογον προσευρεῖν. ἔστωσαν οἱ δοθέντες δύο ἀριθμοὶ οἱ Α, Β, καὶ δέον ἔστω ἐπισκέψασθαι, εἰ δυνατόν ἐστιν αὐτοῖς τρίτον ἀνάλογον προσευρεῖν. οἱ δὴ Α, Β ἤτοι πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσὶν ἢ οὔ. καὶ εἰ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν, δέδεικται, ὅτι ἀδύνατόν ἐστιν αὐτοῖς τρίτον ἀνάλογον προσευρεῖν. ἀλλὰ δὴ μὴ ἔστωσαν οἱ Α, Β πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους, καὶ ὁ Β ἑαυτὸν πολλαπλασιάσας τὸν Γ ποιείτω· ὁ Α δὴ τὸν Γ ἤτοι μετρεῖ ἢ οὐ μετρεῖ. μετρείτω πρότερον κατὰ τὸν Δ· ὁ Α ἄρα τὸν Δ πολλαπλασιάσας τὸν Γ πεποίηκεν. ἀλλὰ μὴν καὶ ὁ Β ἑαυτὸν πολλαπλασιάσας τὸν Γ πεποίηκεν· ὁ ἄρα ἐκ τῶν Α, Δ ἴσος ἐστὶ τῷ ἀπὸ τοῦ Β. ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Β, ὁ Β πρὸς τὸν Δ· τοῖς Α, Β ἄρα τρίτος ἀριθμὸς ἀνάλογον προσηύρηται ὁ Δ. ἀλλὰ δὴ μὴ μετρείτω ὁ Α τὸν Γ· λέγω, ὅτι τοῖς Α, Β ἀδύνατόν ἐστι τρίτον ἀνάλογον προσευρεῖν ἀριθμόν. εἰ γὰρ δυνατόν, προσηυρήσθω ὁ Δ. ὁ ἄρα ἐκ τῶν Α, Δ ἴσος ἐστὶ τῷ ἀπὸ τοῦ Β. ὁ δὲ ἀπὸ τοῦ Β ἐστιν ὁ Γ· ὁ ἄρα ἐκ τῶν Α, Δ ἴσος ἐστὶ τῷ Γ. ὥστε ὁ Α τὸν Δ πολλαπλασιάσας τὸν Γ πεποίηκεν· ὁ Α ἄρα τὸν Γ μετρεῖ κατὰ τὸν Δ. ἀλλὰ μὴν ὑπόκειται καὶ μὴ μετρῶν· ὅπερ ἄτοπον. οὐκ ἄρα δυνατόν ἐστι τοῖς Α, Β τρίτον ἀνάλογον προσευρεῖν ἀριθμόν, ὅταν ὁ Α τὸν Γ μὴ μετρῇ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

9.prop.19Önerme 19. Üç sayı verildiğinde, bunlara orantılı dördüncü bir sayı bulmanın ne zaman mümkün olduğunu incelemek.

Verilen üç sayı A, B, G olsun; bunlara orantılı dördüncü bir sayı bulmanın ne zaman mümkün olduğunu incelememiz gereksin.

Bu sayılar ya ardışık olarak orantılı değildir ve uçtakiler aralarında asaldır; ya ardışık olarak orantılıdır ve uçtakiler aralarında asal değildir; ya ne ardışık olarak orantılıdır ne de uçtakiler aralarında asaldır; ya da hem ardışık olarak orantılıdır hem de uçtakiler aralarında asaldır.

A, B, G ardışık olarak orantılıysa ve uçtakiler, A ile G aralarında asalsa, bunlara orantılı dördüncü bir sayı bulmanın imkânsız olduğu gösterilmişti. Şimdi A, B, G ardışık olarak orantılı olmasın, uçtakiler yine aralarında asal olsun. Diyorum ki bu durumda da bunlara orantılı dördüncü bir sayı bulmak imkânsızdır. Mümkünse D bulunmuş olsun; öyle ki A'nın B'ye oranı G'nin D'ye oranı gibi olsun; B'nin G'ye oranı da D'nin E'ye oranı gibi yapılsın. A'nın B'ye oranı G'nin D'ye, B'nin G'ye oranı da D'nin E'ye oranı gibi olduğuna göre, eşitlikten A'nın G'ye oranı G'nin E'ye oranı gibidir. A ile G ise aralarında asaldır; aralarında asal sayılar en küçüklerdir; en küçükler de aynı oranı taşıyan sayıları ölçer: öncül öncülü, ardıl ardılı. O hâlde A, öncülün öncülü ölçmesi gibi G'yi ölçer. Kendini de ölçer; demek ki A, aralarında asal olan A ile G'yi ölçer. Bu imkânsızdır. Öyleyse A, B, G'ye orantılı dördüncü bir sayı bulmak mümkün değildir.

Şimdi de A, B, G ardışık olarak orantılı olsun, A ile G ise aralarında asal olmasın. Diyorum ki bunlara orantılı dördüncü bir sayı bulmak mümkündür. B, G'yi çarparak D'yi meydana getirsin; A, D'yi ya ölçer ya ölçmez. Önce onu E kez ölçsün; o hâlde A, E'yi çarparak D'yi meydana getirmiştir. Oysa B de G'yi çarparak D'yi meydana getirmiştir; o hâlde A ile E'nin çarpımı B ile G'nin çarpımına eşittir. Demek ki orantı gereğince A'nın B'ye oranı G'nin E'ye oranı gibidir. Öyleyse A, B, G'ye orantılı dördüncü bir sayı, E bulunmuştur.

Şimdi de A, D'yi ölçmesin. Diyorum ki A, B, G'ye orantılı dördüncü bir sayı bulmak imkânsızdır. Mümkünse E bulunmuş olsun; o hâlde A ile E'nin çarpımı B ile G'nin çarpımına eşittir. B ile G'nin çarpımı ise D'dir; demek ki A ile E'nin çarpımı da D'ye eşittir. O hâlde A, E'yi çarparak D'yi meydana getirmiştir; demek ki A, D'yi E kez ölçer; dolayısıyla A, D'yi ölçer. Oysa ölçmez. Bu saçmadır. Öyleyse A, D'yi ölçmediğinde, A, B, G'ye orantılı dördüncü bir sayı bulmak mümkün değildir. Şimdi de A, B, G ne ardışık olarak orantılı olsun ne de uçtakiler aralarında asal olsun; B, G'yi çarparak D'yi meydana getirsin. Benzer şekilde gösterilir ki A, D'yi ölçüyorsa bunlara orantılı bir sayı bulmak mümkündür, ölçmüyorsa imkânsızdır. Gösterilmesi gereken buydu.

9.prop.19

τριῶν ἀριθμῶν δοθέντων ἐπισκέψασθαι, πότε δυνατόν ἐστιν αὐτοῖς τέταρτον ἀνάλογον προσευρεῖν. ἔστωσαν οἱ δοθέντες τρεῖς ἀριθμοὶ οἱ Α, Β, Γ, καὶ δέον ἔστω ἐπισκέψασθαι, πότε δυνατόν ἐστιν αὐτοῖς τέταρτον ἀνάλογον προσευρεῖν. ἤτοι οὖν οὔκ εἰσιν ἑξῆς ἀνάλογον, καὶ οἱ ἄκροι αὐτῶν πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν, ἢ ἑξῆς εἰσιν ἀνάλογον, καὶ οἱ ἄκροι αὐτῶν οὔκ εἰσι πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους, ἢ οὔτε ἑξῆς εἰσιν ἀνάλογον, οὔτε οἱ ἄκροι αὐτῶν πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν, ἢ καὶ ἑξῆς εἰσιν ἀνάλογον, καὶ οἱ ἄκροι αὐτῶν πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν. εἰ μὲν οὖν οἱ Α, Β, Γ ἑξῆς εἰσιν ἀνάλογον, καὶ οἱ ἄκροι αὐτῶν οἱ Α, Γ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν, δέδεικται, ὅτι ἀδύνατόν ἐστιν αὐτοῖς τέταρτον ἀνάλογον προσευρεῖν ἀριθμόν. μὴ ἔστωσαν δὴ οἱ Α, Β, Γ ἑξῆς ἀνάλογον τῶν ἄκρων πάλιν ὄντων πρώτων πρὸς ἀλλήλους. λέγω, ὅτι καὶ οὕτως ἀδύνατόν ἐστιν αὐτοῖς τέταρτον ἀνάλογον προσευρεῖν. εἰ γὰρ δυνατόν, προσευρήσθω ὁ Δ, ὥστε εἶναι ὡς τὸν Α πρὸς τὸν Β, τὸν Γ πρὸς τὸν Δ, καὶ γεγονέτω ὡς ὁ Β πρὸς τὸν Γ, ὁ Δ πρὸς τὸν Ε. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς μὲν ὁ Α πρὸς τὸν Β, ὁ Γ πρὸς τὸν Δ, ὡς δὲ ὁ Β πρὸς τὸν Γ, ὁ Δ πρὸς τὸν Ε, διʼ ἴσου ἄρα ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Γ, ὁ Γ πρὸς τὸν Ε. οἱ δὲ Α, Γ πρῶτοι, οἱ δὲ πρῶτοι καὶ ἐλάχιστοι, οἱ δὲ ἐλάχιστοι μετροῦσι τοὺς τὸν αὐτὸν λόγον ἔχοντας ὅ τε ἡγούμενος τὸν ἡγούμενον καὶ ὁ ἑπόμενος τὸν ἑπόμενον. μετρεῖ ἄρα ὁ Α τὸν Γ ὡς ἡγούμενος ἡγούμενον. μετρεῖ δὲ καὶ ἑαυτόν· ὁ Α ἄρα τοὺς Α, Γ μετρεῖ πρώτους ὄντας πρὸς ἀλλήλους· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. οὐκ ἄρα τοῖς Α, Β, Γ δυνατόν ἐστι τέταρτον ἀνάλογον προσευρεῖν. ἀλλὰ δὴ πάλιν ἔστωσαν οἱ Α, Β, Γ ἑξῆς ἀνάλογον, οἱ δὲ Α, Γ μὴ ἔστωσαν πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους. λέγω, ὅτι δυνατόν ἐστιν αὐτοῖς τέταρτον ἀνάλογον προσευρεῖν. ὁ γὰρ Β τὸν Γ πολλαπλασιάσας τὸν Δ ποιείτω· ὁ Α ἄρα τὸν Δ ἤτοι μετρεῖ ἢ οὐ μετρεῖ. μετρείτω αὐτὸν πρότερον κατὰ τὸν Ε· ὁ Α ἄρα τὸν Ε πολλαπλασιάσας τὸν Δ πεποίηκεν. ἀλλὰ μὴν καὶ ὁ Β τὸν Γ πολλαπλασιάσας τὸν Δ πεποίηκεν· ὁ ἄρα ἐκ τῶν Α, Ε ἴσος ἐστὶ τῷ ἐκ τῶν Β, Γ. ἀνάλογον ἄρα [ἐστὶν] ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Β, ὁ Γ πρὸς τὸν Ε· τοῖς Α, Β, Γ ἄρα τέταρτος ἀνάλογον προσηύρηται ὁ Ε. ἀλλὰ δὴ μὴ μετρείτω ὁ Α τὸν Δ· λέγω, ὅτι ἀδύνατόν ἐστι τοῖς Α, Β, Γ τέταρτον ἀνάλογον προσευρεῖν ἀριθμόν. εἰ γὰρ δυνατόν, προσευρήσθω ὁ Ε· ὁ ἄρα ἐκ τῶν Α, Ε ἴσος ἐστὶ τῷ ἐκ τῶν Β, Γ. ἀλλὰ ὁ ἐκ τῶν Β, Γ ἐστιν ὁ Δ· καὶ ὁ ἐκ τῶν Α, Ε ἄρα ἴσος ἐστὶ τῷ Δ. ὁ Α ἄρα τὸν Ε πολλαπλασιάσας τὸν Δ πεποίηκεν· ὁ Α ἄρα τὸν Δ μετρεῖ κατὰ τὸν Ε· ὥστε μετρεῖ ὁ Α τὸν Δ. ἀλλὰ καὶ οὐ μετρεῖ· ὅπερ ἄτοπον. οὐκ ἄρα δυνατόν ἐστι τοῖς Α, Β, Γ τέταρτον ἀνάλογον προσευρεῖν ἀριθμόν, ὅταν ὁ Α τὸν Δ μὴ μετρῇ. ἀλλὰ δὴ οἱ Α, Β, Γ μήτε ἑξῆς ἔστωσαν ἀνάλογον μήτε οἱ ἄκροι πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους. καὶ ὁ Β τὸν Γ πολλαπλασιάσας τὸν Δ ποιείτω. ὁμοίως δὴ δειχθήσεται, ὅτι εἰ μὲν μετρεῖ ὁ Α τὸν Δ, δυνατόν ἐστιν αὐτοῖς ἀνάλογον προσευρεῖν, εἰ δὲ οὐ μετρεῖ, ἀδύνατον· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

9.prop.20Önerme 20. Asal sayılar, ortaya konan her asal sayı çokluğundan daha fazladır.

Ortaya konan asal sayılar A, B, G olsun. Diyorum ki A, B, G'den daha fazla asal sayı vardır.

A, B, G'nin ölçtüğü en küçük sayı alınsın ve bu DE olsun; DE'ye DZ birimi eklensin. EZ ya asaldır ya da değildir. Önce asal olsun; o zaman A, B, G'den daha fazla olan A, B, G, EZ asal sayıları bulunmuş olur.

Şimdi de EZ asal olmasın; o hâlde onu bir asal sayı ölçer. Onu H asal sayısı ölçsün. Diyorum ki H, A, B, G'den hiçbiriyle aynı sayı değildir. Mümkünse aynı olsun. A, B, G ise DE'yi ölçer; o hâlde H de DE'yi ölçecektir. EZ'yi de ölçer; o hâlde H bir sayı olduğu hâlde kalan DZ birimini de ölçecektir. Bu saçmadır. Öyleyse H, A, B, G'den hiçbiriyle aynı sayı değildir. H'nin asal olduğu da varsayılmıştı. Öyleyse ortaya konan A, B, G çokluğundan daha fazla olan A, B, G, H asal sayıları bulunmuştur. Gösterilmesi gereken buydu.

9.prop.20

οἱ πρῶτοι ἀριθμοὶ πλείους εἰσὶ παντὸς τοῦ προτεθέντος πλήθους πρώτων ἀριθμῶν. ἔστωσαν οἱ προτεθέντες πρῶτοι ἀριθμοὶ οἱ Α, Β, Γ· λέγω, ὅτι τῶν Α, Β, Γ πλείους εἰσὶ πρῶτοι ἀριθμοί. εἰλήφθω γὰρ ὁ ὑπὸ τῶν Α, Β, Γ ἐλάχιστος μετρούμενος καὶ ἔστω ὁ ΔΕ, καὶ προσκείσθω τῷ ΔΕ μονὰς ἡ ΔΖ. ὁ δὴ ΕΖ ἤτοι πρῶτός ἐστιν ἢ οὔ. ἔστω πρότερον πρῶτος· εὑρημένοι ἄρα εἰσὶ πρῶτοι ἀριθμοὶ οἱ Α, Β, Γ, ΕΖ πλείους τῶν Α, Β, Γ. ἀλλὰ δὴ μὴ ἔστω ὁ ΕΖ πρῶτος· ὑπὸ πρώτου ἄρα τινὸς ἀριθμοῦ μετρεῖται. μετρείσθω ὑπὸ πρώτου τοῦ Η· λέγω, ὅτι ὁ Η οὐδενὶ τῶν Α, Β, Γ ἐστιν ὁ αὐτός. εἰ γὰρ δυνατόν, ἔστω. οἱ δὲ Α, Β, Γ τὸν ΔΕ μετροῦσιν· καὶ ὁ Η ἄρα τὸν ΔΕ μετρήσει. μετρεῖ δὲ καὶ τὸν ΕΖ· καὶ λοιπὴν τὴν ΔΖ μονάδα μετρήσει ὁ Η ἀριθμὸς ὤν· ὅπερ ἄτοπον. οὐκ ἄρα ὁ Η ἑνὶ τῶν Α, Β, Γ ἐστιν ὁ αὐτός. καὶ ὑπόκειται πρῶτος. εὑρημένοι ἄρα εἰσὶ πρῶτοι ἀριθμοὶ πλείους τοῦ προτεθέντος πλήθους τῶν Α, Β, Γ οἱ Α, Β, Γ, Η· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

9.prop.21Önerme 21. Kaç tane olursa olsun birtakım çift sayılar toplanırsa, toplam çift olur.

Kaç tane olursa olsun AB, BG, GD, DE çift sayıları toplansın. Diyorum ki bütün AE çifttir.

AB, BG, GD, DE'nin her biri çift olduğuna göre, her birinin yarısı vardır; dolayısıyla bütün AE'nin de yarısı vardır. Çift sayı ise iki eşit parçaya bölünebilen sayıdır; öyleyse AE çifttir. Gösterilmesi gereken buydu.

9.prop.21

ἐὰν ἄρτιοι ἀριθμοὶ ὁποσοιοῦν συντεθῶσιν, ὁ ὅλος ἄρτιός ἐστιν. Συγκείσθωσαν γὰρ ἄρτιοι ἀριθμοὶ ὁποσοιοῦν οἱ ΑΒ, ΒΓ, ΓΔ, ΔΕ· λέγω, ὅτι ὅλος ὁ ΑΕ ἄρτιός ἐστιν. ἐπεὶ γὰρ ἕκαστος τῶν ΑΒ, ΒΓ, ΓΔ, ΔΕ ἄρτιός ἐστιν, ἔχει μέρος ἥμισυ· ὥστε καὶ ὅλος ὁ ΑΕ ἔχει μέρος ἥμισυ. ἄρτιος δὲ ἀριθμός ἐστιν ὁ δίχα διαιρούμενος· ἄρτιος ἄρα ἐστὶν ὁ ΑΕ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

9.prop.22Önerme 22. Kaç tane olursa olsun birtakım tek sayılar toplanırsa ve bunların adedi çiftse, toplam çift olur.

Adedi çift olan AB, BG, GD, DE tek sayıları toplansın. Diyorum ki bütün AE çifttir.

AB, BG, GD, DE'nin her biri tek olduğuna göre, her birinden bir birim çıkarılırsa kalanların her biri çift olur; dolayısıyla bunların toplamı da çift olur. Birimlerin adedi de çifttir. Öyleyse bütün AE de çifttir. Gösterilmesi gereken buydu.

9.prop.22

ἐὰν περισσοὶ ἀριθμοὶ ὁποσοιοῦν συντεθῶσιν, τὸ δὲ πλῆθος αὐτῶν ἄρτιον ᾖ, ὁ ὅλος ἄρτιος ἔσται. Συγκείσθωσαν γὰρ περισσοὶ ἀριθμοὶ ὁσοιδηποτοῦν ἄρτιοι τὸ πλῆθος οἱ ΑΒ, ΒΓ, ΓΔ, ΔΕ· λέγω, ὅτι ὅλος ὁ ΑΕ ἄρτιός ἐστιν. ἐπεὶ γὰρ ἕκαστος τῶν ΑΒ, ΒΓ, ΓΔ, ΔΕ περιττός ἐστιν, ἀφαιρεθείσης μονάδος ἀφʼ ἑκάστου ἕκαστος τῶν λοιπῶν ἄρτιος ἔσται· ὥστε καὶ ὁ συγκείμενος ἐξ αὐτῶν ἄρτιος ἔσται. ἔστι δὲ καὶ τὸ πλῆθος τῶν μονάδων ἄρτιον. καὶ ὅλος ἄρα ὁ ΑΕ ἄρτιός ἐστιν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

9.prop.23Önerme 23. Kaç tane olursa olsun birtakım tek sayılar toplanırsa ve bunların adedi tekse, toplam da tek olur.

Adedi tek olan, kaç tane olursa olsun AB, BG, GD tek sayıları toplansın. Diyorum ki bütün AD de tektir.

GD'den DE birimi çıkarılsın; o hâlde kalan GE çifttir. GA da çifttir; o hâlde bütün AE de çifttir. DE ise birimdir. Öyleyse AD tektir. Gösterilmesi gereken buydu.

9.prop.23

ἐὰν περισσοὶ ἀριθμοὶ ὁποσοιοῦν συντεθῶσιν, τὸ δὲ πλῆθος αὐτῶν περισσὸν ᾖ, καὶ ὁ ὅλος περισσὸς ἔσται. Συγκείσθωσαν γὰρ ὁποσοιοῦν περισσοὶ ἀριθμοί, ὧν τὸ πλῆθος περισσὸν ἔστω, οἱ ΑΒ, ΒΓ, ΓΔ· λέγω, ὅτι καὶ ὅλος ὁ ΑΔ περισσός ἐστιν. ἀφῃρήσθω ἀπὸ τοῦ ΓΔ μονὰς ἡ ΔΕ· λοιπὸς ἄρα ὁ ΓΕ ἄρτιός ἐστιν. ἔστι δὲ καὶ ὁ ΓΑ ἄρτιος· καὶ ὅλος ἄρα ὁ ΑΕ ἄρτιός ἐστιν. καί ἐστι μονὰς ἡ ΔΕ. περισσὸς ἄρα ἐστὶν ὁ ΑΔ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

9.prop.24Önerme 24. Bir çift sayıdan bir çift sayı çıkarılırsa, kalan çift olur.

Çift AB sayısından çift BG sayısı çıkarılsın. Diyorum ki kalan GA çifttir.

AB çift olduğuna göre yarısı vardır. Aynı sebeple BG'nin de yarısı vardır; dolayısıyla kalan [GA'nın da yarısı vardır; o hâlde] AG çifttir. Gösterilmesi gereken buydu.

9.prop.24

ἐὰν ἀπὸ ἀρτίου ἀριθμοῦ ἄρτιος ἀφαιρεθῇ, ὁ λοιπὸς ἄρτιος ἔσται. ἀπὸ γὰρ ἀρτίου τοῦ ΑΒ ἄρτιος ἀφῃρήσθω ὁ ΒΓ· λέγω, ὅτι ὁ λοιπὸς ὁ ΓΑ ἄρτιός ἐστιν. ἐπεὶ γὰρ ὁ ΑΒ ἄρτιός ἐστιν, ἔχει μέρος ἥμισυ. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ὁ ΒΓ ἔχει μέρος ἥμισυ· ὥστε καὶ λοιπὸς [ὁ ΓΑ ἔχει μέρος ἥμισυ] ἄρτιος [ἄρα] ἐστὶν ὁ ΑΓ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

9.prop.25Önerme 25. Bir çift sayıdan bir tek sayı çıkarılırsa, kalan tek olur.

Çift AB sayısından tek BG sayısı çıkarılsın. Diyorum ki kalan GA tektir.

BG'den GD birimi çıkarılsın; o hâlde DB çifttir. AB de çifttir; o hâlde kalan AD de çifttir. GD ise birimdir; öyleyse GA tektir. Gösterilmesi gereken buydu.

9.prop.25

ἐὰν ἀπὸ ἀρτίου ἀριθμοῦ περισσὸς ἀφαιρεθῇ, ὁ λοιπὸς περισσὸς ἔσται. ἀπὸ γὰρ ἀρτίου τοῦ ΑΒ περισσὸς ἀφῃρήσθω ὁ ΒΓ· λέγω, ὅτι ὁ λοιπὸς ὁ ΓΑ περισσός ἐστιν. ἀφῃρήσθω γὰρ ἀπὸ τοῦ ΒΓ μονὰς ἡ ΓΔ· ὁ ΔΒ ἄρα ἄρτιός ἐστιν. ἔστι δὲ καὶ ὁ ΑΒ ἄρτιος· καὶ λοιπὸς ἄρα ὁ ΑΔ ἄρτιός ἐστιν. καί ἐστι μονὰς ἡ ΓΔ· ὁ ΓΑ ἄρα περισσός ἐστιν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

9.prop.26Önerme 26. Bir tek sayıdan bir tek sayı çıkarılırsa, kalan çift olur.

Tek AB sayısından tek BG sayısı çıkarılsın. Diyorum ki kalan GA çifttir.

AB tek olduğuna göre ondan BD birimi çıkarılsın; o hâlde kalan AD çifttir. Aynı sebeple GD de çifttir; dolayısıyla kalan GA da çifttir. Gösterilmesi gereken buydu.

9.prop.26

ἐὰν ἀπὸ περισσοῦ ἀριθμοῦ περισσὸς ἀφαιρεθῇ, ὁ λοιπὸς ἄρτιος ἔσται. ἀπὸ γὰρ περισσοῦ τοῦ ΑΒ περισσὸς ἀφῃρήσθω ὁ ΒΓ· λέγω, ὅτι ὁ λοιπὸς ὁ ΓΑ ἄρτιός ἐστιν. ἐπεὶ γὰρ ὁ ΑΒ περισσός ἐστιν, ἀφῃρήσθω μονὰς ἡ ΒΔ· λοιπὸς ἄρα ὁ ΑΔ ἄρτιός ἐστιν. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ὁ ΓΔ ἄρτιός ἐστιν· ὥστε καὶ λοιπὸς ὁ ΓΑ ἄρτιός ἐστιν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

9.prop.27Önerme 27. Bir tek sayıdan bir çift sayı çıkarılırsa, kalan tek olur.

Tek AB sayısından çift BG sayısı çıkarılsın. Diyorum ki kalan GA tektir.

AD birimi çıkarılsın; o hâlde DB çifttir. BG de çifttir; o hâlde kalan GD de çifttir. Öyleyse GA tektir. Gösterilmesi gereken buydu.

9.prop.27

ἐὰν ἀπὸ περισσοῦ ἀριθμοῦ ἄρτιος ἀφαιρεθῇ, ὁ λοιπὸς περισσὸς ἔσται. ἀπὸ γὰρ περισσοῦ τοῦ ΑΒ ἄρτιος ἀφῃρήσθω ὁ ΒΓ· λέγω, ὅτι ὁ λοιπὸς ὁ ΓΑ περισσός ἐστιν. ἀφῃρήσθω [γὰρ] μονὰς ἡ ΑΔ· ὁ ΔΒ ἄρα ἄρτιός ἐστιν. ἔστι δὲ καὶ ὁ ΒΓ ἄρτιος· καὶ λοιπὸς ἄρα ὁ ΓΔ ἄρτιός ἐστιν. περισσὸς ἄρα ὁ ΓΑ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

9.prop.28Önerme 28. Bir tek sayı bir çift sayıyı çarparak bir sayı meydana getirirse, meydana gelen sayı çift olur.

A tek sayısı B çift sayısını çarparak G'yi meydana getirsin. Diyorum ki G çifttir.

A, B'yi çarparak G'yi meydana getirdiğine göre, G, A'da kaç birim varsa B'ye eşit o kadar sayıdan oluşur. B ise çifttir; o hâlde G çift sayılardan oluşur. Kaç tane olursa olsun birtakım çift sayılar toplanırsa toplam çift olur. Öyleyse G çifttir. Gösterilmesi gereken buydu.

9.prop.28

ἐὰν περισσὸς ἀριθμὸς ἄρτιον πολλαπλασιάσας ποιῇ τινα, ὁ γενόμενος ἄρτιος ἔσται. περισσὸς γὰρ ἀριθμὸς ὁ Α ἄρτιον τὸν Β πολλαπλασιάσας τὸν Γ ποιείτω· λέγω, ὅτι ὁ Γ ἄρτιός ἐστιν. ʼἐπεὶ γὰρ ὁ Α τὸν Β πολλαπλασιάσας τὸν Γ πεποίηκεν, ὁ Γ ἄρα σύγκειται ἐκ τοσούτων ἴσων τῷ Β, ὅσαι εἰσὶν ἐν τῷ Α μονάδες. καί ἐστιν ὁ Β ἄρτιος· ὁ Γ ἄρα σύγκειται ἐξ ἀρτίων. ἐὰν δὲ ἄρτιοι ἀριθμοὶ ὁποσοιοῦν συντεθῶσιν, ὁ ὅλος ἄρτιός ἐστιν. ἄρτιος ἄρα ἐστὶν ὁ Γ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

9.prop.29Önerme 29. Bir tek sayı bir tek sayıyı çarparak bir sayı meydana getirirse, meydana gelen sayı tek olur.

A tek sayısı B tek sayısını çarparak G'yi meydana getirsin. Diyorum ki G tektir.

A, B'yi çarparak G'yi meydana getirdiğine göre, G, A'da kaç birim varsa B'ye eşit o kadar sayıdan oluşur. A ile B'nin her biri tektir; o hâlde G, adedi tek olan tek sayılardan oluşur. Dolayısıyla G tektir. Gösterilmesi gereken buydu.

9.prop.29

ἐὰν περισσὸς ἀριθμὸς περισσὸν ἀριθμὸν πολλαπλασιάσας ποιῇ τινα, ὁ γενόμενος περισσὸς ἔσται. περισσὸς γὰρ ἀριθμὸς ὁ Α περισσὸν τὸν Β πολλαπλασιάσας τὸν Γ ποιείτω· λέγω, ὅτι ὁ Γ περισσός ἐστιν. ἐπεὶ γὰρ ὁ Α τὸν Β πολλαπλασιάσας τὸν Γ πεποίηκεν, ὁ Γ ἄρα σύγκειται ἐκ τοσούτων ἴσων τῷ Β, ὅσαι εἰσὶν ἐν τῷ Α μονάδες. καί ἐστιν ἑκάτερος τῶν Α, Β περισσός· ὁ Γ ἄρα σύγκειται ἐκ περισσῶν ἀριθμῶν, ὧν τὸ πλῆθος περισσόν ἐστιν. ὥστε ὁ Γ περισσός ἐστιν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

9.prop.30Önerme 30. Bir tek sayı bir çift sayıyı ölçüyorsa, onun yarısını da ölçer.

A tek sayısı B çift sayısını ölçsün. Diyorum ki onun yarısını da ölçer.

A, B'yi ölçtüğüne göre onu G kez ölçsün. Diyorum ki G tek değildir. Mümkünse tek olsun. A, B'yi G kez ölçtüğüne göre, A, G'yi çarparak B'yi meydana getirmiştir. O hâlde B, adedi tek olan tek sayılardan oluşur; demek ki B tektir. Bu saçmadır; çünkü B'nin çift olduğu varsayılmıştı. Öyleyse G tek değildir; dolayısıyla G çifttir. Demek ki A, B'yi çift sayıda kez ölçer. Bu yüzden onun yarısını da ölçer. Gösterilmesi gereken buydu.

9.prop.30

ἐὰν περισσὸς ἀριθμὸς ἄρτιον ἀριθμὸν μετρῇ, καὶ τὸν ἥμισυν αὐτοῦ μετρήσει. περισσὸς γὰρ ἀριθμὸς ὁ Α ἄρτιον τὸν Β μετρείτω· λέγω, ὅτι καὶ τὸν ἥμισυν αὐτοῦ μετρήσει. ἐπεὶ γὰρ ὁ Α τὸν Β μετρεῖ, μετρείτω αὐτὸν κατὰ τὸν Γ· λέγω, ὅτι ὁ Γ οὐκ ἔστι περισσός. εἰ γὰρ δυνατόν, ἔστω. καὶ ἐπεὶ ὁ Α τὸν Β μετρεῖ κατὰ τὸν Γ, ὁ Α ἄρα τὸν Γ πολλαπλασιάσας τὸν Β πεποίηκεν. ὁ Β ἄρα σύγκειται ἐκ περισσῶν ἀριθμῶν, ὧν τὸ πλῆθος περισσόν ἐστιν. ὁ Β ἄρα περισσός ἐστιν· ὅπερ ἄτοπον· ὑπόκειται γὰρ ἄρτιος. οὐκ ἄρα ὁ Γ περισσός ἐστιν· ἄρτιος ἄρα ἐστὶν ὁ Γ. ὥστε ὁ Α τὸν Β μετρεῖ ἀρτιάκις. διὰ δὴ τοῦτο καὶ τὸν ἥμισυν αὐτοῦ μετρήσει· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

9.prop.31Önerme 31. Bir tek sayı bir sayıyla asalsa, o sayının iki katıyla da asal olur.

A tek sayısı bir B sayısıyla asal olsun; G de B'nin iki katı olsun. Diyorum ki A, G ile [de] asaldır.

[A ile G] aralarında asal değilse, onları bir sayı ölçecektir. Ölçsün; bu sayı D olsun. A tektir; o hâlde D de tektir. Tek olan D, G'yi ölçtüğüne ve G çift olduğuna göre, [D] G'nin yarısını da ölçecektir. G'nin yarısı ise B'dir; demek ki D, B'yi ölçer. A'yı da ölçer. O hâlde D, aralarında asal olan A ile B'yi ölçer. Bu imkânsızdır. Öyleyse A'nın G ile asal olmaması imkânsızdır; A ile G aralarında asaldır. Gösterilmesi gereken buydu.

9.prop.31

ἐὰν περισσὸς ἀριθμὸς πρός τινα ἀριθμὸν πρῶτος ᾖ, καὶ πρὸς τὸν διπλασίονα αὐτοῦ πρῶτος ἔσται. περισσὸς γὰρ ἀριθμὸς ὁ Α πρός τινα ἀριθμὸν τὸν Β πρῶτος ἔστω, τοῦ δὲ Β διπλασίων ἔστω ὁ Γ· λέγω, ὅτι ὁ Α [καὶ] πρὸς τὸν Γ πρῶτός ἐστιν. εἰ γὰρ μή εἰσιν [οἱ Α, Γ] πρῶτοι, μετρήσει τις αὐτοὺς ἀριθμός. μετρείτω, καὶ ἔστω ὁ Δ. καί ἐστιν ὁ Α περισσός· περισσὸς ἄρα καὶ ὁ Δ. καὶ ἐπεὶ ὁ Δ περισσὸς ὢν τὸν Γ μετρεῖ, καί ἐστιν ὁ Γ ἄρτιος, καὶ τὸν ἥμισυν ἄρα τοῦ Γ μετρήσει [ὁ Δ]. τοῦ δὲ Γ ἥμισύ ἐστιν ὁ Β· ὁ Δ ἄρα τὸν Β μετρεῖ. μετρεῖ δὲ καὶ τὸν Α. ὁ Δ ἄρα τοὺς Α, Β μετρεῖ πρώτους ὄντας πρὸς ἀλλήλους· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. οὐκ ἄρα ὁ Α πρὸς τὸν Γ πρῶτος οὔκ ἐστιν. οἱ Α, Γ ἄρα πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

9.prop.32Önerme 32. İkiden başlayarak art arda ikiye katlanan sayıların her biri yalnızca çift kere çifttir.

A ikisinden başlayarak B, G, D sayıları, kaç tane olursa olsun, art arda ikiye katlansın. Diyorum ki B, G, D yalnızca çift kere çifttir.

[B, G, D'nin] her birinin çift kere çift olduğu açıktır; çünkü her biri ikiden başlayarak ikiye katlanmıştır. Diyorum ki yalnızca çift kere çifttir. Bir birim ortaya konsun. Birimden başlayarak kaç tane olursa olsun birtakım sayılar ardışık olarak orantılı olduğuna ve birimden sonraki A asal olduğuna göre, A, B, G, D'nin en büyüğü olan D'yi A, B, G'den başka hiçbir sayı ölçmez. A, B, G'nin her biri ise çifttir; öyleyse D yalnızca çift kere çifttir. Benzer şekilde B ile G'nin her birinin [de] yalnızca çift kere çift olduğunu göstereceğiz. Gösterilmesi gereken buydu.

9.prop.32

τῶν ἀπὸ δυάδος διπλασιαζομένων ἀριθμῶν ἕκαστος ἀρτιάκις ἄρτιός ἐστι μόνον. ἀπὸ γὰρ δυάδος τῆς Α δεδιπλασιάσθωσαν ὁσοιδηποτοῦν ἀριθμοὶ οἱ Β, Γ, Δ· λέγω, ὅτι οἱ Β, Γ, Δ ἀρτιάκις ἄρτιοί εἰσι μόνον. ὅτι μὲν οὖν ἕκαστος [τῶν Β, Γ, Δ] ἀρτιάκις ἄρτιός ἐστιν, φανερόν· ἀπὸ γὰρ δυάδος ἐστὶ διπλασιασθείς. λέγω, ὅτι καὶ μόνον. ἐκκείσθω γὰρ μονάς. ἐπεὶ οὖν ἀπὸ μονάδος ὁποσοιοῦν ἀριθμοὶ ἑξῆς ἀνάλογόν εἰσιν, ὁ δὲ μετὰ τὴν μονάδα ὁ Α πρῶτός ἐστιν, ὁ μέγιστος τῶν Α, Β, Γ, Δ ὁ Δ ὑπʼ οὐδενὸς ἄλλου μετρηθήσεται παρὲξ τῶν Α, Β, Γ. καί ἐστιν ἕκαστος τῶν Α, Β, Γ ἄρτιος· ὁ Δ ἄρα ἀρτιάκις ἄρτιός ἐστι μόνον. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι [καὶ] ἑκάτερος τῶν Β, Γ ἀρτιάκις ἄρτιός ἐστι μόνον· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

9.prop.33Önerme 33. Bir sayının yarısı tekse, o sayı yalnızca çift kere tektir.

A sayısının yarısı tek olsun. Diyorum ki A yalnızca çift kere tektir.

Çift kere tek olduğu açıktır; çünkü tek olan yarısı onu çift sayıda kez ölçer. Şimdi diyorum ki yalnızca çift kere tektir. A çift kere çift de olsaydı, onu bir çift sayı çift sayıda kez ölçerdi; dolayısıyla tek olan yarısını da bir çift sayı ölçerdi. Bu saçmadır. Öyleyse A yalnızca çift kere tektir. Gösterilmesi gereken buydu.

9.prop.33

ἐὰν ἀριθμὸς τὸν ἥμισυν ἔχῃ περισσόν, ἀρτιάκις περισσός ἐστι μόνον. ἀριθμὸς γὰρ ὁ Α τὸν ἥμισυν ἐχέτω περισσόν· λέγω, ὅτι ὁ Α ἀρτιάκις περισσός ἐστι μόνον. ὅτι μὲν οὖν ἀρτιάκις περισσός ἐστιν, φανερόν· ὁ γὰρ ἥμισυς αὐτοῦ περισσὸς ὢν μετρεῖ αὐτὸν ἀρτιάκις. λέγω δή, ὅτι καὶ μόνον. εἰ γὰρ ἔσται ὁ Α καὶ ἀρτιάκις ἄρτιος, μετρηθήσεται ὑπὸ ἀρτίου κατὰ ἄρτιον ἀριθμόν· ὥστε καὶ ὁ ἥμισυς αὐτοῦ μετρηθήσεται ὑπὸ ἀρτίου ἀριθμοῦ περισσὸς ὤν· ὅπερ ἐστὶν ἄτοπον. ὁ Α ἄρα ἀρτιάκις περισσός ἐστι μόνον· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

9.prop.34Önerme 34. Bir sayı ne ikiden başlayarak ikiye katlanan sayılardan biriyse ne de yarısı tekse, hem çift kere çift hem çift kere tektir.

A sayısı ne ikiden başlayarak ikiye katlanan sayılardan biri olsun ne de yarısı tek olsun. Diyorum ki A hem çift kere çift hem çift kere tektir.

A'nın çift kere çift olduğu açıktır; çünkü yarısı tek değildir. Şimdi diyorum ki çift kere tektir de. A'yı ikiye, yarısını da ikiye bölersek ve bunu hep sürdürürsek, A'yı çift sayıda kez ölçecek bir tek sayıya ulaşırız. Ulaşmasaydık ikiye ulaşırdık ve A, ikiden başlayarak ikiye katlanan sayılardan biri olurdu. Oysa varsayım bu değildir. Dolayısıyla A çift kere tektir. Çift kere çift olduğu da gösterilmişti. Öyleyse A hem çift kere çift hem çift kere tektir. Gösterilmesi gereken buydu.

9.prop.34

ἐὰν ἀριθμὸς μήτε τῶν ἀπὸ δυάδος διπλασιαζομένων ᾖ μήτε τὸν ἥμισυν ἔχῃ περισσόν, ἀρτιάκις τε ἄρτιός ἐστι καὶ ἀρτιάκις περισσός. ἀριθμὸς γὰρ ὁ Α μήτε τῶν ἀπὸ δυάδος διπλασιαζομένων ἔστω μήτε τὸν ἥμισυν ἐχέτω περισσόν· λέγω, ὅτι ὁ Α ἀρτιάκις τέ ἐστιν ἄρτιος καὶ ἀρτιάκις περισσός. ὅτι μὲν οὖν ὁ Α ἀρτιάκις ἐστὶν ἄρτιος, φανερόν· τὸν γὰρ ἥμισυν οὐκ ἔχει περισσόν. λέγω δή, ὅτι καὶ ἀρτιάκις περισσός ἐστιν. ἐὰν γὰρ τὸν Α τέμνωμεν δίχα καὶ τὸν ἥμισυν αὐτοῦ δίχα καὶ τοῦτο ἀεὶ ποιῶμεν, καταντήσομεν εἴς τινα ἀριθμὸν περισσόν, ὃς μετρήσει τὸν Α κατὰ ἄρτιον ἀριθμόν. εἰ γὰρ οὔ, καταντήσομεν εἰς δυάδα, καὶ ἔσται ὁ Α τῶν ἀπὸ δυάδος διπλασιαζομένων· ὅπερ οὐχ ὑπόκειται. ὥστε ὁ Α ἀρτιάκις περισσός ἐστιν. ἐδείχθη δὲ καὶ ἀρτιάκις ἄρτιος. ὁ Α ἄρα ἀρτιάκις τε ἄρτιός ἐστι καὶ ἀρτιάκις περισσός· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

9.prop.35Önerme 35. Kaç tane olursa olsun birtakım sayılar ardışık olarak orantılıysa ve hem ikinciden hem sonuncudan birinciye eşit sayılar çıkarılırsa, ikincinin fazlasının birinciye oranı, sonuncunun fazlasının kendinden önceki bütün sayıların toplamına oranı gibi olur.

En küçükleri A'dan başlayarak A, BG, D, EZ kaç tane olursa olsun ardışık olarak orantılı sayılar olsun; BG'den ve EZ'den A'ya eşit BH ile ZTh çıkarılsın. Diyorum ki HG'nin A'ya oranı, ETh'nin A, BG ve D'nin toplamına oranı gibidir.

BG'ye eşit ZK, D'ye eşit ZL alınsın. ZK, BG'ye eşit olduğuna ve bunlardan ZTh, BH'ye eşit olduğuna göre, kalan ThK kalan HG'ye eşittir. EZ'nin D'ye oranı D'nin BG'ye ve BG'nin A'ya oranı gibi olduğuna, D, ZL'ye, BG, ZK'ye, A da ZTh'ye eşit olduğuna göre, EZ'nin ZL'ye oranı LZ'nin ZK'ye ve ZK'nin ZTh'ye oranı gibidir. Ayırırsak, EL'nin LZ'ye oranı LK'nin ZK'ye ve KTh'nin ZTh'ye oranı gibidir. O hâlde öncüllerden birinin ardıllardan birine oranı, bütün öncüllerin bütün ardıllara oranı gibidir; demek ki KTh'nin ZTh'ye oranı, EL, LK ve KTh'nin toplamının LZ, ZK ve ThZ'nin toplamına oranı gibidir. KTh, GH'ye, ZTh, A'ya, LZ, ZK, ThZ de D, BG, A'ya eşittir; o hâlde GH'nin A'ya oranı, ETh'nin D, BG ve A'nın toplamına oranı gibidir. Öyleyse ikincinin fazlasının birinciye oranı, sonuncunun fazlasının kendinden önceki bütün sayıların toplamına oranı gibidir. Gösterilmesi gereken buydu.

9.prop.35

ἐὰν ὦσιν ὁσοιδηποτοῦν ἀριθμοὶ ἑξῆς ἀνάλογον, ἀφαιρεθῶσι δὲ ἀπό τε τοῦ δευτέρου καὶ τοῦ ἐσχάτου ἴσοι τῷ πρώτῳ, ἔσται ὡς ἡ τοῦ δευτέρου ὑπεροχὴ πρὸς τὸν πρῶτον, οὕτως ἡ τοῦ ἐσχάτου ὑπεροχὴ πρὸς τοὺς πρὸ ἑαυτοῦ πάντας. ἔστωσαν ὁποσοιδηποτοῦν ἀριθμοὶ ἑξῆς ἀνάλογον οἱ Α, ΒΓ, Δ, ΕΖ ἀρχόμενοι ἀπὸ ἐλαχίστου τοῦ Α, καὶ ἀφῃρήσθω ἀπὸ τοῦ ΒΓ καὶ τοῦ ΕΖ τῷ Α ἴσος ἑκάτερος τῶν ΒΗ, ΖΘ· λέγω, ὅτι ἐστὶν ὡς ὁ ΗΓ πρὸς τὸν Α, οὕτως ὁ ΕΘ πρὸς τοὺς Α, ΒΓ, Δ. κείσθω γὰρ τῷ μὲν ΒΓ ἴσος ὁ ΖΚ, τῷ δὲ Δ ἴσος ὁ ΖΛ. καὶ ἐπεὶ ὁ ΖΚ τῷ ΒΓ ἴσος ἐστίν, ὧν ὁ ΖΘ τῷ ΒΗ ἴσος ἐστίν, λοιπὸς ἄρα ὁ ΘΚ λοιπῷ τῷ ΗΓ ἐστιν ἴσος. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ὁ ΕΖ πρὸς τὸν Δ, οὕτως ὁ Δ πρὸς τὸν ΒΓ καὶ ὁ ΒΓ πρὸς τὸν Α, ἴσος δὲ ὁ μὲν Δ τῷ ΖΛ, ὁ δὲ ΒΓ τῷ ΖΚ, ὁ δὲ Α τῷ ΖΘ, ἔστιν ἄρα ὡς ὁ ΕΖ πρὸς τὸν ΖΛ, οὕτως ὁ ΛΖ πρὸς τὸν ΖΚ καὶ ὁ ΖΚ πρὸς τὸν ΖΘ. διελόντι, ὡς ὁ ΕΛ πρὸς τὸν ΛΖ, οὕτως ὁ ΛΚ πρὸς τὸν ΖΚ καὶ ὁ ΚΘ πρὸς τὸν ΖΘ. ἔστιν ἄρα καὶ ὡς εἷς τῶν ἡγουμένων πρὸς ἕνα τῶν ἑπομένων, οὕτως ἅπαντες οἱ ἡγούμενοι πρὸς ἅπαντας τοὺς ἑπομένους· ἔστιν ἄρα ὡς ὁ ΚΘ πρὸς τὸν ΖΘ, οὕτως οἱ ΕΛ, ΛΚ, ΚΘ πρὸς τοὺς ΛΖ, ΖΚ, ΘΖ. ἴσος δὲ ὁ μὲν ΚΘ τῷ ΓΗ, ὁ δὲ ΖΘ τῷ Α, οἱ δὲ ΛΖ, ΖΚ, ΘΖ τοῖς Δ, ΒΓ, Α· ἔστιν ἄρα ὡς ὁ ΓΗ πρὸς τὸν Α, οὕτως ὁ ΕΘ πρὸς τοὺς Δ, ΒΓ, Α. ἔστιν ἄρα ὡς ἡ τοῦ δευτέρου ὑπεροχὴ πρὸς τὸν πρῶτον, οὕτως ἡ τοῦ ἐσχάτου ὑπεροχὴ πρὸς τοὺς πρὸ ἑαυτοῦ πάντας· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

9.prop.36Önerme 36. Birimden başlayarak kaç tane olursa olsun birtakım sayılar, toplamları asal oluncaya kadar art arda iki kat oranında sıralanırsa ve bu toplam sonuncuyla çarpılarak bir sayı meydana gelirse, meydana gelen sayı mükemmel olur.

Birimden başlayarak A, B, G, D sayıları, kaç tane olursa olsun, toplamları asal oluncaya kadar iki kat oranında sıralansın; E bu toplama eşit olsun; E, D'yi çarparak ZH'yi meydana getirsin. Diyorum ki ZH mükemmeldir.

A, B, G, D kaç taneyse, E'den başlayarak iki kat oranında o kadar sayı alınsın: E, ThK, L, M. O hâlde eşitlikten A'nın D'ye oranı E'nin M'ye oranı gibidir. Demek ki E ile D'nin çarpımı A ile M'nin çarpımına eşittir. E ile D'nin çarpımı ise ZH'dir; o hâlde A ile M'nin çarpımı da ZH'dir. Demek ki A, M'yi çarparak ZH'yi meydana getirmiştir; o hâlde M, ZH'yi A'daki birimlerin sayısı kadar ölçer. A ise ikidir; demek ki ZH, M'nin iki katıdır. M, L, ThK, E de art arda birbirinin iki katıdır; o hâlde E, ThK, L, M, ZH iki kat oranında ardışık olarak orantılıdır. İkinci sayı olan ThK'den ve sonuncu olan ZH'den, birinci sayı olan E'ye eşit ThN ile ZX çıkarılsın. O hâlde ikinci sayının fazlasının birinciye oranı, sonuncunun fazlasının kendinden önceki bütün sayıların toplamına oranı gibidir; demek ki NK'nin E'ye oranı, XH'nin M, L, KTh ve E'nin toplamına oranı gibidir. NK ise E'ye eşittir; o hâlde XH de M, L, ThK ve E'nin toplamına eşittir. ZX de E'ye, E de A, B, G, D ile birimin toplamına eşittir. Demek ki bütün ZH, E, ThK, L, M ile A, B, G, D'nin ve birimin toplamına eşittir; üstelik bunların her biri onu ölçer. Diyorum ki ZH'yi A, B, G, D, E, ThK, L, M ve birimden başka hiçbir sayı ölçmez. Mümkünse ZH'yi bir O sayısı ölçsün ve O, A, B, G, D, E, ThK, L, M'den hiçbiriyle aynı sayı olmasın. O, ZH'yi kaç kez ölçüyorsa P'de o kadar birim bulunsun; o hâlde P, O'yu çarparak ZH'yi meydana getirmiştir. Oysa E de D'yi çarparak ZH'yi meydana getirmiştir; demek ki E'nin P'ye oranı O'nun D'ye oranı gibidir. A, B, G, D birimden başlayarak ardışık olarak orantılı olduğuna göre, D'yi A, B, G'den başka hiçbir sayı ölçmez. O'nun A, B, G'den hiçbiriyle aynı sayı olmadığı varsayılmıştı; o hâlde O, D'yi ölçmez. O'nun D'ye oranı ise E'nin P'ye oranı gibidir; demek ki E de P'yi ölçmez. E ise asaldır; her asal sayı da ölçmediği her sayıyla asaldır. O hâlde E ile P aralarında asaldır. Aralarında asal sayılar en küçüklerdir; en küçükler de aynı oranı taşıyan sayıları aynı sayıda kez ölçer: öncül öncülü, ardıl ardılı. E'nin P'ye oranı da O'nun D'ye oranı gibidir; o hâlde E, O'yu kaç kez ölçüyorsa P de D'yi o kadar kez ölçer. D'yi ise A, B, G'den başka hiçbir sayı ölçmez; demek ki P, A, B, G'den biriyle aynı sayıdır. B ile aynı olsun. B, G, D kaç taneyse, E'den başlayarak o kadar sayı alınsın: E, ThK, L. E, ThK, L, B, G, D ile aynı orandadır; o hâlde eşitlikten B'nin D'ye oranı E'nin L'ye oranı gibidir. Demek ki B ile L'nin çarpımı D ile E'nin çarpımına eşittir. D ile E'nin çarpımı ise P ile O'nun çarpımına eşittir; o hâlde P ile O'nun çarpımı da B ile L'nin çarpımına eşittir. Demek ki P'nin B'ye oranı L'nin O'ya oranı gibidir. P ise B ile aynı sayıdır; o hâlde L de O ile aynı sayıdır. Bu imkânsızdır; çünkü O'nun ortaya konan sayılardan hiçbiriyle aynı olmadığı varsayılmıştı. Öyleyse ZH'yi A, B, G, D, E, ThK, L, M ve birimden başka hiçbir sayı ölçmez. ZH'nin A, B, G, D, E, ThK, L, M ile birimin toplamına eşit olduğu da gösterilmişti. Mükemmel sayı ise kendi parçalarının toplamına eşit olan sayıdır. Öyleyse ZH mükemmeldir. Gösterilmesi gereken buydu.

9.prop.36

ἐὰν ἀπὸ μονάδος ὁποσοιοῦν ἀριθμοὶ ἑξῆς ἐκτεθῶσιν ἐν τῇ διπλασίονι ἀναλογίᾳ, ἕως οὗ ὁ σύμπας συντεθεὶς πρῶτος γένηται, καὶ ὁ σύμπας ἐπὶ τὸν ἔσχατον πολλαπλασιασθεὶς ποιῇ τινα, ὁ γενόμενος τέλειος ἔσται. ἀπὸ γὰρ μονάδος ἐκκείσθωσαν ὁσοιδηποτοῦν ἀριθμοὶ ἐν τῇ διπλασίονι ἀναλογίᾳ, ἕως οὗ ὁ σύμπας συντεθεὶς πρῶτος γένηται, οἱ Α, Β, Γ, Δ, καὶ τῷ σύμπαντι ἴσος ἔστω ὁ Ε, καὶ ὁ Ε τὸν Δ πολλαπλασιάσας τὸν ΖΗ ποιείτω. λέγω, ὅτι ὁ ΖΗ τέλειός ἐστιν. ὅσοι γάρ εἰσιν οἱ Α, Β, Γ, Δ τῷ πλήθει, τοσοῦτοι ἀπὸ τοῦ Ε εἰλήφθωσαν ἐν τῇ διπλασίονι ἀναλογίᾳ οἱ Ε, ΘΚ, Λ, Μ· διʼ ἴσου ἄρα ἐστὶν ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Δ, οὕτως ὁ Ε πρὸς τὸν Μ. ὁ ἄρα ἐκ τῶν Ε, Δ ἴσος ἐστὶ τῷ ἐκ τῶν Α, Μ. καί ἐστιν ὁ ἐκ τῶν Ε, Δ ὁ ΖΗ· καὶ ὁ ἐκ τῶν Α, Μ ἄρα ἐστὶν ὁ ΖΗ. ὁ Α ἄρα τὸν Μ πολλαπλασιάσας τὸν ΖΗ πεποίηκεν· ὁ Μ ἄρα τὸν ΖΗ μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν τῷ Α μονάδας. καί ἐστι δυὰς ὁ Α· διπλάσιος ἄρα ἐστὶν ὁ ΖΗ τοῦ Μ. εἰσὶ δὲ καὶ οἱ Μ, Λ, ΘΚ, Ε ἑξῆς διπλάσιοι ἀλλήλων· οἱ Ε, ΘΚ, Λ, Μ, ΖΗ ἄρα ἑξῆς ἀνάλογόν εἰσιν ἐν τῇ διπλασίονι ἀναλογίᾳ. ἀφῃρήσθω δὴ ἀπὸ τοῦ δευτέρου τοῦ ΘΚ καὶ τοῦ ἐσχάτου τοῦ ΖΗ τῷ πρώτῳ τῷ Ε ἴσος ἑκάτερος τῶν ΘΝ, ΖΞ· ἔστιν ἄρα ὡς ἡ τοῦ δευτέρου ἀριθμοῦ ὑπεροχὴ πρὸς τὸν πρῶτον, οὕτως ἡ τοῦ ἐσχάτου ὑπεροχὴ πρὸς τοὺς πρὸ ἑαυτοῦ πάντας. ἔστιν ἄρα ὡς ὁ ΝΚ πρὸς τὸν Ε, οὕτως ὁ ΞΗ πρὸς τοὺς Μ, Λ, ΚΘ, Ε. καί ἐστιν ὁ ΝΚ ἴσος τῷ Ε· καὶ ὁ ΞΗ ἄρα ἴσος ἐστὶ τοῖς Μ, Λ, ΘΚ, Ε. ἔστι δὲ καὶ ὁ ΖΞ τῷ Ε ἴσος, ὁ δὲ Ε τοῖς Α, Β, Γ, Δ καὶ τῇ μονάδι. ὅλος ἄρα ὁ ΖΗ ἴσος ἐστὶ τοῖς τε Ε, ΘΚ, Λ, Μ καὶ τοῖς Α, Β, Γ, Δ καὶ τῇ μονάδι· καὶ μετρεῖται ὑπʼ αὐτῶν. λέγω, ὅτι καὶ ὁ ΖΗ ὑπʼ οὐδενὸς ἄλλου μετρηθήσεται παρὲξ τῶν Α, Β, Γ, Δ, Ε, ΘΚ, Λ, Μ καὶ τῆς μονάδος. εἰ γὰρ δυνατόν, μετρείτω τις τὸν ΖΗ ὁ Ο, καὶ ὁ Ο μηδενὶ τῶν Α, Β, Γ, Δ, Ε, ΘΚ, Λ, Μ ἔστω ὁ αὐτός. καὶ ὁσάκις ὁ Ο τὸν ΖΗ μετρεῖ, τοσαῦται μονάδες ἔστωσαν ἐν τῷ Π· ὁ Π ἄρα τὸν Ο πολλαπλασιάσας τὸν ΖΗ πεποίηκεν. ἀλλὰ μὴν καὶ ὁ Ε τὸν Δ πολλαπλασιάσας τὸν ΖΗ πεποίηκεν· ἔστιν ἄρα ὡς ὁ ε πρὸς τὸν Π, ὁ Ο πρὸς τὸν Δ. καὶ ἐπεὶ ἀπὸ μονάδος ἑξῆς ἀνάλογόν εἰσιν οἱ Α, Β, Γ, Δ, ὁ Δ ἄρα ὑπʼ οὐδενὸς ἄλλου ἀριθμοῦ μετρηθήσεται παρὲξ τῶν Α, Β, Γ. καὶ ὑπόκειται ὁ Ο οὐδενὶ τῶν Α, Β, Γ ὁ αὐτός· οὐκ ἄρα μετρήσει ὁ Ο τὸν Δ. ἀλλʼ ὡς ὁ Ο πρὸς τὸν Δ, ὁ Ε πρὸς τὸν Π· οὐδὲ ὁ Ε ἄρα τὸν Π μετρεῖ. καί ἐστιν ὁ Ε πρῶτος· πᾶς δὲ πρῶτος ἀριθμὸς πρὸς ἅπαντα, ὃν μὴ μετρεῖ, πρῶτος [ἐστιν]. οἱ Ε, Π ἄρα πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν. οἱ δὲ πρῶτοι καὶ ἐλάχιστοι, οἱ δὲ ἐλάχιστοι μετροῦσι τοὺς τὸν αὐτὸν λόγον ἔχοντας ἰσάκις ὅ τε ἡγούμενος τὸν ἡγούμενον καὶ ὁ ἑπόμενος τὸν ἑπόμενον· καί ἐστιν ὡς ὁ Ε πρὸς τὸν Π, ὁ Ο πρὸς τὸν Δ· ἰσάκις ἄρα ὁ Ε τὸν Ο μετρεῖ καὶ ὁ Π τὸν Δ· ἰσάκις ἄρα ὁ Ε τὸν Ο μετρεῖ καὶ ὁ Π τὸν Δ. ὁ δὲ Δ ὑπʼ οὐδενὸς ἄλλου μετρεῖται παρὲξ τῶν Α, Β, Γ· ὁ Π ἄρα ἑνὶ τῶν Α, Β, Γ ἐστιν ὁ αὐτός. ἔστω τῷ Β ὁ αὐτός. καὶ ὅσοι εἰσὶν οἱ Β, Γ, Δ τῷ πλήθει τοσοῦτοι εἰλήφθωσαν ἀπὸ τοῦ Ε οἱ Ε, ΘΚ, Λ. καί εἰσιν οἱ Ε, ΘΚ, Λ τοῖς Β, Γ, Δ ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ· διʼ ἴσου ἄρα ἐστὶν ὡς ὁ Β πρὸς τὸν Δ, ὁ Ε πρὸς τὸν Λ. ὁ ἄρα ἐκ τῶν Β, Λ ἴσος ἐστὶ τῷ ἐκ τῶν Δ, Ε· ἀλλʼ ὁ ἐκ τῶν Δ, Ε ἴσος ἐστὶ τῷ ἐκ τῶν π, Ο· καὶ ὁ ἐκ τῶν Π, Ο ἄρα ἴσος ἐστὶ τῷ ἐκ τῶν Β, Λ. ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Π πρὸς τὸν Β, ὁ Λ πρὸς τὸν Ο. καί ἐστιν ὁ Π τῷ Β ὁ αὐτός· καὶ ὁ Λ ἄρα τῷ Ο ἐστιν ὁ αὐτός· ὅπερ ἀδύνατον· ὁ γὰρ Ο ὑπόκειται μηδενὶ τῶν ἐκκειμένων ὁ αὐτός. οὐκ ἄρα τὸν ΖΗ μετρήσει τις ἀριθμὸς παρὲξ τῶν α, Β, Γ, Δ, Ε, ΘΚ, Λ, Μ καὶ τῆς μονάδος. καὶ ἐδείχθη ὁ ΖΗ τοῖς Α, Β, Γ, Δ, Ε, ΘΚ, Λ, Μ καὶ τῇ μονάδι ἴσος. τέλειος δὲ ἀριθμός ἐστιν ὁ τοῖς ἑαυτοῦ μέρεσιν ἴσος ὤν· τέλειος ἄρα ἐστὶν ὁ ΖΗ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…