İçeriğe geç
Elementler

Eukleides · Elementler

VIII. Kitap

8.prop.1Önermeler

Önerme 1. Kaç tane olursa olsun birtakım sayılar ardışık olarak orantılıysa ve uçtakiler aralarında asalsa, bu sayılar kendileriyle aynı oranı taşıyan sayıların en küçükleridir.

A, B, G, D kaç tane olursa olsun ardışık olarak orantılı sayılar olsun; uçtakiler, A ile D aralarında asal olsun. Diyorum ki A, B, G, D kendileriyle aynı oranı taşıyan sayıların en küçükleridir.

Değilse, A, B, G, D'den küçük olup onlarla aynı oranda bulunan E, Z, H, Th sayıları olsun. A, B, G, D, E, Z, H, Th ile aynı oranda olduğuna ve [A, B, G, D'nin] adedi [E, Z, H, Th'nin] adedine eşit olduğuna göre, eşitlikten A'nın D'ye oranı E'nin Th'ye oranı gibidir. A ile D ise aralarında asaldır; aralarında asal sayılar aynı oranı taşıyanların en küçükleridir; en küçük sayılar da aynı oranı taşıyan sayıları aynı sayıda kez ölçer: büyük olan büyüğü, küçük olan küçüğü, yani öncül öncülü, ardıl ardılı. O hâlde A, E'yi ölçer, yani büyük sayı küçüğü ölçer. Bu imkânsızdır. Öyleyse A, B, G, D'den küçük olan E, Z, H, Th onlarla aynı oranda değildir. Öyleyse A, B, G, D kendileriyle aynı oranı taşıyan sayıların en küçükleridir. Gösterilmesi gereken buydu.

8.prop.1

ἐὰν ὦσιν ὁσοιδηποτοῦν ἀριθμοὶ ἑξῆς ἀνάλογον, οἱ δὲ ἄκροι αὐτῶν πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους ὦσιν, ἐλάχιστοί εἰσι τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων αὐτοῖς. ἔστωσαν ὁποσοιοῦν ἀριθμοὶ ἑξῆς ἀνάλογον οἱ Α, Β, Γ, δ, οἱ δὲ ἄκροι αὐτῶν οἱ Α, Δ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους ἔστωσαν· λέγω, ὅτι οἱ Α, Β, Γ, Δ ἐλάχιστοί εἰσι τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων αὐτοῖς. εἰ γὰρ μή, ἔστωσαν ἐλάττονες τῶν Α, Β, Γ, Δ οἱ Ε, Ζ, Η, Θ ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ ὄντες αὐτοῖς. καὶ ἐπεὶ οἱ α, Β, Γ, Δ ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ εἰσὶ τοῖς Ε, Ζ, Η, Θ, καί ἐστιν ἴσον τὸ πλῆθος [τῶν Α, Β, Γ, Δ] τῷ πλήθει [τῶν Ε, Ζ, Η, Θ], διʼ ἴσου ἄρα ἐστὶν ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Δ, ὁ Ε πρὸς τὸν Θ. οἱ δὲ Α, Δ πρῶτοι, οἱ δὲ πρῶτοι καὶ ἐλάχιστοι, οἱ δὲ ἐλάχιστοι ἀριθμοὶ μετροῦσι τοὺς τὸν αὐτὸν λόγον ἔχοντας ἰσάκις ὅ τε μείζων τὸν μείζονα καὶ ὁ ἐλάσσων τὸν ἐλάσσονα, τουτέστιν ὅ τε ἡγούμενος τὸν ἡγούμενον καὶ ὁ ἑπόμενος τὸν ἑπόμενον. μετρεῖ ἄρα ὁ Α τὸν Ε ὁ μείζων τὸν ἐλάσσονα· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. οὐκ ἄρα οἱ Ε, Ζ, Η, Θ ἐλάσσονες ὄντες τῶν Α, Β, Γ, Δ ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ εἰσὶν αὐτοῖς. οἱ Α, Β, Γ, Δ ἄρα ἐλάχιστοί εἰσι τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων αὐτοῖς· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

8.prop.2Önerme 2. Verilen oranda, istenen sayıda, ardışık olarak orantılı en küçük sayıları bulmak.

Verilen oran, en küçük sayılarla ifade edilmiş olarak A'nın B'ye oranı olsun. A'nın B'ye oranında, istenen sayıda, ardışık olarak orantılı en küçük sayıları bulmamız gerekiyor.

Dört sayı istensin. A kendini çarparak G'yi, B'yi çarparak D'yi meydana getirsin; ayrıca B kendini çarparak E'yi meydana getirsin; ayrıca A, G, D ve E'yi çarparak Z, H ve Th'yi, B de E'yi çarparak K'yi meydana getirsin.

A kendini çarparak G'yi, B'yi çarparak da D'yi meydana getirdiğine göre, A'nın B'ye oranı G'nin D'ye oranı gibidir. Yine, A, B'yi çarparak D'yi, B de kendini çarparak E'yi meydana getirdiğine göre, A ile B, B'yi çarparak sırasıyla D ile E'yi meydana getirmiştir; o hâlde A'nın B'ye oranı D'nin E'ye oranı gibidir. Ama A'nın B'ye oranı G'nin D'ye oranı gibidir; demek ki G'nin D'ye oranı da D'nin E'ye oranı gibidir. A, G ile D'yi çarparak Z ile H'yi meydana getirdiğine göre, G'nin D'ye oranı Z'nin H'ye oranı gibidir. G'nin D'ye oranı ise A'nın B'ye oranı gibiydi; demek ki A'nın B'ye oranı da Z'nin H'ye oranı gibidir. Yine, A, D ile E'yi çarparak H ile Th'yi meydana getirdiğine göre, D'nin E'ye oranı H'nin Th'ye oranı gibidir. Ama D'nin E'ye oranı A'nın B'ye oranı gibidir; demek ki A'nın B'ye oranı da H'nin Th'ye oranı gibidir. A ile B, E'yi çarparak Th ile K'yi meydana getirdiğine göre, A'nın B'ye oranı Th'nin K'ye oranı gibidir. Ama A'nın B'ye oranı hem Z'nin H'ye hem de H'nin Th'ye oranı gibidir; demek ki Z'nin H'ye oranı hem H'nin Th'ye hem de Th'nin K'ye oranı gibidir. O hâlde G, D, E de Z, H, Th, K da A'nın B'ye oranında orantılıdır. Şimdi diyorum ki en küçüklerdir de. A ile B kendileriyle aynı oranı taşıyan sayıların en küçükleri olduğuna, aynı oranı taşıyanların en küçükleri de aralarında asal olduğuna göre, A ile B aralarında asaldır. A ile B'nin her biri kendini çarparak sırasıyla G ile E'yi, G ile E'yi çarparak da sırasıyla Z ile K'yi meydana getirmiştir; o hâlde G ile E de, Z ile K da aralarında asaldır. Kaç tane olursa olsun birtakım sayılar ardışık olarak orantılıysa ve uçtakiler aralarında asalsa, bu sayılar kendileriyle aynı oranı taşıyan sayıların en küçükleridir. Öyleyse G, D, E de Z, H, Th, K da A ile B'yle aynı oranı taşıyan sayıların en küçükleridir. Gösterilmesi gereken buydu.

Sonuç: Bundan açıktır ki ardışık olarak orantılı üç sayı kendileriyle aynı oranı taşıyan sayıların en küçükleriyse, uçtakiler karedir; dört sayıysa küptür.

8.prop.2

ἀριθμοὺς εὑρεῖν ἑξῆς ἀνάλογον ἐλαχίστους, ὅσους ἂν ἐπιτάξῃ τις, ἐν τῷ δοθέντι λόγῳ. ἔστω ὁ δοθεὶς λόγος ἐν ἐλαχίστοις ἀριθμοῖς ὁ τοῦ Α πρὸς τὸν Β· δεῖ δὴ ἀριθμοὺς εὑρεῖν ἑξῆς ἀνάλογον ἐλαχίστους, ὅσους ἄν τις ἐπιτάξῃ, ἐν τῷ τοῦ Α πρὸς τὸν Β λόγῳ. Ἐπιτετάχθωσαν δὴ τέσσαρες, καὶ ὁ Α ἑαυτὸν πολλαπλασιάσας τὸν Γ ποιείτω, τὸν δὲ Β πολλαπλασιάσας τὸν Δ ποιείτω, καὶ ἔτι ὁ Β ἑαυτὸν πολλαπλασιάσας τὸν Ε ποιείτω, καὶ ἔτι ὁ Α τοὺς Γ, Δ, Ε πολλαπλασιάσας τοὺς Ζ, Η, Θ ποιείτω, ὁ δὲ Β τὸν Ε πολλαπλασιάσας τὸν Κ ποιείτω. καὶ ἐπεὶ ὁ Α ἑαυτὸν μὲν πολλαπλασιάσας τὸν Γ πεποίηκεν, τὸν δὲ Β πολλαπλασιάσας τὸν Δ πεποίηκεν, ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Β, [οὕτως] ὁ Γ πρὸς τὸν Δ. πάλιν, ἐπεὶ ὁ μὲν Α τὸν Β πολλαπλασιάσας τὸν Δ πεποίηκεν, ὁ δὲ Β ἑαυτὸν πολλαπλασιάσας τὸν Ε πεποίηκεν, ἑκάτερος ἄρα τῶν Α, Β τὸν Β πολλαπλασιάσας ἑκάτερον τῶν Δ, Ε πεποίηκεν. ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Β, οὕτως ὁ Δ πρὸς τὸν Ε. ἀλλʼ ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Β, ὁ Γ πρὸς τὸν Δ· καὶ ὡς ἄρα ὁ Γ πρὸς τὸν Δ, ὁ Δ πρὸς τὸν Ε. καὶ ἐπεὶ ὁ Α τοὺς Γ, Δ πολλαπλασιάσας τοὺς Ζ, Η πεποίηκεν, ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Γ πρὸς τὸν Δ, [οὕτως] ὁ Ζ πρὸς τὸν Η. ὡς δὲ ὁ Γ πρὸς τὸν Δ, οὕτως ἦν ὁ Α πρὸς τὸν Β· καὶ ὡς ἄρα ὁ Α πρὸς τὸν Β, ὁ Ζ πρὸς τὸν Η. πάλιν, ἐπεὶ ὁ Α τοὺς Δ, Ε πολλαπλασιάσας τοὺς Η, Θ πεποίηκεν, ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Δ πρὸς τὸν Ε, ὁ Η πρὸς τὸν Θ. ἀλλʼ ὡς ὁ Δ πρὸς τὸν Ε, ὁ Α πρὸς τὸν Β. καὶ ὡς ἄρα ὁ Α πρὸς τὸν Β, οὕτως ὁ Η πρὸς τὸν Θ. καὶ ἐπεὶ οἱ Α, Β τὸν Ε πολλαπλασιάσαντες τοὺς Θ, Κ πεποιήκασιν, ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Β, οὕτως ὁ Θ πρὸς τὸν Κ. ἀλλʼ ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Β, οὕτως ὅ τε Ζ πρὸς τὸν Η καὶ ὁ Η πρὸς τὸν Θ. καὶ ὡς ἄρα ὁ Ζ πρὸς τὸν Η, οὕτως ὅ τε Η πρὸς τὸν Θ καὶ ὁ Θ πρὸς τὸν Κ· οἱ Γ, Δ, Ε ἄρα καὶ οἱ Ζ, Η, Θ, Κ ἀνάλογόν εἰσιν ἐν τῷ τοῦ Α πρὸς τὸν Β λόγῳ. λέγω δή, ὅτι καὶ ἐλάχιστοι. ἐπεὶ γὰρ οἱ Α, Β ἐλάχιστοί εἰσι τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων αὐτοῖς, οἱ δὲ ἐλάχιστοι τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν, οἱ Α, Β ἄρα πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν. καὶ ἑκάτερος μὲν τῶν Α, Β ἑαυτὸν πολλαπλασιάσας ἑκάτερον τῶν Γ, Ε πεποίηκεν, ἑκάτερον δὲ τῶν Γ, Ε πολλαπλασιάσας ἑκάτερον τῶν Ζ, Κ πεποίηκεν· οἱ Γ, Ε ἄρα καὶ οἱ Ζ, Κ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν. ἐὰν δὲ ὦσιν ὁποσοιοῦν ἀριθμοὶ ἑξῆς ἀνάλογον, οἱ δὲ ἄκροι αὐτῶν πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους ὦσιν, ἐλάχιστοί εἰσι τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων αὐτοῖς. οἱ Γ, Δ, Ε ἄρα καὶ οἱ Ζ, Η, Θ, Κ ἐλάχιστοί εἰσι τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων τοῖς Α, Β· ὅπερ ἔδει δεῖξαι. Πόρισμα ἐκ δὴ τούτου φανερόν, ὅτι ἐὰν τρεῖς ἀριθμοὶ ἑξῆς ἀνάλογον ἐλάχιστοι ὦσι τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων αὐτοῖς, οἱ ἄκροι αὐτῶν τετράγωνοί εἰσιν, ἐὰν δὲ τέσσαρες, κύβοι.

8.prop.3Önerme 3. Kaç tane olursa olsun ardışık olarak orantılı birtakım sayılar kendileriyle aynı oranı taşıyan sayıların en küçükleriyse, uçtakiler aralarında asaldır.

A, B, G, D, kaç tane olursa olsun, kendileriyle aynı oranı taşıyan sayıların en küçükleri olan ardışık olarak orantılı sayılar olsun. Diyorum ki uçtakiler, A ile D aralarında asaldır.

A, B, G, D'nin oranında en küçük iki sayı E ile Z, en küçük üç sayı H, Th, K alınsın; alınan sayıların adedi A, B, G, D'nin adedine eşit oluncaya kadar her seferinde bir fazlası alınsın. Alınsın ve bunlar L, M, N, X olsun.

E ile Z kendileriyle aynı oranı taşıyan sayıların en küçükleri olduğuna göre aralarında asaldır. E ile Z'nin her biri kendini çarparak sırasıyla H ile K'yi, H ile K'yi çarparak da sırasıyla L ile X'i meydana getirdiğine göre, H ile K de, L ile X de aralarında asaldır. A, B, G, D kendileriyle aynı oranı taşıyan sayıların en küçükleri olduğuna, L, M, N, X de A, B, G, D ile aynı oranda bulunan en küçük sayılar olduğuna ve A, B, G, D'nin adedi L, M, N, X'in adedine eşit olduğuna göre, A, B, G, D'nin her biri L, M, N, X'ten karşılığına eşittir; o hâlde A, L'ye, D de X'e eşittir. L ile X ise aralarında asaldır. Öyleyse A ile D de aralarında asaldır. Gösterilmesi gereken buydu.

8.prop.3

ἐὰν ὦσιν ὁποσοιοῦν ἀριθμοὶ ἑξῆς ἀνάλογον ἐλάχιστοι τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων αὐτοῖς, οἱ ἄκροι αὐτῶν πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν. ἔστωσαν ὁποσοιοῦν ἀριθμοὶ ἑξῆς ἀνάλογον ἐλάχιστοι τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων αὐτοῖς οἱ Α, Β, Γ, Δ· λέγω, ὅτι οἱ ἄκροι αὐτῶν οἱ Α, Δ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν. εἰλήφθωσαν γὰρ δύο μὲν ἀριθμοὶ ἐλάχιστοι ἐν τῷ τῶν Α, Β, Γ, Δ λόγῳ οἱ Ε, Ζ, τρεῖς δὲ οἱ Η, Θ, Κ, καὶ ἑξῆς ἑνὶ πλείους, ἕως τὸ λαμβανόμενον πλῆθος ἴσον γένηται τῷ πλήθει τῶν Α, Β, Γ, Δ. εἰλήφθωσαν καὶ ἔστωσαν οἱ Λ, Μ, Ν, Ξ. καὶ ἐπεὶ οἱ Ε, Ζ ἐλάχιστοί εἰσι τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων αὐτοῖς, πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν. καὶ ἐπεὶ ἑκάτερος τῶν Ε, Ζ ἑαυτὸν μὲν πολλαπλασιάσας ἑκάτερον τῶν Η, Κ πεποίηκεν, ἑκάτερον δὲ τῶν Η, Κ πολλαπλασιάσας ἑκάτερον τῶν Λ, Ξ πεποίηκεν, καὶ οἱ Η, Κ ἄρα καὶ οἱ Λ, Ξ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν. καὶ ἐπεὶ οἱ Α, Β, Γ, Δ ἐλάχιστοί εἰσι τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων αὐτοῖς, εἰσὶ δὲ καὶ οἱ Λ, Μ, Ν, Ξ ἐλάχιστοι ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ ὄντες τοῖς Α, Β, Γ, Δ, καί ἐστιν ἴσον τὸ πλῆθος τῶν Α, Β, Γ, Δ τῷ πλήθει τῶν Λ, Μ, Ν, Ξ, ἕκαστος ἄρα τῶν Α, Β, Γ, Δ ἑκάστῳ τῶν Λ, Μ, Ν, Ξ ἴσος ἐστίν· ἴσος ἄρα ἐστὶν ὁ μὲν Α τῷ Λ, ὁ δὲ Δ τῷ Ξ. καί εἰσιν οἱ Λ, Ξ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους. καὶ οἱ Α, Δ ἄρα πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

8.prop.4Önerme 4. En küçük sayılarla ifade edilmiş, kaç tane olursa olsun birtakım oranlar verildiğinde, verilen oranlarda ardışık olarak orantılı en küçük sayıları bulmak.

Verilen oranlar, en küçük sayılarla ifade edilmiş olarak A'nın B'ye, G'nin D'ye ve E'nin Z'ye oranı olsun. A'nın B'ye, G'nin D'ye ve E'nin Z'ye oranında ardışık olarak orantılı en küçük sayıları bulmamız gerekiyor.

B ile G'nin ölçtüğü en küçük sayı H alınsın. B, H'yi kaç kez ölçüyorsa A da Th'yi o kadar kez ölçsün; G, H'yi kaç kez ölçüyorsa D de K'yi o kadar kez ölçsün. E, K'yi ya ölçer ya ölçmez. Önce ölçsün; E, K'yi kaç kez ölçüyorsa Z de L'yi o kadar kez ölçsün. A, Th'yi kaç kez ölçüyorsa B de H'yi o kadar kez ölçtüğüne göre, A'nın B'ye oranı Th'nin H'ye oranı gibidir. Aynı sebeple G'nin D'ye oranı H'nin K'ye, E'nin Z'ye oranı da K'nin L'ye oranı gibidir. O hâlde Th, H, K, L, A'nın B'ye, G'nin D'ye ve E'nin Z'ye oranında ardışık olarak orantılıdır. Şimdi diyorum ki en küçüklerdir de. Th, H, K, L, A'nın B'ye, G'nin D'ye ve E'nin Z'ye oranında ardışık olarak orantılı en küçük sayılar değilse, en küçükler N, X, M, O olsun. A'nın B'ye oranı N'nin X'e oranı gibi olduğuna, A ile B en küçük sayılar olduğuna, en küçükler de aynı oranı taşıyan sayıları aynı sayıda kez ölçtüğüne —büyük olan büyüğü, küçük olan küçüğü, yani öncül öncülü, ardıl ardılı— göre, B, X'i ölçer. Aynı sebeple G de X'i ölçer; o hâlde B ile G, X'i ölçer; dolayısıyla B ile G'nin ölçtüğü en küçük sayı da X'i ölçecektir. B ile G'nin ölçtüğü en küçük sayı ise H'dir; demek ki H, X'i ölçer, yani büyük sayı küçüğü ölçer. Bu imkânsızdır. Öyleyse Th, H, K, L'den küçük olup A'nın B'ye, G'nin D'ye ve E'nin Z'ye oranında ardışık olan hiçbir sayı yoktur.

Şimdi de E, K'yi ölçmesin; E ile K'nin ölçtüğü en küçük sayı M alınsın. K, M'yi kaç kez ölçüyorsa Th ile H de sırasıyla N ile X'i o kadar kez ölçsün; E, M'yi kaç kez ölçüyorsa Z de O'yu o kadar kez ölçsün. Th, N'yi kaç kez ölçüyorsa H de X'i o kadar kez ölçtüğüne göre, Th'nin H'ye oranı N'nin X'e oranı gibidir. Th'nin H'ye oranı ise A'nın B'ye oranı gibidir; demek ki A'nın B'ye oranı da N'nin X'e oranı gibidir. Aynı sebeple G'nin D'ye oranı da X'in M'ye oranı gibidir. Yine, E, M'yi kaç kez ölçüyorsa Z de O'yu o kadar kez ölçtüğüne göre, E'nin Z'ye oranı M'nin O'ya oranı gibidir. O hâlde N, X, M, O, A'nın B'ye, G'nin D'ye ve E'nin Z'ye oranında ardışık olarak orantılıdır. Şimdi diyorum ki AB, GD, EZ oranlarında en küçüklerdir de. Değilse, N, X, M, O'dan küçük olup AB, GD, EZ oranlarında ardışık olarak orantılı birtakım sayılar olacaktır. Bunlar P, R, S, T olsun. P'nin R'ye oranı A'nın B'ye oranı gibi olduğuna, A ile B en küçük sayılar olduğuna, en küçükler de kendileriyle aynı oranı taşıyan sayıları aynı sayıda kez ölçtüğüne —öncül öncülü, ardıl ardılı— göre, B, R'yi ölçer. Aynı sebeple G de R'yi ölçer; o hâlde B ile G, R'yi ölçer; dolayısıyla B ile G'nin ölçtüğü en küçük sayı da R'yi ölçecektir. B ile G'nin ölçtüğü en küçük sayı ise H'dir; demek ki H, R'yi ölçer. H'nin R'ye oranı K'nin S'ye oranı gibidir; o hâlde K de S'yi ölçer. E de S'yi ölçer; o hâlde E ile K, S'yi ölçer; dolayısıyla E ile K'nin ölçtüğü en küçük sayı da S'yi ölçecektir. E ile K'nin ölçtüğü en küçük sayı ise M'dir; demek ki M, S'yi ölçer, yani büyük sayı küçüğü ölçer. Bu imkânsızdır. Öyleyse N, X, M, O'dan küçük olup A'nın B'ye, G'nin D'ye ve E'nin Z'ye oranında ardışık olarak orantılı hiçbir sayı yoktur. Öyleyse N, X, M, O, AB, GD, EZ oranlarında ardışık olarak orantılı en küçük sayılardır. Gösterilmesi gereken buydu.

8.prop.4

λόγων δοθέντων ὁποσωνοῦν ἐν ἐλαχίστοις ἀριθμοῖς ἀριθμοὺς εὑρεῖν ἑξῆς ἀνάλογον ἐλαχίστους ἐν τοῖς δοθεῖσι λόγοις. ἔστωσαν οἱ δοθέντες λόγοι ἐν ἐλαχίστοις ἀριθμοῖς ὅ τε τοῦ Α πρὸς τὸν Β καὶ ὁ τοῦ Γ πρὸς τὸν Δ καὶ ἔτι ὁ τοῦ Ε πρὸς τὸν Ζ· δεῖ δὴ ἀριθμοὺς εὑρεῖν ἑξῆς ἀνάλογον ἐλαχίστους ἔν τε τῷ τοῦ Α πρὸς τὸν Β λόγῳ καὶ ἐν τῷ τοῦ Γ πρὸς τὸν Δ καὶ ἔτι ἐν τῷ τοῦ Ε πρὸς τὸν Ζ. εἰλήφθω γὰρ ὁ ὑπὸ τῶν Β, Γ ἐλάχιστος μετρούμενος ἀριθμὸς ὁ Η. καὶ ὁσάκις μὲν ὁ Β τὸν Η μετρεῖ, τοσαυτάκις καὶ ὁ Α τὸν Θ μετρείτω, ὁσάκις δὲ ὁ Γ τὸν Η μετρεῖ, τοσαυτάκις καὶ ὁ Δ τὸν Κ μετρείτω. ὁ δὲ Ε τὸν Κ ἤτοι μετρεῖ ἢ οὐ μετρεῖ. μετρείτω πρότερον. καὶ ὁσάκις ὁ Ε τὸν Κ μετρεῖ, τοσαυτάκις καὶ ὁ Ζ τὸν Λ μετρείτω. καὶ ἐπεὶ ἰσάκις ὁ Α τὸν Θ μετρεῖ καὶ ὁ Β τὸν Η, ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Β, οὕτως ὁ Θ πρὸς τὸν Η. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ὡς ὁ Γ πρὸς τὸν Δ, οὕτως ὁ Η πρὸς τὸν Κ, καὶ ἔτι ὡς ὁ Ε πρὸς τὸν Ζ, οὕτως ὁ Κ πρὸς τὸν Λ· οἱ Θ, Η, Κ, Λ ἄρα ἑξῆς ἀνάλογόν εἰσιν ἔν τε τῷ τοῦ Α πρὸς τὸν Β καὶ ἐν τῷ τοῦ Γ πρὸς τὸν Δ καὶ ἔτι ἐν τῷ τοῦ Ε πρὸς τὸν Ζ λόγῳ. λέγω δή, ὅτι καὶ ἐλάχιστοι. εἰ γὰρ μή εἰσιν οἱ Θ, Η, Κ, Λ ἑξῆς ἀνάλογον ἐλάχιστοι ἔν τε τοῖς τοῦ Α πρὸς τὸν Β καὶ τοῦ Γ πρὸς τὸν Δ καὶ ἐν τῷ τοῦ Ε πρὸς τὸν Ζ λόγοις, ἔστωσαν οἱ Ν, Ξ, Μ, Ο. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Β, οὕτως ὁ Ν πρὸς τὸν Ξ, οἱ δὲ Α, Β ἐλάχιστοι, οἱ δὲ ἐλάχιστοι μετροῦσι τοὺς τὸν αὐτὸν λόγον ἔχοντας ἰσάκις ὅ τε μείζων τὸν μείζονα καὶ ὁ ἐλάσσων τὸν ἐλάσσονα, τουτέστιν ὅ τε ἡγούμενος τὸν ἡγούμενον καὶ ὁ ἑπόμενος τὸν ἑπόμενον, ὁ Β ἄρα τὸν Ξ μετρεῖ. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ὁ Γ τὸν Ξ μετρεῖ· οἱ Β, Γ ἄρα τὸν Ξ μετροῦσιν· καὶ ὁ ἐλάχιστος ἄρα ὑπὸ τῶν Β, Γ μετρούμενος τὸν Ξ μετρήσει. ἐλάχιστος δὲ ὑπὸ τῶν Β, Γ μετρεῖται ὁ Η· ὁ Η ἄρα τὸν Ξ μετρεῖ ὁ μείζων τὸν ἐλάσσονα· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. οὐκ ἄρα ἔσονταί τινες τῶν Θ, Η, Κ, Λ ἐλάσσονες ἀριθμοὶ ἑξῆς ἔν τε τῷ τοῦ Α πρὸς τὸν Β καὶ τῷ τοῦ Γ πρὸς τὸν Δ καὶ ἔτι τῷ τοῦ Ε πρὸς τὸν Ζ λόγῳ. μὴ μετρείτω δὴ ὁ Ε τὸν Κ. καὶ εἰλήφθω ὑπὸ τῶν Ε, Κ ἐλάχιστος μετρούμενος ἀριθμὸς ὁ Μ. καὶ ὁσάκις μὲν ὁ Κ τὸν Μ μετρεῖ, τοσαυτάκις καὶ ἑκάτερος τῶν Θ, Η ἑκάτερον τῶν Ν, Ξ μετρείτω, ὁσάκις δὲ ὁ Ε τὸν Μ μετρεῖ, τοσαυτάκις καὶ ὁ Ζ τὸν Ο μετρείτω. ἐπεὶ ἰσάκις ὁ Θ τὸν Ν μετρεῖ καὶ ὁ Η τὸν Ξ, ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Θ πρὸς τὸν Η, οὕτως ὁ Ν πρὸς τὸν Ξ. ὡς δὲ ὁ Θ πρὸς τὸν Η, οὕτως ὁ Α πρὸς τὸν Β· καὶ ὡς ἄρα ὁ Α πρὸς τὸν Β, οὕτως ὁ Ν πρὸς τὸν ξ. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ὡς ὁ Γ πρὸς τὸν Δ, οὕτως ὁ Ξ πρὸς τὸν Μ. πάλιν, ἐπεὶ ἰσάκις ὁ Ε τὸν Μ μετρεῖ καὶ ὁ Ζ τὸν Ο, ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Ε πρὸς τὸν Ζ, οὕτως ὁ Μ πρὸς τὸν Ο· οἱ Ν, Ξ, Μ, Ο ἄρα ἑξῆς ἀνάλογόν εἰσιν ἐν τοῖς τοῦ τε Α πρὸς τὸν Β καὶ τοῦ Γ πρὸς τὸν Δ καὶ ἔτι τοῦ Ε πρὸς τὸν Ζ λόγοις. λέγω δή, ὅτι καὶ ἐλάχιστοι ἐν τοῖς ΑΒ, ΓΔ, ΕΖ λόγοις. εἰ γὰρ μή, ἔσονταί τινες τῶν Ν, Ξ, Μ, Ο ἐλάσσονες ἀριθμοὶ ἑξῆς ἀνάλογον ἐν τοῖς ΑΒ, ΓΔ, ΕΖ λόγοις. ἔστωσαν οἱ Π, Ρ, Σ, Τ. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ὁ Π πρὸς τὸν Ρ, οὕτως ὁ Α πρὸς τὸν Β, οἱ δὲ Α, Β ἐλάχιστοι, οἱ δὲ ἐλάχιστοι μετροῦσι τοὺς τὸν αὐτὸν λόγον ἔχοντας αὐτοῖς ἰσάκις ὅ τε ἡγούμενος τὸν ἡγούμενον καὶ ὁ ἑπόμενος τὸν ἑπόμενον, ὁ Β ἄρα τὸν Ρ μετρεῖ. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ὁ Γ τὸν Ρ μετρεῖ· οἱ Β, Γ ἄρα τὸν Ρ μετροῦσιν. καὶ ὁ ἐλάχιστος ἄρα ὑπὸ τῶν Β, Γ μετρούμενος τὸν Ρ μετρήσει. ἐλάχιστος δὲ ὑπὸ τῶν Β, Γ μετρούμενός ἐστιν ὁ Η· ὁ Η ἄρα τὸν Ρ μετρεῖ. καί ἐστιν ὡς ὁ Η πρὸς τὸν Ρ, οὕτως ὁ Κ πρὸς τὸν Σ· καὶ ὁ Κ ἄρα τὸν Σ μετρεῖ. μετρεῖ δὲ καὶ ὁ Ε τὸν Σ· οἱ Ε, Κ ἄρα τὸν Σ μετροῦσιν. καὶ ὁ ἐλάχιστος ἄρα ὑπὸ τῶν Ε, Κ μετρούμενος τὸν Σ μετρήσει. ἐλάχιστος δὲ ὑπὸ τῶν Ε, Κ μετρούμενός ἐστιν ὁ Μ· ὁ Μ ἄρα τὸν Σ μετρεῖ ὁ μείζων τὸν ἐλάσσονα· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. οὐκ ἄρα ἔσονταί τινες τῶν Ν, Ξ, Μ, Ο ἐλάσσονες ἀριθμοὶ ἑξῆς ἀνάλογον ἔν τε τοῖς τοῦ Α πρὸς τὸν Β καὶ τοῦ Γ πρὸς τὸν Δ καὶ ἔτι τοῦ Ε πρὸς τὸν Ζ λόγοις· οἱ Ν, Ξ, Μ, Ο ἄρα ἑξῆς ἀνάλογον ἐλάχιστοί εἰσιν ἐν τοῖς ΑΒ, ΓΔ, ΕΖ λόγοις· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

8.prop.5Önerme 5. Düzlem sayıların birbirine oranı, kenarlarının oranlarından bileşik orandır.

A ile B düzlem sayılar olsun; A'nın kenarları G ve D sayıları, B'ninki de E ve Z olsun. Diyorum ki A'nın B'ye oranı, kenarlarının oranlarından bileşik orandır.

G'nin E'ye ve D'nin Z'ye oranı verilmişken, GE ve DZ oranlarında ardışık en küçük sayılar H, Th, K alınsın; öyle ki G'nin E'ye oranı H'nin Th'ye, D'nin Z'ye oranı da Th'nin K'ye oranı gibi olsun. D de E'yi çarparak L'yi meydana getirsin.

D, G'yi çarparak A'yı, E'yi çarparak da L'yi meydana getirdiğine göre, G'nin E'ye oranı A'nın L'ye oranı gibidir. G'nin E'ye oranı ise H'nin Th'ye oranı gibidir; demek ki H'nin Th'ye oranı da A'nın L'ye oranı gibidir. Yine, E, D'yi çarparak L'yi, Z'yi çarparak da B'yi meydana getirdiğine göre, D'nin Z'ye oranı L'nin B'ye oranı gibidir. Ama D'nin Z'ye oranı Th'nin K'ye oranı gibidir; demek ki Th'nin K'ye oranı da L'nin B'ye oranı gibidir. H'nin Th'ye oranının A'nın L'ye oranı gibi olduğu da gösterilmişti; o hâlde eşitlikten H'nin K'ye oranı A'nın B'ye oranı gibidir. H'nin K'ye oranı ise kenarların oranlarından bileşik orandır; öyleyse A'nın B'ye oranı da kenarların oranlarından bileşik orandır. Gösterilmesi gereken buydu.

8.prop.5

οἱ ἐπίπεδοι ἀριθμοὶ πρὸς ἀλλήλους λόγον ἔχουσι τὸν συγκείμενον ἐκ τῶν πλευρῶν. ἔστωσαν ἐπίπεδοι ἀριθμοὶ οἱ Α, Β, καὶ τοῦ μὲν Α πλευραὶ ἔστωσαν οἱ Γ, Δ ἀριθμοί, τοῦ δὲ Β οἱ Ε, Ζ· λέγω, ὅτι ὁ Α πρὸς τὸν Β λόγον ἔχει τὸν συγκείμενον ἐκ τῶν πλευρῶν. λόγων γὰρ δοθέντων τοῦ τε ὃν ἔχει ὁ Γ πρὸς τὸν Ε καὶ ὁ Δ πρὸς τὸν Ζ εἰλήφθωσαν ἀριθμοὶ ἑξῆς ἐλάχιστοι ἐν τοῖς ΓΕ, ΔΖ λόγοις, οἱ Η, Θ, Κ, ὥστε εἶναι ὡς μὲν τὸν Γ πρὸς τὸν Ε, οὕτως τὸν Η πρὸς τὸν θ, ὡς δὲ τὸν Δ πρὸς τὸν Ζ, οὕτως τὸν Θ πρὸς τὸν Κ. καὶ ὁ Δ τὸν Ε πολλαπλασιάσας τὸν Λ ποιείτω. καὶ ἐπεὶ ὁ Δ τὸν μὲν Γ πολλαπλασιάσας τὸν Α πεποίηκεν, τὸν δὲ Ε πολλαπλασιάσας τὸν Λ πεποίηκεν, ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Γ πρὸς τὸν Ε, οὕτως ὁ Α πρὸς τὸν Λ. ὡς δὲ ὁ Γ πρὸς τὸν Ε, οὕτως ὁ Η πρὸς τὸν Θ· καὶ ὡς ἄρα ὁ Η πρὸς τὸν Θ, οὕτως ὁ Α πρὸς τὸν Λ. πάλιν, ἐπεὶ ὁ Ε τὸν Δ πολλαπλασιάσας τὸν Λ πεποίηκεν, ἀλλὰ μὴν καὶ τὸν Ζ πολλαπλασιάσας τὸν Β πεποίηκεν, ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Δ πρὸς τὸν Ζ, οὕτως ὁ Λ πρὸς τὸν Β. ἀλλʼ ὡς ὁ Δ πρὸς τὸν Ζ, οὕτως ὁ Θ πρὸς τὸν Κ· καὶ ὡς ἄρα ὁ Θ πρὸς τὸν Κ, οὕτως ὁ Λ πρὸς τὸν Β. ἐδείχθη δὲ καὶ ὡς ὁ Η πρὸς τὸν Θ, οὕτως ὁ Α πρὸς τὸν Λ· διʼ ἴσου ἄρα ἐστὶν ὡς ὁ Η πρὸς τὸν Κ, [οὕτως] ὁ Α πρὸς τὸν Β, ὁ δὲ Η πρὸς τὸν Κ λόγον ἔχει τὸν συγκείμενον ἐκ τῶν πλευρῶν· καὶ ὁ Α ἄρα πρὸς τὸν Β λόγον ἔχει τὸν συγκείμενον ἐκ τῶν πλευρῶν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

8.prop.6Önerme 6. Kaç tane olursa olsun birtakım sayılar ardışık olarak orantılıysa ve birinci ikinciyi ölçmüyorsa, hiçbiri hiçbirini ölçmez.

A, B, G, D, E kaç tane olursa olsun ardışık olarak orantılı sayılar olsun ve A, B'yi ölçmesin. Diyorum ki hiçbiri hiçbirini ölçmez.

A, B, G, D, E'nin art arda birbirini ölçmediği açıktır; çünkü A bile B'yi ölçmez. Şimdi diyorum ki hiçbiri hiçbirini ölçmez. Mümkünse A, G'yi ölçsün. A, B, G kaç taneyse, A, B, G ile aynı oranı taşıyan sayıların en küçüklerinden o kadar sayı alınsın: Z, H, Th. Z, H, Th, A, B, G ile aynı oranda olduğuna ve A, B, G'nin adedi Z, H, Th'nin adedine eşit olduğuna göre, eşitlikten A'nın G'ye oranı Z'nin Th'ye oranı gibidir. A'nın B'ye oranı Z'nin H'ye oranı gibi olduğuna ve A, B'yi ölçmediğine göre, Z de H'yi ölçmez; demek ki Z birim değildir, çünkü birim her sayıyı ölçer. Z ile Th ise aralarında asaldır [o hâlde Z, Th'yi ölçmez]. Z'nin Th'ye oranı da A'nın G'ye oranı gibidir; öyleyse A da G'yi ölçmez. Benzer şekilde hiçbirinin hiçbirini ölçmeyeceğini de göstereceğiz. Gösterilmesi gereken buydu.

8.prop.6

ἐὰν ὦσιν ὁποσοιοῦν ἀριθμοὶ ἑξῆς ἀνάλογον, ὁ δὲ πρῶτος τὸν δεύτερον μὴ μετρῇ, οὐδὲ ἄλλος οὐδεὶς οὐδένα μετρήσει. ἔστωσαν ὁποσοιοῦν ἀριθμοὶ ἑξῆς ἀνάλογον οἱ Α, Β, Γ, δ, Ε, ὁ δὲ Α τὸν Β μὴ μετρείτω· λέγω, ὅτι οὐδὲ ἄλλος οὐδεὶς οὐδένα μετρήσει. ὅτι μὲν οὖν οἱ Α, Β, Γ, Δ, Ε ἑξῆς ἀλλήλους οὐ μετροῦσιν, φανερόν· οὐδὲ γὰρ ὁ Α τὸν Β μετρεῖ. λέγω δή, ὅτι οὐδὲ ἄλλος οὐδεὶς οὐδένα μετρήσει. εἰ γὰρ δυνατόν, μετρείτω ὁ Α τὸν Γ. καὶ ὅσοι εἰσὶν οἱ Α, Β, Γ, τοσοῦτοι εἰλήφθωσαν ἐλάχιστοι ἀριθμοὶ τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων τοῖς Α, Β, Γ οἱ Ζ, Η, Θ. καὶ ἐπεὶ οἱ Ζ, Η, Θ ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ εἰσὶ τοῖς Α, Β, Γ, καί ἐστιν ἴσον τὸ πλῆθος τῶν Α, Β, Γ τῷ πλήθει τῶν Ζ, Η, Θ, διʼ ἴσου ἄρα ἐστὶν ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Γ, οὕτως ὁ Ζ πρὸς τὸν Θ. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Β, οὕτως ὁ Ζ πρὸς τὸν Η, οὐ μετρεῖ δὲ ὁ Α τὸν Β, οὐ μετρεῖ ἄρα οὐδὲ ὁ Ζ τὸν Η· οὐκ ἄρα μονάς ἐστιν ὁ Ζ· ἡ γὰρ μονὰς πάντα ἀριθμὸν μετρεῖ. καί εἰσιν οἱ Ζ, Θ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους [οὐδὲ ὁ Ζ ἄρα τὸν Θ μετρεῖ]. καί ἐστιν ὡς ὁ Ζ πρὸς τὸν Θ, οὕτως ὁ Α πρὸς τὸν Γ· οὐδὲ ὁ Α ἄρα τὸν Γ μετρεῖ. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι οὐδὲ ἄλλος οὐδεὶς οὐδένα μετρήσει· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

8.prop.7Önerme 7. Kaç tane olursa olsun birtakım sayılar [ardışık olarak] orantılıysa ve birinci sonuncuyu ölçüyorsa, ikinciyi de ölçer.

A, B, G, D kaç tane olursa olsun ardışık olarak orantılı sayılar olsun ve A, D'yi ölçsün. Diyorum ki A, B'yi de ölçer.

A, B'yi ölçmeseydi hiçbiri hiçbirini ölçmezdi. Oysa A, D'yi ölçer. Öyleyse A, B'yi de ölçer. Gösterilmesi gereken buydu.

8.prop.7

ἐὰν ὦσιν ὁποσοιοῦν ἀριθμοὶ [ἑξῆς] ἀνάλογον, ὁ δὲ πρῶτος τὸν ἔσχατον μετρῇ, καὶ τὸν δεύτερον μετρήσει. ἔστωσαν ὁποσοιοῦν ἀριθμοὶ ἑξῆς ἀνάλογον οἱ Α, Β, Γ, Δ, ὁ δὲ Α τὸν Δ μετρείτω· λέγω, ὅτι καὶ ὁ Α τὸν Β μετρεῖ. εἰ γὰρ οὐ μετρεῖ ὁ Α τὸν Β, οὐδὲ ἄλλος οὐδεὶς οὐδένα μετρήσει· μετρεῖ δὲ ὁ Α τὸν Δ. μετρεῖ ἄρα καὶ ὁ Α τὸν Β· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

8.prop.8Önerme 8. İki sayının arasına sürekli orantı içinde birtakım sayılar giriyorsa, bunların arasına sürekli orantı içinde kaç sayı giriyorsa, [onlarla] aynı oranı taşıyan sayıların arasına da sürekli orantı içinde o kadar sayı girer.

A ile B sayılarının arasına sürekli orantı içinde G ile D sayıları girsin; A'nın B'ye oranı E'nin Z'ye oranı gibi yapılsın. Diyorum ki A ile B'nin arasına sürekli orantı içinde kaç sayı girmişse, E ile Z'nin arasına da sürekli orantı içinde o kadar sayı girer.

A, B, G, D'nin adedi kaçsa, A, G, D, B ile aynı oranı taşıyan sayıların en küçüklerinden o kadar sayı alınsın: H, Th, K, L. O hâlde bunların uçtakileri, H ile L aralarında asaldır. A, G, D, B, H, Th, K, L ile aynı oranda olduğuna ve A, G, D, B'nin adedi H, Th, K, L'nin adedine eşit olduğuna göre, eşitlikten A'nın B'ye oranı H'nin L'ye oranı gibidir. A'nın B'ye oranı ise E'nin Z'ye oranı gibidir; demek ki H'nin L'ye oranı da E'nin Z'ye oranı gibidir. H ile L ise aralarında asaldır; aralarında asal sayılar en küçüklerdir; en küçük sayılar da aynı oranı taşıyan sayıları aynı sayıda kez ölçer: büyük olan büyüğü, küçük olan küçüğü, yani öncül öncülü, ardıl ardılı. O hâlde H, E'yi kaç kez ölçüyorsa L de Z'yi o kadar kez ölçer. H, E'yi kaç kez ölçüyorsa Th ile K de sırasıyla M ile N'yi o kadar kez ölçsün; o hâlde H, Th, K, L, E, M, N, Z'yi aynı sayıda kez ölçer. Demek ki H, Th, K, L, E, M, N, Z ile aynı orandadır. Ama H, Th, K, L, A, G, D, B ile aynı orandadır; o hâlde A, G, D, B de E, M, N, Z ile aynı orandadır. A, G, D, B ise ardışık olarak orantılıdır; demek ki E, M, N, Z de ardışık olarak orantılıdır. Öyleyse A ile B'nin arasına sürekli orantı içinde kaç sayı girmişse, E ile Z'nin arasına da sürekli orantı içinde o kadar sayı girmiştir. Gösterilmesi gereken buydu.

8.prop.8

ἐὰν δύο ἀριθμῶν μεταξὺ κατὰ τὸ συνεχὲς ἀνάλογον ἐμπίπτωσιν ἀριθμοί, ὅσοι εἰς αὐτοὺς μεταξὺ κατὰ τὸ συνεχὲς ἀνάλογον ἐμπίπτουσιν ἀριθμοί, τοσοῦτοι καὶ εἰς τοὺς τὸν αὐτὸν λόγον ἔχοντας [αὐτοῖς] μεταξὺ κατὰ τὸ συνεχὲς ἀνάλογον ἐμπεσοῦνται. δύο γὰρ ἀριθμῶν τῶν Α, Β μεταξὺ κατὰ τὸ συνεχὲς ἀνάλογον ἐμπιπτέτωσαν ἀριθμοὶ οἱ Γ, Δ, καὶ πεποιήσθω ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Β, οὕτως ὁ Ε πρὸς τὸν Ζ· λέγω, ὅτι ὅσοι εἰς τοὺς Α, Β μεταξὺ κατὰ τὸ συνεχὲς ἀνάλογον ἐμπεπτώκασιν ἀριθμοί, τοσοῦτοι καὶ εἰς τοὺς Ε, Ζ μεταξὺ κατὰ τὸ συνεχὲς ἀνάλογον ἐμπεσοῦνται. ὅσοι γάρ εἰσι τῷ πλήθει οἱ Α, Β, Γ, Δ, τοσοῦτοι εἰλήφθωσαν ἐλάχιστοι ἀριθμοὶ τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων τοῖς Α, Γ, Δ, Β οἱ Η, Θ, Κ, Λ· οἱ ἄρα ἄκροι αὐτῶν οἱ Η, Λ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν. καὶ ἐπεὶ οἱ Α, Γ, Δ, Β τοῖς Η, Θ, Κ, Λ ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ εἰσίν, καί ἐστιν ἴσον τὸ πλῆθος τῶν Α, Γ, Δ, Β τῷ πλήθει τῶν Η, Θ, Κ, Λ, διʼ ἴσου ἄρα ἐστὶν ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Β, οὕτως ὁ Η πρὸς τὸν Λ. ὡς δὲ ὁ Α πρὸς τὸν Β, οὕτως ὁ Ε πρὸς τὸν Ζ· καὶ ὡς ἄρα ὁ Η πρὸς τὸν Λ, οὕτως ὁ Ε πρὸς τὸν Ζ. οἱ δὲ Η, Λ πρῶτοι, οἱ δὲ πρῶτοι καὶ ἐλάχιστοι, οἱ δὲ ἐλάχιστοι ἀριθμοὶ μετροῦσι τοὺς τὸν αὐτὸν λόγον ἔχοντας ἰσάκις ὅ τε μείζων τὸν μείζονα καὶ ὁ ἐλάσσων τὸν ἐλάσσονα, τουτέστιν ὅ τε ἡγούμενος τὸν ἡγούμενον καὶ ὁ ἑπόμενος τὸν ἑπόμενον. ἰσάκις ἄρα ὁ Η τὸν Ε μετρεῖ καὶ ὁ Λ τὸν Ζ. ὁσάκις δὴ ὁ Η τὸν Ε μετρεῖ, τοσαυτάκις καὶ ἑκάτερος τῶν Θ, Κ ἑκάτερον τῶν Μ, Ν μετρείτω· οἱ Η, Θ, Κ, Λ ἄρα τοὺς Ε, Μ, Ν, Ζ ἰσάκις μετροῦσιν. οἱ Η, Θ, Κ, Λ ἄρα τοῖς Ε, Μ, Ν, Ζ ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ εἰσίν. ἀλλὰ οἱ Η, Θ, Κ, Λ τοῖς Α, Γ, Δ, Β ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ εἰσίν· καὶ οἱ Α, Γ, Δ, Β ἄρα τοῖς Ε, Μ, Ν, Ζ ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ εἰσίν. οἱ δὲ Α, Γ, Δ, Β ἑξῆς ἀνάλογόν εἰσιν· καὶ οἱ Ε, Μ, Ν, Ζ ἄρα ἑξῆς ἀνάλογόν εἰσιν. ὅσοι ἄρα εἰς τοὺς Α, Β μεταξὺ κατὰ τὸ συνεχὲς ἀνάλογον ἐμπεπτώκασιν ἀριθμοί, τοσοῦτοι καὶ εἰς τοὺς Ε, Ζ μεταξὺ κατὰ τὸ συνεχὲς ἀνάλογον ἐμπεπτώκασιν ἀριθμοί· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

8.prop.9Önerme 9. İki sayı aralarında asalsa ve aralarına sürekli orantı içinde birtakım sayılar giriyorsa, bunların arasına sürekli orantı içinde kaç sayı giriyorsa, her biriyle birimin arasına da sürekli orantı içinde o kadar sayı girer.

A ile B aralarında asal iki sayı olsun ve aralarına sürekli orantı içinde G ile D girsin; E birimi de ortaya konsun. Diyorum ki A ile B'nin arasına sürekli orantı içinde kaç sayı girmişse, A ile B'nin her biriyle birimin arasına da sürekli orantı içinde o kadar sayı girer.

A, G, D, B'nin oranında bulunan en küçük iki sayı Z ile H, en küçük üç sayı Th, K, L alınsın; sayıların adedi A, G, D, B'nin adedine eşit oluncaya kadar her seferinde bir fazlası alınsın. Alınsın ve bunlar M, N, X, O olsun. Açıktır ki Z kendini çarparak Th'yi, Th'yi çarparak da M'yi meydana getirmiştir; H de kendini çarparak L'yi, L'yi çarparak da O'yu meydana getirmiştir. M, N, X, O, Z ile H'yle aynı oranı taşıyan sayıların en küçükleri olduğuna, A, G, D, B de Z ile H'yle aynı oranı taşıyan sayıların en küçükleri olduğuna ve M, N, X, O'nun adedi A, G, D, B'nin adedine eşit olduğuna göre, M, N, X, O'nun her biri A, G, D, B'den karşılığına eşittir; o hâlde M, A'ya, O da B'ye eşittir. Z kendini çarparak Th'yi meydana getirdiğine göre, Z, Th'yi Z'deki birimlerin sayısı kadar ölçer. E birimi de Z'yi içindeki birimlerin sayısı kadar ölçer; o hâlde E birimi Z sayısını kaç kez ölçüyorsa Z de Th'yi o kadar kez ölçer. Demek ki E biriminin Z sayısına oranı Z'nin Th'ye oranı gibidir. Yine, Z, Th'yi çarparak M'yi meydana getirdiğine göre, Th, M'yi Z'deki birimlerin sayısı kadar ölçer. E birimi de Z sayısını içindeki birimlerin sayısı kadar ölçer; o hâlde E birimi Z sayısını kaç kez ölçüyorsa Th de M'yi o kadar kez ölçer. Demek ki E biriminin Z sayısına oranı Th'nin M'ye oranı gibidir. E biriminin Z sayısına oranının Z'nin Th'ye oranı gibi olduğu da gösterilmişti; o hâlde E biriminin Z sayısına oranı, Z'nin Th'ye ve Th'nin M'ye oranı gibidir. M ise A'ya eşittir; demek ki E biriminin Z sayısına oranı, Z'nin Th'ye ve Th'nin A'ya oranı gibidir. Aynı sebeple E biriminin H sayısına oranı da H'nin L'ye ve L'nin B'ye oranı gibidir. Öyleyse A ile B'nin arasına sürekli orantı içinde kaç sayı girmişse, A ile B'nin her biriyle E biriminin arasına da sürekli orantı içinde o kadar sayı girmiştir. Gösterilmesi gereken buydu.

8.prop.9

ἐὰν δύο ἀριθμοὶ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους ὦσιν, καὶ εἰς αὐτοὺς μεταξὺ κατὰ τὸ συνεχὲς ἀνάλογον ἐμπίπτωσιν ἀριθμοί, ὅσοι εἰς αὐτοὺς μεταξὺ κατὰ τὸ συνεχὲς ἀνάλογον ἐμπίπτουσιν ἀριθμοί, τοσοῦτοι καὶ ἑκατέρου αὐτῶν καὶ μονάδος μεταξὺ κατὰ τὸ συνεχὲς ἀνάλογον ἐμπεσοῦνται. ἔστωσαν δύο ἀριθμοὶ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους οἱ Α, Β καὶ εἰς αὐτοὺς μεταξὺ κατὰ τὸ συνεχὲς ἀνάλογον ἐμπιπτέτωσαν οἱ Γ, Δ, καὶ ἐκκείσθω ἡ Ε μονάς· λέγω, ὅτι ὅσοι εἰς τοὺς Α, Β μεταξὺ κατὰ τὸ συνεχὲς ἀνάλογον ἐμπεπτώκασιν ἀριθμοί, τοσοῦτοι καὶ ἑκατέρου τῶν Α, Β καὶ τῆς μονάδος μεταξὺ κατὰ τὸ συνεχὲς ἀνάλογον ἐμπεσοῦνται. εἰλήφθωσαν γὰρ δύο μὲν ἀριθμοὶ ἐλάχιστοι ἐν τῷ τῶν Α, Γ, Δ, Β λόγῳ ὄντες οἱ Ζ, Η, τρεῖς δὲ οἱ Θ, Κ, Λ, καὶ ἀεὶ ἑξῆς ἑνὶ πλείους, ἕως ἂν ἴσον γένηται τὸ πλῆθος αὐτῶν τῷ πλήθει τῶν Α, Γ, Δ, Β. εἰλήφθωσαν, καὶ ἔστωσαν οἱ Μ, Ν, Ξ, Ο. φανερὸν δή, ὅτι ὁ μὲν Ζ ἑαυτὸν πολλαπλασιάσας τὸν Θ πεποίηκεν, τὸν δὲ Θ πολλαπλασιάσας τὸν Μ πεποίηκεν, καὶ ὁ Η ἑαυτὸν μὲν πολλαπλασιάσας τὸν Λ πεποίηκεν, τὸν δὲ Λ πολλαπλασιάσας τὸν Ο πεποίηκεν. καὶ ἐπεὶ οἱ Μ, Ν, Ξ, Ο ἐλάχιστοί εἰσι τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων τοῖς Ζ, Η, εἰσὶ δὲ καὶ οἱ Α, Γ, Δ, Β ἐλάχιστοι τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων τοῖς Ζ, Η, καί ἐστιν ἴσον τὸ πλῆθος τῶν Μ, Ν, Ξ, Ο τῷ πλήθει τῶν Α, Γ, Δ, Β, ἕκαστος ἄρα τῶν Μ, Ν, Ξ, Ο ἑκάστῳ τῶν Α, Γ, Δ, Β ἴσος ἐστίν· ἴσος ἄρα ἐστὶν ὁ μὲν Μ τῷ Α, ὁ δὲ Ο τῷ Β. καὶ ἐπεὶ ὁ Ζ ἑαυτὸν πολλαπλασιάσας τὸν Θ πεποίηκεν, ὁ Ζ ἄρα τὸν Θ μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν τῷ Ζ μονάδας. μετρεῖ δὲ καὶ ἡ Ε μονὰς τὸν Ζ κατὰ τὰς ἐν αὐτῷ μονάδας· ἰσάκις ἄρα ἡ Ε μονὰς τὸν Ζ ἀριθμὸν μετρεῖ καὶ ὁ Ζ τὸν Θ. ἔστιν ἄρα ὡς ἡ Ε μονὰς πρὸς τὸν Ζ ἀριθμόν, οὕτως ὁ Ζ πρὸς τὸν Θ. πάλιν, ἐπεὶ ὁ Ζ τὸν Θ πολλαπλασιάσας τὸν Μ πεποίηκεν, ὁ Θ ἄρα τὸν Μ μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν τῷ Ζ μονάδας. μετρεῖ δὲ καὶ ἡ Ε μονὰς τὸν Ζ ἀριθμὸν κατὰ τὰς ἐν αὐτῷ μονάδας· ἰσάκις ἄρα ἡ Ε μονὰς τὸν Ζ ἀριθμὸν μετρεῖ καὶ ὁ Θ τὸν Μ. ἔστιν ἄρα ὡς ἡ Ε μονὰς πρὸς τὸν Ζ ἀριθμόν, οὕτως ὁ Θ πρὸς τὸν Μ. ἐδείχθη δὲ καὶ ὡς ἡ Ε μονὰς πρὸς τὸν Ζ ἀριθμόν, οὕτως ὁ Ζ πρὸς τὸν Θ· καὶ ὡς ἄρα ἡ Ε μονὰς πρὸς τὸν Ζ ἀριθμόν, οὕτως ὁ Ζ πρὸς τὸν Θ καὶ ὁ Θ πρὸς τὸν Μ. ἴσος δὲ ὁ Μ τῷ Α· ἔστιν ἄρα ὡς ἡ Ε μονὰς πρὸς τὸν Ζ ἀριθμόν, οὕτως ὁ Ζ πρὸς τὸν Θ καὶ ὁ Θ πρὸς τὸν Α. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ὡς ἡ Ε μονὰς πρὸς τὸν Η ἀριθμόν, οὕτως ὁ Η πρὸς τὸν Λ καὶ ὁ Λ πρὸς τὸν Β. ὅσοι ἄρα εἰς τοὺς Α, Β μεταξὺ κατὰ τὸ συνεχὲς ἀνάλογον ἐμπεπτώκασιν ἀριθμοί, τοσοῦτοι καὶ ἑκατέρου τῶν Α, Β καὶ μονάδος τῆς Ε μεταξὺ κατὰ τὸ συνεχὲς ἀνάλογον ἐμπεπτώκασιν ἀριθμοί· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

8.prop.10Önerme 10. İki sayının her biriyle birimin arasına sürekli orantı içinde birtakım sayılar giriyorsa, her biriyle birimin arasına sürekli orantı içinde kaç sayı giriyorsa, bu iki sayının arasına da sürekli orantı içinde o kadar sayı girer.

A ile B sayılarının her biriyle G biriminin arasına sürekli orantı içinde D ile E ve Z ile H sayıları girsin. Diyorum ki A ile B'nin her biriyle G biriminin arasına sürekli orantı içinde kaç sayı girmişse, A ile B'nin arasına da sürekli orantı içinde o kadar sayı girer.

D, Z'yi çarparak Th'yi meydana getirsin; D ile Z'nin her biri de Th'yi çarparak sırasıyla K ile L'yi meydana getirsin.

G biriminin D sayısına oranı D'nin E'ye oranı gibi olduğuna göre, G birimi D sayısını kaç kez ölçüyorsa D de E'yi o kadar kez ölçer. G birimi D sayısını D'deki birimlerin sayısı kadar ölçer; o hâlde D sayısı da E'yi D'deki birimlerin sayısı kadar ölçer; demek ki D kendini çarparak E'yi meydana getirmiştir. Yine, G [biriminin] D sayısına oranı E'nin A'ya oranı gibi olduğuna göre, G birimi D sayısını kaç kez ölçüyorsa E de A'yı o kadar kez ölçer. G birimi D sayısını D'deki birimlerin sayısı kadar ölçer; o hâlde E de A'yı D'deki birimlerin sayısı kadar ölçer; demek ki D, E'yi çarparak A'yı meydana getirmiştir. Aynı sebeple Z kendini çarparak H'yi, H'yi çarparak da B'yi meydana getirmiştir. D kendini çarparak E'yi, Z'yi çarparak da Th'yi meydana getirdiğine göre, D'nin Z'ye oranı E'nin Th'ye oranı gibidir. Aynı sebeple D'nin Z'ye oranı Th'nin H'ye oranı gibidir. O hâlde E'nin Th'ye oranı da Th'nin H'ye oranı gibidir. Yine, D, E ile Th'yi çarparak sırasıyla A ile K'yi meydana getirdiğine göre, E'nin Th'ye oranı A'nın K'ye oranı gibidir. Ama E'nin Th'ye oranı D'nin Z'ye oranı gibidir; demek ki D'nin Z'ye oranı da A'nın K'ye oranı gibidir. Yine, D ile Z'nin her biri Th'yi çarparak sırasıyla K ile L'yi meydana getirdiğine göre, D'nin Z'ye oranı K'nin L'ye oranı gibidir. Ama D'nin Z'ye oranı A'nın K'ye oranı gibidir; demek ki A'nın K'ye oranı da K'nin L'ye oranı gibidir. Ayrıca Z, Th ile H'yi çarparak sırasıyla L ile B'yi meydana getirdiğine göre, Th'nin H'ye oranı L'nin B'ye oranı gibidir. Th'nin H'ye oranı ise D'nin Z'ye oranı gibidir; demek ki D'nin Z'ye oranı da L'nin B'ye oranı gibidir. D'nin Z'ye oranının hem A'nın K'ye hem de K'nin L'ye oranı gibi olduğu da gösterilmişti; o hâlde A'nın K'ye oranı, K'nin L'ye ve L'nin B'ye oranı gibidir. Demek ki A, K, L, B ardışık olarak sürekli orantılıdır. Öyleyse A ile B'nin her biriyle G biriminin arasına sürekli orantı içinde kaç sayı giriyorsa, A ile B'nin arasına da sürekli orantı içinde o kadar sayı girer. Gösterilmesi gereken buydu.

8.prop.10

ἐὰν δύο ἀριθμῶν ἑκατέρου καὶ μονάδος μεταξὺ κατὰ τὸ συνεχὲς ἀνάλογον ἐμπίπτωσιν ἀριθμοί, ὅσοι ἑκατέρου αὐτῶν καὶ μονάδος μεταξὺ κατὰ τὸ συνεχὲς ἀνάλογον ἐμπίπτουσιν ἀριθμοί, τοσοῦτοι καὶ εἰς αὐτοὺς μεταξὺ κατὰ τὸ συνεχὲς ἀνάλογον ἐμπεσοῦνται. δύο γὰρ ἀριθμῶν τῶν Α, Β καὶ μονάδος τῆς Γ μεταξὺ κατὰ τὸ συνεχὲς ἀνάλογον ἐμπιπτέτωσαν ἀριθμοὶ οἵ τε Δ, Ε καὶ οἱ Ζ, η· λέγω, ὅτι ὅσοι ἑκατέρου τῶν Α, Β καὶ μονάδος τῆς Γ μεταξὺ κατὰ τὸ συνεχὲς ἀνάλογον ἐμπεπτώκασιν ἀριθμοί, τοσοῦτοι καὶ εἰς τοὺς Α, Β μεταξὺ κατὰ τὸ συνεχὲς ἀνάλογον ἐμπεσοῦνται. ὁ Δ γὰρ τὸν Ζ πολλαπλασιάσας τὸν Θ ποιείτω, ἑκάτερος δὲ τῶν Δ, Ζ τὸν Θ πολλαπλασιάσας ἑκάτερον τῶν Κ, Λ ποιείτω. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ἡ Γ μονὰς πρὸς τὸν Δ ἀριθμόν, οὕτως ὁ Δ πρὸς τὸν Ε, ἰσάκις ἄρα ἡ Γ μονὰς τὸν Δ ἀριθμὸν μετρεῖ καὶ ὁ Δ τὸν Ε. ἡ δὲ Γ μονὰς τὸν Δ ἀριθμὸν μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν τῷ Δ μονάδας· καὶ ὁ Δ ἄρα ἀριθμὸς τὸν Ε μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν τῷ Δ μονάδας· ὁ Δ ἄρα ἑαυτὸν πολλαπλασιάσας τὸν Ε πεποίηκεν. πάλιν, ἐπεί ἐστιν ὡς ἡ Γ [μονὰς] πρὸς τὸν Δ ἀριθμὸν, οὕτως ὁ Ε πρὸς τὸν Α, ἰσάκις ἄρα ἡ Γ μονὰς τὸν Δ ἀριθμὸν μετρεῖ καὶ ὁ Ε τὸν Α. ἡ δὲ Γ μονὰς τὸν Δ ἀριθμὸν μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν τῷ Δ μονάδας· καὶ ὁ Ε ἄρα τὸν Α μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν τῷ Δ μονάδας· ὁ Δ ἄρα τὸν Ε πολλαπλασιάσας τὸν Α πεποίηκεν. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ὁ μὲν Ζ ἑαυτὸν πολλαπλασιάσας τὸν Η πεποίηκεν, τὸν δὲ Η πολλαπλασιάσας τὸν Β πεποίηκεν. καὶ ἐπεὶ ὁ Δ ἑαυτὸν μὲν πολλαπλασιάσας τὸν Ε πεποίηκεν, τὸν δὲ Ζ πολλαπλασιάσας τὸν Θ πεποίηκεν, ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Δ πρὸς τὸν Ζ, οὕτως ὁ Ε πρὸς τὸν Θ. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ὡς ὁ Δ πρὸς τὸν Ζ, οὕτως ὁ Θ πρὸς τὸν Η. καὶ ὡς ἄρα ὁ Ε πρὸς τὸν Θ, οὕτως ὁ Θ πρὸς τὸν Η. πάλιν, ἐπεὶ ὁ Δ ἑκάτερον τῶν Ε, Θ πολλαπλασιάσας ἑκάτερον τῶν Α, Κ πεποίηκεν, ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Ε πρὸς τὸν Θ, οὕτως ὁ Α πρὸς τὸν Κ. ἀλλʼ ὡς ὁ Ε πρὸς τὸν Θ, οὕτως ὁ Δ πρὸς τὸν Ζ· καὶ ὡς ἄρα ὁ Δ πρὸς τὸν Ζ, οὕτως ὁ Α πρὸς τὸν Κ. πάλιν, ἐπεὶ ἑκάτερος τῶν Δ, Ζ τὸν Θ πολλαπλασιάσας ἑκάτερον τῶν Κ, Λ πεποίηκεν, ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Δ πρὸς τὸν Ζ, οὕτως ὁ Κ πρὸς τὸν Λ. ἀλλʼ ὡς ὁ Δ πρὸς τὸν Ζ, οὕτως ὁ Α πρὸς τὸν Κ· καὶ ὡς ἄρα ὁ Α πρὸς τὸν Κ, οὕτως ὁ Κ πρὸς τὸν Λ. ἔτι ἐπεὶ ὁ Ζ ἑκάτερον τῶν Θ, Η πολλαπλασιάσας ἑκάτερον τῶν Λ, Β πεποίηκεν, ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Θ πρὸς τὸν Η, οὕτως ὁ Λ πρὸς τὸν Β. ὡς δὲ ὁ Θ πρὸς τὸν Η, οὕτως ὁ Δ πρὸς τὸν Ζ· καὶ ὡς ἄρα ὁ Δ πρὸς τὸν Ζ, οὕτως ὁ Λ πρὸς τὸν Β. ἐδείχθη δὲ καὶ ὡς ὁ Δ πρὸς τὸν Ζ, οὕτως ὅ τε Α πρὸς τὸν Κ καὶ ὁ Κ πρὸς τὸν Λ· καὶ ὡς ἄρα ὁ Α πρὸς τὸν Κ, οὕτως ὁ Κ πρὸς τὸν Λ καὶ ὁ Λ πρὸς τὸν Β. οἱ Α, Κ, Λ, Β ἄρα κατὰ τὸ συνεχὲς ἑξῆς εἰσιν ἀνάλογον. ὅσοι ἄρα ἑκατέρου τῶν Α, Β καὶ τῆς Γ μονάδος μεταξὺ κατὰ τὸ συνεχὲς ἀνάλογον ἐμπίπτουσιν ἀριθμοί, τοσοῦτοι καὶ εἰς τοὺς Α, Β μεταξὺ κατὰ τὸ συνεχὲς ἐμπεσοῦνται· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

8.prop.11Önerme 11. İki kare sayının arasında orantılı bir orta sayı vardır; karenin kareye oranı da kenarın kenara oranının ikilenmişidir.

A ile B kare sayılar olsun; A'nın kenarı G, B'ninki D olsun. Diyorum ki A ile B'nin arasında orantılı bir orta sayı vardır; A'nın B'ye oranı da G'nin D'ye oranının ikilenmişidir.

G, D'yi çarparak E'yi meydana getirsin. A kare ve kenarı G olduğuna göre, G kendini çarparak A'yı meydana getirmiştir. Aynı sebeple D de kendini çarparak B'yi meydana getirmiştir. G, G ile D'yi çarparak sırasıyla A ile E'yi meydana getirdiğine göre, G'nin D'ye oranı A'nın E'ye oranı gibidir. Aynı sebeple G'nin D'ye oranı E'nin B'ye oranı gibidir. O hâlde A'nın E'ye oranı da E'nin B'ye oranı gibidir. Demek ki A ile B'nin arasında orantılı bir orta sayı vardır.

Şimdi diyorum ki A'nın B'ye oranı G'nin D'ye oranının ikilenmişidir. A, E, B üç orantılı sayı olduğuna göre, A'nın B'ye oranı A'nın E'ye oranının ikilenmişidir. A'nın E'ye oranı ise G'nin D'ye oranı gibidir. Öyleyse A'nın B'ye oranı, G kenarının D kenarına oranının ikilenmişidir. Gösterilmesi gereken buydu.

8.prop.11

δύο τετραγώνων ἀριθμῶν εἷς μέσος ἀνάλογόν ἐστιν ἀριθμός, καὶ ὁ τετράγωνος πρὸς τὸν τετράγωνον διπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ πλευρὰ πρὸς τὴν πλευράν. ἔστωσαν τετράγωνοι ἀριθμοὶ οἱ Α, Β, καὶ τοῦ μὲν Α πλευρὰ ἔστω ὁ Γ, τοῦ δὲ Β ὁ Δ· λέγω, ὅτι τῶν Α, Β εἷς μέσος ἀνάλογόν ἐστιν ἀριθμός, καὶ ὁ Α πρὸς τὸν Β διπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ὁ Γ πρὸς τὸν Δ. ὁ Γ γὰρ τὸν Δ πολλαπλασιάσας τὸν Ε ποιείτω. καὶ ἐπεὶ τετράγωνός ἐστιν ὁ Α, πλευρὰ δὲ αὐτοῦ ἐστιν ὁ Γ, ὁ Γ ἄρα ἑαυτὸν πολλαπλασιάσας τὸν Α πεποίηκεν. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ὁ Δ ἑαυτὸν πολλαπλασιάσας τὸν Β πεποίηκεν. ἐπεὶ οὖν ὁ Γ ἑκάτερον τῶν Γ, Δ πολλαπλασιάσας ἑκάτερον τῶν Α, Ε πεποίηκεν, ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Γ πρὸς τὸν Δ, οὕτως ὁ Α πρὸς τὸν Ε. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ὡς ὁ Γ πρὸς τὸν Δ, οὕτως ὁ Ε πρὸς τὸν Β. καὶ ὡς ἄρα ὁ Α πρὸς τὸν Ε, οὕτως ὁ Ε πρὸς τὸν Β. τῶν Α, Β ἄρα εἷς μέσος ἀνάλογόν ἐστιν ἀριθμός. λέγω δή, ὅτι καὶ ὁ Α πρὸς τὸν Β διπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ὁ Γ πρὸς τὸν Δ. ἐπεὶ γὰρ τρεῖς ἀριθμοὶ ἀνάλογόν εἰσιν οἱ Α, Ε, Β, ὁ Α ἄρα πρὸς τὸν Β διπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ὁ Α πρὸς τὸν Ε. ὡς δὲ ὁ Α πρὸς τὸν Ε, οὕτως ὁ Γ πρὸς τὸν Δ. ὁ Α ἄρα πρὸς τὸν Β διπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ Γ πλευρὰ πρὸς τὴν Δ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

8.prop.12Önerme 12. İki küp sayının arasında orantılı iki orta sayı vardır; küpün küpe oranı da kenarın kenara oranının üçlenmişidir.

A ile B küp sayılar olsun; A'nın kenarı G, B'ninki D olsun. Diyorum ki A ile B'nin arasında orantılı iki orta sayı vardır; A'nın B'ye oranı da G'nin D'ye oranının üçlenmişidir.

G kendini çarparak E'yi, D'yi çarparak Z'yi meydana getirsin; D kendini çarparak H'yi meydana getirsin; G ile D'nin her biri de Z'yi çarparak sırasıyla Th ile K'yi meydana getirsin.

A küp, kenarı G olduğuna ve G kendini çarparak E'yi meydana getirdiğine göre, G kendini çarparak E'yi, E'yi çarparak da A'yı meydana getirmiştir. Aynı sebeple D de kendini çarparak H'yi, H'yi çarparak da B'yi meydana getirmiştir. G, G ile D'yi çarparak sırasıyla E ile Z'yi meydana getirdiğine göre, G'nin D'ye oranı E'nin Z'ye oranı gibidir. Aynı sebeple G'nin D'ye oranı Z'nin H'ye oranı gibidir. Yine, G, E ile Z'yi çarparak sırasıyla A ile Th'yi meydana getirdiğine göre, E'nin Z'ye oranı A'nın Th'ye oranı gibidir. E'nin Z'ye oranı ise G'nin D'ye oranı gibidir; demek ki G'nin D'ye oranı da A'nın Th'ye oranı gibidir. Yine, G ile D'nin her biri Z'yi çarparak sırasıyla Th ile K'yi meydana getirdiğine göre, G'nin D'ye oranı Th'nin K'ye oranı gibidir. Yine, D, Z ile H'yi çarparak sırasıyla K ile B'yi meydana getirdiğine göre, Z'nin H'ye oranı K'nin B'ye oranı gibidir. Z'nin H'ye oranı ise G'nin D'ye oranı gibidir; demek ki G'nin D'ye oranı hem A'nın Th'ye, hem Th'nin K'ye, hem de K'nin B'ye oranı gibidir. Öyleyse A ile B'nin arasında orantılı iki orta sayı vardır: Th ile K.

Şimdi diyorum ki A'nın B'ye oranı G'nin D'ye oranının üçlenmişidir. A, Th, K, B dört orantılı sayı olduğuna göre, A'nın B'ye oranı A'nın Th'ye oranının üçlenmişidir. A'nın Th'ye oranı ise G'nin D'ye oranı gibidir; [öyleyse] A'nın B'ye oranı da G'nin D'ye oranının üçlenmişidir. Gösterilmesi gereken buydu.

8.prop.12

δύο κύβων ἀριθμῶν δύο μέσοι ἀνάλογόν εἰσιν ἀριθμοί, καὶ ὁ κύβος πρὸς τὸν κύβον τριπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ πλευρὰ πρὸς τὴν πλευράν. ἔστωσαν κύβοι ἀριθμοὶ οἱ Α, Β καὶ τοῦ μὲν Α πλευρὰ ἔστω ὁ Γ, τοῦ δὲ Β ὁ Δ· λέγω, ὅτι τῶν Α, Β δύο μέσοι ἀνάλογόν εἰσιν ἀριθμοί, καὶ ὁ Α πρὸς τὸν Β τριπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ὁ Γ πρὸς τὸν Δ. ὁ γὰρ Γ ἑαυτὸν μὲν πολλαπλασιάσας τὸν Ε ποιείτω, τὸν δὲ Δ πολλαπλασιάσας τὸν Ζ ποιείτω, ὁ δὲ Δ ἑαυτὸν πολλαπλασιάσας τὸν Η ποιείτω, ἑκάτερος δὲ τῶν Γ, Δ τὸν Ζ πολλαπλασιάσας ἑκάτερον τῶν Θ, Κ ποιείτω. καὶ ἐπεὶ κύβος ἐστὶν ὁ Α, πλευρὰ δὲ αὐτοῦ ὁ Γ, καὶ ὁ Γ ἑαυτὸν πολλαπλασιάσας τὸν Ε πεποίηκεν, ὁ Γ ἄρα ἑαυτὸν μὲν πολλαπλασιάσας τὸν Ε πεποίηκεν, τὸν δὲ Ε πολλαπλασιάσας τὸν Α πεποίηκεν. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ὁ Δ ἑαυτὸν μὲν πολλαπλασιάσας τὸν Η πεποίηκεν, τὸν δὲ Η πολλαπλασιάσας τὸν Β πεποίηκεν. καὶ ἐπεὶ ὁ Γ ἑκάτερον τῶν Γ, Δ πολλαπλασιάσας ἑκάτερον τῶν Ε, Ζ πεποίηκεν, ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Γ πρὸς τὸν Δ, οὕτως ὁ Ε πρὸς τὸν Ζ. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ὡς ὁ Γ πρὸς τὸν Δ, οὕτως ὁ Ζ πρὸς τὸν Η. πάλιν, ἐπεὶ ὁ Γ ἑκάτερον τῶν Ε, Ζ πολλαπλασιάσας ἑκάτερον τῶν Α, Θ πεποίηκεν, ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Ε πρὸς τὸν Ζ, οὕτως ὁ Α πρὸς τὸν Θ. ὡς δὲ ὁ Ε πρὸς τὸν Ζ, οὕτως ὁ Γ πρὸς τὸν Δ· καὶ ὡς ἄρα ὁ Γ πρὸς τὸν Δ, οὕτως ὁ Α πρὸς τὸν Θ. πάλιν, ἐπεὶ ἑκάτερος τῶν Γ, Δ τὸν Ζ πολλαπλασιάσας ἑκάτερον τῶν Θ, Κ πεποίηκεν, ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Γ πρὸς τὸν Δ, οὕτως ὁ Θ πρὸς τὸν Κ. πάλιν, ἐπεὶ ὁ Δ ἑκάτερον τῶν Ζ, Η πολλαπλασιάσας ἑκάτερον τῶν Κ, Β πεποίηκεν, ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Ζ πρὸς τὸν Η, οὕτως ὁ Κ πρὸς τὸν Β. ὡς δὲ ὁ Ζ πρὸς τὸν Η, οὕτως ὁ Γ πρὸς τὸν Δ· καὶ ὡς ἄρα ὁ Γ πρὸς τὸν Δ, οὕτως ὅ τε Α πρὸς τὸν Θ καὶ ὁ Θ πρὸς τὸν Κ καὶ ὁ Κ πρὸς τὸν Β. τῶν Α, Β ἄρα δύο μέσοι ἀνάλογόν εἰσιν οἱ Θ, Κ. λέγω δή, ὅτι καὶ ὁ Α πρὸς τὸν Β τριπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ὁ Γ πρὸς τὸν Δ. ἐπεὶ γὰρ τέσσαρες ἀριθμοὶ ἀνάλογόν εἰσιν οἱ Α, Θ, Κ, Β, ὁ Α ἄρα πρὸς τὸν Β τριπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ὁ Α πρὸς τὸν Θ. ὡς δὲ ὁ Α πρὸς τὸν Θ, οὕτως ὁ Γ πρὸς τὸν Δ· καὶ ὁ Α [ἄρα] πρὸς τὸν Β τριπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ὁ Γ πρὸς τὸν Δ. ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

8.prop.13Önerme 13. Kaç tane olursa olsun birtakım sayılar ardışık olarak orantılıysa ve her biri kendini çarparak bir sayı meydana getiriyorsa, meydana gelen sayılar orantılı olur; baştaki sayılar bu meydana gelen sayıları çarparak birer sayı meydana getirirse, onlar da orantılı olur [ve bu, uçlarda hep böyle olur].

A, B, G kaç tane olursa olsun ardışık olarak orantılı sayılar olsun: A'nın B'ye oranı B'nin G'ye oranı gibi olsun. A, B, G kendilerini çarparak D, E, Z'yi, D, E, Z'yi çarparak da H, Th, K'yi meydana getirsin. Diyorum ki hem D, E, Z hem de H, Th, K ardışık olarak orantılıdır.

A, B'yi çarparak L'yi meydana getirsin; A ile B'nin her biri de L'yi çarparak sırasıyla M ile N'yi meydana getirsin. Yine, B, G'yi çarparak X'i meydana getirsin; B ile G'nin her biri de X'i çarparak sırasıyla O ile P'yi meydana getirsin.

Yukarıdakilere benzer şekilde, D, L, E ile H, M, N, Th'nin A'nın B'ye oranında, E, X, Z ile Th, O, P, K'nin de B'nin G'ye oranında ardışık olarak orantılı olduğunu göstereceğiz. A'nın B'ye oranı ise B'nin G'ye oranı gibidir; o hâlde D, L, E, E, X, Z ile, H, M, N, Th de Th, O, P, K ile aynı orandadır. D, L, E'nin adedi E, X, Z'nin adedine, H, M, N, Th'nin adedi de Th, O, P, K'nin adedine eşittir. Öyleyse eşitlikten D'nin E'ye oranı E'nin Z'ye, H'nin Th'ye oranı da Th'nin K'ye oranı gibidir. Gösterilmesi gereken buydu.

8.prop.13

ἐὰν ὦσιν ὁσοιδηποτοῦν ἀριθμοὶ ἑξῆς ἀνάλογον, καὶ πολλαπλασιάσας ἕκαστος ἑαυτὸν ποιῇ τινα, οἱ γενόμενοι ἐξ αὐτῶν ἀνάλογον ἔσονται· καὶ ἐὰν οἱ ἐξ ἀρχῆς τοὺς γενομένους πολλαπλασιάσαντες ποιῶσί τινας, καὶ αὐτοὶ ἀνάλογον ἔσονται [καὶ ἀεὶ περὶ τοὺς ἄκρους τοῦτο συμβαίνει]. ἔστωσαν ὁποσοιοῦν ἀριθμοὶ ἑξῆς ἀνάλογον, οἱ Α, Β, Γ, ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Β, οὕτως ὁ Β πρὸς τὸν Γ, καὶ οἱ Α, Β, Γ ἑαυτοὺς μὲν πολλαπλασιάσαντες τοὺς Δ, Ε, Ζ ποιείτωσαν, τοὺς δὲ Δ, Ε, Ζ πολλαπλασιάσαντες τοὺς Η, Θ, Κ ποιείτωσαν· λέγω, ὅτι οἵ τε Δ, Ε, Ζ καὶ οἱ Η, Θ, Κ ἑξῆς ἀνάλογόν εἰσιν. ὁ μὲν γὰρ Α τὸν Β πολλαπλασιάσας τὸν Λ ποιείτω, ἑκάτερος δὲ τῶν Α, Β τὸν Λ πολλαπλασιάσας ἑκάτερον τῶν Μ, Ν ποιείτω. καὶ πάλιν ὁ μὲν Β τὸν Γ πολλαπλασιάσας τὸν Ξ ποιείτω, ἑκάτερος δὲ τῶν Β, Γ τὸν Ξ πολλαπλασιάσας ἑκάτερον τῶν Ο, Π ποιείτω. ὁμοίως δὴ τοῖς ἐπάνω δείξομεν, ὅτι οἱ Δ, Λ, Ε καὶ οἱ Η, Μ, Ν, Θ ἑξῆς εἰσιν ἀνάλογον ἐν τῷ τοῦ Α πρὸς τὸν Β λόγῳ, καὶ ἔτι οἱ Ε, Ξ, Ζ καὶ οἱ Θ, Ο, Π, Κ ἑξῆς εἰσιν ἀνάλογον ἐν τῷ τοῦ Β πρὸς τὸν Γ λόγῳ. καί ἐστιν ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Β, οὕτως ὁ Β πρὸς τὸν Γ· καὶ οἱ Δ, Λ, Ε ἄρα τοῖς Ε, Ξ, Ζ ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ εἰσὶ καὶ ἔτι οἱ Η, Μ, Ν, Θ τοῖς Θ, Ο, Π, Κ. καί ἐστιν ἴσον τὸ μὲν τῶν Δ, Λ, Ε πλῆθος τῷ τῶν Ε, Ξ, Ζ πλήθει, τὸ δὲ τῶν Η, Μ, Ν, Θ τῷ τῶν Θ, Ο, Π, Κ· διʼ ἴσου ἄρα ἐστὶν ὡς μὲν ὁ Δ πρὸς τὸν Ε, οὕτως ὁ Ε πρὸς τὸν Ζ, ὡς δὲ ὁ Η πρὸς τὸν Θ, οὕτως ὁ Θ πρὸς τὸν Κ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

8.prop.14Önerme 14. Bir kare bir kareyi ölçüyorsa, kenarı da kenarı ölçer; kenar kenarı ölçüyorsa, kare de kareyi ölçer.

A ile B kare sayılar, G ile D de kenarları olsun; A, B'yi ölçsün. Diyorum ki G de D'yi ölçer.

G, D'yi çarparak E'yi meydana getirsin; o hâlde A, E, B, G'nin D'ye oranında ardışık olarak orantılıdır. A, E, B ardışık olarak orantılı olduğuna ve A, B'yi ölçtüğüne göre, A, E'yi de ölçer. A'nın E'ye oranı ise G'nin D'ye oranı gibidir; öyleyse G de D'yi ölçer.

Şimdi de G, D'yi ölçsün. Diyorum ki A da B'yi ölçer.

Aynı yapı kurulduğunda, benzer şekilde A, E, B'nin G'nin D'ye oranında ardışık olarak orantılı olduğunu göstereceğiz. G'nin D'ye oranı A'nın E'ye oranı gibi olduğuna ve G, D'yi ölçtüğüne göre, A da E'yi ölçer. A, E, B ise ardışık olarak orantılıdır; öyleyse A, B'yi de ölçer.

Öyleyse bir kare bir kareyi ölçüyorsa, kenarı da kenarı ölçer; kenar kenarı ölçüyorsa, kare de kareyi ölçer. Gösterilmesi gereken buydu.

8.prop.14

ἐὰν τετράγωνος τετράγωνον μετρῇ, καὶ ἡ πλευρὰ τὴν πλευρὰν μετρήσει· καὶ ἐὰν ἡ πλευρὰ τὴν πλευρὰν μετρῇ, καὶ ὁ τετράγωνος τὸν τετράγωνον μετρήσει. ἔστωσαν τετράγωνοι ἀριθμοὶ οἱ α, Β, πλευραὶ δὲ αὐτῶν ἔστωσαν οἱ Γ, Δ, ὁ δὲ Α τὸν Β μετρείτω· λέγω, ὅτι καὶ ὁ Γ τὸν Δ μετρεῖ. ὁ Γ γὰρ τὸν Δ πολλαπλασιάσας τὸν Ε ποιείτω· οἱ Α, Ε, Β ἄρα ἑξῆς ἀνάλογόν εἰσιν ἐν τῷ τοῦ Γ πρὸς τὸν Δ λόγῳ. καὶ ἐπεὶ οἱ Α, Ε, Β ἑξῆς ἀνάλογόν εἰσιν, καὶ μετρεῖ ὁ Α τὸν Β, μετρεῖ ἄρα καὶ ὁ Α τὸν Ε. καί ἐστιν ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Ε, οὕτως ὁ Γ πρὸς τὸν Δ· μετρεῖ ἄρα καὶ ὁ Γ τὸν Δ. πάλιν δὴ ὁ Γ τὸν Δ μετρείτω· λέγω, ὅτι καὶ ὁ Α τὸν Β μετρεῖ. τῶν γὰρ αὐτῶν κατασκευασθέντων ὁμοίως δείξομεν, ὅτι οἱ Α, Ε, Β ἑξῆς ἀνάλογόν εἰσιν ἐν τῷ τοῦ Γ πρὸς τὸν Δ λόγῳ. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ὁ Γ πρὸς τὸν Δ, οὕτως ὁ Α πρὸς τὸν Ε, μετρεῖ δὲ ὁ Γ τὸν Δ, μετρεῖ ἄρα καὶ ὁ Α τὸν Ε. καί εἰσιν οἱ Α, Ε, Β ἑξῆς ἀνάλογον· μετρεῖ ἄρα καὶ ὁ Α τὸν Β. ἐὰν ἄρα τετράγωνος τετράγωνον μετρῇ, καὶ ἡ πλευρὰ τὴν πλευρὰν μετρήσει· καὶ ἐὰν ἡ πλευρὰ τὴν πλευρὰν μετρῇ, καὶ ὁ τετράγωνος τὸν τετράγωνον μετρήσει· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

8.prop.15Önerme 15. Bir küp sayı bir küp sayıyı ölçüyorsa, kenarı da kenarı ölçer; kenar kenarı ölçüyorsa, küp de küpü ölçer.

A küp sayısı B küpünü ölçsün; A'nın kenarı G, B'ninki D olsun. Diyorum ki G, D'yi ölçer.

G kendini çarparak E'yi, D kendini çarparak H'yi meydana getirsin; ayrıca G, D'yi çarparak Z'yi [meydana getirsin]; G ile D'nin her biri de Z'yi çarparak sırasıyla Th ile K'yi meydana getirsin. Açıktır ki E, Z, H ile A, Th, K, B, G'nin D'ye oranında ardışık olarak orantılıdır. A, Th, K, B ardışık olarak orantılı olduğuna ve A, B'yi ölçtüğüne göre, Th'yi de ölçer. A'nın Th'ye oranı ise G'nin D'ye oranı gibidir; öyleyse G de D'yi ölçer.

Şimdi de G, D'yi ölçsün. Diyorum ki A da B'yi ölçer.

Aynı yapı kurulduğunda, benzer şekilde A, Th, K, B'nin G'nin D'ye oranında ardışık olarak orantılı olduğunu göstereceğiz. G, D'yi ölçtüğüne ve G'nin D'ye oranı A'nın Th'ye oranı gibi olduğuna göre, A da Th'yi ölçer; dolayısıyla A, B'yi de ölçer. Gösterilmesi gereken buydu.

8.prop.15

ἐὰν κύβος ἀριθμὸς κύβον ἀριθμὸν μετρῇ, καὶ ἡ πλευρὰ τὴν πλευρὰν μετρήσει· καὶ ἐὰν ἡ πλευρὰ τὴν πλευρὰν μετρῇ, καὶ ὁ κύβος τὸν κύβον μετρήσει. κύβος γὰρ ἀριθμὸς ὁ Α κύβον τὸν Β μετρείτω, καὶ τοῦ μὲν Α πλευρὰ ἔστω ὁ Γ, τοῦ δὲ Β ὁ Δ· λέγω, ὅτι ὁ Γ τὸν Δ μετρεῖ. ὁ Γ γὰρ ἑαυτὸν πολλαπλασιάσας τὸν Ε ποιείτω, ὁ δὲ Δ ἑαυτὸν πολλαπλασιάσας τὸν Η ποιείτω, καὶ ἔτι ὁ Γ τὸν Δ πολλαπλασιάσας τὸν Ζ [ποιείτω], ἑκάτερος δὲ τῶν Γ, Δ τὸν Ζ πολλαπλασιάσας ἑκάτερον τῶν Θ, Κ ποιείτω. φανερὸν δή, ὅτι οἱ Ε, Ζ, Η καὶ οἱ Α, Θ, Κ, Β ἑξῆς ἀνάλογόν εἰσιν ἐν τῷ τοῦ Γ πρὸς τὸν Δ λόγῳ. καὶ ἐπεὶ οἱ Α, Θ, κ, Β ἑξῆς ἀνάλογόν εἰσιν, καὶ μετρεῖ ὁ Α τὸν Β, μετρεῖ ἄρα καὶ τὸν Θ. καί ἐστιν ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Θ, οὕτως ὁ Γ πρὸς τὸν Δ· μετρεῖ ἄρα καὶ ὁ Γ τὸν Δ. ἀλλὰ δὴ μετρείτω ὁ Γ τὸν Δ· λέγω, ὅτι καὶ ὁ Α τὸν Β μετρήσει. τῶν γὰρ αὐτῶν κατασκευασθέντων ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι οἱ Α, Θ, Κ, Β ἑξῆς ἀνάλογόν εἰσιν ἐν τῷ τοῦ Γ πρὸς τὸν Δ λόγῳ. καὶ ἐπεὶ ὁ Γ τὸν Δ μετρεῖ, καί ἐστιν ὡς ὁ Γ πρὸς τὸν Δ, οὕτως ὁ Α πρὸς τὸν Θ, καὶ ὁ Α ἄρα τὸν Θ μετρεῖ· ὥστε καὶ τὸν Β μετρεῖ ὁ Α· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

8.prop.16Önerme 16. Bir kare sayı bir kare sayıyı ölçmüyorsa, kenarı da kenarı ölçmez; kenar kenarı ölçmüyorsa, kare de kareyi ölçmez.

A ile B kare sayılar, G ile D de kenarları olsun; A, B'yi ölçmesin. Diyorum ki G de D'yi ölçmez.

G, D'yi ölçseydi A da B'yi ölçerdi. Oysa A, B'yi ölçmez; öyleyse G de D'yi ölçmez.

Şimdi de G, D'yi ölçmesin. Diyorum ki A da B'yi ölçmez.

A, B'yi ölçseydi G de D'yi ölçerdi. Oysa G, D'yi ölçmez; öyleyse A da B'yi ölçmez. Gösterilmesi gereken buydu.

8.prop.16

ἐὰν τετράγωνος ἀριθμὸς τετράγωνον ἀριθμὸν μὴ μετρῇ, οὐδὲ ἡ πλευρὰ τὴν πλευρὰν μετρήσει· κἂν ἡ πλευρὰ τὴν πλευρὰν μὴ μετρῇ, οὐδὲ ὁ τετράγωνος τὸν τετράγωνον μετρήσει. ῎ἔστωσαν τετράγωνοι ἀριθμοὶ οἱ Α, Β, πλευραὶ δὲ αὐτῶν ἔστωσαν οἱ Γ, Δ, καὶ μὴ μετρείτω ὁ Α τὸν Β· λέγω, ὅτι οὐδὲ ὁ Γ τὸν Δ μετρεῖ. εἰ γὰρ μετρεῖ ὁ Γ τὸν Δ, μετρήσει καὶ ὁ Α τὸν Β. οὐ μετρεῖ δὲ ὁ Α τὸν Β· οὐδὲ ἄρα ὁ Γ τὸν Δ μετρήσει. μὴ μετρείτω [δὴ] πάλιν ὁ Γ τὸν Δ· λέγω, ὅτι οὐδὲ ὁ Α τὸν Β μετρήσει. εἰ γὰρ μετρεῖ ὁ Α τὸν Β, μετρήσει καὶ ὁ Γ τὸν Δ. οὐ μετρεῖ δὲ ὁ Γ τὸν Δ· οὐδʼ ἄρα ὁ Α τὸν Β μετρήσει· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

8.prop.17Önerme 17. Bir küp sayı bir küp sayıyı ölçmüyorsa, kenarı da kenarı ölçmez; kenar kenarı ölçmüyorsa, küp de küpü ölçmez.

A küp sayısı B küp sayısını ölçmesin; A'nın kenarı G, B'ninki D olsun. Diyorum ki G, D'yi ölçmez.

G, D'yi ölçseydi A da B'yi ölçerdi. Oysa A, B'yi ölçmez; öyleyse G de D'yi ölçmez.

Şimdi de G, D'yi ölçmesin. Diyorum ki A da B'yi ölçmez.

A, B'yi ölçseydi G de D'yi ölçerdi. Oysa G, D'yi ölçmez; öyleyse A da B'yi ölçmez. Gösterilmesi gereken buydu.

8.prop.17

ἐὰν κύβος ἀριθμὸς κύβον ἀριθμὸν μὴ μετρῇ, οὐδὲ ἡ πλευρὰ τὴν πλευρὰν μετρήσει· κἂν ἡ πλευρὰ τὴν πλευρὰν μὴ μετρῇ, οὐδὲ ὁ κύβος τὸν κύβον μετρήσει. κύβος γὰρ ἀριθμὸς ὁ Α κύβον ἀριθμὸν τὸν Β μὴ μετρείτω, καὶ τοῦ μὲν Α πλευρὰ ἔστω ὁ Γ, τοῦ δὲ Β ὁ Δ· λέγω, ὅτι ὁ Γ τὸν Δ οὐ μετρήσει. εἰ γὰρ μετρεῖ ὁ Γ τὸν Δ, καὶ ὁ Α τὸν Β μετρήσει. οὐ μετρεῖ δὲ ὁ Α τὸν Β· οὐδʼ ἄρα ὁ Γ τὸν Δ μετρεῖ. ἀλλὰ δὴ μὴ μετρείτω ὁ Γ τὸν Δ· λέγω, ὅτι οὐδὲ ὁ Α τὸν Β μετρήσει. εἰ γὰρ ὁ Α τὸν Β μετρεῖ, καὶ ὁ Γ τὸν Δ μετρήσει. οὐ μετρεῖ δὲ ὁ Γ τὸν Δ· οὐδʼ ἄρα ὁ Α τὸν Β μετρήσει· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

8.prop.18Önerme 18. Benzer iki düzlem sayının arasında orantılı bir orta sayı vardır; düzlem sayının düzlem sayıya oranı da karşılık gelen kenarın karşılık gelen kenara oranının ikilenmişidir.

A ile B benzer iki düzlem sayı olsun; A'nın kenarları G ile D sayıları, B'ninkiler de E ile Z olsun. Benzer düzlem sayılar kenarları orantılı olan sayılar olduğuna göre, G'nin D'ye oranı E'nin Z'ye oranı gibidir. Şimdi diyorum ki A ile B'nin arasında orantılı bir orta sayı vardır; A'nın B'ye oranı da G'nin E'ye ya da D'nin Z'ye oranının, yani karşılık gelen kenarın karşılık gelen [kenara] oranının ikilenmişidir.

G'nin D'ye oranı E'nin Z'ye oranı gibi olduğuna göre, yer değiştirerek G'nin E'ye oranı D'nin Z'ye oranı gibidir. A düzlem sayı ve kenarları G ile D olduğuna göre, D, G'yi çarparak A'yı meydana getirmiştir. Aynı sebeple E de Z'yi çarparak B'yi meydana getirmiştir. D, E'yi çarparak H'yi meydana getirsin. D, G'yi çarparak A'yı, E'yi çarparak da H'yi meydana getirdiğine göre, G'nin E'ye oranı A'nın H'ye oranı gibidir. Ama G'nin E'ye oranı D'nin Z'ye oranı gibidir; demek ki D'nin Z'ye oranı da A'nın H'ye oranı gibidir. Yine, E, D'yi çarparak H'yi, Z'yi çarparak da B'yi meydana getirdiğine göre, D'nin Z'ye oranı H'nin B'ye oranı gibidir. D'nin Z'ye oranının A'nın H'ye oranı gibi olduğu da gösterilmişti; o hâlde A'nın H'ye oranı da H'nin B'ye oranı gibidir. Demek ki A, H, B ardışık olarak orantılıdır. Öyleyse A ile B'nin arasında orantılı bir orta sayı vardır.

Şimdi diyorum ki A'nın B'ye oranı, karşılık gelen kenarın karşılık gelen kenara oranının, yani G'nin E'ye ya da D'nin Z'ye oranının ikilenmişidir. A, H, B ardışık olarak orantılı olduğuna göre, A'nın B'ye oranı A'nın H'ye oranının ikilenmişidir. A'nın H'ye oranı ise hem G'nin E'ye hem de D'nin Z'ye oranı gibidir. Öyleyse A'nın B'ye oranı da G'nin E'ye ya da D'nin Z'ye oranının ikilenmişidir. Gösterilmesi gereken buydu.

8.prop.18

δύο ὁμοίων ἐπιπέδων ἀριθμῶν εἷς μέσος ἀνάλογόν ἐστιν ἀριθμός· καὶ ὁ ἐπίπεδος πρὸς τὸν ἐπίπεδον διπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ ὁμόλογος πλευρὰ πρὸς τὴν ὁμόλογον πλευράν. ἔστωσαν δύο ὅμοιοι ἐπίπεδοι ἀριθμοὶ οἱ Α, Β, καὶ τοῦ μὲν Α πλευραὶ ἔστωσαν οἱ Γ, Δ ἀριθμοί, τοῦ δὲ Β οἱ Ε, Ζ. καὶ ἐπεὶ ὅμοιοι ἐπίπεδοί εἰσιν οἱ ἀνάλογον ἔχοντες τὰς πλευράς, ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Γ πρὸς τὸν Δ, οὕτως ὁ Ε πρὸς τὸν Ζ. λέγω οὖν, ὅτι τῶν Α, Β εἷς μέσος ἀνάλογόν ἐστιν ἀριθμός, καὶ ὁ Α πρὸς τὸν Β διπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ὁ Γ πρὸς τὸν Ε ἢ ὁ Δ πρὸς τὸν Ζ, τουτέστιν ἤπερ ἡ ὁμόλογος πλευρὰ πρὸς τὴν ὁμόλογον [πλευράν]. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ὁ Γ πρὸς τὸν Δ, οὕτως ὁ Ε πρὸς τὸν Ζ, ἐναλλὰξ ἄρα ἐστὶν ὡς ὁ Γ πρὸς τὸν Ε, ὁ Δ πρὸς τὸν Ζ. καὶ ἐπεὶ ἐπίπεδός ἐστιν ὁ Α, πλευραὶ δὲ αὐτοῦ οἱ Γ, Δ, ὁ Δ ἄρα τὸν Γ πολλαπλασιάσας τὸν Α πεποίηκεν. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ὁ Ε τὸν Ζ πολλαπλασιάσας τὸν Β πεποίηκεν. ὁ Δ δὴ τὸν Ε πολλαπλασιάσας τὸν Η ποιείτω. καὶ ἐπεὶ ὁ Δ τὸν μὲν Γ πολλαπλασιάσας τὸν Α πεποίηκεν, τὸν δὲ Ε πολλαπλασιάσας τὸν Η πεποίηκεν, ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Γ πρὸς τὸν Ε, οὕτως ὁ Α πρὸς τὸν Η. ἀλλʼ ὡς ὁ Γ πρὸς τὸν Ε, [οὕτως] ὁ Δ πρὸς τὸν Ζ· καὶ ὡς ἄρα ὁ Δ πρὸς τὸν Ζ, οὕτως ὁ Α πρὸς τὸν Η. πάλιν, ἐπεὶ ὁ Ε τὸν μὲν Δ πολλαπλασιάσας τὸν Η πεποίηκεν, τὸν δὲ Ζ πολλαπλασιάσας τὸν Β πεποίηκεν, ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Δ πρὸς τὸν Ζ, οὕτως ὁ Η πρὸς τὸν Β. ἐδείχθη δὲ καὶ ὡς ὁ Δ πρὸς τὸν Ζ, οὕτως ὁ Α πρὸς τὸν Η· καὶ ὡς ἄρα ὁ Α πρὸς τὸν Η, οὕτως ὁ Η πρὸς τὸν Β. οἱ Α, Η, Β ἄρα ἑξῆς ἀνάλογόν εἰσιν. τῶν Α, Β ἄρα εἷς μέσος ἀνάλογόν ἐστιν ἀριθμός. λέγω δή, ὅτι καὶ ὁ Α πρὸς τὸν Β διπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ ὁμόλογος πλευρὰ πρὸς τὴν ὁμόλογον πλευράν, τουτέστιν ἤπερ ὁ Γ πρὸς τὸν Ε ἢ ὁ Δ πρὸς τὸν Ζ. ἐπεὶ γὰρ οἱ Α, Η, Β ἑξῆς ἀνάλογόν εἰσιν, ὁ Α πρὸς τὸν Β διπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ πρὸς τὸν Η. καί ἐστιν ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Η, οὕτως ὅ τε Γ πρὸς τὸν Ε καὶ ὁ Δ πρὸς τὸν Ζ. καὶ ὁ Α ἄρα πρὸς τὸν Β διπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ὁ Γ πρὸς τὸν Ε ἢ ὁ Δ πρὸς τὸν Ζ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

8.prop.19Önerme 19. Benzer iki cisim sayının arasına orantılı iki orta sayı girer; cisim sayının benzer cisim sayıya oranı da karşılık gelen kenarın karşılık gelen kenara oranının üçlenmişidir.

A ile B benzer iki cisim sayı olsun; A'nın kenarları G, D, E, B'ninkiler de Z, H, Th olsun. Benzer cisim sayılar kenarları orantılı olan sayılar olduğuna göre, G'nin D'ye oranı Z'nin H'ye, D'nin E'ye oranı da H'nin Th'ye oranı gibidir. Diyorum ki A ile B'nin arasına orantılı iki orta sayı girer; A'nın B'ye oranı da G'nin Z'ye, D'nin H'ye ve E'nin Th'ye oranının üçlenmişidir.

G, D'yi çarparak K'yi, Z de H'yi çarparak L'yi meydana getirsin. G ile D, Z ile H'yle aynı oranda olduğuna, K, G ile D'nin, L de Z ile H'nin çarpımı olduğuna göre, K ile L benzer düzlem sayılardır; [o hâlde] K ile L'nin arasında orantılı bir orta sayı vardır. Bu sayı M olsun. O hâlde M, bir önceki önermede gösterildiği gibi, D ile Z'nin çarpımıdır. D, G'yi çarparak K'yi, Z'yi çarparak da M'yi meydana getirdiğine göre, G'nin Z'ye oranı K'nin M'ye oranı gibidir. Ama K'nin M'ye oranı M'nin L'ye oranı gibidir. Demek ki K, M, L, G'nin Z'ye oranında ardışık olarak orantılıdır. G'nin D'ye oranı Z'nin H'ye oranı gibi olduğuna göre, yer değiştirerek G'nin Z'ye oranı D'nin H'ye oranı gibidir. Aynı sebeple D'nin H'ye oranı da E'nin Th'ye oranı gibidir. Demek ki K, M, L, G'nin Z'ye, D'nin H'ye ve E'nin Th'ye oranında ardışık olarak orantılıdır. E ile Th'nin her biri M'yi çarparak sırasıyla N ile X'i meydana getirsin. A cisim sayı ve kenarları G, D, E olduğuna göre, E, G ile D'nin çarpımını çarparak A'yı meydana getirmiştir. G ile D'nin çarpımı ise K'dir; demek ki E, K'yi çarparak A'yı meydana getirmiştir. Aynı sebeple Th de L'yi çarparak B'yi meydana getirmiştir. E, K'yi çarparak A'yı, M'yi çarparak da N'yi meydana getirdiğine göre, K'nin M'ye oranı A'nın N'ye oranı gibidir. K'nin M'ye oranı ise G'nin Z'ye, D'nin H'ye ve E'nin Th'ye oranı gibidir; demek ki G'nin Z'ye, D'nin H'ye ve E'nin Th'ye oranı da A'nın N'ye oranı gibidir. Yine, E ile Th'nin her biri M'yi çarparak sırasıyla N ile X'i meydana getirdiğine göre, E'nin Th'ye oranı N'nin X'e oranı gibidir. Ama E'nin Th'ye oranı G'nin Z'ye ve D'nin H'ye oranı gibidir; demek ki G'nin Z'ye, D'nin H'ye ve E'nin Th'ye oranı, A'nın N'ye ve N'nin X'e oranı gibidir. Yine, Th, M'yi çarparak X'i, L'yi çarparak da B'yi meydana getirdiğine göre, M'nin L'ye oranı X'in B'ye oranı gibidir. Ama M'nin L'ye oranı G'nin Z'ye, D'nin H'ye ve E'nin Th'ye oranı gibidir. Demek ki G'nin Z'ye, D'nin H'ye ve E'nin Th'ye oranı yalnız X'in B'ye oranı gibi değil, A'nın N'ye ve N'nin X'e oranı gibidir de. Öyleyse A, N, X, B, kenarların söz konusu oranlarında ardışık olarak orantılıdır.

Diyorum ki A'nın B'ye oranı da karşılık gelen kenarın karşılık gelen kenara oranının, yani G sayısının Z'ye ya da D'nin H'ye ya da E'nin Th'ye oranının üçlenmişidir. A, N, X, B dört ardışık orantılı sayı olduğuna göre, A'nın B'ye oranı A'nın N'ye oranının üçlenmişidir. A'nın N'ye oranının ise G'nin Z'ye, D'nin H'ye ve E'nin Th'ye oranı gibi olduğu gösterilmişti. Öyleyse A'nın B'ye oranı da karşılık gelen kenarın karşılık gelen kenara oranının, yani G sayısının Z'ye, D'nin H'ye ve E'nin Th'ye oranının üçlenmişidir. Gösterilmesi gereken buydu.

8.prop.19

δύο ὁμοίων στερεῶν ἀριθμῶν δύο μέσοι ἀνάλογον ἐμπίπτουσιν ἀριθμοί· καὶ ὁ στερεὸς πρὸς τὸν ὅμοιον στερεὸν τριπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ ὁμόλογος πλευρὰ πρὸς τὴν ὁμόλογον πλευράν. ἔστωσαν δύο ὅμοιοι στερεοὶ οἱ Α, Β, καὶ τοῦ μὲν Α πλευραὶ ἔστωσαν οἱ Γ, Δ, Ε, τοῦ δὲ Β οἱ Ζ, Η, Θ. καὶ ἐπεὶ ὅμοιοι στερεοί εἰσιν οἱ ἀνάλογον ἔχοντες τὰς πλευράς, ἔστιν ἄρα ὡς μὲν ὁ Γ πρὸς τὸν Δ, οὕτως ὁ Ζ πρὸς τὸν Η, ὡς δὲ ὁ Δ πρὸς τὸν Ε, οὕτως ὁ Η πρὸς τὸν Θ. λέγω, ὅτι τῶν Α, Β δύο μέσοι ἀνάλογον ἐμπίπτουσιν ἀριθμοί, καὶ ὁ Α πρὸς τὸν Β τριπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ὁ Γ πρὸς τὸν Ζ καὶ ὁ Δ πρὸς τὸν Η καὶ ἔτι ὁ Ε πρὸς τὸν Θ. ὁ Γ γὰρ τὸν Δ πολλαπλασιάσας τὸν Κ ποιείτω, ὁ δὲ Ζ τὸν Η πολλαπλασιάσας τὸν Λ ποιείτω. καὶ ἐπεὶ οἱ Γ, Δ τοῖς Ζ, Η ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ εἰσίν, καὶ ἐκ μὲν τῶν Γ, Δ ἐστιν ὁ Κ, ἐκ δὲ τῶν Ζ, Η ὁ Λ, οἱ Κ, Λ [ἄρα] ὅμοιοι ἐπίπεδοί εἰσιν ἀριθμοί· τῶν Κ, Λ ἄρα εἷς μέσος ἀνάλογόν ἐστιν ἀριθμός. ἔστω ὁ Μ. ὁ Μ ἄρα ἐστὶν ὁ ἐκ τῶν Δ, Ζ, ὡς ἐν τῷ πρὸ τούτου θεωρήματι ἐδείχθη. καὶ ἐπεὶ ὁ Δ τὸν μὲν Γ πολλαπλασιάσας τὸν Κ πεποίηκεν, τὸν δὲ Ζ πολλαπλασιάσας τὸν Μ πεποίηκεν, ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Γ πρὸς τὸν Ζ, οὕτως ὁ Κ πρὸς τὸν Μ. ἀλλʼ ὡς ὁ Κ πρὸς τὸν Μ, ὁ Μ πρὸς τὸν Λ. οἱ Κ, Μ, Λ ἄρα ἑξῆς εἰσιν ἀνάλογον ἐν τῷ τοῦ Γ πρὸς τὸν Ζ λόγῳ. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ὁ Γ πρὸς τὸν Δ, οὕτως ὁ Ζ πρὸς τὸν Η, ἐναλλὰξ ἄρα ἐστὶν ὡς ὁ Γ πρὸς τὸν Ζ, οὕτως ὁ Δ πρὸς τὸν Η. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ὡς ὁ Δ πρὸς τὸν Η, οὕτως ὁ Ε πρὸς τὸν Θ. οἱ Κ, Μ, Λ ἄρα ἑξῆς εἰσιν ἀνάλογον ἔν τε τῷ τοῦ Γ πρὸς τὸν Ζ λόγῳ καὶ τῷ τοῦ Δ πρὸς τὸν Η καὶ ἔτι τῷ τοῦ Ε πρὸς τὸν Θ. ἑκάτερος δὴ τῶν Ε, Θ τὸν Μ πολλαπλασιάσας ἑκάτερον τῶν Ν, Ξ ποιείτω. καὶ ἐπεὶ στερεός ἐστιν ὁ Α, πλευραὶ δὲ αὐτοῦ εἰσιν οἱ Γ, Δ, Ε, ὁ Ε ἄρα τὸν ἐκ τῶν Γ, Δ πολλαπλασιάσας τὸν Α πεποίηκεν. ὁ δὲ ἐκ τῶν Γ, Δ ἐστιν ὁ Κ· ὁ Ε ἄρα τὸν Κ πολλαπλασιάσας τὸν Α πεποίηκεν. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ὁ Θ τὸν Λ πολλαπλασιάσας τὸν Β πεποίηκεν. καὶ ἐπεὶ ὁ Ε τὸν Κ πολλαπλασιάσας τὸν Α πεποίηκεν, ἀλλὰ μὴν καὶ τὸν Μ πολλαπλασιάσας τὸν Ν πεποίηκεν, ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Κ πρὸς τὸν Μ, οὕτως ὁ Α πρὸς τὸν Ν. ὡς δὲ ὁ Κ πρὸς τὸν Μ, οὕτως ὅ τε Γ πρὸς τὸν Ζ καὶ ὁ Δ πρὸς τὸν Η καὶ ἔτι ὁ Ε πρὸς τὸν Θ· καὶ ὡς ἄρα ὁ Γ πρὸς τὸν Ζ καὶ ὁ Δ πρὸς τὸν Η καὶ ὁ Ε πρὸς τὸν Θ, οὕτως ὁ Α πρὸς τὸν Ν. πάλιν, ἐπεὶ ἑκάτερος τῶν Ε, Θ τὸν Μ πολλαπλασιάσας ἑκάτερον τῶν Ν, Ξ πεποίηκεν, ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Ε πρὸς τὸν Θ, οὕτως ὁ Ν πρὸς τὸν Ξ. ἀλλʼ ὡς ὁ Ε πρὸς τὸν Θ, οὕτως ὅ τε Γ πρὸς τὸν Ζ καὶ ὁ Δ πρὸς τὸν Η· καὶ ὡς ἄρα ὁ Γ πρὸς τὸν Ζ καὶ ὁ Δ πρὸς τὸν Η καὶ ὁ Ε πρὸς τὸν Θ, οὕτως ὅ τε Α πρὸς τὸν Ν καὶ ὁ Ν πρὸς τὸν Ξ. πάλιν, ἐπεὶ ὁ Θ τὸν Μ πολλαπλασιάσας τὸν Ξ πεποίηκεν, ἀλλὰ μὴν καὶ τὸν Λ πολλαπλασιάσας τὸν Β πεποίηκεν, ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Μ πρὸς τὸν Λ, οὕτως ὁ Ξ πρὸς τὸν Β. ἀλλʼ ὡς ὁ Μ πρὸς τὸν Λ, οὕτως ὅ τε Γ πρὸς τὸν Ζ καὶ ὁ Δ πρὸς τὸν Η καὶ ὁ Ε πρὸς τὸν Θ. καὶ ὡς ἄρα ὁ Γ πρὸς τὸν Ζ καὶ ὁ Δ πρὸς τὸν Η καὶ ὁ Ε πρὸς τὸν Θ, οὕτως οὐ μόνον ὁ Ξ πρὸς τὸν Β, ἀλλὰ καὶ ὁ Α πρὸς τὸν ν καὶ ὁ Ν πρὸς τὸν Ξ. οἱ Α, Ν, Ξ, Β ἄρα ἑξῆς εἰσιν ἀνάλογον ἐν τοῖς εἰρημένοις τῶν πλευρῶν λόγοις. λέγω, ὅτι καὶ ὁ Α πρὸς τὸν Β τριπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ ὁμόλογος πλευρὰ πρὸς τὴν ὁμόλογον πλευράν, τουτέστιν ἤπερ ὁ Γ ἀριθμὸς πρὸς τὸν Ζ ἢ ὁ Δ πρὸς τὸν Η καὶ ἔτι ὁ Ε πρὸς τὸν Θ. ἐπεὶ γὰρ τέσσαρες ἀριθμοὶ ἑξῆς ἀνάλογόν εἰσιν οἱ Α, Ν, Ξ, Β, ὁ Α ἄρα πρὸς τὸν Β τριπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ὁ Α πρὸς τὸν Ν. ἀλλʼ ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Ν, οὕτως ἐδείχθη ὅ τε Γ πρὸς τὸν Ζ καὶ ὁ Δ πρὸς τὸν Η καὶ ἔτι ὁ Ε πρὸς τὸν Θ. καὶ ὁ Α ἄρα πρὸς τὸν Β τριπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ ὁμόλογος πλευρὰ πρὸς τὴν ὁμόλογον πλευράν, τουτέστιν ἤπερ ὁ Γ ἀριθμὸς πρὸς τὸν Ζ καὶ ὁ Δ πρὸς τὸν Η καὶ ἔτι ὁ Ε πρὸς τὸν Θ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

8.prop.20Önerme 20. İki sayının arasına orantılı bir orta sayı giriyorsa, bu sayılar benzer düzlem sayılardır.

A ile B sayılarının arasına orantılı bir orta sayı, G girsin. Diyorum ki A ile B benzer düzlem sayılardır.

A ile G'yle aynı oranı taşıyan sayıların en küçükleri D ile E alınsın; o hâlde D, A'yı kaç kez ölçüyorsa E de G'yi o kadar kez ölçer. D, A'yı kaç kez ölçüyorsa Z'de o kadar birim bulunsun; o hâlde Z, D'yi çarparak A'yı meydana getirmiştir. Dolayısıyla A düzlem sayıdır ve kenarları D ile Z'dir. Yine, D ile E, G ile B'yle aynı oranı taşıyan sayıların en küçükleri olduğuna göre, D, G'yi kaç kez ölçüyorsa E de B'yi o kadar kez ölçer. E, B'yi kaç kez ölçüyorsa H'de o kadar birim bulunsun. O hâlde E, B'yi H'deki birimlerin sayısı kadar ölçer; demek ki H, E'yi çarparak B'yi meydana getirmiştir. Öyleyse B düzlem sayıdır ve kenarları E ile H'dir. Demek ki A ile B düzlem sayılardır. Şimdi diyorum ki benzerdirler de. Z, D'yi çarparak A'yı, E'yi çarparak da G'yi meydana getirdiğine göre, D'nin E'ye oranı A'nın G'ye, yani G'nin B'ye oranı gibidir. Yine, E, Z ile H'yi çarparak sırasıyla G ile B'yi meydana getirdiğine göre, Z'nin H'ye oranı G'nin B'ye oranı gibidir. G'nin B'ye oranı ise D'nin E'ye oranı gibidir; demek ki D'nin E'ye oranı da Z'nin H'ye oranı gibidir. Yer değiştirerek de D'nin Z'ye oranı E'nin H'ye oranı gibidir. Öyleyse A ile B benzer düzlem sayılardır; çünkü kenarları orantılıdır. Gösterilmesi gereken buydu.

8.prop.20

ἐὰν δύο ἀριθμῶν εἷς μέσος ἀνάλογον ἐμπίπτῃ ἀριθμός, ὅμοιοι ἐπίπεδοι ἔσονται οἱ ἀριθμοί. δύο γὰρ ἀριθμῶν τῶν Α, Β εἷς μέσος ἀνάλογον ἐμπιπτέτω ἀριθμὸς ὁ Γ· λέγω, ὅτι οἱ Α, Β ὅμοιοι ἐπίπεδοί εἰσιν ἀριθμοί. εἰλήφθωσαν [γὰρ] ἐλάχιστοι ἀριθμοὶ τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων τοῖς Α, Γ οἱ Δ, Ε· ἰσάκις ἄρα ὁ Δ τὸν Α μετρεῖ καὶ ὁ Ε τὸν Γ. ὁσάκις δὴ ὁ Δ τὸν Α μετρεῖ, τοσαῦται μονάδες ἔστωσαν ἐν τῷ Ζ· ὁ Ζ ἄρα τὸν Δ πολλαπλασιάσας τὸν Α πεποίηκεν. ὥστε ὁ Α ἐπίπεδός ἐστιν, πλευραὶ δὲ αὐτοῦ οἱ Δ, Ζ. πάλιν, ἐπεὶ οἱ Δ, Ε ἐλάχιστοί εἰσι τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων τοῖς Γ, Β, ἰσάκις ἄρα ὁ Δ τὸν Γ μετρεῖ καὶ ὁ Ε τὸν Β. ὁσάκις δὴ ὁ Ε τὸν Β μετρεῖ, τοσαῦται μονάδες ἔστωσαν ἐν τῷ Η. ὁ Ε ἄρα τὸν Β μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν τῷ Η μονάδας· ὁ Η ἄρα τὸν Ε πολλαπλασιάσας τὸν Β πεποίηκεν. ὁ Β ἄρα ἐπίπεδός ἐστι, πλευραὶ δὲ αὐτοῦ εἰσιν οἱ Ε, Η. οἱ Α, Β ἄρα ἐπίπεδοί εἰσιν ἀριθμοί. λέγω δή, ὅτι καὶ ὅμοιοι. ἐπεὶ γὰρ ὁ Ζ τὸν μὲν Δ πολλαπλασιάσας τὸν Α πεποίηκεν, τὸν δὲ Ε πολλαπλασιάσας τὸν Γ πεποίηκεν, ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Δ πρὸς τὸν Ε, οὕτως ὁ Α πρὸς τὸν Γ, τουτέστιν ὁ Γ πρὸς τὸν Β. πάλιν, ἐπεὶ ὁ Ε ἑκάτερον τῶν Ζ, Η πολλαπλασιάσας τοὺς Γ, Β πεποίηκεν, ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Ζ πρὸς τὸν Η, οὕτως ὁ Γ πρὸς τὸν Β. ὡς δὲ ὁ Γ πρὸς τὸν Β, οὕτως ὁ Δ πρὸς τὸν Ε· καὶ ὡς ἄρα ὁ Δ πρὸς τὸν Ε, οὕτως ὁ Ζ πρὸς τὸν Η. καὶ ἐναλλὰξ ὡς ὁ Δ πρὸς τὸν Ζ, οὕτως ὁ Ε πρὸς τὸν Η. οἱ Α, Β ἄρα ὅμοιοι ἐπίπεδοί εἰσιν ἀριθμοί· αἱ γὰρ πλευραὶ αὐτῶν ἀνάλογόν εἰσιν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

8.prop.21Önerme 21. İki sayının arasına orantılı iki orta sayı giriyorsa, bu sayılar benzer cisim sayılardır.

A ile B sayılarının arasına orantılı iki orta sayı, G ile D girsin. Diyorum ki A ile B benzer cisim sayılardır.

A, G, D ile aynı oranı taşıyan sayıların en küçüklerinden üç sayı alınsın: E, Z, H. O hâlde bunların uçtakileri, E ile H aralarında asaldır. E ile H'nin arasına orantılı bir orta sayı, Z girdiğine göre, E ile H benzer düzlem sayılardır. E'nin kenarları Th ile K, H'ninkiler de L ile M olsun. Bir önceki önermeden açıktır ki E, Z, H, Th'nin L'ye ve K'nin M'ye oranında ardışık olarak orantılıdır. E, Z, H, A, G, D ile aynı oranı taşıyan sayıların en küçükleri olduğuna ve E, Z, H'nin adedi A, G, D'nin adedine eşit olduğuna göre, eşitlikten E'nin H'ye oranı A'nın D'ye oranı gibidir. E ile H ise aralarında asaldır; aralarında asal sayılar en küçüklerdir; en küçükler de kendileriyle aynı oranı taşıyan sayıları aynı sayıda kez ölçer: büyük olan büyüğü, küçük olan küçüğü, yani öncül öncülü, ardıl ardılı. O hâlde E, A'yı kaç kez ölçüyorsa H de D'yi o kadar kez ölçer. E, A'yı kaç kez ölçüyorsa N'de o kadar birim bulunsun. O hâlde N, E'yi çarparak A'yı meydana getirmiştir. E ise Th ile K'nin çarpımıdır; demek ki N, Th ile K'nin çarpımını çarparak A'yı meydana getirmiştir. Öyleyse A cisim sayıdır ve kenarları Th, K, N'dir. Yine, E, Z, H, G, D, B ile aynı oranı taşıyan sayıların en küçükleri olduğuna göre, E, G'yi kaç kez ölçüyorsa H de B'yi o kadar kez ölçer. E, G'yi kaç kez ölçüyorsa X'te o kadar birim bulunsun. O hâlde H, B'yi X'teki birimlerin sayısı kadar ölçer; demek ki X, H'yi çarparak B'yi meydana getirmiştir. H ise L ile M'nin çarpımıdır; demek ki X, L ile M'nin çarpımını çarparak B'yi meydana getirmiştir. Öyleyse B cisim sayıdır ve kenarları L, M, X'tir. Demek ki A ile B cisim sayılardır.

[Şimdi] diyorum ki benzerdirler de. N ile X, E'yi çarparak sırasıyla A ile G'yi meydana getirdiğine göre, N'nin X'e oranı A'nın G'ye, yani E'nin Z'ye oranı gibidir. Ama E'nin Z'ye oranı Th'nin L'ye ve K'nin M'ye oranı gibidir; demek ki Th'nin L'ye oranı, K'nin M'ye ve N'nin X'e oranı gibidir. Th, K, N, A'nın, X, L, M de B'nin kenarlarıdır. Öyleyse A ile B benzer cisim sayılardır. Gösterilmesi gereken buydu.

8.prop.21

ἐὰν δύο ἀριθμῶν δύο μέσοι ἀνάλογον ἐμπίπτωσιν ἀριθμοί, ὅμοιοι στερεοί εἰσιν οἱ ἀριθμοί. δύο γὰρ ἀριθμῶν τῶν Α, Β δύο μέσοι ἀνάλογον ἐμπιπτέτωσαν ἀριθμοὶ οἱ Γ, Δ· λέγω, ὅτι οἱ Α, Β ὅμοιοι στερεοί εἰσιν. εἰλήφθωσαν γὰρ ἐλάχιστοι ἀριθμοὶ τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων τοῖς Α, Γ, Δ τρεῖς οἱ Ε, Ζ, Η· οἱ ἄρα ἄκροι αὐτῶν οἱ Ε, Η πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν. καὶ ἐπεὶ τῶν Ε, Η εἷς μέσος ἀνάλογον ἐμπέπτωκεν ἀριθμὸς ὁ Ζ, οἱ Ε, Η ἄρα ἀριθμοὶ ὅμοιοι ἐπίπεδοί εἰσιν. ἔστωσαν οὖν τοῦ μὲν Ε πλευραὶ οἱ Θ, Κ, τοῦ δὲ Η οἱ Λ, Μ. φανερὸν ἄρα ἐστὶν ἐκ τοῦ πρὸ τούτου, ὅτι οἱ Ε, Ζ, Η ἑξῆς εἰσιν ἀνάλογον ἔν τε τῷ τοῦ Θ πρὸς τὸν Λ λόγῳ καὶ τῷ τοῦ Κ πρὸς τὸν Μ. καὶ ἐπεὶ οἱ Ε, Ζ, Η ἐλάχιστοί εἰσι τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων τοῖς Α, Γ, Δ, καί ἐστιν ἴσον τὸ πλῆθος τῶν Ε, Ζ, Η τῷ πλήθει τῶν Α, Γ, Δ, διʼ ἴσου ἄρα ἐστὶν ὡς ὁ Ε πρὸς τὸν Η, οὕτως ὁ Α πρὸς τὸν Δ. οἱ δὲ Ε, Η πρῶτοι, οἱ δὲ πρῶτοι καὶ ἐλάχιστοι, οἱ δὲ ἐλάχιστοι μετροῦσι τοὺς τὸν αὐτὸν λόγον ἔχοντας αὐτοῖς ἰσάκις ὅ τε μείζων τὸν μείζονα καὶ ὁ ἐλάσσων τὸν ἐλάσσονα, τουτέστιν ὅ τε ἡγούμενος τὸν ἡγούμενον καὶ ὁ ἑπόμενος τὸν ἑπόμενον· ἰσάκις ἄρα ὁ Ε τὸν Α μετρεῖ καὶ ὁ Η τὸν Δ. ὁσάκις δὴ ὁ Ε τὸν Α μετρεῖ, τοσαῦται μονάδες ἔστωσαν ἐν τῷ Ν. ὁ Ν ἄρα τὸν Ε πολλαπλασιάσας τὸν Α πεποίηκεν. ὁ δὲ Ε ἐστιν ὁ ἐκ τῶν Θ, Κ· ὁ Ν ἄρα τὸν ἐκ τῶν Θ, Κ πολλαπλασιάσας τὸν Α πεποίηκεν. στερεὸς ἄρα ἐστὶν ὁ Α, πλευραὶ δὲ αὐτοῦ εἰσιν οἱ Θ, Κ, Ν. πάλιν, ἐπεὶ οἱ Ε, Ζ, Η ἐλάχιστοί εἰσι τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων τοῖς Γ, Δ, Β, ἰσάκις ἄρα ὁ Ε τὸν Γ μετρεῖ καὶ ὁ Η τὸν Β. ὁσάκις δὴ ὁ Ε τὸν Γ μετρεῖ, τοσαῦται μονάδες ἔστωσαν ἐν τῷ Ξ. ὁ Η ἄρα τὸν Β μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν τῷ Ξ μονάδας· ὁ Ξ ἄρα τὸν Η πολλαπλασιάσας τὸν Β πεποίηκεν. ὁ δὲ Η ἐστιν ὁ ἐκ τῶν Λ, Μ· ὁ Ξ ἄρα τὸν ἐκ τῶν Λ, Μ πολλαπλασιάσας τὸν Β πεποίηκεν. στερεὸς ἄρα ἐστὶν ὁ Β, πλευραὶ δὲ αὐτοῦ εἰσιν οἱ Λ, Μ, Ξ· οἱ Α, Β ἄρα στερεοί εἰσιν. λέγω [δή], ὅτι καὶ ὅμοιοι. ἐπεὶ γὰρ οἱ Ν, Ξ τὸν Ε πολλαπλασιάσαντες τοὺς Α, Γ πεποιήκασιν, ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Ν πρὸς τὸν Ξ, ὁ Α πρὸς τὸν Γ, τουτέστιν ὁ Ε πρὸς τὸν Ζ. ἀλλʼ ὡς ὁ Ε πρὸς τὸν Ζ, ὁ Θ πρὸς τὸν Λ καὶ ὁ Κ πρὸς τὸν Μ· καὶ ὡς ἄρα ὁ Θ πρὸς τὸν Λ, οὕτως ὁ Κ πρὸς τὸν Μ καὶ ὁ Ν πρὸς τὸν Ξ. καί εἰσιν οἱ μὲν Θ, Κ, Ν πλευραὶ τοῦ Α, οἱ δὲ Ξ, Λ, Μ πλευραὶ τοῦ Β. οἱ Α, Β ἄρα ἀριθμοὶ ὅμοιοι στερεοί εἰσιν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

8.prop.22Önerme 22. Üç sayı ardışık olarak orantılıysa ve birincisi kareyse, üçüncüsü de karedir.

A, B, G ardışık olarak orantılı üç sayı olsun ve birincisi, A kare olsun. Diyorum ki üçüncüsü, G de karedir.

A ile G'nin arasında orantılı bir orta sayı, B bulunduğuna göre, A ile G benzer düzlem sayılardır. A ise karedir; öyleyse G de karedir. Gösterilmesi gereken buydu.

8.prop.22

ἐὰν τρεῖς ἀριθμοὶ ἑξῆς ἀνάλογον ὦσιν, ὁ δὲ πρῶτος τετράγωνος ᾖ, καὶ ὁ τρίτος τετράγωνος ἔσται. ἔστωσαν τρεῖς ἀριθμοὶ ἑξῆς ἀνάλογον οἱ Α, Β, Γ, ὁ δὲ πρῶτος ὁ Α τετράγωνος ἔστω· λέγω, ὅτι καὶ ὁ τρίτος ὁ Γ τετράγωνός ἐστιν. ἐπεὶ γὰρ τῶν Α, Γ εἷς μέσος ἀνάλογόν ἐστιν ἀριθμὸς ὁ Β, οἱ Α, Γ ἄρα ὅμοιοι ἐπίπεδοί εἰσιν. τετράγωνος δὲ ὁ Α· τετράγωνος ἄρα καὶ ὁ Γ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

8.prop.23Önerme 23. Dört sayı ardışık olarak orantılıysa ve birincisi küpse, dördüncüsü de küptür.

A, B, G, D ardışık olarak orantılı dört sayı olsun ve A küp olsun. Diyorum ki D de küptür.

A ile D'nin arasında orantılı iki orta sayı, B ile G bulunduğuna göre, A ile D benzer cisim sayılardır. A ise küptür; öyleyse D de küptür. Gösterilmesi gereken buydu.

8.prop.23

ἐὰν τέσσαρες ἀριθμοὶ ἑξῆς ἀνάλογον ὦσιν, ὁ δὲ πρῶτος κύβος ᾖ, καὶ ὁ τέταρτος κύβος ἔσται. ἔστωσαν τέσσαρες ἀριθμοὶ ἑξῆς ἀνάλογον οἱ Α, Β, Γ, Δ, ὁ δὲ Α κύβος ἔστω· λέγω, ὅτι καὶ ὁ Δ κύβος ἐστίν. ἐπεὶ γὰρ τῶν Α, Δ δύο μέσοι ἀνάλογόν εἰσιν ἀριθμοὶ οἱ Β, Γ, οἱ Α, Δ ἄρα ὅμοιοί εἰσι στερεοὶ ἀριθμοί. κύβος δὲ ὁ Α· κύβος ἄρα καὶ ὁ Δ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

8.prop.24Önerme 24. İki sayının birbirine oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranı gibiyse ve birincisi kareyse, ikincisi de karedir.

A ile B sayılarının birbirine oranı, G kare sayısının D kare sayısına oranı gibi olsun; A da kare olsun. Diyorum ki B de karedir.

G ile D kare olduğuna göre, G ile D benzer düzlem sayılardır. O hâlde G ile D'nin arasına orantılı bir orta sayı girer. G'nin D'ye oranı ise A'nın B'ye oranı gibidir; demek ki A ile B'nin arasına da orantılı bir orta sayı girer. A ise karedir; öyleyse B de karedir. Gösterilmesi gereken buydu.

8.prop.24

ἐὰν δύο ἀριθμοὶ πρὸς ἀλλήλους λόγον ἔχωσιν, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν, ὁ δὲ πρῶτος τετράγωνος ᾖ, καὶ ὁ δεύτερος τετράγωνος ἔσται. δύο γὰρ ἀριθμοὶ οἱ Α, Β πρὸς ἀλλήλους λόγον ἐχέτωσαν, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς ὁ Γ πρὸς τετράγωνον ἀριθμὸν τὸν Δ, ὁ δὲ Α τετράγωνος ἔστω· λέγω, ὅτι καὶ ὁ Β τετράγωνός ἐστιν. ἐπεὶ γὰρ οἱ Γ, Δ τετράγωνοί εἰσιν, οἱ Γ, Δ ἄρα ὅμοιοι ἐπίπεδοί εἰσιν. τῶν Γ, Δ ἄρα εἷς μέσος ἀνάλογον ἐμπίπτει ἀριθμός. καί ἐστιν ὡς ὁ Γ πρὸς τὸν Δ, ὁ Α πρὸς τὸν Β· καὶ τῶν Α, Β ἄρα εἷς μέσος ἀνάλογον ἐμπίπτει ἀριθμός. καί ἐστιν ὁ Α τετράγωνος· καὶ ὁ Β ἄρα τετράγωνός ἐστιν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

8.prop.25Önerme 25. İki sayının birbirine oranı bir küp sayının bir küp sayıya oranı gibiyse ve birincisi küpse, ikincisi de küptür.

A ile B sayılarının birbirine oranı, G küp sayısının D küp sayısına oranı gibi olsun; A da küp olsun. Diyorum ki B de küptür.

G ile D küp olduğuna göre, G ile D benzer cisim sayılardır; o hâlde G ile D'nin arasına orantılı iki orta sayı girer. G ile D'nin arasına sürekli orantı içinde kaç sayı giriyorsa, onlarla aynı oranı taşıyan sayıların arasına da o kadar sayı girer; dolayısıyla A ile B'nin arasına da orantılı iki orta sayı girer. Bunlar E ile Z olsun. A, E, Z, B dört ardışık orantılı sayı olduğuna ve A küp olduğuna göre, B de küptür. Gösterilmesi gereken buydu.

8.prop.25

ἐὰν δύο ἀριθμοὶ πρὸς ἀλλήλους λόγον ἔχωσιν, ὃν κύβος ἀριθμὸς πρὸς κύβον ἀριθμόν, ὁ δὲ πρῶτος κύβος ᾖ, καὶ ὁ δεύτερος κύβος ἔσται. δύο γὰρ ἀριθμοὶ οἱ Α, Β πρὸς ἀλλήλους λόγον ἐχέτωσαν, ὃν κύβος ἀριθμὸς ὁ Γ πρὸς κύβον ἀριθμὸν τὸν Δ, κύβος δὲ ἔστω ὁ Α· λέγω [δή], ὅτι καὶ ὁ Β κύβος ἐστίν. ἐπεὶ γὰρ οἱ Γ, Δ κύβοι εἰσίν, οἱ Γ, Δ ὅμοιοι στερεοί εἰσιν· τῶν Γ, Δ ἄρα δύο μέσοι ἀνάλογον ἐμπίπτουσιν ἀριθμοί. ὅσοι δὲ εἰς τοὺς Γ, Δ μεταξὺ κατὰ τὸ συνεχὲς ἀνάλογον ἐμπίπτουσιν, τοσοῦτοι καὶ εἰς τοὺς τὸν αὐτὸν λόγον ἔχοντας αὐτοῖς· ὥστε καὶ τῶν Α, Β δύο μέσοι ἀνάλογον ἐμπίπτουσιν ἀριθμοί. ἐμπιπτέτωσαν οἱ Ε, Ζ. ἐπεὶ οὖν τέσσαρες ἀριθμοὶ οἱ Α, Ε, Ζ, Β ἑξῆς ἀνάλογόν εἰσιν, καί ἐστι κύβος ὁ Α, κύβος ἄρα καὶ ὁ Β· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

8.prop.26Önerme 26. Benzer düzlem sayıların birbirine oranı, bir kare sayının bir kare sayıya oranı gibidir.

A ile B benzer düzlem sayılar olsun. Diyorum ki A'nın B'ye oranı, bir kare sayının bir kare sayıya oranı gibidir.

A ile B benzer düzlem sayılar olduğuna göre, A ile B'nin arasına orantılı bir orta sayı girer. Girsin ve bu sayı G olsun. A, G, B ile aynı oranı taşıyan sayıların en küçükleri D, E, Z alınsın; o hâlde bunların uçtakileri, D ile Z karedir. D'nin Z'ye oranı A'nın B'ye oranı gibi olduğuna ve D ile Z kare olduğuna göre, A'nın B'ye oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranı gibidir. Gösterilmesi gereken buydu.

8.prop.26

οἱ ὅμοιοι ἐπίπεδοι ἀριθμοὶ πρὸς ἀλλήλους λόγον ἔχουσιν, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν. ἔστωσαν ὅμοιοι ἐπίπεδοι ἀριθμοὶ οἱ Α, Β· λέγω, ὅτι ὁ Α πρὸς τὸν Β λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν. ἐπεὶ γὰρ οἱ Α, Β ὅμοιοι ἐπίπεδοί εἰσιν, τῶν Α, Β ἄρα εἷς μέσος ἀνάλογον ἐμπίπτει ἀριθμός. ἐμπιπτέτω καὶ ἔστω ὁ Γ, καὶ εἰλήφθωσαν ἐλάχιστοι ἀριθμοὶ τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων τοῖς Α, Γ, Β οἱ Δ, Ε, Ζ· οἱ ἄρα ἄκροι αὐτῶν οἱ Δ, Ζ τετράγωνοί εἰσιν. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ὁ Δ πρὸς τὸν Ζ, οὕτως ὁ Α πρὸς τὸν Β, καί εἰσιν οἱ Δ, Ζ τετράγωνοι, ὁ Α ἄρα πρὸς τὸν Β λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

8.prop.27Önerme 27. Benzer cisim sayıların birbirine oranı, bir küp sayının bir küp sayıya oranı gibidir.

A ile B benzer cisim sayılar olsun. Diyorum ki A'nın B'ye oranı, bir küp sayının bir küp sayıya oranı gibidir.

A ile B benzer cisim sayılar olduğuna göre, A ile B'nin arasına orantılı iki orta sayı girer. G ile D girsin; A, G, D, B ile aynı oranı taşıyan sayıların en küçüklerinden, sayıca onlara eşit olan E, Z, H, Th alınsın. O hâlde bunların uçtakileri, E ile Th küptür. E'nin Th'ye oranı ise A'nın B'ye oranı gibidir; öyleyse A'nın B'ye oranı da bir küp sayının bir küp sayıya oranı gibidir. Gösterilmesi gereken buydu.

8.prop.27

οἱ ὅμοιοι στερεοὶ ἀριθμοὶ πρὸς ἀλλήλους λόγον ἔχουσιν, ὃν κύβος ἀριθμὸς πρὸς κύβον ἀριθμόν. ἔστωσαν ὅμοιοι στερεοὶ ἀριθμοὶ οἱ Α, Β· λέγω, ὅτι ὁ Α πρὸς τὸν Β λόγον ἔχει, ὃν κύβος ἀριθμὸς πρὸς κύβον ἀριθμόν. ἐπεὶ γὰρ οἱ Α, Β ὅμοιοι στερεοί εἰσιν, τῶν Α, Β ἄρα δύο μέσοι ἀνάλογον ἐμπίπτουσιν ἀριθμοί. ἐμπιπτέτωσαν οἱ Γ, Δ, καὶ εἰλήφθωσαν ἐλάχιστοι ἀριθμοὶ τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων τοῖς Α, Γ, Δ, Β ἴσοι αὐτοῖς τὸ πλῆθος οἱ ε, Ζ, Η, Θ· οἱ ἄρα ἄκροι αὐτῶν οἱ Ε, Θ κύβοι εἰσίν. καί ἐστιν ὡς ὁ Ε πρὸς τὸν Θ, οὕτως ὁ Α πρὸς τὸν Β· καὶ ὁ Α ἄρα πρὸς τὸν Β λόγον ἔχει, ὃν κύβος ἀριθμὸς πρὸς κύβον ἀριθμόν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…