İçeriğe geç
Elementler

Eukleides · Elementler

VII. Kitap

7.def.1Tarifler

1. Birim, var olan şeylerin her birine onun sayesinde "bir" denen şeydir.

7.def.1

μονάς ἐστιν, καθʼ ἣν ἕκαστον τῶν ὄντων ἓν λέγεται.

7.def.22. Sayı ise birimlerden oluşan çokluktur.

7.def.2

ἀριθμὸς δὲ τὸ ἐκ μονάδων συγκείμενον πλῆθος.

7.def.33. Küçük sayı büyük sayıyı tam ölçtüğünde, küçük olan büyüğün bir parçasıdır.

7.def.3

μέρος ἐστὶν ἀριθμὸς ἀριθμοῦ ὁ ἐλάσσων τοῦ μείζονος, ὅταν καταμετρῇ τὸν μείζονα.

7.def.44. Tam ölçmediğinde ise büyüğün parçalarıdır.

7.def.4

μέρη δέ, ὅταν μὴ καταμετρῇ.

7.def.55. Büyük sayı da küçük tarafından tam ölçüldüğünde küçüğün katıdır.

7.def.5

πολλαπλάσιος δὲ ὁ μείζων τοῦ ἐλάσσονος, ὅταν καταμετρῆται ὑπὸ τοῦ ἐλάσσονος.

7.def.66. Çift sayı, iki eşit parçaya bölünebilen sayıdır.

7.def.6

ἄρτιος ἀριθμός ἐστιν ὁ δίχα διαιρούμενος.

7.def.77. Tek sayı ise iki eşit parçaya bölünemeyen ya da bir çift sayıdan bir birim farklı olan sayıdır.

7.def.7

περισσὸς δὲ ὁ μὴ διαιρούμενος δίχα ἢ [ὁ] μονάδι διαφέρων ἀρτίου ἀριθμοῦ.

7.def.88. Çift kere çift sayı, bir çift sayının çift sayıda kez ölçtüğü sayıdır.

7.def.8

ἀρτιάκις ἄρτιος ἀριθμός ἐστιν ὁ ὑπὸ ἀρτίου ἀριθμοῦ μετρούμενος κατὰ ἄρτιον ἀριθμόν.

7.def.99. Çift kere tek sayı, bir çift sayının tek sayıda kez ölçtüğü sayıdır. [Tek kere çift sayı, bir tek sayının çift sayıda kez ölçtüğü sayıdır.]

7.def.9

ἀρτιάκις δὲ περισσός ἐστιν ὁ ὑπὸ ἀρτίου ἀριθμοῦ μετρούμενος κατὰ περισσὸν ἀριθμόν. [Περισσάκις ἀρτιός ἐστιν ὁ ὑπὸ περισσοῦ ἀριθμοῦ μετρούμενος κατὰ ἄρτιον ἀριθμόν].

7.def.1010. Tek kere tek sayı, bir tek sayının tek sayıda kez ölçtüğü sayıdır.

7.def.10

περισσάκις δὲ περισσὸς ἀριθμός ἐστιν ὁ ὑπὸ περισσοῦ ἀριθμοῦ μετρούμενος κατὰ περισσὸν ἀριθμόν.

7.def.1111. Asal sayı, yalnız birimin ölçtüğü sayıdır.

7.def.11

πρῶτος ἀριθμός ἐστιν ὁ μονάδι μόνῃ μετρούμενος.

7.def.1212. Aralarında asal sayılar, ortak ölçü olarak yalnız birimin ölçtüğü sayılardır.

7.def.12

πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους ἀριθμοί εἰσιν οἱ μονάδι μόνῃ μετρούμενοι κοινῷ μέτρῳ.

7.def.1313. Bileşik sayı, bir sayının ölçtüğü sayıdır.

7.def.13

σύνθετος ἀριθμός ἐστιν ὁ ἀριθμῷ τινι μετρούμενος.

7.def.1414. Aralarında bileşik sayılar, ortak ölçü olarak bir sayının ölçtüğü sayılardır.

7.def.14

σύνθετοι δὲ πρὸς ἀλλήλους ἀριθμοί εἰσιν οἱ ἀριθμῷ τινι μετρούμενοι κοινῷ μέτρῳ.

7.def.1515. Çarpan sayıda kaç birim varsa çarpılan sayı o kadar kez kendisine eklenip bir sayı meydana geldiğinde, bir sayının bir sayıyı çarptığı söylenir.

7.def.15

ἀριθμὸς ἀριθμὸν πολλαπλασιάζειν λέγεται, ὅταν, ὅσαι εἰσὶν ἐν αὐτῷ μονάδες, τοσαυτάκις συντεθῇ ὁ πολλαπλασιαζόμενος, καὶ γένηταί τις.

7.def.1616. İki sayı birbirini çarpıp bir sayı meydana getirdiğinde, meydana gelen sayıya düzlem sayı, birbirini çarpan sayılara da onun kenarları denir.

7.def.16

ὅταν δὲ δύο ἀριθμοὶ πολλαπλασιάσαντες ἀλλήλους ποιῶσί τινα, ὁ γενόμενος ἐπίπεδος καλεῖται, πλευραὶ δὲ αὐτοῦ οἱ πολλαπλασιάσαντες ἀλλήλους ἀριθμοί.

7.def.1717. Üç sayı birbirini çarpıp bir sayı meydana getirdiğinde, meydana gelen sayı cisim sayıdır; birbirini çarpan sayılar da onun kenarlarıdır.

7.def.17

ὅταν δὲ τρεῖς ἀριθμοὶ πολλαπλασιάσαντες ἀλλήλους ποιῶσί τινα, ὁ γενόμενος στερεός ἐστιν, πλευραὶ δὲ αὐτοῦ οἱ πολλαπλασιάσαντες ἀλλήλους ἀριθμοί.

7.def.1818. Kare sayı, eşit kere eşit olan, yani iki eşit sayının çevrelediği sayıdır.

7.def.18

τετράγωνος ἀριθμός ἐστιν ὁ ἰσάκις ἴσος ἢ [ὁ] ὑπὸ δύο ἴσων ἀριθμῶν περιεχόμενος.

7.def.1919. Küp ise eşit kere eşit kere eşit olan, yani üç eşit sayının çevrelediği sayıdır.

7.def.19

κύβος δὲ ὁ ἰσάκις ἴσος ἰσάκις ἢ [ὁ] ὑπὸ τριῶν ἴσων ἀριθμῶν περιεχόμενος.

7.def.2020. Birinci sayı ikincinin, üçüncü de dördüncünün aynı katı, aynı parçası ya da aynı parçaları olduğunda sayılar orantılıdır.

7.def.20

ἀριθμοὶ ἀνάλογόν εἰσιν, ὅταν ὁ πρῶτος τοῦ δευτέρου καὶ ὁ τρίτος τοῦ τετάρτου ἰσάκις ᾖ πολλαπλάσιος ἢ τὸ αὐτὸ μέρος ἢ τὰ αὐτὰ μέρη ὦσιν.

7.def.2121. Benzer düzlem ve cisim sayılar, kenarları orantılı olan sayılardır.

7.def.21

ὅμοιοι ἐπίπεδοι καὶ στερεοὶ ἀριθμοί εἰσιν οἱ ἀνάλογον ἔχοντες τὰς πλευράς.

7.def.2222. Mükemmel sayı, kendi parçalarının toplamına eşit olan sayıdır.

7.def.22

τέλειος ἀριθμός ἐστιν ὁ τοῖς ἑαυτοῦ μέρεσιν ἴσος ὤν.

7.prop.1Önermeler

Önerme 1. Eşit olmayan iki sayıda küçüğü büyükten karşılıklı olarak art arda çıkardığımızda, kalan sayı, geriye birim kalıncaya kadar kendinden öncekini hiçbir zaman tam ölçmüyorsa, baştaki sayılar aralarında asal olur.

AB ve GD gibi [eşit olmayan] iki sayıda küçüğü büyükten karşılıklı olarak art arda çıkardığımızda, kalan sayı, geriye birim kalıncaya kadar kendinden öncekini hiçbir zaman tam ölçmesin. Diyorum ki AB ile GD aralarında asaldır, yani AB ile GD'yi yalnız birim ölçer.

AB ile GD aralarında asal değilse, onları bir sayı ölçecektir. Ölçsün; bu sayı E olsun. GD, BZ'yi ölçüp geriye kendinden küçük ZA'yı bıraksın; AZ, DH'yi ölçüp geriye kendinden küçük HG'yi bıraksın; HG de ZTh'yi ölçüp geriye ThA birimini bıraksın.

E, GD'yi, GD de BZ'yi ölçtüğüne göre E de BZ'yi ölçer; bütün BA'yı da ölçer; o hâlde kalan AZ'yi de ölçecektir. AZ ise DH'yi ölçer; demek ki E de DH'yi ölçer; bütün DG'yi de ölçer; o hâlde kalan GH'yi de ölçecektir. GH ise ZTh'yi ölçer; demek ki E de ZTh'yi ölçer; bütün ZA'yı da ölçer; o hâlde bir sayı olduğu hâlde kalan ATh birimini de ölçecektir. Bu imkânsızdır. Öyleyse AB ve GD sayılarını hiçbir sayı ölçmez; dolayısıyla AB ile GD aralarında asaldır. Gösterilmesi gereken buydu.

7.prop.1

δύο ἀριθμῶν ἀνίσων ἐκκειμένων, ἀνθυφαιρουμένου δὲ ἀεὶ τοῦ ἐλάσσονος ἀπὸ τοῦ μείζονος, ἐὰν ὁ λειπόμενος μηδέποτε καταμετρῇ τὸν πρὸ ἑαυτοῦ, ἕως οὗ λειφθῇ μονάς, οἱ ἐξ ἀρχῆς ἀριθμοὶ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους ἔσονται. δύο γὰρ [ἀνίσων] ἀριθμῶν τῶν ΑΒ, ΓΔ ἀνθυφαιρουμένου ἀεὶ τοῦ ἐλάσσονος ἀπὸ τοῦ μείζονος ὁ λειπόμενος μηδέποτε καταμετρείτω τὸν πρὸ ἑαυτοῦ, ἕως οὗ λειφθῇ μονάς· λέγω, ὅτι οἱ ΑΒ, ΓΔ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν, τουτέστιν ὅτι τοὺς ΑΒ, ΓΔ μονὰς μόνη μετρεῖ. εἰ γὰρ μή εἰσιν οἱ ΑΒ, ΓΔ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους, μετρήσει τις αὐτοὺς ἀριθμός. μετρείτω, καὶ ἔστω ὁ Ε· καὶ ὁ μὲν ΓΔ τὸν ΒΖ μετρῶν λειπέτω ἑαυτοῦ ἐλάσσονα τὸν ΖΑ, ὁ δὲ ΑΖ τὸν ΔΗ μετρῶν λειπέτω ἑαυτοῦ ἐλάσσονα τὸν ΗΓ, ὁ δὲ ΗΓ τὸν ΖΘ μετρῶν λειπέτω μονάδα τὴν ΘΑ. ἐπεὶ οὖν ὁ Ε τὸν ΓΔ μετρεῖ, ὁ δὲ ΓΔ τὸν ΒΖ μετρεῖ καὶ ὁ Ε ἄρα τὸν ΒΖ μετρεῖ· μετρεῖ δὲ καὶ ὅλον τὸν ΒΑ· καὶ λοιπὸν ἄρα τὸν ΑΖ μετρήσει. ὁ δὲ ΑΖ τὸν ΔΗ μετρεῖ· καὶ ὁ Ε ἄρα τὸν ΔΗ μετρεῖ· μετρεῖ δὲ καὶ ὅλον τὸν ΔΓ· καὶ λοιπὸν ἄρα τὸν ΓΗ μετρήσει. ὁ δὲ ΓΗ τὸν ΖΘ μετρεῖ· καὶ ὁ Ε ἄρα τὸν ΖΘ μετρεῖ· μετρεῖ δὲ καὶ ὅλον τὸν ΖΑ· καὶ λοιπὴν ἄρα τὴν ΑΘ μονάδα μετρήσει ἀριθμὸς ὤν· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. οὐκ ἄρα τοὺς ΑΒ, ΓΔ ἀριθμοὺς μετρήσει τις ἀριθμός· οἱ ΑΒ, ΓΔ ἄρα πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

7.prop.2Önerme 2. Aralarında asal olmayan iki sayı verildiğinde, bunların en büyük ortak ölçüsünü bulmak.

Verilen, aralarında asal olmayan iki sayı AB ve GD olsun. AB ile GD'nin en büyük ortak ölçüsünü bulmamız gerekiyor.

GD, AB'yi ölçüyorsa —kendini de ölçtüğüne göre— GD, GD ile AB'nin ortak ölçüsüdür. En büyük ortak ölçü olduğu da açıktır; çünkü GD'den büyük hiçbir sayı GD'yi ölçemez.

GD, AB'yi ölçmüyorsa, AB ile GD'de küçüğü büyükten karşılıklı olarak art arda çıkardığımızda, kendinden öncekini ölçecek bir sayı kalacaktır. Çünkü geriye birim kalmayacaktır; kalsaydı AB ile GD aralarında asal olurdu; oysa varsayım bu değildir. O hâlde kendinden öncekini ölçecek bir sayı kalacaktır. GD, BE'yi ölçüp geriye kendinden küçük EA'yı bıraksın; EA, DZ'yi ölçüp geriye kendinden küçük ZG'yi bıraksın; GZ de AE'yi ölçsün. GZ, AE'yi, AE de DZ'yi ölçtüğüne göre GZ, DZ'yi de ölçecektir; kendini de ölçer; o hâlde bütün GD'yi de ölçecektir. GD ise BE'yi ölçer; demek ki GZ de BE'yi ölçer; EA'yı da ölçer; o hâlde bütün BA'yı da ölçecektir; GD'yi de ölçer. Demek ki GZ hem AB'yi hem GD'yi ölçer; GZ, AB ile GD'nin ortak ölçüsüdür. Şimdi diyorum ki en büyük ortak ölçüdür de. GZ, AB ile GD'nin en büyük ortak ölçüsü değilse, AB ve GD sayılarını GZ'den büyük bir sayı ölçecektir. Ölçsün; bu sayı H olsun. H, GD'yi, GD de BE'yi ölçtüğüne göre H de BE'yi ölçer; bütün BA'yı da ölçer; o hâlde kalan AE'yi de ölçecektir. AE ise DZ'yi ölçer; demek ki H de DZ'yi ölçecektir; bütün DG'yi de ölçer; o hâlde kalan GZ'yi de ölçecektir, yani büyük sayı küçüğü ölçecektir. Bu imkânsızdır. Öyleyse AB ve GD sayılarını GZ'den büyük hiçbir sayı ölçmez; GZ, AB ile GD'nin en büyük ortak ölçüsüdür. [Gösterilmesi gereken buydu.]

Sonuç: Bundan açıktır ki bir sayı iki sayıyı ölçüyorsa, onların en büyük ortak ölçüsünü de ölçecektir. Gösterilmesi gereken buydu.

7.prop.2

δύο ἀριθμῶν δοθέντων μὴ πρώτων πρὸς ἀλλήλους τὸ μέγιστον αὐτῶν κοινὸν μέτρον εὑρεῖν. ἔστωσαν οἱ δοθέντες δύο ἀριθμοὶ μὴ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους οἱ ΑΒ, ΓΔ. δεῖ δὴ τῶν ΑΒ, ΓΔ τὸ μέγιστον κοινὸν μέτρον εὑρεῖν. εἰ μὲν οὖν ὁ ΓΔ τὸν ΑΒ μετρεῖ, μετρεῖ δὲ καὶ ἑαυτόν, ὁ ΓΔ ἄρα τῶν ΓΔ, ΑΒ κοινὸν μέτρον ἐστίν. καὶ φανερόν, ὅτι καὶ μέγιστον· οὐδεὶς γὰρ μείζων τοῦ ΓΔ τὸν ΓΔ μετρήσει. εἰ δὲ οὐ μετρεῖ ὁ ΓΔ τὸν ΑΒ, τῶν ΑΒ, ΓΔ ἀνθυφαιρουμένου ἀεὶ τοῦ ἐλάσσονος ἀπὸ τοῦ μείζονος λειφθήσεταί τις ἀριθμός, ὃς μετρήσει τὸν πρὸ ἑαυτοῦ. μονὰς μὲν γὰρ οὐ λειφθήσεται· εἰ δὲ μή, ἔσονται οἱ ΑΒ, ΓΔ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους· ὅπερ οὐχ ὑπόκειται. λειφθήσεταί τις ἄρα ἀριθμός, ὃς μετρήσει τὸν πρὸ ἑαυτοῦ. καὶ ὁ μὲν ΓΔ τὸν ΒΕ μετρῶν λειπέτω ἑαυτοῦ ἐλάσσονα τὸν ΕΑ, ὁ δὲ ΕΑ τὸν ΔΖ μετρῶν λειπέτω ἑαυτοῦ ἐλάσσονα τὸν ΖΓ, ὁ δὲ ΓΖ τὸν ΑΕ μετρείτω. ἐπεὶ οὖν ὁ ΓΖ τὸν ΑΕ μετρεῖ, ὁ δὲ ΑΕ τὸν ΔΖ μετρεῖ, καὶ ὁ ΓΖ ἄρα τὸν ΔΖ μετρήσει· μετρεῖ δὲ καὶ ἑαυτόν· καὶ ὅλον ἄρα τὸν ΓΔ μετρήσει. ὁ δὲ ΓΔ τὸν ΒΕ μετρεῖ· καὶ ὁ ΓΖ ἄρα τὸν ΒΕ μετρεῖ· μετρεῖ δὲ καὶ τὸν ΕΑ· καὶ ὅλον ἄρα τὸν ΒΑ μετρήσει· μετρεῖ δὲ καὶ τὸν ΓΔ· ὁ ΓΖ ἄρα τοὺς ΑΒ, ΓΔ μετρεῖ. ὁ ΓΖ ἄρα τῶν ΑΒ, ΓΔ κοινὸν μέτρον ἐστίν. λέγω δή, ὅτι καὶ μέγιστον. εἰ γὰρ μή ἐστιν ὁ ΓΖ τῶν ΑΒ, ΓΔ μέγιστον κοινὸν μέτρον, μετρήσει τις τοὺς ΑΒ, ΓΔ ἀριθμοὺς ἀριθμὸς μείζων ὢν τοῦ ΓΖ. μετρείτω, καὶ ἔστω ὁ Η. καὶ ἐπεὶ ὁ Η τὸν ΓΔ μετρεῖ, ὁ δὲ ΓΔ τὸν ΒΕ μετρεῖ, καὶ ὁ Η ἄρα τὸν ΒΕ μετρεῖ· μετρεῖ δὲ καὶ ὅλον τὸν ΒΑ· καὶ λοιπὸν ἄρα τὸν ΑΕ μετρήσει. ὁ δὲ ΑΕ τὸν ΔΖ μετρεῖ· καὶ ὁ Η ἄρα τὸν ΔΖ μετρήσει· μετρεῖ δὲ καὶ ὅλον τὸν ΔΓ· καὶ λοιπὸν ἄρα τὸν ΓΖ μετρήσει ὁ μείζων τὸν ἐλάσσονα· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον· οὐκ ἄρα τοὺς ΑΒ, ΓΔ ἀριθμοὺς ἀριθμός τις μετρήσει μείζων ὢν τοῦ ΓΖ· ὁ ΓΖ ἄρα τῶν ΑΒ, ΓΔ μέγιστόν ἐστι κοινὸν μέτρον· [ὅπερ ἔδει δεῖξαι]. Πόρισμα ἐκ δὴ τούτου φανερόν, ὅτι ἐὰν ἀριθμὸς δύο ἀριθμοὺς μετρῇ, καὶ τὸ μέγιστον αὐτῶν κοινὸν μέτρον μετρήσει· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

7.prop.3Önerme 3. Aralarında asal olmayan üç sayı verildiğinde, bunların en büyük ortak ölçüsünü bulmak.

Verilen, aralarında asal olmayan üç sayı A, B, G olsun. A, B, G'nin en büyük ortak ölçüsünü bulmamız gerekiyor.

Önce iki sayının, A ile B'nin en büyük ortak ölçüsü D alınsın. D, G'yi ya ölçer ya ölçmez. Önce ölçsün. A ile B'yi de ölçtüğüne göre D, A, B ve G'yi ölçer; o hâlde D, A, B, G'nin ortak ölçüsüdür. Şimdi diyorum ki en büyük ortak ölçüdür de. D, A, B, G'nin en büyük ortak ölçüsü değilse, A, B, G sayılarını D'den büyük bir sayı ölçecektir. Ölçsün; bu sayı E olsun. E, A, B ve G'yi ölçtüğüne göre A ile B'yi de ölçecektir; o hâlde A ile B'nin en büyük ortak ölçüsünü de ölçecektir. A ile B'nin en büyük ortak ölçüsü ise D'dir; demek ki E, D'yi ölçer, yani büyük sayı küçüğü ölçer. Bu imkânsızdır. Öyleyse A, B, G sayılarını D'den büyük hiçbir sayı ölçmez; D, A, B, G'nin en büyük ortak ölçüsüdür.

Şimdi D, G'yi ölçmesin. Önce diyorum ki G ile D aralarında asal değildir. A, B, G aralarında asal olmadığına göre onları bir sayı ölçecektir. A, B, G'yi ölçen sayı A ile B'yi de ölçecek, dolayısıyla A ile B'nin en büyük ortak ölçüsü olan D'yi de ölçecektir; G'yi de ölçer. O hâlde D ile G sayılarını bir sayı ölçecektir; demek ki D ile G aralarında asal değildir. Bunların en büyük ortak ölçüsü E alınsın. E, D'yi, D de A ile B'yi ölçtüğüne göre E de A ile B'yi ölçer; G'yi de ölçer; o hâlde E, A, B ve G'yi ölçer; E, A, B, G'nin ortak ölçüsüdür. Şimdi diyorum ki en büyük ortak ölçüdür de. E, A, B, G'nin en büyük ortak ölçüsü değilse, A, B, G sayılarını E'den büyük bir sayı ölçecektir. Ölçsün; bu sayı Z olsun. Z, A, B ve G'yi ölçtüğüne göre A ile B'yi de ölçer; o hâlde A ile B'nin en büyük ortak ölçüsünü de ölçecektir. A ile B'nin en büyük ortak ölçüsü ise D'dir; demek ki Z, D'yi ölçer; G'yi de ölçer; o hâlde Z, D ile G'yi ölçer; dolayısıyla D ile G'nin en büyük ortak ölçüsünü de ölçecektir. D ile G'nin en büyük ortak ölçüsü ise E'dir; demek ki Z, E'yi ölçer, yani büyük sayı küçüğü ölçer. Bu imkânsızdır. Öyleyse A, B, G sayılarını E'den büyük hiçbir sayı ölçmez; E, A, B, G'nin en büyük ortak ölçüsüdür. Gösterilmesi gereken buydu.

7.prop.3

τριῶν ἀριθμῶν δοθέντων μὴ πρώτων πρὸς ἀλλήλους τὸ μέγιστον αὐτῶν κοινὸν μέτρον εὑρεῖν. ἔστωσαν οἱ δοθέντες τρεῖς ἀριθμοὶ μὴ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους οἱ α, Β, Γ· δεῖ δὴ τῶν Α, Β, Γ τὸ μέγιστον κοινὸν μέτρον εὑρεῖν. εἰλήφθω γὰρ δύο τῶν Α, Β τὸ μέγιστον κοινὸν μέτρον ὁ Δ· ὁ δὴ Δ τὸν Γ ἤτοι μετρεῖ ἢ οὐ μετρεῖ. μετρείτω πρότερον· μετρεῖ δὲ καὶ τοὺς Α, Β· ὁ Δ ἄρα τοὺς Α, Β, Γ μετρεῖ· ὁ Δ ἄρα τῶν Α, Β, Γ κοινὸν μέτρον ἐστίν. λέγω δή, ὅτι καὶ μέγιστον. εἰ γὰρ μή ἐστιν ὁ Δ τῶν Α, Β, Γ μέγιστον κοινὸν μέτρον, μετρήσει τις τοὺς Α, Β, Γ ἀριθμοὺς ἀριθμὸς μείζων ὢν τοῦ Δ. μετρείτω, καὶ ἔστω ὁ Ε. ἐπεὶ οὖν ὁ Ε τοὺς Α, Β, Γ μετρεῖ, καὶ τοὺς Α, Β ἄρα μετρήσει· καὶ τὸ τῶν Α, Β ἄρα μέγιστον κοινὸν μέτρον μετρήσει. τὸ δὲ τῶν Α, Β μέγιστον κοινὸν μέτρον ἐστὶν ὁ Δ· ὁ Ε ἄρα τὸν Δ μετρεῖ ὁ μείζων τὸν ἐλάσσονα· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. οὐκ ἄρα τοὺς Α, Β, Γ ἀριθμοὺς ἀριθμός τις μετρήσει μείζων ὢν τοῦ Δ· ὁ Δ ἄρα τῶν Α, Β, Γ μέγιστόν ἐστι κοινὸν μέτρον. μὴ μετρείτω δὴ ὁ Δ τὸν Γ· λέγω πρῶτον, ὅτι οἱ Γ, Δ οὔκ εἰσι πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους. ἐπεὶ γὰρ οἱ Α, Β, Γ οὔκ εἰσι πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους, μετρήσει τις αὐτοὺς ἀριθμός. ὁ δὴ τοὺς Α, Β, Γ μετρῶν καὶ τοὺς Α, Β μετρήσει, καὶ τὸ τῶν Α, Β μέγιστον κοινὸν μέτρον τὸν Δ μετρήσει· μετρεῖ δὲ καὶ τὸν Γ· τοὺς Δ, Γ ἄρα ἀριθμοὺς ἀριθμός τις μετρήσει· οἱ Δ, Γ ἄρα οὔκ εἰσι πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους. εἰλήφθω οὖν αὐτῶν τὸ μέγιστον κοινὸν μέτρον ὁ Ε. καὶ ἐπεὶ ὁ Ε τὸν Δ μετρεῖ, ὁ δὲ Δ τοὺς Α, Β μετρεῖ, καὶ ὁ Ε ἄρα τοὺς Α, Β μετρεῖ· μετρεῖ δὲ καὶ τὸν Γ· ὁ Ε ἄρα τοὺς Α, Β, Γ μετρεῖ· ὁ Ε ἄρα τῶν Α, Β, Γ κοινόν ἐστι μέτρον. λέγω δή, ὅτι καὶ μέγιστον. εἰ γὰρ μή ἐστιν ὁ Ε τῶν Α, Β, Γ τὸ μέγιστον κοινὸν μέτρον, μετρήσει τις τοὺς Α, Β, Γ ἀριθμοὺς ἀριθμὸς μείζων ὢν τοῦ Ε. μετρείτω, καὶ ἔστω ὁ Ζ. καὶ ἐπεὶ ὁ Ζ τοὺς Α, Β, Γ μετρεῖ, καὶ τοὺς Α, Β μετρεῖ· καὶ τὸ τῶν Α, Β ἄρα μέγιστον κοινὸν μέτρον μετρήσει. τὸ δὲ τῶν Α, Β μέγιστον κοινὸν μέτρον ἐστὶν ὁ Δ· ὁ Ζ ἄρα τὸν Δ μετρεῖ· μετρεῖ δὲ καὶ τὸν Γ· ὁ Ζ ἄρα τοὺς Δ, Γ μετρεῖ· καὶ τὸ τῶν Δ, Γ ἄρα μέγιστον κοινὸν μέτρον μετρήσει. τὸ δὲ τῶν Δ, Γ μέγιστον κοινὸν μέτρον ἐστὶν ὁ Ε· ὁ Ζ ἄρα τὸν Ε μετρεῖ ὁ μείζων τὸν ἐλάσσονα· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. οὐκ ἄρα τοὺς Α, Β, Γ ἀριθμοὺς ἀριθμός τις μετρήσει μείζων ὢν τοῦ Ε· ὁ Ε ἄρα τῶν Α, Β, Γ μέγιστόν ἐστι κοινὸν μέτρον· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

7.prop.4Önerme 4. Her sayı, kendinden büyük her sayının ya bir parçası ya da parçalarıdır.

A ve BG iki sayı olsun, BG küçük olan olsun. Diyorum ki BG, A'nın ya bir parçası ya da parçalarıdır.

A ile BG ya aralarında asaldır ya da değildir. Önce A ile BG aralarında asal olsun. BG kendi birimlerine ayrılırsa, BG'deki birimlerin her biri A'nın bir parçası olacaktır; dolayısıyla BG, A'nın parçalarıdır.

Şimdi A ile BG aralarında asal olmasın. Bu durumda BG, A'yı ya ölçer ya ölçmez. BG, A'yı ölçüyorsa BG, A'nın bir parçasıdır. Ölçmüyorsa A ile BG'nin en büyük ortak ölçüsü D alınsın ve BG, D'ye eşit BE, EZ, ZG sayılarına ayrılsın. D, A'yı ölçtüğüne göre D, A'nın bir parçasıdır; D ise BE, EZ, ZG'nin her birine eşittir; o hâlde BE, EZ, ZG'nin her biri A'nın bir parçasıdır; dolayısıyla BG, A'nın parçalarıdır.

Öyleyse her sayı, kendinden büyük her sayının ya bir parçası ya da parçalarıdır. Gösterilmesi gereken buydu.

7.prop.4

ἅπας ἀριθμὸς παντὸς ἀριθμοῦ ὁ ἐλάσσων τοῦ μείζονος ἤτοι μέρος ἐστὶν ἢ μέρη. ἔστωσαν δύο ἀριθμοὶ οἱ Α, ΒΓ, καὶ ἔστω ἐλάσσων ὁ ΒΓ· λέγω, ὅτι ὁ ΒΓ τοῦ Α ἤτοι μέρος ἐστὶν ἢ μέρη. οἱ Α, ΒΓ γὰρ ἤτοι πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσὶν ἢ οὔ. ἔστωσαν πρότερον οἱ Α, ΒΓ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους. διαιρεθέντος δὴ τοῦ ΒΓ εἰς τὰς ἐν αὐτῷ μονάδας ἔσται ἑκάστη μονὰς τῶν ἐν τῷ ΒΓ μέρος τι τοῦ Α· ὥστε μέρη ἐστὶν ὁ ΒΓ τοῦ Α. μὴ ἔστωσαν δὴ οἱ Α, ΒΓ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους· ὁ δὴ ΒΓ τὸν Α ἤτοι μετρεῖ ἢ οὐ μετρεῖ. εἰ μὲν οὖν ὁ ΒΓ τὸν Α μετρεῖ, μέρος ἐστὶν ὁ ΒΓ τοῦ Α. εἰ δὲ οὔ, εἰλήφθω τῶν Α, ΒΓ μέγιστον κοινὸν μέτρον ὁ Δ, καὶ διῃρήσθω ὁ ΒΓ εἰς τοὺς τῷ Δ ἴσους τοὺς ΒΕ, ΕΖ, ΖΓ. καὶ ἐπεὶ ὁ Δ τὸν Α μετρεῖ, μέρος ἐστὶν ὁ Δ τοῦ Α· ἴσος δὲ ὁ Δ ἑκάστῳ τῶν ΒΕ, ΕΖ, ΖΓ· καὶ ἕκαστος ἄρα τῶν ΒΕ, ΕΖ, ΖΓ τοῦ Α μέρος ἐστίν· ὥστε μέρη ἐστὶν ὁ ΒΓ τοῦ Α. ἅπας ἄρα ἀριθμὸς παντὸς ἀριθμοῦ ὁ ἐλάσσων τοῦ μείζονος ἤτοι μέρος ἐστὶν ἢ μέρη· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

7.prop.5Önerme 5. Bir sayı bir sayının bir parçasıysa ve başka bir sayı da başka bir sayının aynı parçasıysa, ilk ikisinin toplamı da son ikisinin toplamının, birinin ötekine olduğu aynı parçası olacaktır.

A sayısı BG sayısının bir parçası olsun; başka bir sayı olan D de başka bir sayı olan EZ'nin, A'nın BG'ye olduğu aynı parçası olsun. Diyorum ki A ile D'nin toplamı da BG ile EZ'nin toplamının, A'nın BG'ye olduğu aynı parçasıdır.

A, BG'nin hangi parçasıysa D de EZ'nin aynı parçası olduğuna göre, BG'de A'ya eşit kaç sayı varsa EZ'de de D'ye eşit o kadar sayı vardır. BG, A'ya eşit BH ve HG sayılarına, EZ de D'ye eşit ETh ve ThZ sayılarına ayrılsın; o zaman BH, HG'nin adedi ETh, ThZ'nin adedine eşit olacaktır. BH, A'ya, ETh de D'ye eşit olduğuna göre BH ile ETh'nin toplamı da A ile D'nin toplamına eşittir. Aynı sebeple HG ile ThZ'nin toplamı da A ile D'nin toplamına eşittir. O hâlde BG'de A'ya eşit kaç sayı varsa, BG ile EZ'nin toplamında da A ile D'nin toplamına eşit o kadar sayı vardır. Demek ki BG, A'nın kaç katıysa BG ile EZ'nin toplamı da A ile D'nin toplamının o kadar katıdır. Öyleyse A, BG'nin hangi parçasıysa A ile D'nin toplamı da BG ile EZ'nin toplamının aynı parçasıdır. Gösterilmesi gereken buydu.

7.prop.5

ἐὰν ἀριθμός ἀριθμοῦ μέρος ᾖ, καὶ ἕτερος ἑτέρου τὸ αὐτὸ μέρος ᾖ, καὶ συναμφότερος συναμφοτέρου τὸ αὐτὸ μέρος ἔσται, ὅπερ ὁ εἷς τοῦ ἑνός. ἀριθμὸς γὰρ ὁ Α [ἀριθμοῦ] τοῦ ΒΓ μέρος ἔστω, καὶ ἕτερος ὁ Δ ἑτέρου τοῦ ΕΖ τὸ αὐτὸ μέρος, ὅπερ ὁ Α τοῦ ΒΓ· λέγω, ὅτι καὶ συναμφότερος ὁ Α, Δ συναμφοτέρου τοῦ ΒΓ, ΕΖ τὸ αὐτὸ μέρος ἐστίν, ὅπερ ὁ Α τοῦ ΒΓ. ἐπεὶ γάρ, ὃ μέρος ἐστὶν ὁ Α τοῦ ΒΓ, τὸ αὐτὸ μέρος ἐστὶ καὶ ὁ Δ τοῦ ΕΖ, ὅσοι ἄρα εἰσὶν ἐν τῷ ΒΓ ἀριθμοὶ ἴσοι τῷ Α, τοσοῦτοί εἰσι καὶ ἐν τῷ ΕΖ ἀριθμοὶ ἴσοι τῷ Δ. διῃρήσθω ὁ μὲν ΒΓ εἰς τοὺς τῷ Α ἴσους τοὺς ΒΗ, ΗΓ, ὁ δὲ ΕΖ εἰς τοὺς τῷ Δ ἴσους τοὺς ΕΘ, ΘΖ· ἔσται δὴ ἴσον τὸ πλῆθος τῶν ΒΗ, ΗΓ τῷ πλήθει τῶν ΕΘ, ΘΖ. καὶ ἐπεὶ ἴσος ἐστὶν ὁ μὲν ΒΗ τῷ Α, ὁ δὲ ΕΘ τῷ Δ, καὶ οἱ ΒΗ, ΕΘ ἄρα τοῖς Α, Δ ἴσοι. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ οἱ ΗΓ, ΘΖ τοῖς Α, Δ. ὅσοι ἄρα [εἰσὶν] ἐν τῷ ΒΓ ἀριθμοὶ ἴσοι τῷ Α, τοσοῦτοί εἰσι καὶ ἐν τοῖς ΒΓ, ΕΖ ἴσοι τοῖς α, Δ. ὁσαπλασίων ἄρα ἐστὶν ὁ ΒΓ τοῦ Α, τοσαυταπλασίων ἐστὶ καὶ συναμφότερος ὁ ΒΓ, ΕΖ συναμφοτέρου τοῦ Α, Δ. ὃ ἄρα μέρος ἐστὶν ὁ Α τοῦ ΒΓ, τὸ αὐτὸ μέρος ἐστὶ καὶ συναμφότερος ὁ Α, Δ συναμφοτέρου τοῦ ΒΓ, ΕΖ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

7.prop.6Önerme 6. Bir sayı bir sayının parçalarıysa ve başka bir sayı da başka bir sayının aynı parçalarıysa, ilk ikisinin toplamı da son ikisinin toplamının, birinin ötekine olduğu aynı parçaları olacaktır.

AB sayısı G sayısının parçaları olsun; başka bir sayı olan DE de başka bir sayı olan Z'nin, AB'nin G'ye olduğu aynı parçaları olsun. Diyorum ki AB ile DE'nin toplamı da G ile Z'nin toplamının, AB'nin G'ye olduğu aynı parçalarıdır.

AB, G'nin hangi parçalarıysa DE de Z'nin aynı parçaları olduğuna göre, AB'de G'nin kaç parçası varsa DE'de de Z'nin o kadar parçası vardır. AB, G'nin parçaları olan AH ve HB'ye, DE de Z'nin parçaları olan DTh ve ThE'ye ayrılsın; o zaman AH, HB'nin adedi DTh, ThE'nin adedine eşit olacaktır. AH, G'nin hangi parçasıysa DTh de Z'nin aynı parçası olduğuna göre, AH ile DTh'nin toplamı da G ile Z'nin toplamının, AH'nin G'ye olduğu aynı parçasıdır. Aynı sebeple HB ile ThE'nin toplamı da G ile Z'nin toplamının, HB'nin G'ye olduğu aynı parçasıdır. Öyleyse AB, G'nin hangi parçalarıysa AB ile DE'nin toplamı da G ile Z'nin toplamının aynı parçalarıdır. Gösterilmesi gereken buydu.

7.prop.6

ἐὰν ἀριθμὸς ἀριθμοῦ μέρη ᾖ, καὶ ἕτερος ἑτέρου τὰ αὐτὰ μέρη ᾖ, καὶ συναμφότερος συναμφοτέρου τὰ αὐτὰ μέρη ἔσται, ὅπερ ὁ εἷς τοῦ ἑνός. ἀριθμὸς γὰρ ὁ ΑΒ ἀριθμοῦ τοῦ Γ μέρη ἔστω, καὶ ἕτερος ὁ ΔΕ ἑτέρου τοῦ Ζ τὰ αὐτὰ μέρη, ἅπερ ὁ ΑΒ τοῦ Γ· λέγω, ὅτι καὶ συναμφότερος ὁ ΑΒ, ΔΕ συναμφοτέρου τοῦ Γ, Ζ τὰ αὐτὰ μέρη ἐστίν, ἅπερ ὁ ΑΒ τοῦ Γ. ἐπεὶ γάρ, ἃ μέρη ἐστὶν ὁ ΑΒ τοῦ Γ, τὰ αὐτὰ μέρη καὶ ὁ ΔΕ τοῦ Ζ, ὅσα ἄρα ἐστὶν ἐν τῷ ΑΒ μέρη τοῦ Γ, τοσαῦτά ἐστι καὶ ἐν τῷ ΔΕ μέρη τοῦ Ζ. διῃρήσθω ὁ μὲν ΑΒ εἰς τὰ τοῦ Γ μέρη τὰ ΑΗ, ΗΒ, ὁ δὲ ΔΕ εἰς τὰ τοῦ Ζ μέρη τὰ ΔΘ, ΘΕ· ἔσται δὴ ἴσον τὸ πλῆθος τῶν ΑΗ, ΗΒ τῷ πλήθει τῶν ΔΘ, ΘΕ. καὶ ἐπεί, ὃ μέρος ἐστὶν ὁ ΑΗ τοῦ Γ, τὸ αὐτὸ μέρος ἐστὶ καὶ ὁ ΔΘ τοῦ Ζ, ὃ ἄρα μέρος ἐστὶν ὁ ΑΗ τοῦ Γ, τὸ αὐτὸ μέρος ἐστὶ καὶ συναμφότερος ὁ ΑΗ, ΔΘ συναμφοτέρου τοῦ Γ, Ζ. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ὃ μέρος ἐστὶν ὁ ΗΒ τοῦ Γ, τὸ αὐτὸ μέρος ἐστὶ καὶ συναμφότερος ὁ ΗΒ, ΘΕ συναμφοτέρου τοῦ Γ, Ζ. ἃ ἄρα μέρη ἐστὶν ὁ ΑΒ τοῦ Γ, τὰ αὐτὰ μέρη ἐστὶ καὶ συναμφότερος ὁ ΑΒ, ΔΕ συναμφοτέρου τοῦ Γ, Ζ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

7.prop.7Önerme 7. Bir sayı bir sayının, birinden çıkarılan sayının ötekinden çıkarılan sayıya olduğu parçasıysa, kalan da kalanın, bütünün bütüne olduğu aynı parçası olur.

AB sayısı GD sayısının, AB'den çıkarılan AE'nin GD'den çıkarılan GZ'ye olduğu parçası olsun. Diyorum ki kalan EB de kalan ZD'nin, bütün AB'nin bütün GD'ye olduğu aynı parçasıdır.

AE, GZ'nin hangi parçasıysa EB de GH'nin aynı parçası olsun. AE, GZ'nin hangi parçasıysa EB de GH'nin aynı parçası olduğuna göre, AE, GZ'nin hangi parçasıysa AB de HZ'nin aynı parçasıdır. Oysa AE, GZ'nin hangi parçasıysa AB'nin de GD'nin aynı parçası olduğu varsayılmıştı; o hâlde AB, HZ'nin hangi parçasıysa GD'nin de aynı parçasıdır; demek ki HZ, GD'ye eşittir. Ortak GZ çıkarılsın; o hâlde kalan HG kalan ZD'ye eşittir. AE, GZ'nin hangi parçasıysa EB de HG'nin aynı parçası olduğuna ve HG, ZD'ye eşit olduğuna göre, AE, GZ'nin hangi parçasıysa EB de ZD'nin aynı parçasıdır. Ama AE, GZ'nin hangi parçasıysa AB de GD'nin aynı parçasıdır; öyleyse kalan EB de kalan ZD'nin, bütün AB'nin bütün GD'ye olduğu aynı parçasıdır. Gösterilmesi gereken buydu.

7.prop.7

ἐὰν ἀριθμὸς ἀριθμοῦ μέρος ᾖ, ὅπερ ἀφαιρεθεὶς ἀφαιρεθέντος, καὶ ὁ λοιπὸς τοῦ λοιποῦ τὸ αὐτὸ μέρος ἔσται, ὅπερ ὁ ὅλος τοῦ ὅλου. ἀριθμὸς γὰρ ὁ ΑΒ ἀριθμοῦ τοῦ ΓΔ μέρος ἔστω, ὅπερ ἀφαιρεθεὶς ὁ ΑΕ ἀφαιρεθέντος τοῦ ΓΖ· λέγω, ὅτι καὶ λοιπὸς ὁ ΕΒ λοιποῦ τοῦ ΖΔ τὸ αὐτὸ μέρος ἐστίν, ὅπερ ὅλος ὁ ΑΒ ὅλου τοῦ ΓΔ. ὃ γὰρ μέρος ἐστὶν ὁ ΑΕ τοῦ ΓΖ, τὸ αὐτὸ μέρος ἔστω καὶ ὁ ΕΒ τοῦ ΓΗ. καὶ ἐπεί, ὃ μέρος ἐστὶν ὁ ΑΕ τοῦ ΓΖ, τὸ αὐτὸ μέρος ἐστὶ καὶ ὁ ΕΒ τοῦ ΓΗ, ὃ ἄρα μέρος ἐστὶν ὁ ΑΕ τοῦ ΓΖ, τὸ αὐτὸ μέρος ἐστὶ καὶ ὁ ΑΒ τοῦ ΗΖ. ὃ δὲ μέρος ἐστὶν ὁ ΑΕ τοῦ ΓΖ, τὸ αὐτὸ μέρος ὑπόκειται καὶ ὁ ΑΒ τοῦ ΓΔ· ὃ ἄρα μέρος ἐστὶ καὶ ὁ ΑΒ τοῦ ΗΖ, τὸ αὐτὸ μέρος ἐστὶ καὶ τοῦ ΓΔ· ἴσος ἄρα ἐστὶν ὁ ΗΖ τῷ ΓΔ. κοινὸς ἀφῃρήσθω ὁ ΓΖ· λοιπὸς ἄρα ὁ ΗΓ λοιπῷ τῷ ΖΔ ἐστιν ἴσος. καὶ ἐπεί, ὃ μέρος ἐστὶν ὁ ΑΕ τοῦ ΓΖ, τὸ αὐτὸ μέρος [ἐστὶ] καὶ ὁ ΕΒ τοῦ ΗΓ, ἴσος δὲ ὁ ΗΓ τῷ ΖΔ, ὃ ἄρα μέρος ἐστὶν ὁ ΑΕ τοῦ ΓΖ, τὸ αὐτὸ μέρος ἐστὶ καὶ ὁ ΕΒ τοῦ ΖΔ. ἀλλὰ ὃ μέρος ἐστὶν ὁ ΑΕ τοῦ ΓΖ, τὸ αὐτὸ μέρος ἐστὶ καὶ ὁ ΑΒ τοῦ ΓΔ· καὶ λοιπὸς ἄρα ὁ ΕΒ λοιποῦ τοῦ ΖΔ τὸ αὐτὸ μέρος ἐστίν, ὅπερ ὅλος ὁ ΑΒ ὅλου τοῦ ΓΔ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

7.prop.8Önerme 8. Bir sayı bir sayının, birinden çıkarılan sayının ötekinden çıkarılan sayıya olduğu parçalarıysa, kalan da kalanın, bütünün bütüne olduğu aynı parçaları olur.

AB sayısı GD sayısının, AB'den çıkarılan AE'nin GD'den çıkarılan GZ'ye olduğu parçaları olsun. Diyorum ki kalan EB de kalan ZD'nin, bütün AB'nin bütün GD'ye olduğu aynı parçalarıdır.

AB'ye eşit HTh alınsın. O hâlde HTh, GD'nin hangi parçalarıysa AE de GZ'nin aynı parçalarıdır. HTh, GD'nin parçaları olan HK ve KTh'ye, AE de GZ'nin parçaları olan AL ve LE'ye ayrılsın; o zaman HK, KTh'nin adedi AL, LE'nin adedine eşit olacaktır. HK, GD'nin hangi parçasıysa AL de GZ'nin aynı parçası olduğuna ve GD, GZ'den büyük olduğuna göre HK de AL'den büyüktür. AL'ye eşit HM alınsın. O hâlde HK, GD'nin hangi parçasıysa HM de GZ'nin aynı parçasıdır; demek ki kalan MK de kalan ZD'nin, bütün HK'nin bütün GD'ye olduğu aynı parçasıdır. Yine, KTh, GD'nin hangi parçasıysa EL de GZ'nin aynı parçası olduğuna ve GD, GZ'den büyük olduğuna göre ThK de EL'den büyüktür. EL'ye eşit KN alınsın. O hâlde KTh, GD'nin hangi parçasıysa KN de GZ'nin aynı parçasıdır; demek ki kalan NTh de kalan ZD'nin, bütün KTh'nin bütün GD'ye olduğu aynı parçasıdır. Kalan MK'nin de kalan ZD'nin, bütün HK'nin bütün GD'ye olduğu aynı parça olduğu gösterilmişti; o hâlde MK ile NTh'nin toplamı da DZ'nin, bütün ThH'nin bütün GD'ye olduğu aynı parçalarıdır. MK ile NTh'nin toplamı EB'ye, ThH de BA'ya eşittir; öyleyse kalan EB de kalan ZD'nin, bütün AB'nin bütün GD'ye olduğu aynı parçalarıdır. Gösterilmesi gereken buydu.

7.prop.8

ἐὰν ἀριθμὸς ἀριθμοῦ μέρη ᾖ, ἅπερ ἀφαιρεθεὶς ἀφαιρεθέντος, καὶ ὁ λοιπὸς τοῦ λοιποῦ τὰ αὐτὰ μέρη ἔσται, ἅπερ ὁ ὅλος τοῦ ὅλου. ἀριθμὸς γὰρ ὁ ΑΒ ἀριθμοῦ τοῦ ΓΔ μέρη ἔστω, ἅπερ ἀφαιρεθεὶς ὁ ΑΕ ἀφαιρεθέντος τοῦ ΓΖ· λέγω, ὅτι καὶ λοιπὸς ὁ ΕΒ λοιποῦ τοῦ ΖΔ τὰ αὐτὰ μέρη ἐστίν, ἅπερ ὅλος ὁ ΑΒ ὅλου τοῦ ΓΔ. κείσθω γὰρ τῷ ΑΒ ἴσος ὁ ΗΘ. ἃ ἄρα μέρη ἐστὶν ὁ ΗΘ τοῦ ΓΔ, τὰ αὐτὰ μέρη ἐστὶ καὶ ὁ ΑΕ τοῦ ΓΖ. διῃρήσθω ὁ μὲν ΗΘ εἰς τὰ τοῦ ΓΔ μέρη τὰ ΗΚ, ΚΘ, ὁ δὲ ΑΕ εἰς τὰ τοῦ ΓΖ μέρη τὰ ΑΛ, ΛΕ· ἔσται δὴ ἴσον τὸ πλῆθος τῶν ΗΚ, ΚΘ τῷ πλήθει τῶν ΑΛ, ΛΕ. καὶ ἐπεί, ὃ μέρος ἐστὶν ὁ ΗΚ τοῦ ΓΔ, τὸ αὐτὸ μέρος ἐστὶ καὶ ὁ ΑΛ τοῦ ΓΖ, μείζων δὲ ὁ ΓΔ τοῦ ΓΖ, μείζων ἄρα καὶ ὁ ΗΚ τοῦ ΑΛ. κείσθω τῷ ΑΛ ἴσος ὁ ΗΜ. ὃ ἄρα μέρος ἐστὶν ὁ ΗΚ τοῦ ΓΔ, τὸ αὐτὸ μέρος ἐστὶ καὶ ὁ ΗΜ τοῦ ΓΖ· καὶ λοιπὸς ἄρα ὁ ΜΚ λοιποῦ τοῦ ΖΔ τὸ αὐτὸ μέρος ἐστίν, ὅπερ ὅλος ὁ ΗΚ ὅλου τοῦ ΓΔ. πάλιν ἐπεί, ὃ μέρος ἐστὶν ὁ ΚΘ τοῦ ΓΔ, τὸ αὐτὸ μέρος ἐστὶ καὶ ὁ ΕΛ τοῦ ΓΖ, μείζων δὲ ὁ ΓΔ τοῦ ΓΖ, μείζων ἄρα καὶ ὁ ΘΚ τοῦ ΕΛ. κείσθω τῷ ΕΛ ἴσος ὁ ΚΝ. ὃ ἄρα μέρος ἐστὶν ὁ ΚΘ τοῦ ΓΔ, τὸ αὐτὸ μέρος ἐστὶ καὶ ὁ ΚΝ τοῦ ΓΖ· καὶ λοιπὸς ἄρα ὁ ΝΘ λοιποῦ τοῦ ΖΔ τὸ αὐτὸ μέρος ἐστίν, ὅπερ ὅλος ὁ ΚΘ ὅλου τοῦ ΓΔ. ἐδείχθη δὲ καὶ λοιπὸς ὁ ΜΚ λοιποῦ τοῦ ΖΔ τὸ αὐτὸ μέρος ὤν, ὅπερ ὅλος ὁ ΗΚ ὅλου τοῦ ΓΔ· καὶ συναμφότερος ἄρα ὁ ΜΚ, ΝΘ τοῦ ΔΖ τὰ αὐτὰ μέρη ἐστίν, ἅπερ ὅλος ὁ ΘΗ ὅλου τοῦ ΓΔ. ἴσος δὲ συναμφότερος μὲν ὁ ΜΚ, ΝΘ τῷ ΕΒ, ὁ δὲ ΘΗ τῷ ΒΑ· καὶ λοιπὸς ἄρα ὁ ΕΒ λοιποῦ τοῦ ΖΔ τὰ αὐτὰ μέρη ἐστίν, ἅπερ ὅλος ὁ ΑΒ ὅλου τοῦ ΓΔ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

7.prop.9Önerme 9. Bir sayı bir sayının bir parçası, başka bir sayı da başka bir sayının aynı parçası ise, yer değiştirerek de birinci üçüncünün hangi parçası ya da parçalarıysa, ikinci de dördüncünün aynı parçası ya da aynı parçaları olacaktır.

A sayısı BG sayısının bir parçası olsun; başka bir sayı olan D de başka bir sayı olan EZ'nin, A'nın BG'ye olduğu aynı parçası olsun. Diyorum ki yer değiştirerek de A, D'nin hangi parçası ya da parçalarıysa BG de EZ'nin aynı parçası ya da parçalarıdır.

A, BG'nin hangi parçasıysa D de EZ'nin aynı parçası olduğuna göre, BG'de A'ya eşit kaç sayı varsa EZ'de de D'ye eşit o kadar sayı vardır. BG, A'ya eşit BH ve HG'ye, EZ de D'ye eşit ETh ve ThZ'ye ayrılsın; o zaman BH, HG'nin adedi ETh, ThZ'nin adedine eşit olacaktır.

BH ile HG sayıları birbirine, ETh ile ThZ sayıları da birbirine eşit olduğuna ve BH, HG'nin adedi ETh, ThZ'nin adedine eşit olduğuna göre, BH, ETh'nin hangi parçası ya da parçalarıysa HG de ThZ'nin aynı parçası ya da aynı parçalarıdır; dolayısıyla BH, ETh'nin hangi parçası ya da parçalarıysa BG'nin tamamı da EZ'nin tamamının aynı parçası ya da aynı parçalarıdır. BH, A'ya, ETh de D'ye eşittir; öyleyse A, D'nin hangi parçası ya da parçalarıysa BG de EZ'nin aynı parçası ya da aynı parçalarıdır. Gösterilmesi gereken buydu.

7.prop.9

ἐὰν ἀριθμὸς ἀριθμοῦ μέρος ᾖ, καὶ ἕτερος ἑτέρου τὸ αὐτὸ μέρος ᾖ, καὶ ἐναλλάξ, ὃ μέρος ἐστὶν ἢ μέρη ὁ πρῶτος τοῦ τρίτου, τὸ αὐτὸ μέρος ἔσται ἢ τὰ αὐτὰ μέρη καὶ ὁ δεύτερος τοῦ τετάρτου. ἀριθμὸς γὰρ ὁ Α ἀριθμοῦ τοῦ ΒΓ μέρος ἔστω, καὶ ἕτερος ὁ Δ ἑτέρου τοῦ ΕΖ τὸ αὐτὸ μέρος, ὅπερ ὁ Α τοῦ ΒΓ· λέγω, ὅτι καὶ ἐναλλάξ, ὃ μέρος ἐστὶν ὁ Α τοῦ Δ ἢ μέρη, τὸ αὐτὸ μέρος ἐστὶ καὶ ὁ ΒΓ τοῦ ΕΖ ἢ μέρη. ἐπεὶ γὰρ ὃ μέρος ἐστὶν ὁ Α τοῦ ΒΓ, τὸ αὐτὸ μέρος ἐστὶ καὶ ὁ Δ τοῦ ΕΖ, ὅσοι ἄρα εἰσὶν ἐν τῷ ΒΓ ἀριθμοὶ ἴσοι τῷ Α, τοσοῦτοί εἰσι καὶ ἐν τῷ ΕΖ ἴσοι τῷ Δ. διῃρήσθω ὁ μὲν ΒΓ εἰς τοὺς τῷ Α ἴσους τοὺς ΒΗ, ΗΓ, ὁ δὲ ΕΖ εἰς τοὺς τῷ Δ ἴσους τοὺς ΕΘ, ΘΖ· ἔσται δὴ ἴσον τὸ πλῆθος τῶν ΒΗ, ΗΓ τῷ πλήθει τῶν ΕΘ, ΘΖ. καὶ ἐπεὶ ἴσοι εἰσὶν οἱ ΒΗ, ΗΓ ἀριθμοὶ ἀλλήλοις, εἰσὶ δὲ καὶ οἱ ΕΘ, ΘΖ ἀριθμοὶ ἴσοι ἀλλήλοις, καί ἐστιν ἴσον τὸ πλῆθος τῶν ΒΗ, ΗΓ τῷ πλήθει τῶν ΕΘ, ΘΖ, ὃ ἄρα μέρος ἐστὶν ὁ ΒΗ τοῦ ΕΘ ἢ μέρη, τὸ αὐτὸ μέρος ἐστὶ καὶ ὁ ΗΓ τοῦ ΘΖ ἢ τὰ αὐτὰ μέρη· ὥστε καὶ ὃ μέρος ἐστὶν ὁ ΒΗ τοῦ ΕΘ ἢ μέρη, τὸ αὐτὸ μέρος ἐστὶ καὶ συναμφότερος ὁ ΒΓ συναμφοτέρου τοῦ ΕΖ ἢ τὰ αὐτὰ μέρη. ἴσος δὲ ὁ μὲν ΒΗ τῷ Α, ὁ δὲ ΕΘ τῷ Δ· ὃ ἄρα μέρος ἐστὶν ὁ Α τοῦ Δ ἢ μέρη, τὸ αὐτὸ μέρος ἐστὶ καὶ ὁ ΒΓ τοῦ ΕΖ ἢ τὰ αὐτὰ μέρη· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

7.prop.10Önerme 10. Bir sayı bir sayının parçaları, başka bir sayı da başka bir sayının aynı parçaları ise, yer değiştirerek de birinci üçüncünün hangi parçaları ya da parçasıysa, ikinci de dördüncünün aynı parçaları ya da aynı parçası olacaktır.

AB sayısı G sayısının parçaları olsun; başka bir sayı olan DE de başka bir sayı olan Z'nin aynı parçaları olsun. Diyorum ki yer değiştirerek de AB, DE'nin hangi parçaları ya da parçasıysa G de Z'nin aynı parçaları ya da aynı parçasıdır.

AB, G'nin hangi parçalarıysa DE de Z'nin aynı parçaları olduğuna göre, AB'de G'nin kaç parçası varsa DE'de de Z'nin o kadar parçası vardır. AB, G'nin parçaları olan AH ve HB'ye, DE de Z'nin parçaları olan DTh ve ThE'ye ayrılsın; o zaman AH, HB'nin adedi DTh, ThE'nin adedine eşit olacaktır. AH, G'nin hangi parçasıysa DTh de Z'nin aynı parçası olduğuna göre, yer değiştirerek de AH, DTh'nin hangi parçası ya da parçalarıysa G de Z'nin aynı parçası ya da aynı parçalarıdır. Aynı sebeple HB, ThE'nin hangi parçası ya da parçalarıysa G de Z'nin aynı parçası ya da aynı parçalarıdır. Dolayısıyla [AH, DTh'nin hangi parçası ya da parçalarıysa HB de ThE'nin aynı parçası ya da aynı parçalarıdır; o hâlde AH, DTh'nin hangi parçası ya da parçalarıysa AB de DE'nin aynı parçası ya da aynı parçalarıdır. Ama AH, DTh'nin hangi parçası ya da parçalarıysa G'nin de Z'nin aynı parçası ya da aynı parçaları olduğu gösterilmişti; öyleyse] AB, DE'nin hangi parçaları ya da parçasıysa G de Z'nin aynı parçaları ya da aynı parçasıdır. Gösterilmesi gereken buydu.

7.prop.10

ἐὰν ἀριθμὸς ἀριθμοῦ μέρη ᾖ, καὶ ἕτερος ἑτέρου τὰ αὐτὰ μέρη ᾖ, καὶ ἐναλλάξ, ἃ μέρη ἐστὶν ὁ πρῶτος τοῦ τρίτου ἢ μέρος, τὰ αὐτὰ μέρη ἔσται καὶ ὁ δεύτερος τοῦ τετάρτου ἢ τὸ αὐτὸ μέρος. ἀριθμὸς γὰρ ὁ ΑΒ ἀριθμοῦ τοῦ Γ μέρη ἔστω, καὶ ἕτερος ὁ ΔΕ ἑτέρου τοῦ Ζ τὰ αὐτὰ μέρη· λέγω, ὅτι καὶ ἐναλλάξ, ἃ μέρη ἐστὶν ὁ ΑΒ τοῦ ΔΕ ἢ μέρος, τὰ αὐτὰ μέρη ἐστὶ καὶ ὁ Γ τοῦ Ζ ἢ τὸ αὐτὸ μέρος. ἐπεὶ γάρ, ἃ μέρη ἐστὶν ὁ ΑΒ τοῦ Γ, τὰ αὐτὰ μέρη ἐστὶ καὶ ὁ ΔΕ τοῦ Ζ, ὅσα ἄρα ἐστὶν ἐν τῷ ΑΒ μέρη τοῦ Γ, τοσαῦτα καὶ ἐν τῷ ΔΕ μέρη τοῦ Ζ. διῃρήσθω ὁ μὲν ΑΒ εἰς τὰ τοῦ Γ μέρη τὰ ΑΗ, ΗΒ, ὁ δὲ ΔΕ εἰς τὰ τοῦ Ζ μέρη τὰ ΔΘ, ΘΕ· ἔσται δὴ ἴσον τὸ πλῆθος τῶν ΑΗ, ΗΒ τῷ πλήθει τῶν ΔΘ, ΘΕ. καὶ ἐπεί, ὃ μέρος ἐστὶν ὁ ΑΗ τοῦ Γ, τὸ αὐτὸ μέρος ἐστὶ καὶ ὁ ΔΘ τοῦ Ζ, καὶ ἐναλλάξ, ὃ μέρος ἐστὶν ὁ ΑΗ τοῦ ΔΘ ἢ μέρη, τὸ αὐτὸ μέρος ἐστὶ καὶ ὁ Γ τοῦ Ζ ἢ τὰ αὐτὰ μέρη. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καί, ὃ μέρος ἐστὶν ὁ ΗΒ τοῦ ΘΕ ἢ μέρη, τὸ αὐτὸ μέρος ἐστὶ καὶ ὁ Γ τοῦ Ζ ἢ τὰ αὐτὰ μέρη· ὥστε καί [ὃ μέρος ἐστὶν ὁ ΑΗ τοῦ ΔΘ ἢ μέρη, τὸ αὐτὸ μέρος ἐστὶ καὶ ὁ ΗΒ τοῦ ΘΕ ἢ τὰ αὐτὰ μέρη· καὶ ὃ ἄρα μέρος ἐστὶν ὁ ΑΗ τοῦ ΔΘ ἢ μέρη, τὸ αὐτὸ μέρος ἐστὶ καὶ ὁ ΑΒ τοῦ ΔΕ ἢ τὰ αὐτὰ μέρη· ἀλλʼ ὃ μέρος ἐστὶν ὁ ΑΗ τοῦ ΔΘ ἢ μέρη, τὸ αὐτὸ μέρος ἐδείχθη καὶ ὁ Γ τοῦ Ζ ἢ τὰ αὐτὰ μέρη, καὶ] ἃ [ἄρα] μέρη ἐστὶν ὁ ΑΒ τοῦ ΔΕ ἢ μέρος, τὰ αὐτὰ μέρη ἐστὶ καὶ ὁ Γ τοῦ Ζ ἢ τὸ αὐτὸ μέρος· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

7.prop.11Önerme 11. Bütünün bütüne oranı çıkarılanın çıkarılana oranı gibiyse, kalanın kalana oranı da bütünün bütüne oranı gibi olacaktır.

Bütün AB'nin bütün GD'ye oranı, çıkarılan AE'nin çıkarılan GZ'ye oranı gibi olsun. Diyorum ki kalan EB'nin kalan ZD'ye oranı da bütün AB'nin bütün GD'ye oranı gibidir.

AB'nin GD'ye oranı AE'nin GZ'ye oranı gibi olduğuna göre, AB, GD'nin hangi parçası ya da parçalarıysa AE de GZ'nin aynı parçası ya da aynı parçalarıdır. O hâlde kalan EB de kalan ZD'nin, AB'nin GD'ye olduğu aynı parçası ya da parçalarıdır. Öyleyse EB'nin ZD'ye oranı AB'nin GD'ye oranı gibidir. Gösterilmesi gereken buydu.

7.prop.11

ἐὰν ᾖ ὡς ὅλος πρὸς ὅλον, οὕτως ἀφαιρεθεὶς πρὸς ἀφαιρεθέντα, καὶ ὁ λοιπὸς πρὸς τὸν λοιπὸν ἔσται, ὡς ὅλος πρὸς ὅλον. ἔστω ὡς ὅλος ὁ ΑΒ πρὸς ὅλον τὸν ΓΔ, οὕτως ἀφαιρεθεὶς ὁ ΑΕ πρὸς ἀφαιρεθέντα τὸν ΓΖ· λέγω, ὅτι καὶ λοιπὸς ὁ ΕΒ πρὸς λοιπὸν τὸν ΖΔ ἐστιν, ὡς ὅλος ὁ ΑΒ πρὸς ὅλον τὸν ΓΔ. ἐπεί ἐστιν ὡς ὁ ΑΒ πρὸς τὸν ΓΔ, οὕτως ὁ ΑΕ πρὸς τὸν ΓΖ, ὃ ἄρα μέρος ἐστὶν ὁ ΑΒ τοῦ ΓΔ ἢ μέρη, τὸ αὐτὸ μέρος ἐστὶ καὶ ὁ ΑΕ τοῦ ΓΖ ἢ τὰ αὐτὰ μέρη. καὶ λοιπὸς ἄρα ὁ ΕΒ λοιποῦ τοῦ ΖΔ τὸ αὐτὸ μέρος ἐστὶν ἢ μέρη, ἅπερ ὁ ΑΒ τοῦ ΓΔ. ἔστιν ἄρα ὡς ὁ ΕΒ πρὸς τὸν ΖΔ, οὕτως ὁ ΑΒ πρὸς τὸν ΓΔ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

7.prop.12Önerme 12. Kaç tane olursa olsun birtakım sayılar orantılıysa, öncüllerden birinin ardıllardan birine oranı, bütün öncüllerin bütün ardıllara oranı gibi olacaktır.

A, B, G, D kaç tane olursa olsun orantılı sayılar olsun: A'nın B'ye oranı G'nin D'ye oranı gibi olsun. Diyorum ki A'nın B'ye oranı, A ile G'nin toplamının B ile D'nin toplamına oranı gibidir.

A'nın B'ye oranı G'nin D'ye oranı gibi olduğuna göre, A, B'nin hangi parçası ya da parçalarıysa G de D'nin aynı parçası ya da parçalarıdır. O hâlde A ile G'nin toplamı da B ile D'nin toplamının, A'nın B'ye olduğu aynı parçası ya da aynı parçalarıdır. Öyleyse A'nın B'ye oranı, A ile G'nin toplamının B ile D'nin toplamına oranı gibidir. Gösterilmesi gereken buydu.

7.prop.12

ἐὰν ὦσιν ὁποσοιοῦν ἀριθμοὶ ἀνάλογον, ἔσται ὡς εἷς τῶν ἡγουμένων πρὸς ἕνα τῶν ἑπομένων, οὕτως ἅπαντες οἱ ἡγούμενοι πρὸς ἅπαντας τοὺς ἑπομένους. ἔστωσαν ὁποσοιοῦν ἀριθμοὶ ἀνάλογον οἱ Α, Β, Γ, Δ, ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Β, οὕτως ὁ Γ πρὸς τὸν Δ· λέγω, ὅτι ἐστὶν ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Β, οὕτως οἱ Α, Γ πρὸς τοὺς Β, Δ. ἐπεὶ γάρ ἐστιν ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Β, οὕτως ὁ Γ πρὸς τὸν Δ, ὃ ἄρα μέρος ἐστὶν ὁ Α τοῦ Β ἢ μέρη, τὸ αὐτὸ μέρος ἐστὶ καὶ ὁ Γ τοῦ Δ ἢ μέρη. καὶ συναμφότερος ἄρα ὁ Α, Γ συναμφοτέρου τοῦ Β, Δ τὸ αὐτὸ μέρος ἐστὶν ἢ τὰ αὐτὰ μέρη, ἅπερ ὁ Α τοῦ Β. ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Β, οὕτως οἱ Α, Γ πρὸς τοὺς Β, Δ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

7.prop.13Önerme 13. Dört sayı orantılıysa, yer değiştirerek de orantılı olurlar.

A, B, G, D dört orantılı sayı olsun: A'nın B'ye oranı G'nin D'ye oranı gibi olsun. Diyorum ki yer değiştirerek de orantılı olurlar: A'nın G'ye oranı B'nin D'ye oranı gibi olur.

A'nın B'ye oranı G'nin D'ye oranı gibi olduğuna göre, A, B'nin hangi parçası ya da parçalarıysa G de D'nin aynı parçası ya da aynı parçalarıdır. O hâlde yer değiştirerek, A, G'nin hangi parçası ya da parçalarıysa B de D'nin aynı parçası ya da aynı parçalarıdır. Öyleyse A'nın G'ye oranı B'nin D'ye oranı gibidir. Gösterilmesi gereken buydu.

7.prop.13

ἐὰν τέσσαρες ἀριθμοὶ ἀνάλογον ὦσιν, καὶ ἐναλλὰξ ἀνάλογον ἔσονται. ἔστωσαν τέσσαρες ἀριθμοὶ ἀνάλογον οἱ Α, Β, Γ, Δ, ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Β, οὕτως ὁ Γ πρὸς τὸν Δ· λέγω, ὅτι καὶ ἐναλλὰξ ἀνάλογον ἔσονται, ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Γ, οὕτως ὁ Β πρὸς τὸν Δ. ἐπεὶ γάρ ἐστιν ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Β, οὕτως ὁ Γ πρὸς τὸν Δ, ὃ ἄρα μέρος ἐστὶν ὁ Α τοῦ Β ἢ μέρη, τὸ αὐτὸ μέρος ἐστὶ καὶ ὁ Γ τοῦ Δ ἢ τὰ αὐτὰ μέρη. ἐναλλὰξ ἄρα, ὃ μέρος ἐστὶν ὁ Α τοῦ Γ ἢ μέρη, τὸ αὐτὸ μέρος ἐστὶ καὶ ὁ Β τοῦ Δ ἢ τὰ αὐτὰ μέρη. ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Γ, οὕτως ὁ Β πρὸς τὸν Δ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

7.prop.14Önerme 14. Kaç tane olursa olsun birtakım sayılar ve sayıca onlara eşit başka sayılar ikişer ikişer alındığında aynı oranda iseler, eşitlikten de aynı oranda olurlar.

A, B, G kaç tane olursa olsun birtakım sayılar, D, E, Z de sayıca onlara eşit ve ikişer ikişer alındığında aynı oranda olan başka sayılar olsun: A'nın B'ye oranı D'nin E'ye oranı gibi, B'nin G'ye oranı da E'nin Z'ye oranı gibi olsun. Diyorum ki eşitlikten de A'nın G'ye oranı D'nin Z'ye oranı gibidir.

A'nın B'ye oranı D'nin E'ye oranı gibi olduğuna göre, yer değiştirerek A'nın D'ye oranı B'nin E'ye oranı gibidir. Yine, B'nin G'ye oranı E'nin Z'ye oranı gibi olduğuna göre, yer değiştirerek B'nin E'ye oranı G'nin Z'ye oranı gibidir. B'nin E'ye oranı ise A'nın D'ye oranı gibidir; o hâlde A'nın D'ye oranı da G'nin Z'ye oranı gibidir. Öyleyse yer değiştirerek A'nın G'ye oranı D'nin Z'ye oranı gibidir. Gösterilmesi gereken buydu.

7.prop.14

ἐὰν ὦσιν ὁποσοιοῦν ἀριθμοὶ καὶ ἄλλοι αὐτοῖς ἴσοι τὸ πλῆθος σύνδυο λαμβανόμενοι καὶ ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ, καὶ διʼ ἴσου ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ ἔσονται. ἔστωσαν ὁποσοιοῦν ἀριθμοὶ οἱ Α, Β, Γ καὶ ἄλλοι αὐτοῖς ἴσοι τὸ πλῆθος σύνδυο λαμβανόμενοι ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ οἱ Δ, Ε, Ζ, ὡς μὲν ὁ Α πρὸς τὸν Β, οὕτως ὁ Δ πρὸς τὸν Ε, ὡς δὲ ὁ Β πρὸς τὸν Γ, οὕτως ὁ Ε πρὸς τὸν Ζ· λέγω, ὅτι καὶ διʼ ἴσου ἐστὶν ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Γ, οὕτως ὁ Δ πρὸς τὸν Ζ. ἐπεὶ γάρ ἐστιν ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Β, οὕτως ὁ Δ πρὸς τὸν Ε, ἐναλλὰξ ἄρα ἐστὶν ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Δ, οὕτως ὁ Β πρὸς τὸν Ε. πάλιν, ἐπεί ἐστιν ὡς ὁ Β πρὸς τὸν Γ, οὕτως ὁ Ε πρὸς τὸν Ζ, ἐναλλὰξ ἄρα ἐστὶν ὡς ὁ Β πρὸς τὸν Ε, οὕτως ὁ Γ πρὸς τὸν Ζ. ὡς δὲ ὁ Β πρὸς τὸν Ε, οὕτως ὁ Α πρὸς τὸν δ· καὶ ὡς ἄρα ὁ Α πρὸς τὸν Δ, οὕτως ὁ Γ πρὸς τὸν Ζ· ἐναλλὰξ ἄρα ἐστὶν ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Γ, οὕτως ὁ Δ πρὸς τὸν Ζ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

7.prop.15Önerme 15. Birim bir sayıyı, başka bir sayı da başka bir sayıyı aynı sayıda kez ölçüyorsa, yer değiştirerek birim üçüncü sayıyı, ikinci sayı da dördüncüyü aynı sayıda kez ölçer.

A birimi bir BG sayısını, başka bir D sayısı da başka bir EZ sayısını aynı sayıda kez ölçsün. Diyorum ki yer değiştirerek A birimi D sayısını, BG de EZ'yi aynı sayıda kez ölçer.

A birimi BG sayısını, D de EZ'yi aynı sayıda kez ölçtüğüne göre, BG'de kaç birim varsa EZ'de de D'ye eşit o kadar sayı vardır. BG kendi birimleri olan BH, HTh, ThG'ye, EZ de D'ye eşit EK, KL, LZ sayılarına ayrılsın. O zaman BH, HTh, ThG'nin adedi EK, KL, LZ'nin adedine eşit olacaktır. BH, HTh, ThG birimleri birbirine, EK, KL, LZ sayıları da birbirine eşit olduğuna ve BH, HTh, ThG birimlerinin adedi EK, KL, LZ sayılarının adedine eşit olduğuna göre, BH biriminin EK sayısına oranı, HTh biriminin KL sayısına ve ThG biriminin LZ sayısına oranı gibi olacaktır. O hâlde öncüllerden birinin ardıllardan birine oranı da bütün öncüllerin bütün ardıllara oranı gibi olacaktır; demek ki BH biriminin EK sayısına oranı BG'nin EZ'ye oranı gibidir. BH birimi A birimine, EK sayısı da D sayısına eşittir. O hâlde A biriminin D sayısına oranı BG'nin EZ'ye oranı gibidir. Öyleyse A birimi D sayısını, BG de EZ'yi aynı sayıda kez ölçer. Gösterilmesi gereken buydu.

7.prop.15

ἐὰν μονὰς ἀριθμόν τινα μετρῇ, ἰσάκις δὲ ἕτερος ἀριθμὸς ἄλλον τινὰ ἀριθμὸν μετρῇ, καὶ ἐναλλὰξ ἰσάκις ἡ μονὰς τὸν τρίτον ἀριθμὸν μετρήσει καὶ ὁ δεύτερος τὸν τέταρτον. μονὰς γὰρ ἡ Α ἀριθμόν τινα τὸν ΒΓ μετρείτω, ἰσάκις δὲ ἕτερος ἀριθμὸς ὁ Δ ἄλλον τινὰ ἀριθμὸν τὸν ΕΖ μετρείτω· λέγω, ὅτι καὶ ἐναλλὰξ ἰσάκις ἡ Α μονὰς τὸν Δ ἀριθμὸν μετρεῖ καὶ ὁ ΒΓ τὸν ΕΖ. ἐπεὶ γὰρ ἰσάκις ἡ Α μονὰς τὸν ΒΓ ἀριθμὸν μετρεῖ καὶ ὁ Δ τὸν ΕΖ, ὅσαι ἄρα εἰσὶν ἐν τῷ ΒΓ μονάδες, τοσοῦτοί εἰσι καὶ ἐν τῷ ΕΖ ἀριθμοὶ ἴσοι τῷ Δ. διῃρήσθω ὁ μὲν ΒΓ εἰς τὰς ἐν ἑαυτῷ μονάδας τὰς ΒΗ, ΗΘ, ΘΓ, ὁ δὲ ΕΖ εἰς τοὺς τῷ Δ ἴσους τοὺς ΕΚ, ΚΛ, ΛΖ. ἔσται δὴ ἴσον τὸ πλῆθος τῶν ΒΗ, ΗΘ, ΘΓ τῷ πλήθει τῶν ΕΚ, ΚΛ, ΛΖ. καὶ ἐπεὶ ἴσαι εἰσὶν αἱ ΒΗ, ΗΘ, ΘΓ μονάδες ἀλλήλαις, εἰσὶ δὲ καὶ οἱ ΕΚ, ΚΛ, ΛΖ ἀριθμοὶ ἴσοι ἀλλήλοις, καί ἐστιν ἴσον τὸ πλῆθος τῶν ΒΗ, ΗΘ, ΘΓ μονάδων τῷ πλήθει τῶν ΕΚ, ΚΛ, ΛΖ ἀριθμῶν, ἔσται ἄρα ὡς ἡ ΒΗ μονὰς πρὸς τὸν ΕΚ ἀριθμόν, οὕτως ἡ ΗΘ μονὰς πρὸς τὸν ΚΛ ἀριθμὸν καὶ ἡ ΘΓ μονὰς πρὸς τὸν ΛΖ ἀριθμόν. ἔσται ἄρα καὶ ὡς εἷς τῶν ἡγουμένων πρὸς ἕνα τῶν ἑπομένων, οὕτως ἅπαντες οἱ ἡγούμενοι πρὸς ἅπαντας τοὺς ἑπομένους· ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΒΗ μονὰς πρὸς τὸν ΕΚ ἀριθμόν, οὕτως ὁ ΒΓ πρὸς τὸν ΕΖ. ἴση δὲ ἡ ΒΗ μονὰς τῇ Α μονάδι, ὁ δὲ ΕΚ ἀριθμὸς τῷ Δ ἀριθμῷ. ἔστιν ἄρα ὡς ἡ Α μονὰς πρὸς τὸν Δ ἀριθμόν, οὕτως ὁ ΒΓ πρὸς τὸν ΕΖ. ἰσάκις ἄρα ἡ Α μονὰς τὸν Δ ἀριθμὸν μετρεῖ καὶ ὁ ΒΓ τὸν ΕΖ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

7.prop.16Önerme 16. İki sayı birbirini çarparak birer sayı meydana getirirse, meydana gelen sayılar birbirine eşit olur.

A ve B iki sayı olsun; A, B'yi çarparak G'yi, B de A'yı çarparak D'yi meydana getirsin. Diyorum ki G, D'ye eşittir.

A, B'yi çarparak G'yi meydana getirdiğine göre, B, G'yi A'daki birimlerin sayısı kadar ölçer. E birimi de A sayısını, içindeki birimlerin sayısı kadar ölçer; o hâlde E birimi A sayısını kaç kez ölçüyorsa B de G'yi o kadar kez ölçer. Demek ki yer değiştirerek E birimi B sayısını kaç kez ölçüyorsa A da G'yi o kadar kez ölçer. Yine, B, A'yı çarparak D'yi meydana getirdiğine göre, A, D'yi B'deki birimlerin sayısı kadar ölçer. E birimi de B'yi, içindeki birimlerin sayısı kadar ölçer; o hâlde E birimi B sayısını kaç kez ölçüyorsa A da D'yi o kadar kez ölçer. Oysa E birimi B sayısını kaç kez ölçüyorsa A'nın da G'yi o kadar kez ölçtüğü görülmüştü; demek ki A, G'yi de D'yi de aynı sayıda kez ölçer. Öyleyse G, D'ye eşittir. Gösterilmesi gereken buydu.

7.prop.16

ἐὰν δύο ἀριθμοὶ πολλαπλασιάσαντες ἀλλήλους ποιῶσί τινας, οἱ γενόμενοι ἐξ αὐτῶν ἴσοι ἀλλήλοις ἔσονται. ἔστωσαν δύο ἀριθμοὶ οἱ Α, Β, καὶ ὁ μὲν Α τὸν Β πολλαπλασιάσας τὸν Γ ποιείτω, ὁ δὲ Β τὸν Α πολλαπλασιάσας τὸν Δ ποιείτω· λέγω, ὅτι ἴσος ἐστὶν ὁ Γ τῷ Δ. ἐπεὶ γὰρ ὁ Α τὸν Β πολλαπλασιάσας τὸν Γ πεποίηκεν, ὁ Β ἄρα τὸν Γ μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν τῷ Α μονάδας. μετρεῖ δὲ καὶ ἡ Ε μονὰς τὸν Α ἀριθμὸν κατὰ τὰς ἐν αὐτῷ μονάδας· ἰσάκις ἄρα ἡ Ε μονὰς τὸν Α ἀριθμὸν μετρεῖ καὶ ὁ Β τὸν Γ. ἐναλλὰξ ἄρα ἰσάκις ἡ Ε μονὰς τὸν Β ἀριθμὸν μετρεῖ καὶ ὁ Α τὸν Γ. πάλιν, ἐπεὶ ὁ Β τὸν Α πολλαπλασιάσας τὸν Δ πεποίηκεν, ὁ Α ἄρα τὸν Δ μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν τῷ Β μονάδας. μετρεῖ δὲ καὶ ἡ Ε μονὰς τὸν Β κατὰ τὰς ἐν αὐτῷ μονάδας· ἰσάκις ἄρα ἡ Ε μονὰς τὸν Β ἀριθμὸν μετρεῖ καὶ ὁ Α τὸν Δ. ἰσάκις δὲ ἡ Ε μονὰς τὸν Β ἀριθμὸν ἐμέτρει καὶ ὁ Α τὸν Γ· ἰσάκις ἄρα ὁ Α ἑκάτερον τῶν Γ, Δ μετρεῖ. ἴσος ἄρα ἐστὶν ὁ Γ τῷ Δ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

7.prop.17Önerme 17. Bir sayı iki sayıyı çarparak birer sayı meydana getirirse, meydana gelen sayılar, çarpılan sayılarla aynı oranda olur.

A sayısı B ve G sayılarını çarparak D ile E'yi meydana getirsin. Diyorum ki B'nin G'ye oranı D'nin E'ye oranı gibidir.

A, B'yi çarparak D'yi meydana getirdiğine göre, B, D'yi A'daki birimlerin sayısı kadar ölçer. Z birimi de A sayısını, içindeki birimlerin sayısı kadar ölçer; o hâlde Z birimi A sayısını kaç kez ölçüyorsa B de D'yi o kadar kez ölçer. Demek ki Z biriminin A sayısına oranı B'nin D'ye oranı gibidir. Aynı sebeple Z biriminin A sayısına oranı G'nin E'ye oranı gibidir; o hâlde B'nin D'ye oranı da G'nin E'ye oranı gibidir. Öyleyse yer değiştirerek B'nin G'ye oranı D'nin E'ye oranı gibidir. Gösterilmesi gereken buydu.

7.prop.17

ἐὰν ἀριθμὸς δύο ἀριθμοὺς πολλαπλασιάσας ποιῇ τινας, οἱ γενόμενοι ἐξ αὐτῶν τὸν αὐτὸν ἕξουσι λόγον τοῖς πολλαπλασιασθεῖσιν. ἀριθμὸς γὰρ ὁ Α δύο ἀριθμοὺς τοὺς Β, Γ πολλαπλασιάσας τοὺς Δ, Ε ποιείτω· λέγω, ὅτι ἐστὶν ὡς ὁ Β πρὸς τὸν Γ, οὕτως ὁ Δ πρὸς τὸν Ε. ἐπεὶ γὰρ ὁ Α τὸν Β πολλαπλασιάσας τὸν Δ πεποίηκεν, ὁ Β ἄρα τὸν Δ μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν τῷ Α μονάδας. μετρεῖ δὲ καὶ ἡ Ζ μονὰς τὸν Α ἀριθμὸν κατὰ τὰς ἐν αὐτῷ μονάδας· ἰσάκις ἄρα ἡ Ζ μονὰς τὸν Α ἀριθμὸν μετρεῖ καὶ ὁ Β τὸν Δ. ἔστιν ἄρα ὡς ἡ Ζ μονὰς πρὸς τὸν Α ἀριθμόν, οὕτως ὁ Β πρὸς τὸν Δ. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ὡς ἡ Ζ μονὰς πρὸς τὸν Α ἀριθμόν, οὕτως ὁ Γ πρὸς τὸν Ε· καὶ ὡς ἄρα ὁ Β πρὸς τὸν Δ, οὕτως ὁ Γ πρὸς τὸν Ε. ἐναλλὰξ ἄρα ἐστὶν ὡς ὁ Β πρὸς τὸν Γ, οὕτως ὁ Δ πρὸς τὸν Ε· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

7.prop.18Önerme 18. İki sayı bir sayıyı çarparak birer sayı meydana getirirse, meydana gelen sayılar, çarpan sayılarla aynı oranda olur.

A ve B sayıları bir G sayısını çarparak D ile E'yi meydana getirsin. Diyorum ki A'nın B'ye oranı D'nin E'ye oranı gibidir.

A, G'yi çarparak D'yi meydana getirdiğine göre, G de A'yı çarparak D'yi meydana getirmiştir. Aynı sebeple G, B'yi çarparak E'yi meydana getirmiştir. Demek ki G sayısı iki sayıyı, A ile B'yi çarparak D ile E'yi meydana getirmiştir. Öyleyse A'nın B'ye oranı D'nin E'ye oranı gibidir. Gösterilmesi gereken buydu.

7.prop.18

ἐὰν δύο ἀριθμοὶ ἀριθμόν τινα πολλαπλασιάσαντες ποιῶσί τινας, οἱ γενόμενοι ἐξ αὐτῶν τὸν αὐτὸν ἕξουσι λόγον τοῖς πολλαπλασιάσασιν. δύο γὰρ ἀριθμοὶ οἱ Α, Β ἀριθμόν τινα τὸν Γ πολλαπλασιάσαντες τοὺς Δ, Ε ποιείτωσαν· λέγω, ὅτι ἐστὶν ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Β, οὕτως ὁ Δ πρὸς τὸν Ε. ἐπεὶ γὰρ ὁ Α τὸν Γ πολλαπλασιάσας τὸν Δ πεποίηκεν, καὶ ὁ Γ ἄρα τὸν Α πολλαπλασιάσας τὸν Δ πεποίηκεν. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ὁ Γ τὸν Β πολλαπλασιάσας τὸν Ε πεποίηκεν. ἀριθμὸς δὴ ὁ Γ δύο ἀριθμοὺς τοὺς Α, Β πολλαπλασιάσας τοὺς Δ, Ε πεποίηκεν. ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Β, οὕτως ὁ Δ πρὸς τὸν ε· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

7.prop.19Önerme 19. Dört sayı orantılıysa, birinci ile dördüncünün çarpımından meydana gelen sayı, ikinci ile üçüncünün çarpımından meydana gelen sayıya eşit olur; birinci ile dördüncünün çarpımından meydana gelen sayı ikinci ile üçüncünün çarpımına eşitse de dört sayı orantılı olur.

A, B, G, D dört orantılı sayı olsun: A'nın B'ye oranı G'nin D'ye oranı gibi olsun. A, D'yi çarparak E'yi, B de G'yi çarparak Z'yi meydana getirsin. Diyorum ki E, Z'ye eşittir.

A, G'yi çarparak H'yi meydana getirsin. A, G'yi çarparak H'yi, D'yi çarparak da E'yi meydana getirdiğine göre, A sayısı iki sayıyı, G ile D'yi çarparak H ile E'yi meydana getirmiştir. O hâlde G'nin D'ye oranı H'nin E'ye oranı gibidir. Ama G'nin D'ye oranı A'nın B'ye oranı gibidir; demek ki A'nın B'ye oranı da H'nin E'ye oranı gibidir. Yine, A, G'yi çarparak H'yi meydana getirdiğine, B de G'yi çarparak Z'yi meydana getirdiğine göre, iki sayı, A ile B, bir G sayısını çarparak H ile Z'yi meydana getirmiştir. O hâlde A'nın B'ye oranı H'nin Z'ye oranı gibidir. Ama A'nın B'ye oranı H'nin E'ye oranı gibiydi; demek ki H'nin E'ye oranı da H'nin Z'ye oranı gibidir. O hâlde H'nin E'ye de Z'ye de oranı aynıdır; öyleyse E, Z'ye eşittir.

Şimdi de E, Z'ye eşit olsun. Diyorum ki A'nın B'ye oranı G'nin D'ye oranı gibidir.

Aynı yapı kurulduğunda, E, Z'ye eşit olduğuna göre H'nin E'ye oranı H'nin Z'ye oranı gibidir. Ama H'nin E'ye oranı G'nin D'ye oranı gibi, H'nin Z'ye oranı da A'nın B'ye oranı gibidir. Öyleyse A'nın B'ye oranı G'nin D'ye oranı gibidir. Gösterilmesi gereken buydu.

7.prop.19

ἐὰν τέσσαρες ἀριθμοὶ ἀνάλογον ὦσιν, ὁ ἐκ πρώτου καὶ τετάρτου γενόμενος ἀριθμὸς ἴσος ἔσται τῷ ἐκ δευτέρου καὶ τρίτου γενομένῳ ἀριθμῷ· καὶ ἐὰν ὁ ἐκ πρώτου καὶ τετάρτου γενόμενος ἀριθμὸς ἴσος ᾖ τῷ ἐκ δευτέρου καὶ τρίτου, οἱ τέσσαρες ἀριθμοὶ ἀνάλογον ἔσονται. ἔστωσαν τέσσαρες ἀριθμοὶ ἀνάλογον οἱ Α, Β, Γ, Δ, ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Β, οὕτως ὁ Γ πρὸς τὸν Δ, καὶ ὁ μὲν Α τὸν Δ πολλαπλασιάσας τὸν Ε ποιείτω, ὁ δὲ Β τὸν Γ πολλαπλασιάσας τὸν Ζ ποιείτω· λέγω, ὅτι ἴσος ἐστὶν ὁ Ε τῷ Ζ. ὁ γὰρ Α τὸν Γ πολλαπλασιάσας τὸν Η ποιείτω. ἐπεὶ οὖν ὁ Α τὸν Γ πολλαπλασιάσας τὸν Η πεποίηκεν, τὸν δὲ Δ πολλαπλασιάσας τὸν Ε πεποίηκεν, ἀριθμὸς δὴ ὁ Α δύο ἀριθμοὺς τοὺς Γ, Δ πολλαπλασιάσας τοὺς Η, Ε πεποίηκεν. ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Γ πρὸς τὸν Δ, οὕτως ὁ Η πρὸς τὸν Ε. ἀλλʼ ὡς ὁ Γ πρὸς τὸν Δ, οὕτως ὁ Α πρὸς τὸν Β· καὶ ὡς ἄρα ὁ Α πρὸς τὸν Β, οὕτως ὁ Η πρὸς τὸν Ε. πάλιν, ἐπεὶ ὁ Α τὸν Γ πολλαπλασιάσας τὸν Η πεποίηκεν, ἀλλὰ μὴν καὶ ὁ Β τὸν Γ πολλαπλασιάσας τὸν Ζ πεποίηκεν, δύο δὴ ἀριθμοὶ οἱ Α, Β ἀριθμόν τινα τὸν Γ πολλαπλασιάσαντες τοὺς Η, Ζ πεποιήκασιν. ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Β, οὕτως ὁ Η πρὸς τὸν Ζ. ἀλλὰ μὴν καὶ ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Β, οὕτως ὁ Η πρὸς τὸν Ε· καὶ ὡς ἄρα ὁ Η πρὸς τὸν Ε, οὕτως ὁ Η πρὸς τὸν Ζ. ὁ Η ἄρα πρὸς ἑκάτερον τῶν Ε, Ζ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον· ἴσος ἄρα ἐστὶν ὁ Ε τῷ Ζ. ἔστω δὴ πάλιν ἴσος ὁ Ε τῷ Ζ· λέγω, ὅτι ἐστὶν ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Β, οὕτως ὁ Γ πρὸς τὸν Δ. τῶν γὰρ αὐτῶν κατασκευασθέντων, ἐπεὶ ἴσος ἐστὶν ὁ Ε τῷ Ζ, ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Η πρὸς τὸν Ε, οὕτως ὁ Η πρὸς τὸν Ζ. ἀλλʼ ὡς μὲν ὁ Η πρὸς τὸν Ε, οὕτως ὁ Γ πρὸς τὸν δ, ὡς δὲ ὁ Η πρὸς τὸν Ζ, οὕτως ὁ Α πρὸς τὸν Β. καὶ ὡς ἄρα ὁ Α πρὸς τὸν Β, οὕτως ὁ Γ πρὸς τὸν Δ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

7.prop.20Önerme 20. Kendileriyle aynı oranı taşıyan sayıların en küçükleri, aynı oranı taşıyan sayıları aynı sayıda kez ölçer: büyük olan büyüğü, küçük olan küçüğü.

GD ve EZ, A ve B ile aynı oranı taşıyan sayıların en küçükleri olsun. Diyorum ki GD, A'yı kaç kez ölçüyorsa EZ de B'yi o kadar kez ölçer.

GD, A'nın parçaları değildir. Mümkünse olsun; o zaman EZ de B'nin, GD'nin A'ya olduğu aynı parçalarıdır. O hâlde GD'de A'nın kaç parçası varsa EZ'de de B'nin o kadar parçası vardır. GD, A'nın parçaları olan GH ve HD'ye, EZ de B'nin parçaları olan ETh ve ThZ'ye ayrılsın; o zaman GH, HD'nin adedi ETh, ThZ'nin adedine eşit olacaktır. GH ile HD sayıları birbirine, ETh ile ThZ sayıları da birbirine eşit olduğuna ve GH, HD'nin adedi ETh, ThZ'nin adedine eşit olduğuna göre, GH'nin ETh'ye oranı HD'nin ThZ'ye oranı gibidir. O hâlde öncüllerden birinin ardıllardan birine oranı, bütün öncüllerin bütün ardıllara oranı gibi olacaktır; demek ki GH'nin ETh'ye oranı GD'nin EZ'ye oranı gibidir. O zaman GH ile ETh, GD ile EZ'den küçük oldukları hâlde onlarla aynı orandadır. Bu imkânsızdır; çünkü GD ile EZ'nin, kendileriyle aynı oranı taşıyan sayıların en küçükleri olduğu varsayılmıştı. Öyleyse GD, A'nın parçaları değildir; dolayısıyla bir parçasıdır. EZ de B'nin, GD'nin A'ya olduğu aynı parçasıdır. Öyleyse GD, A'yı kaç kez ölçüyorsa EZ de B'yi o kadar kez ölçer. Gösterilmesi gereken buydu.

7.prop.20

οἱ ἐλάχιστοι ἀριθμοὶ τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων αὐτοῖς μετροῦσι τοὺς τὸν αὐτὸν λόγον ἔχοντας ἰσάκις ὅ τε μείζων τὸν μείζονα καὶ ὁ ἐλάσσων τὸν ἐλάσσονα. ἔστωσαν γὰρ ἐλάχιστοι ἀριθμοὶ τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων τοῖς Α, Β οἱ ΓΔ, ΕΖ· λέγω, ὅτι ἰσάκις ὁ ΓΔ τὸν Α μετρεῖ καὶ ὁ ΕΖ τὸν Β. ὁ ΓΔ γὰρ τοῦ Α οὔκ ἐστι μέρη. εἰ γὰρ δυνατόν, ἔστω· καὶ ὁ ΕΖ ἄρα τοῦ Β τὰ αὐτὰ μέρη ἐστίν, ἅπερ ὁ ΓΔ τοῦ Α. ὅσα ἄρα ἐστὶν ἐν τῷ ΓΔ μέρη τοῦ Α, τοσαῦτά ἐστι καὶ ἐν τῷ ΕΖ μέρη τοῦ Β. διῃρήσθω ὁ μὲν ΓΔ εἰς τὰ τοῦ Α μέρη τὰ ΓΗ, ΗΔ, ὁ δὲ ΕΖ εἰς τὰ τοῦ Β μέρη τὰ ΕΘ, ΘΖ· ἔσται δὴ ἴσον τὸ πλῆθος τῶν ΓΗ, ΗΔ τῷ πλήθει τῶν ΕΘ, ΘΖ. καὶ ἐπεὶ ἴσοι εἰσὶν οἱ ΓΗ, ΗΔ ἀριθμοὶ ἀλλήλοις, εἰσὶ δὲ καὶ οἱ ΕΘ, ΘΖ ἀριθμοὶ ἴσοι ἀλλήλοις, καί ἐστιν ἴσον τὸ πλῆθος τῶν ΓΗ, ΗΔ τῷ πλήθει τῶν ΕΘ, ΘΖ, ἔστιν ἄρα ὡς ὁ ΓΗ πρὸς τὸν ΕΘ, οὕτως ὁ ΗΔ πρὸς τὸν ΘΖ. ἔσται ἄρα καὶ ὡς εἷς τῶν ἡγουμένων πρὸς ἕνα τῶν ἑπομένων, οὕτως ἅπαντες οἱ ἡγούμενοι πρὸς ἅπαντας τοὺς ἑπομένους. ἔστιν ἄρα ὡς ὁ ΓΗ πρὸς τὸν ΕΘ, οὕτως ὁ ΓΔ πρὸς τὸν ΕΖ· οἱ ΓΗ, ΕΘ ἄρα τοῖς ΓΔ, ΕΖ ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ εἰσὶν ἐλάσσονες ὄντες αὐτῶν· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον· ὑπόκεινται γὰρ οἱ ΓΔ, ΕΖ ἐλάχιστοι τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων αὐτοῖς. οὐκ ἄρα μέρη ἐστὶν ὁ ΓΔ τοῦ Α· μέρος ἄρα. καὶ ὁ ΕΖ τοῦ Β τὸ αὐτὸ μέρος ἐστίν, ὅπερ ὁ ΓΔ τοῦ Α· ἰσάκις ἄρα ὁ ΓΔ τὸν Α μετρεῖ καὶ ὁ ΕΖ τὸν Β· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

7.prop.21Önerme 21. Aralarında asal sayılar, kendileriyle aynı oranı taşıyan sayıların en küçükleridir.

A ile B aralarında asal sayılar olsun. Diyorum ki A ile B, kendileriyle aynı oranı taşıyan sayıların en küçükleridir.

Değilse, A ile B'den küçük olup A ile B'yle aynı oranda bulunan birtakım sayılar olacaktır. Bunlar G ile D olsun.

Kendileriyle aynı oranı taşıyan sayıların en küçükleri, aynı oranı taşıyan sayıları aynı sayıda kez ölçtüğüne —büyük olan büyüğü, küçük olan küçüğü, yani öncül öncülü, ardıl ardılı— göre, G, A'yı kaç kez ölçüyorsa D de B'yi o kadar kez ölçer. G, A'yı kaç kez ölçüyorsa E'de o kadar birim bulunsun. O hâlde D de B'yi E'deki birimlerin sayısı kadar ölçer. G, A'yı E'deki birimlerin sayısı kadar ölçtüğüne göre, E de A'yı G'deki birimlerin sayısı kadar ölçer. Aynı sebeple E, B'yi de D'deki birimlerin sayısı kadar ölçer. Demek ki E, aralarında asal olan A ile B'yi ölçer. Bu imkânsızdır. Öyleyse A ile B'den küçük olup A ile B'yle aynı oranda bulunan hiçbir sayı yoktur. Öyleyse A ile B, kendileriyle aynı oranı taşıyan sayıların en küçükleridir. Gösterilmesi gereken buydu.

7.prop.21

οἱ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους ἀριθμοὶ ἐλάχιστοί εἰσι τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων αὐτοῖς. ἔστωσαν πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους ἀριθμοὶ οἱ Α, Β· λέγω, ὅτι οἱ Α, Β ἐλάχιστοί εἰσι τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων αὐτοῖς. εἰ γὰρ μή, ἔσονταί τινες τῶν Α, Β ἐλάσσονες ἀριθμοὶ ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ ὄντες τοῖς Α, Β. ἔστωσαν οἱ Γ, Δ. ἐπεὶ οὖν οἱ ἐλάχιστοι ἀριθμοὶ τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων [2αὐτοῖς]2 μετροῦσι τοὺς τὸν αὐτὸν λόγον ἔχοντας ἰσάκις ὅ τε μείζων τὸν μείζονα καὶ ὁ ἐλάττων τὸν ἐλάττονα, τουτέστιν ὅ τε ἡγούμενος τὸν ἡγούμενον καὶ ὁ ἑπόμενος τὸν ἑπόμενον, ἰσάκις ἄρα ὁ Γ τὸν Α μετρεῖ καὶ ὁ Δ τὸν Β. ὁσάκις δὴ ὁ Γ τὸν Α μετρεῖ, τοσαῦται μονάδες ἔστωσαν ἐν τῷ Ε. καὶ ὁ Δ ἄρα τὸν Β μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν τῷ Ε μονάδας. καὶ ἐπεὶ ὁ Γ τὸν Α μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν τῷ Ε μονάδας, καὶ ὁ Ε ἄρα τὸν Α μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν τῷ Γ μονάδας. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ ὁ Ε καὶ τὸν Β μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν τῷ Δ μονάδας. ὁ Ε ἄρα τοὺς Α, Β μετρεῖ πρώτους ὄντας πρὸς ἀλλήλους· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. οὐκ ἄρα ἔσονταί τινες τῶν Α, Β ἐλάσσονες ἀριθμοὶ ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ ὄντες τοῖς Α, Β. οἱ Α, Β ἄρα ἐλάχιστοί εἰσι τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων αὐτοῖς· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

7.prop.22Önerme 22. Kendileriyle aynı oranı taşıyan sayıların en küçükleri aralarında asaldır.

A ile B, kendileriyle aynı oranı taşıyan sayıların en küçükleri olsun. Diyorum ki A ile B aralarında asaldır.

Aralarında asal değillerse onları bir sayı ölçecektir. Ölçsün; bu sayı G olsun. G, A'yı kaç kez ölçüyorsa D'de o kadar birim, G, B'yi kaç kez ölçüyorsa E'de o kadar birim bulunsun.

G, A'yı D'deki birimlerin sayısı kadar ölçtüğüne göre G, D'yi çarparak A'yı meydana getirmiştir. Aynı sebeple G, E'yi çarparak B'yi meydana getirmiştir. Demek ki G sayısı iki sayıyı, D ile E'yi çarparak A ile B'yi meydana getirmiştir; o hâlde D'nin E'ye oranı A'nın B'ye oranı gibidir. O zaman D ile E, A ile B'den küçük oldukları hâlde onlarla aynı orandadır. Bu imkânsızdır. Öyleyse A ve B sayılarını hiçbir sayı ölçmez; dolayısıyla A ile B aralarında asaldır. Gösterilmesi gereken buydu.

7.prop.22

οἱ ἐλάχιστοι ἀριθμοὶ τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων αὐτοῖς πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν. ἔστωσαν ἐλάχιστοι ἀριθμοὶ τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων αὐτοῖς οἱ Α, Β· λέγω, ὅτι οἱ Α, Β πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν. εἰ γὰρ μή εἰσι πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους, μετρήσει τις αὐτοὺς ἀριθμός. μετρείτω, καὶ ἔστω ὁ Γ. καὶ ὁσάκις μὲν ὁ Γ τὸν Α μετρεῖ, τοσαῦται μονάδες ἔστωσαν ἐν τῷ Δ, ὁσάκις δὲ ὁ Γ τὸν Β μετρεῖ, τοσαῦται μονάδες ἔστωσαν ἐν τῷ Ε. ἐπεὶ ὁ Γ τὸν Α μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν τῷ Δ μονάδας, ὁ Γ ἄρα τὸν Δ πολλαπλασιάσας τὸν Α πεποίηκεν. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ὁ Γ τὸν Ε πολλαπλασιάσας τὸν Β πεποίηκεν. ἀριθμὸς δὴ ὁ Γ δύο ἀριθμοὺς τοὺς Δ, Ε πολλαπλασιάσας τοὺς Α, Β πεποίηκεν· ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Δ πρὸς τὸν Ε, οὕτως ὁ Α πρὸς τὸν Β· οἱ Δ, Ε ἄρα τοῖς Α, Β ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ εἰσὶν ἐλάσσονες ὄντες αὐτῶν· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. οὐκ ἄρα τοὺς Α, Β ἀριθμοὺς ἀριθμός τις μετρήσει. οἱ α, Β ἄρα πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

7.prop.23Önerme 23. İki sayı aralarında asalsa, bunlardan birini ölçen sayı ötekiyle asal olur.

A ile B aralarında asal iki sayı olsun, A'yı da bir G sayısı ölçsün. Diyorum ki G ile B de aralarında asaldır.

G ile B aralarında asal değilse, G ile B'yi bir sayı ölçecektir. Ölçsün; bu sayı D olsun. D, G'yi, G de A'yı ölçtüğüne göre D, A'yı da ölçer. B'yi de ölçer; demek ki D, aralarında asal olan A ile B'yi ölçer. Bu imkânsızdır. Öyleyse G ve B sayılarını hiçbir sayı ölçmez; dolayısıyla G ile B aralarında asaldır. Gösterilmesi gereken buydu.

7.prop.23

ἐὰν δύο ἀριθμοὶ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους ὦσιν, ὁ τὸν ἕνα αὐτῶν μετρῶν ἀριθμὸς πρὸς τὸν λοιπὸν πρῶτος ἔσται. ἔστωσαν δύο ἀριθμοὶ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους οἱ Α, Β, τὸν δὲ Α μετρείτω τις ἀριθμὸς ὁ Γ· λέγω, ὅτι καὶ οἱ Γ, Β πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν. εἰ γὰρ μή εἰσιν οἱ Γ, Β πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους, μετρήσει [τις] τοὺς Γ, Β ἀριθμός. μετρείτω, καὶ ἔστω ὁ Δ. ἐπεὶ ὁ Δ τὸν Γ μετρεῖ, ὁ δὲ Γ τὸν Α μετρεῖ, καὶ ὁ Δ ἄρα τὸν Α μετρεῖ. μετρεῖ δὲ καὶ τὸν Β· ὁ Δ ἄρα τοὺς Α, Β μετρεῖ πρώτους ὄντας πρὸς ἀλλήλους· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. οὐκ ἄρα τοὺς Γ, Β ἀριθμοὺς ἀριθμός τις μετρήσει. οἱ Γ, Β ἄρα πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

7.prop.24Önerme 24. İki sayının her biri bir sayıyla asalsa, bunların çarpımından meydana gelen sayı da o sayıyla asal olur.

A ve B sayılarının her biri bir G sayısıyla asal olsun; A, B'yi çarparak D'yi meydana getirsin. Diyorum ki G ile D aralarında asaldır.

G ile D aralarında asal değilse, G ile D'yi bir sayı ölçecektir. Ölçsün; bu sayı E olsun. G ile A aralarında asal olduğuna ve G'yi bir E sayısı ölçtüğüne göre, A ile E aralarında asaldır. E, D'yi kaç kez ölçüyorsa Z'de o kadar birim bulunsun; o hâlde Z de D'yi E'deki birimlerin sayısı kadar ölçer. Demek ki E, Z'yi çarparak D'yi meydana getirmiştir. Oysa A da B'yi çarparak D'yi meydana getirmiştir; o hâlde E ile Z'nin çarpımı A ile B'nin çarpımına eşittir. Uçların çarpımı ortadakilerin çarpımına eşitse dört sayı orantılıdır; o hâlde E'nin A'ya oranı B'nin Z'ye oranı gibidir. A ile E ise aralarında asaldır; aralarında asal sayılar aynı oranı taşıyanların en küçükleridir; en küçükler de aynı oranı taşıyan sayıları aynı sayıda kez ölçer: büyük olan büyüğü, küçük olan küçüğü, yani öncül öncülü, ardıl ardılı. Demek ki E, B'yi ölçer. G'yi de ölçer; o hâlde E, aralarında asal olan B ile G'yi ölçer. Bu imkânsızdır. Öyleyse G ve D sayılarını hiçbir sayı ölçmez; dolayısıyla G ile D aralarında asaldır. Gösterilmesi gereken buydu.

7.prop.24

ἐὰν δύο ἀριθμοὶ πρός τινα ἀριθμὸν πρῶτοι ὦσιν, καὶ ὁ ἐξ αὐτῶν γενόμενος πρὸς τὸν αὐτὸν πρῶτος ἔσται. δύο γὰρ ἀριθμοὶ οἱ Α, Β πρός τινα ἀριθμὸν τὸν Γ πρῶτοι ἔστωσαν, καὶ ὁ α τὸν Β πολλαπλασιάσας τὸν Δ ποιείτω· λέγω, ὅτι οἱ Γ, Δ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν. εἰ γὰρ μή εἰσιν οἱ Γ, Δ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους, μετρήσει [τις] τοὺς Γ, Δ ἀριθμός. μετρείτω, καὶ ἔστω ὁ Ε. καὶ ἐπεὶ οἱ Γ, Α πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν, τὸν δὲ Γ μετρεῖ τις ἀριθμὸς ὁ Ε, οἱ Α, Ε ἄρα πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν. ὁσάκις δὴ ὁ Ε τὸν Δ μετρεῖ, τοσαῦται μονάδες ἔστωσαν ἐν τῷ Ζ· καὶ ὁ Ζ ἄρα τὸν Δ μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν τῷ Ε μονάδας. ὁ Ε ἄρα τὸν Ζ πολλαπλασιάσας τὸν Δ πεποίηκεν. ἀλλὰ μὴν καὶ ὁ Α τὸν Β πολλαπλασιάσας τὸν Δ πεποίηκεν· ἴσος ἄρα ἐστὶν ὁ ἐκ τῶν Ε, Ζ τῷ ἐκ τῶν Α, Β. ἐὰν δὲ ὁ ὑπὸ τῶν ἄκρων ἴσος ᾖ τῷ ὑπὸ τῶν μέσων, οἱ τέσσαρες ἀριθμοὶ ἀνάλογόν εἰσιν· ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Ε πρὸς τὸν Α, οὕτως ὁ Β πρὸς τὸν Ζ. οἱ δὲ Α, Ε πρῶτοι, οἱ δὲ πρῶτοι καὶ ἐλάχιστοι, οἱ δὲ ἐλάχιστοι ἀριθμοὶ τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων αὐτοῖς μετροῦσι τοὺς τὸν αὐτὸν λόγον ἔχοντας ἰσάκις ὅ τε μείζων τὸν μείζονα καὶ ὁ ἐλάσσων τὸν ἐλάσσονα, τουτέστιν ὅ τε ἡγούμενος τὸν ἡγούμενον καὶ ὁ ἑπόμενος τὸν ἑπόμενον· ὁ Ε ἄρα τὸν Β μετρεῖ. μετρεῖ δὲ καὶ τὸν Γ· ὁ Ε ἄρα τοὺς Β, Γ μετρεῖ πρώτους ὄντας πρὸς ἀλλήλους· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. οὐκ ἄρα τοὺς Γ, Δ ἀριθμοὺς ἀριθμός τις μετρήσει. οἱ Γ, Δ ἄρα πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

7.prop.25Önerme 25. İki sayı aralarında asalsa, bunlardan birinin kendisiyle çarpımından meydana gelen sayı ötekiyle asal olur.

A ile B aralarında asal iki sayı olsun; A kendini çarparak G'yi meydana getirsin. Diyorum ki B ile G aralarında asaldır.

A'ya eşit D alınsın. A ile B aralarında asal ve A, D'ye eşit olduğuna göre, D ile B de aralarında asaldır. Demek ki D ile A'nın her biri B ile asaldır; o hâlde D ile A'nın çarpımından meydana gelen sayı da B ile asal olacaktır. D ile A'nın çarpımından meydana gelen sayı ise G'dir. Öyleyse G ile B aralarında asaldır. Gösterilmesi gereken buydu.

7.prop.25

ἐὰν δύο ἀριθμοὶ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους ὦσιν, ὁ ἐκ τοῦ ἑνὸς αὐτῶν γενόμενος πρὸς τὸν λοιπὸν πρῶτος ἔσται. ἔστωσαν δύο ἀριθμοὶ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους οἱ Α, Β, καὶ ὁ Α ἑαυτὸν πολλαπλασιάσας τὸν Γ ποιείτω· λέγω, ὅτι οἱ Β, Γ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν. κείσθω γὰρ τῷ Α ἴσος ὁ Δ. ἐπεὶ οἱ Α, Β πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν, ἴσος δὲ ὁ Α τῷ Δ, καὶ οἱ Δ, Β ἄρα πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν. ἑκάτερος ἄρα τῶν Δ, Α πρὸς τὸν Β πρῶτός ἐστιν· καὶ ὁ ἐκ τῶν Δ, Α ἄρα γενόμενος πρὸς τὸν Β πρῶτος ἔσται. ὁ δὲ ἐκ τῶν Δ, Α γενόμενος ἀριθμός ἐστιν ὁ Γ. οἱ Γ, Β ἄρα πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

7.prop.26Önerme 26. İki sayının her ikisi başka iki sayının her biriyle asalsa, bunların çarpımlarından meydana gelen sayılar da aralarında asal olur.

A ve B sayılarının her ikisi G ve D sayılarının her biriyle asal olsun; A, B'yi çarparak E'yi, G de D'yi çarparak Z'yi meydana getirsin. Diyorum ki E ile Z aralarında asaldır.

A ile B'nin her biri G ile asal olduğuna göre, A ile B'nin çarpımından meydana gelen sayı da G ile asal olacaktır. A ile B'nin çarpımından meydana gelen sayı ise E'dir; o hâlde E ile G aralarında asaldır. Aynı sebeple D ile E de aralarında asaldır. Demek ki G ile D'nin her biri E ile asaldır; o hâlde G ile D'nin çarpımından meydana gelen sayı da E ile asal olacaktır. G ile D'nin çarpımından meydana gelen sayı ise Z'dir. Öyleyse E ile Z aralarında asaldır. Gösterilmesi gereken buydu.

7.prop.26

ἐὰν δύο ἀριθμοὶ πρὸς δύο ἀριθμοὺς ἀμφότεροι πρὸς ἑκάτερον πρῶτοι ὦσιν, καὶ οἱ ἐξ αὐτῶν γενόμενοι πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους ἔσονται. δύο γὰρ ἀριθμοὶ οἱ Α, Β πρὸς δύο ἀριθμοὺς τοὺς Γ, Δ ἀμφότεροι πρὸς ἑκάτερον πρῶτοι ἔστωσαν, καὶ ὁ μὲν Α τὸν Β πολλαπλασιάσας τὸν Ε ποιείτω, ὁ δὲ Γ τὸν Δ πολλαπλασιάσας τὸν Ζ ποιείτω· λέγω, ὅτι οἱ Ε, Ζ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν. ἐπεὶ γὰρ ἑκάτερος τῶν Α, Β πρὸς τὸν Γ πρῶτός ἐστιν, καὶ ὁ ἐκ τῶν Α, Β ἄρα γενόμενος πρὸς τὸν Γ πρῶτος ἔσται. ὁ δὲ ἐκ τῶν Α, Β γενόμενός ἐστιν ὁ Ε· οἱ Ε, Γ ἄρα πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ οἱ Δ, Ε πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν. ἑκάτερος ἄρα τῶν Γ, Δ πρὸς τὸν Ε πρῶτός ἐστιν. καὶ ὁ ἐκ τῶν Γ, Δ ἄρα γενόμενος πρὸς τὸν Ε πρῶτος ἔσται. ὁ δὲ ἐκ τῶν Γ, Δ γενόμενός ἐστιν ὁ Ζ. οἱ Ε, Ζ ἄρα πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

7.prop.27Önerme 27. İki sayı aralarında asalsa ve her biri kendini çarparak bir sayı meydana getiriyorsa, meydana gelen sayılar aralarında asal olur; baştaki sayılar bu meydana gelen sayıları çarparak birer sayı meydana getirirse, onlar da aralarında asal olur [ve bu, uçlarda hep böyle olur].

A ile B aralarında asal iki sayı olsun; A kendini çarparak G'yi, G'yi çarparak da D'yi meydana getirsin; B de kendini çarparak E'yi, E'yi çarparak da Z'yi meydana getirsin. Diyorum ki hem G ile E hem de D ile Z aralarında asaldır.

A ile B aralarında asal olduğuna ve A kendini çarparak G'yi meydana getirdiğine göre, G ile B aralarında asaldır. G ile B aralarında asal olduğuna ve B kendini çarparak E'yi meydana getirdiğine göre, G ile E aralarında asaldır. Yine, A ile B aralarında asal olduğuna ve B kendini çarparak E'yi meydana getirdiğine göre, A ile E aralarında asaldır. Demek ki A ile G sayılarının her ikisi B ile E sayılarının her biriyle asaldır; o hâlde A ile G'nin çarpımından meydana gelen sayı, B ile E'nin çarpımından meydana gelen sayıyla asaldır. A ile G'nin çarpımı D, B ile E'nin çarpımı da Z'dir. Öyleyse D ile Z aralarında asaldır. Gösterilmesi gereken buydu.

7.prop.27

ἐὰν δύο ἀριθμοὶ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους ὦσιν, καὶ πολλαπλασιάσας ἑκάτερος ἑαυτὸν ποιῇ τινα, οἱ γενόμενοι ἐξ αὐτῶν πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους ἔσονται, κἂν οἱ ἐξ ἀρχῆς τοὺς γενομένους πολλαπλασιάσαντες ποιῶσί τινας, κἀκεῖνοι πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους ἔσονται [καὶ ἀεὶ περὶ τοὺς ἄκρους τοῦτο συμβαίνει]. ἔστωσαν δύο ἀριθμοὶ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους οἱ Α, Β, καὶ ὁ Α ἑαυτὸν μὲν πολλαπλασιάσας τὸν Γ ποιείτω, τὸν δὲ Γ πολλαπλασιάσας τὸν Δ ποιείτω, ὁ δὲ Β ἑαυτὸν μὲν πολλαπλασιάσας τὸν Ε ποιείτω, τὸν δὲ Ε πολλαπλασιάσας τὸν Ζ ποιείτω· λέγω, ὅτι οἵ τε Γ, Ε καὶ οἱ Δ, Ζ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν. ἐπεὶ γὰρ οἱ Α, Β πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν, καὶ ὁ Α ἑαυτὸν πολλαπλασιάσας τὸν Γ πεποίηκεν, οἱ Γ, Β ἄρα πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν. ἐπεὶ οὖν οἱ Γ, Β πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν, καὶ ὁ Β ἑαυτὸν πολλαπλασιάσας τὸν Ε πεποίηκεν, οἱ Γ, Ε ἄρα πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν. πάλιν, ἐπεὶ οἱ Α, Β πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν, καὶ ὁ Β ἑαυτὸν πολλαπλασιάσας τὸν Ε πεποίηκεν, οἱ Α, Ε ἄρα πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν. ἐπεὶ οὖν δύο ἀριθμοὶ οἱ Α, Γ πρὸς δύο ἀριθμοὺς τοὺς Β, Ε ἀμφότεροι πρὸς ἑκάτερον πρῶτοί εἰσιν, καὶ ὁ ἐκ τῶν Α, Γ ἄρα γενόμενος πρὸς τὸν ἐκ τῶν Β, Ε πρῶτός ἐστιν. καί ἐστιν ὁ μὲν ἐκ τῶν Α, Γ ὁ Δ, ὁ δὲ ἐκ τῶν Β, Ε ὁ Ζ. οἱ Δ, Ζ ἄρα πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

7.prop.28Önerme 28. İki sayı aralarında asalsa, toplamları da bunların her biriyle asal olur; toplamları bunlardan biriyle asalsa, baştaki sayılar da aralarında asal olur.

Aralarında asal iki sayı, AB ile BG birbirine eklensin. Diyorum ki toplamları olan AG de AB ile BG'nin her biriyle asaldır.

GA ile AB aralarında asal değilse, GA ile AB'yi bir sayı ölçecektir. Ölçsün; bu sayı D olsun. D, GA ile AB'yi ölçtüğüne göre kalan BG'yi de ölçecektir. BA'yı da ölçer; demek ki D, aralarında asal olan AB ile BG'yi ölçer. Bu imkânsızdır. Öyleyse GA ve AB sayılarını hiçbir sayı ölçmez; dolayısıyla GA ile AB aralarında asaldır. Aynı sebeple AG ile GB de aralarında asaldır. Öyleyse GA, AB ile BG'nin her biriyle asaldır.

Şimdi de GA ile AB aralarında asal olsun. Diyorum ki AB ile BG de aralarında asaldır.

AB ile BG aralarında asal değilse, AB ile BG'yi bir sayı ölçecektir. Ölçsün; bu sayı D olsun. D, AB ile BG'nin her birini ölçtüğüne göre bütün GA'yı da ölçecektir. AB'yi de ölçer; demek ki D, aralarında asal olan GA ile AB'yi ölçer. Bu imkânsızdır. Öyleyse AB ve BG sayılarını hiçbir sayı ölçmez; dolayısıyla AB ile BG aralarında asaldır. Gösterilmesi gereken buydu.

7.prop.28

ἐὰν δύο ἀριθμοὶ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους ὦσιν, καὶ συναμφότερος πρὸς ἑκάτερον αὐτῶν πρῶτος ἔσται· καὶ ἐὰν συναμφότερος πρὸς ἕνα τινὰ αὐτῶν πρῶτος ᾖ, καὶ οἱ ἐξ ἀρχῆς ἀριθμοὶ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους ἔσονται. Συγκείσθωσαν γὰρ δύο ἀριθμοὶ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους οἱ ΑΒ, ΒΓ· λέγω, ὅτι καὶ συναμφότερος ὁ ΑΓ πρὸς ἑκάτερον τῶν ΑΒ, ΒΓ πρῶτός ἐστιν. εἰ γὰρ μή εἰσιν οἱ ΓΑ, ΑΒ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους, μετρήσει τις τοὺς ΓΑ, ΑΒ ἀριθμός. μετρείτω, καὶ ἔστω ὁ Δ. ἐπεὶ οὖν ὁ Δ τοὺς ΓΑ, ΑΒ μετρεῖ, καὶ λοιπὸν ἄρα τὸν ΒΓ μετρήσει. μετρεῖ δὲ καὶ τὸν ΒΑ· ὁ Δ ἄρα τοὺς ΑΒ, ΒΓ μετρεῖ πρώτους ὄντας πρὸς ἀλλήλους· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. οὐκ ἄρα τοὺς ΓΑ, ΑΒ ἀριθμοὺς ἀριθμός τις μετρήσει· οἱ ΓΑ, ΑΒ ἄρα πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ οἱ ΑΓ, ΓΒ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν. ὁ ΓΑ ἄρα πρὸς ἑκάτερον τῶν ΑΒ, ΒΓ πρῶτός ἐστιν. ἔστωσαν δὴ πάλιν οἱ ΓΑ, ΑΒ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους· λέγω, ὅτι καὶ οἱ ΑΒ, ΒΓ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν. εἰ γὰρ μή εἰσιν οἱ ΑΒ, ΒΓ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους, μετρήσει τις τοὺς ΑΒ, ΒΓ ἀριθμός. μετρείτω, καὶ ἔστω ὁ Δ. καὶ ἐπεὶ ὁ Δ ἑκάτερον τῶν ΑΒ, ΒΓ μετρεῖ, καὶ ὅλον ἄρα τὸν ΓΑ μετρήσει. μετρεῖ δὲ καὶ τὸν ΑΒ· ὁ Δ ἄρα τοὺς ΓΑ, ΑΒ μετρεῖ πρώτους ὄντας πρὸς ἀλλήλους· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. οὐκ ἄρα τοὺς ΑΒ, ΒΓ ἀριθμοὺς ἀριθμός τις μετρήσει. οἱ ΑΒ, ΒΓ ἄρα πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

7.prop.29Önerme 29. Her asal sayı, ölçmediği her sayıyla asaldır.

A asal bir sayı olsun ve B'yi ölçmesin. Diyorum ki B ile A aralarında asaldır.

B ile A aralarında asal değilse, onları bir sayı ölçecektir. Bu sayı G olsun. G, B'yi ölçtüğüne, A ise B'yi ölçmediğine göre G, A ile aynı sayı değildir. G, B ile A'yı ölçtüğüne göre, A'yı da ölçer; oysa A asaldır ve G onunla aynı sayı değildir. Bu imkânsızdır. Öyleyse B ile A'yı hiçbir sayı ölçmez; dolayısıyla A ile B aralarında asaldır. Gösterilmesi gereken buydu.

7.prop.29

ἅπας πρῶτος ἀριθμὸς πρὸς ἅπαντα ἀριθμόν, ὃν μὴ μετρεῖ, πρῶτός ἐστιν. ἔστω πρῶτος ἀριθμὸς ὁ Α καὶ τὸν Β μὴ μετρείτω· λέγω, ὅτι οἱ Β, Α πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν. εἰ γὰρ μή εἰσιν οἱ Β, Α πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους, μετρήσει τις αὐτοὺς ἀριθμός. μετρείτω ὁ Γ. ἐπεὶ ὁ Γ τὸν Β μετρεῖ, ὁ δὲ Α τὸν Β οὐ μετρεῖ, ὁ Γ ἄρα τῷ Α οὔκ ἐστιν ὁ αὐτός. καὶ ἐπεὶ ὁ Γ τοὺς Β, Α μετρεῖ, καὶ τὸν Α ἄρα μετρεῖ πρῶτον ὄντα μὴ ὢν αὐτῷ ὁ αὐτός· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. οὐκ ἄρα τοὺς Β, Α μετρήσει τις ἀριθμός. οἱ Α, Β ἄρα πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

7.prop.30Önerme 30. İki sayı birbirini çarparak bir sayı meydana getirirse ve meydana gelen sayıyı bir asal sayı ölçerse, o asal sayı baştaki sayılardan birini de ölçer.

A ile B sayıları birbirini çarparak G'yi meydana getirsin; G'yi de bir D asal sayısı ölçsün. Diyorum ki D, A ile B'den birini ölçer.

D, A'yı ölçmesin. D asal olduğuna göre A ile D aralarında asaldır. D, G'yi kaç kez ölçüyorsa E'de o kadar birim bulunsun. D, G'yi E'deki birimlerin sayısı kadar ölçtüğüne göre D, E'yi çarparak G'yi meydana getirmiştir. Oysa A da B'yi çarparak G'yi meydana getirmiştir; o hâlde D ile E'nin çarpımı A ile B'nin çarpımına eşittir. Demek ki D'nin A'ya oranı B'nin E'ye oranı gibidir. D ile A ise aralarında asaldır; aralarında asal sayılar aynı oranı taşıyanların en küçükleridir; en küçükler de aynı oranı taşıyan sayıları aynı sayıda kez ölçer: büyük olan büyüğü, küçük olan küçüğü, yani öncül öncülü, ardıl ardılı. O hâlde D, B'yi ölçer. Benzer şekilde, D'nin B'yi ölçmemesi durumunda A'yı ölçeceğini de göstereceğiz. Öyleyse D, A ile B'den birini ölçer. Gösterilmesi gereken buydu.

7.prop.30

ἐὰν δύο ἀριθμοὶ πολλαπλασιάσαντες ἀλλήλους ποιῶσί τινα, τὸν δὲ γενόμενον ἐξ αὐτῶν μετρῇ τις πρῶτος ἀριθμός, καὶ ἕνα τῶν ἐξ ἀρχῆς μετρήσει. δύο γὰρ ἀριθμοὶ οἱ Α, Β πολλαπλασιάσαντες ἀλλήλους τὸν Γ ποιείτωσαν, τὸν δὲ Γ μετρείτω τις πρῶτος ἀριθμὸς ὁ Δ· λέγω, ὅτι ὁ Δ ἕνα τῶν Α, Β μετρεῖ. τὸν γὰρ Α μὴ μετρείτω· καί ἐστι πρῶτος ὁ Δ· οἱ Α, Δ ἄρα πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν. καὶ ὁσάκις ὁ Δ τὸν Γ μετρεῖ, τοσαῦται μονάδες ἔστωσαν ἐν τῷ Ε. ἐπεὶ οὖν ὁ Δ τὸν Γ μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν τῷ Ε μονάδας, ὁ Δ ἄρα τὸν Ε πολλαπλασιάσας τὸν Γ πεποίηκεν. ἀλλὰ μὴν καὶ ὁ Α τὸν β πολλαπλασιάσας τὸν Γ πεποίηκεν· ἴσος ἄρα ἐστὶν ὁ ἐκ τῶν Δ, Ε τῷ ἐκ τῶν Α, Β. ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Δ πρὸς τὸν Α, οὕτως ὁ Β πρὸς τὸν Ε. οἱ δὲ Δ, Α πρῶτοι, οἱ δὲ πρῶτοι καὶ ἐλάχιστοι, οἱ δὲ ἐλάχιστοι μετροῦσι τοὺς τὸν αὐτὸν λόγον ἔχοντας ἰσάκις ὅ τε μείζων τὸν μείζονα καὶ ὁ ἐλάσσων τὸν ἐλάσσονα, τουτέστιν ὅ τε ἡγούμενος τὸν ἡγούμενον καὶ ὁ ἑπόμενος τὸν ἑπόμενον· ὁ Δ ἄρα τὸν Β μετρεῖ. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι καὶ ἐὰν τὸν Β μὴ μετρῇ, τὸν Α μετρήσει. ὁ Δ ἄρα ἕνα τῶν Α, Β μετρεῖ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

7.prop.31Önerme 31. Her bileşik sayıyı bir asal sayı ölçer.

A bileşik bir sayı olsun. Diyorum ki A'yı bir asal sayı ölçer.

A bileşik olduğuna göre onu bir sayı ölçecektir. Ölçsün; bu sayı B olsun. B asalsa istenen yapılmış olur. Bileşikse onu bir sayı ölçecektir. Ölçsün; bu sayı G olsun. G, B'yi, B de A'yı ölçtüğüne göre G, A'yı da ölçer. G asalsa istenen yapılmış olur. Bileşikse onu bir sayı ölçecektir. İnceleme bu şekilde sürdürülürse, ölçecek bir asal sayı bulunacaktır. Bulunmasaydı, A sayısını, her biri bir öncekinden küçük olan sonsuz sayıda sayı ölçerdi; sayılarda bu imkânsızdır. Öyleyse kendinden öncekini ölçecek, dolayısıyla A'yı da ölçecek bir asal sayı bulunacaktır.

Öyleyse her bileşik sayıyı bir asal sayı ölçer. Gösterilmesi gereken buydu.

7.prop.31

ἅπας σύνθετος ἀριθμὸς ὑπὸ πρώτου τινὸς ἀριθμοῦ μετρεῖται. ἔστω σύνθετος ἀριθμὸς ὁ Α· λέγω, ὅτι ὁ Α ὑπὸ πρώτου τινὸς ἀριθμοῦ μετρεῖται. ʼἐπεὶ γὰρ σύνθετός ἐστιν ὁ Α, μετρήσει τις αὐτὸν ἀριθμός. μετρείτω, καὶ ἔστω ὁ Β. καὶ εἰ μὲν πρῶτός ἐστιν ὁ Β, γεγονὸς ἂν εἴη τὸ ἐπιταχθέν. εἰ δὲ σύνθετος, μετρήσει τις αὐτὸν ἀριθμός. μετρείτω, καὶ ἔστω ὁ Γ. καὶ ἐπεὶ ὁ Γ τὸν Β μετρεῖ, ὁ δὲ Β τὸν Α μετρεῖ, καὶ ὁ Γ ἄρα τὸν Α μετρεῖ. καὶ εἰ μὲν πρῶτός ἐστιν ὁ Γ, γεγονὸς ἂν εἴη τὸ ἐπιταχθέν. εἰ δὲ σύνθετος, μετρήσει τις αὐτὸν ἀριθμός. τοιαύτης δὴ γινομένης ἐπισκέψεως ληφθήσεταί τις πρῶτος ἀριθμός, ὃς μετρήσει. εἰ γὰρ οὐ ληφθήσεται, μετρήσουσι τὸν Α ἀριθμὸν ἄπειροι ἀριθμοί, ὧν ἕτερος ἑτέρου ἐλάσσων ἐστίν· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον ἐν ἀριθμοῖς. ληφθήσεταί τις ἄρα πρῶτος ἀριθμός, ὃς μετρήσει τὸν πρὸ ἑαυτοῦ, ὃς καὶ τὸν Α μετρήσει. ἅπας ἄρα σύνθετος ἀριθμὸς ὑπὸ πρώτου τινὸς ἀριθμοῦ μετρεῖται· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

7.prop.32Önerme 32. Her sayı ya asaldır ya da onu bir asal sayı ölçer.

A bir sayı olsun. Diyorum ki A ya asaldır ya da onu bir asal sayı ölçer.

A asalsa istenen yapılmış olur. Bileşikse onu bir asal sayı ölçecektir.

Öyleyse her sayı ya asaldır ya da onu bir asal sayı ölçer. Gösterilmesi gereken buydu.

7.prop.32

ἅπας ἀριθμὸς ἤτοι πρῶτός ἐστιν ἢ ὑπὸ πρώτου τινὸς ἀριθμοῦ μετρεῖται. ἔστω ἀριθμὸς ὁ Α· λέγω, ὅτι ὁ Α ἤτοι πρῶτός ἐστιν ἢ ὑπὸ πρώτου τινὸς ἀριθμοῦ μετρεῖται. εἰ μὲν οὖν πρῶτός ἐστιν ὁ Α, γεγονὸς ἂν εἴη τὸ ἐπιταχθέν. εἰ δὲ σύνθετος, μετρήσει τις αὐτὸν πρῶτος ἀριθμός. ἅπας ἄρα ἀριθμὸς ἤτοι πρῶτός ἐστιν ἢ ὑπὸ πρώτου τινὸς ἀριθμοῦ μετρεῖται· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

7.prop.33Önerme 33. Kaç tane olursa olsun birtakım sayılar verildiğinde, onlarla aynı oranı taşıyan sayıların en küçüklerini bulmak.

Verilen sayılar, kaç tane olursa olsun, A, B, G olsun. A, B, G ile aynı oranı taşıyan sayıların en küçüklerini bulmamız gerekiyor.

A, B, G ya aralarında asaldır ya da değildir. A, B, G aralarında asalsa, kendileriyle aynı oranı taşıyan sayıların en küçükleridir.

Değilse, A, B, G'nin en büyük ortak ölçüsü D alınsın; D, A, B, G'nin her birini kaç kez ölçüyorsa E, Z, H'nin her birinde o kadar birim bulunsun. O hâlde E, Z, H'nin her biri de A, B, G'nin her birini D'deki birimlerin sayısı kadar ölçer. Demek ki E, Z, H, A, B, G'yi aynı sayıda kez ölçer; o hâlde E, Z, H, A, B, G ile aynı orandadır. Şimdi diyorum ki en küçükleridir de. E, Z, H, A, B, G ile aynı oranı taşıyan sayıların en küçükleri değilse, E, Z, H'den küçük olup A, B, G ile aynı oranda bulunan [birtakım] sayılar olacaktır. Bunlar Th, K, L olsun. O hâlde Th, A'yı kaç kez ölçüyorsa K ile L de B ile G'yi sırasıyla o kadar kez ölçer. Th, A'yı kaç kez ölçüyorsa M'de o kadar birim bulunsun; o hâlde K ile L de B ile G'yi sırasıyla M'deki birimlerin sayısı kadar ölçer. Th, A'yı M'deki birimlerin sayısı kadar ölçtüğüne göre, M de A'yı Th'deki birimlerin sayısı kadar ölçer. Aynı sebeple M, B ile G'yi de sırasıyla K ile L'deki birimlerin sayısı kadar ölçer; o hâlde M, A, B ve G'yi ölçer. Th, A'yı M'deki birimlerin sayısı kadar ölçtüğüne göre Th, M'yi çarparak A'yı meydana getirmiştir. Aynı sebeple E de D'yi çarparak A'yı meydana getirmiştir. O hâlde E ile D'nin çarpımı Th ile M'nin çarpımına eşittir. Demek ki E'nin Th'ye oranı M'nin D'ye oranı gibidir. E, Th'den büyüktür; o hâlde M de D'den büyüktür. Üstelik M, A, B ve G'yi ölçer. Bu imkânsızdır; çünkü D'nin A, B, G'nin en büyük ortak ölçüsü olduğu varsayılmıştı. Öyleyse E, Z, H'den küçük olup A, B, G ile aynı oranda bulunan hiçbir sayı yoktur. Öyleyse E, Z, H, A, B, G ile aynı oranı taşıyan sayıların en küçükleridir. Gösterilmesi gereken buydu.

7.prop.33

ἀριθμῶν δοθέντων ὁποσωνοῦν εὑρεῖν τοὺς ἐλαχίστους τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων αὐτοῖς. ἔστωσαν οἱ δοθέντες ὁποσοιοῦν ἀριθμοὶ οἱ Α, Β, Γ· δεῖ δὴ εὑρεῖν τοὺς ἐλαχίστους τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων τοῖς Α, Β, Γ. οἱ Α, Β, Γ γὰρ ἤτοι πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσὶν ἢ οὔ. εἰ μὲν οὖν οἱ Α, Β, Γ πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν, ἐλάχιστοί εἰσι τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων αὐτοῖς. εἰ δὲ οὔ, εἰλήφθω τῶν Α, Β, Γ τὸ μέγιστον κοινὸν μέτρον ὁ Δ, καὶ ὁσάκις ὁ Δ ἕκαστον τῶν Α, Β, Γ μετρεῖ, τοσαῦται μονάδες ἔστωσαν ἐν ἑκάστῳ τῶν Ε, Ζ, Η. καὶ ἕκαστος ἄρα τῶν Ε, Ζ, Η ἕκαστον τῶν Α, Β, Γ μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν τῷ Δ μονάδας. οἱ Ε, Ζ, Η ἄρα τοὺς Α, Β, Γ ἰσάκις μετροῦσιν· οἱ Ε, Ζ, Η ἄρα τοῖς Α, Β, Γ ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ εἰσίν. λέγω δή, ὅτι καὶ ἐλάχιστοι. εἰ γὰρ μή εἰσιν οἱ Ε, Ζ, Η ἐλάχιστοι τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων τοῖς Α, Β, Γ, ἔσονται [τινες] τῶν Ε, Ζ, Η ἐλάσσονες ἀριθμοὶ ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ ὄντες τοῖς Α, Β, Γ. ἔστωσαν οἱ Θ, Κ, Λ· ἰσάκις ἄρα ὁ Θ τὸν Α μετρεῖ καὶ ἑκάτερος τῶν Κ, Λ ἑκάτερον τῶν Β, Γ. ὁσάκις δὲ ὁ Θ τὸν Α μετρεῖ, τοσαῦται μονάδες ἔστωσαν ἐν τῷ Μ· καὶ ἑκάτερος ἄρα τῶν Κ, Λ ἑκάτερον τῶν Β, Γ μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν τῷ Μ μονάδας. καὶ ἐπεὶ ὁ Θ τὸν Α μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν τῷ Μ μονάδας, καὶ ὁ Μ ἄρα τὸν Α μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν τῷ Θ μονάδας. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ ὁ Μ καὶ ἑκάτερον τῶν Β, Γ μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν ἑκατέρῳ τῶν Κ, Λ μονάδας· ὁ Μ ἄρα τοὺς Α, Β, Γ μετρεῖ. καὶ ἐπεὶ ὁ Θ τὸν Α μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν τῷ Μ μονάδας, ὁ Θ ἄρα τὸν Μ πολλαπλασιάσας τὸν Α πεποίηκεν. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ὁ Ε τὸν Δ πολλαπλασιάσας τὸν Α πεποίηκεν. ἴσος ἄρα ἐστὶν ὁ ἐκ τῶν Ε, Δ τῷ ἐκ τῶν Θ, Μ. ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Ε πρὸς τὸν Θ, οὕτως ὁ Μ πρὸς τὸν Δ. μείζων δὲ ὁ Ε τοῦ Θ· μείζων ἄρα καὶ ὁ Μ τοῦ Δ. καὶ μετρεῖ τοὺς Α, Β, Γ· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον· ὑπόκειται γὰρ ὁ Δ τῶν Α, Β, Γ τὸ μέγιστον κοινὸν μέτρον. οὐκ ἄρα ἔσονταί τινες τῶν Ε, Ζ, Η ἐλάσσονες ἀριθμοὶ ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ ὄντες τοῖς Α, Β, Γ. οἱ Ε, Ζ, Η ἄρα ἐλάχιστοί εἰσι τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων τοῖς Α, Β, Γ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

7.prop.34Önerme 34. İki sayı verildiğinde, bunların ölçtüğü en küçük sayıyı bulmak.

Verilen iki sayı A ile B olsun. Bunların ölçtüğü en küçük sayıyı bulmamız gerekiyor.

A ile B ya aralarında asaldır ya da değildir. Önce A ile B aralarında asal olsun ve A, B'yi çarparak G'yi meydana getirsin; o hâlde B de A'yı çarparak G'yi meydana getirmiştir. Demek ki A ile B, G'yi ölçer. Şimdi diyorum ki G, ölçtükleri en küçük sayıdır da. Değilse A ile B, G'den küçük bir sayıyı ölçecektir. D'yi ölçsünler. A, D'yi kaç kez ölçüyorsa E'de o kadar birim, B, D'yi kaç kez ölçüyorsa Z'de o kadar birim bulunsun. O hâlde A, E'yi çarparak D'yi, B de Z'yi çarparak D'yi meydana getirmiştir; demek ki A ile E'nin çarpımı B ile Z'nin çarpımına eşittir. O hâlde A'nın B'ye oranı Z'nin E'ye oranı gibidir. A ile B ise aralarında asaldır; aralarında asal sayılar aynı oranı taşıyanların en küçükleridir; en küçükler de aynı oranı taşıyan sayıları aynı sayıda kez ölçer: büyük olan büyüğü, küçük olan küçüğü. Demek ki B, ardılın ardılı ölçmesi gibi E'yi ölçer. A, B ile E'yi çarparak G ile D'yi meydana getirdiğine göre, B'nin E'ye oranı G'nin D'ye oranı gibidir. B, E'yi ölçer; o hâlde G de D'yi ölçer, yani büyük sayı küçüğü ölçer. Bu imkânsızdır. Öyleyse A ile B, G'den küçük hiçbir sayıyı ölçmez. Öyleyse A ile B'nin ölçtüğü en küçük sayı G'dir.

Şimdi A ile B aralarında asal olmasın; A ile B'yle aynı oranı taşıyan sayıların en küçükleri Z ile E alınsın. O hâlde A ile E'nin çarpımı B ile Z'nin çarpımına eşittir. A, E'yi çarparak G'yi meydana getirsin; o hâlde B de Z'yi çarparak G'yi meydana getirmiştir; demek ki A ile B, G'yi ölçer. Şimdi diyorum ki G, ölçtükleri en küçük sayıdır da. Değilse A ile B, G'den küçük bir sayıyı ölçecektir. D'yi ölçsünler. A, D'yi kaç kez ölçüyorsa H'de o kadar birim, B, D'yi kaç kez ölçüyorsa Th'de o kadar birim bulunsun. O hâlde A, H'yi çarparak D'yi, B de Th'yi çarparak D'yi meydana getirmiştir. Demek ki A ile H'nin çarpımı B ile Th'nin çarpımına eşittir; o hâlde A'nın B'ye oranı Th'nin H'ye oranı gibidir. A'nın B'ye oranı ise Z'nin E'ye oranı gibidir; demek ki Z'nin E'ye oranı da Th'nin H'ye oranı gibidir. Z ile E ise en küçüklerdir; en küçükler de aynı oranı taşıyan sayıları aynı sayıda kez ölçer: büyük olan büyüğü, küçük olan küçüğü. O hâlde E, H'yi ölçer. A, E ile H'yi çarparak G ile D'yi meydana getirdiğine göre, E'nin H'ye oranı G'nin D'ye oranı gibidir. E, H'yi ölçer; o hâlde G de D'yi ölçer, yani büyük sayı küçüğü ölçer. Bu imkânsızdır. Öyleyse A ile B, G'den küçük hiçbir sayıyı ölçmez. Öyleyse A ile B'nin ölçtüğü en küçük sayı G'dir. Gösterilmesi gereken buydu.

7.prop.34

δύο ἀριθμῶν δοθέντων εὑρεῖν, ὃν ἐλάχιστον μετροῦσιν ἀριθμόν. ἔστωσαν οἱ δοθέντες δύο ἀριθμοὶ οἱ Α, Β· δεῖ δὴ εὑρεῖν, ὃν ἐλάχιστον μετροῦσιν ἀριθμόν. οἱ Α, Β γὰρ ἤτοι πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους εἰσὶν ἢ οὔ. ἔστωσαν πρότερον οἱ Α, Β πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους, καὶ ὁ Α τὸν Β πολλαπλασιάσας τὸν Γ ποιείτω· καὶ ὁ Β ἄρα τὸν Α πολλαπλασιάσας τὸν Γ πεποίηκεν. οἱ Α, Β ἄρα τὸν Γ μετροῦσιν. λέγω δή, ὅτι καὶ ἐλάχιστον. εἰ γὰρ μή, μετρήσουσί τινα ἀριθμὸν οἱ Α, Β ἐλάσσονα ὄντα τοῦ Γ. μετρείτωσαν τὸν Δ. καὶ ὁσάκις ὁ Α τὸν Δ μετρεῖ, τοσαῦται μονάδες ἔστωσαν ἐν τῷ Ε, ὁσάκις δὲ ὁ Β τὸν Δ μετρεῖ, τοσαῦται μονάδες ἔστωσαν ἐν τῷ Ζ· ὁ μὲν Α ἄρα τὸν Ε πολλαπλασιάσας τὸν Δ πεποίηκεν, ὁ δὲ Β τὸν Ζ πολλαπλασιάσας τὸν Δ πεποίηκεν· ἴσος ἄρα ἐστὶν ὁ ἐκ τῶν Α, Ε τῷ ἐκ τῶν Β, Ζ. ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Β, οὕτως ὁ Ζ πρὸς τὸν Ε. οἱ δὲ Α, Β πρῶτοι, οἱ δὲ πρῶτοι καὶ ἐλάχιστοι, οἱ δὲ ἐλάχιστοι μετροῦσι τοὺς τὸν αὐτὸν λόγον ἔχοντας ἰσάκις ὅ τε μείζων τὸν μείζονα καὶ ὁ ἐλάσσων τὸν ἐλάσσονα· ὁ Β ἄρα τὸν Ε μετρεῖ, ὡς ἑπόμενος ἑπόμενον. καὶ ἐπεὶ ὁ Α τοὺς Β, Ε πολλαπλασιάσας τοὺς Γ, Δ πεποίηκεν, ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Β πρὸς τὸν Ε, οὕτως ὁ Γ πρὸς τὸν Δ. μετρεῖ δὲ ὁ Β τὸν Ε· μετρεῖ ἄρα καὶ ὁ Γ τὸν Δ ὁ μείζων τὸν ἐλάσσονα· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. οὐκ ἄρα οἱ Α, Β μετροῦσί τινα ἀριθμὸν ἐλάσσονα ὄντα τοῦ Γ. ὁ Γ ἄρα ἐλάχιστος ὢν ὑπὸ τῶν Α, Β μετρεῖται. μὴ ἔστωσαν δὴ οἱ Α, Β πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους, καὶ εἰλήφθωσαν ἐλάχιστοι ἀριθμοὶ τῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων τοῖς Α, Β οἱ Ζ, Ε· ἴσος ἄρα ἐστὶν ὁ ἐκ τῶν Α, Ε τῷ ἐκ τῶν Β, Ζ. καὶ ὁ Α τὸν Ε πολλαπλασιάσας τὸν Γ ποιείτω· καὶ ὁ Β ἄρα τὸν Ζ πολλαπλασιάσας τὸν Γ πεποίηκεν· οἱ Α, Β ἄρα τὸν Γ μετροῦσιν. λέγω δή, ὅτι καὶ ἐλάχιστον. εἰ γὰρ μή, μετρήσουσί τινα ἀριθμὸν οἱ Α, Β ἐλάσσονα ὄντα τοῦ Γ. μετρείτωσαν τὸν Δ. καὶ ὁσάκις μὲν ὁ Α τὸν Δ μετρεῖ, τοσαῦται μονάδες ἔστωσαν ἐν τῷ Η, ὁσάκις δὲ ὁ Β τὸν Δ μετρεῖ, τοσαῦται μονάδες ἔστωσαν ἐν τῷ Θ. ὁ μὲν Α ἄρα τὸν Η πολλαπλασιάσας τὸν Δ πεποίηκεν, ὁ δὲ Β τὸν Θ πολλαπλασιάσας τὸν Δ πεποίηκεν. ἴσος ἄρα ἐστὶν ὁ ἐκ τῶν Α, Η τῷ ἐκ τῶν Β, Θ· ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Α πρὸς τὸν Β, οὕτως ὁ Θ πρὸς τὸν Η. ὡς δὲ ὁ Α πρὸς τὸν Β, οὕτως ὁ Ζ πρὸς τὸν Ε· καὶ ὡς ἄρα ὁ Ζ πρὸς τὸν Ε, οὕτως ὁ Θ πρὸς τὸν Η. οἱ δὲ Ζ, Ε ἐλάχιστοι, οἱ δὲ ἐλάχιστοι μετροῦσι τοὺς τὸν αὐτὸν λόγον ἔχοντας ἰσάκις ὅ τε μείζων τὸν μείζονα καὶ ὁ ἐλάσσων τὸν ἐλάσσονα· ὁ Ε ἄρα τὸν Η μετρεῖ. καὶ ἐπεὶ ὁ Α τοὺς Ε, Η πολλαπλασιάσας τοὺς Γ, Δ πεποίηκεν, ἔστιν ἄρα ὡς ὁ Ε πρὸς τὸν Η, οὕτως ὁ Γ πρὸς τὸν Δ. ὁ δὲ Ε τὸν Η μετρεῖ· καὶ ὁ Γ ἄρα τὸν Δ μετρεῖ ὁ μείζων τὸν ἐλάσσονα· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. οὐκ ἄρα οἱ Α, Β μετρήσουσί τινα ἀριθμὸν ἐλάσσονα ὄντα τοῦ Γ. ὁ Γ ἄρα ἐλάχιστος ὢν ὑπὸ τῶν Α, Β μετρεῖται· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

7.prop.35Önerme 35. İki sayı bir sayıyı ölçüyorsa, onların ölçtüğü en küçük sayı da o sayıyı ölçer.

A ile B sayıları bir GD sayısını ölçsün; ölçtükleri en küçük sayı da E olsun. Diyorum ki E de GD'yi ölçer.

E, GD'yi ölçmüyorsa, DZ'yi ölçüp geriye kendinden küçük GZ'yi bıraksın. A ile B, E'yi, E de DZ'yi ölçtüğüne göre A ile B, DZ'yi de ölçecektir. Bütün GD'yi de ölçerler; o hâlde E'den küçük olan kalan GZ'yi de ölçeceklerdir. Bu imkânsızdır. Öyleyse E'nin GD'yi ölçmemesi olamaz; dolayısıyla ölçer. Gösterilmesi gereken buydu.

7.prop.35

ἐὰν δύο ἀριθμοὶ ἀριθμόν τινα μετρῶσιν, καὶ ὁ ἐλάχιστος ὑπʼ αὐτῶν μετρούμενος τὸν αὐτὸν μετρήσει. δύο γὰρ ἀριθμοὶ οἱ Α, Β ἀριθμόν τινα τὸν ΓΔ μετρείτωσαν, ἐλάχιστον δὲ τὸν Ε· λέγω, ὅτι καὶ ὁ Ε τὸν ΓΔ μετρεῖ. εἰ γὰρ οὐ μετρεῖ ὁ Ε τὸν ΓΔ, ὁ Ε τὸν ΔΖ μετρῶν λειπέτω ἑαυτοῦ ἐλάσσονα τὸν ΓΖ. καὶ ἐπεὶ οἱ Α, Β τὸν Ε μετροῦσιν, ὁ δὲ Ε τὸν ΔΖ μετρεῖ, καὶ οἱ Α, Β ἄρα τὸν ΔΖ μετρήσουσιν. μετροῦσι δὲ καὶ ὅλον τὸν ΓΔ· καὶ λοιπὸν ἄρα τὸν ΓΖ μετρήσουσιν ἐλάσσονα ὄντα τοῦ Ε· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. οὐκ ἄρα οὐ μετρεῖ ὁ Ε τὸν ΓΔ· μετρεῖ ἄρα· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

7.prop.36Önerme 36. Üç sayı verildiğinde, bunların ölçtüğü en küçük sayıyı bulmak.

Verilen üç sayı A, B, G olsun. Bunların ölçtüğü en küçük sayıyı bulmamız gerekiyor.

İki sayının, A ile B'nin ölçtüğü en küçük sayı D alınsın. G, D'yi ya ölçer ya ölçmez. Önce ölçsün. A ile B de D'yi ölçer; o hâlde A, B ve G, D'yi ölçer. Şimdi diyorum ki D, ölçtükleri en küçük sayıdır da. Değilse A, B, G, D'den küçük [bir] sayıyı ölçecektir. E'yi ölçsünler. A, B, G, E'yi ölçtüğüne göre A ile B de E'yi ölçer. O hâlde A ile B'nin ölçtüğü en küçük sayı da [E'yi] ölçecektir. A ile B'nin ölçtüğü en küçük sayı ise D'dir; demek ki D, E'yi ölçecektir, yani büyük sayı küçüğü ölçecektir. Bu imkânsızdır. Öyleyse A, B, G, D'den küçük hiçbir sayıyı ölçmez; A, B, G'nin ölçtüğü en küçük sayı D'dir.

Şimdi de G, D'yi ölçmesin; G ile D'nin ölçtüğü en küçük sayı E alınsın. A ile B, D'yi, D de E'yi ölçtüğüne göre A ile B de E'yi ölçer. G de [E'yi] ölçer; [o hâlde] A, B ve G, E'yi ölçer. Şimdi diyorum ki E, ölçtükleri en küçük sayıdır da. Değilse A, B, G, E'den küçük bir sayıyı ölçecektir. Z'yi ölçsünler. A, B, G, Z'yi ölçtüğüne göre A ile B de Z'yi ölçer; o hâlde A ile B'nin ölçtüğü en küçük sayı da Z'yi ölçecektir. A ile B'nin ölçtüğü en küçük sayı ise D'dir; demek ki D, Z'yi ölçer. G de Z'yi ölçer; o hâlde D ile G, Z'yi ölçer; dolayısıyla D ile G'nin ölçtüğü en küçük sayı da Z'yi ölçecektir. G ile D'nin ölçtüğü en küçük sayı ise E'dir; demek ki E, Z'yi ölçer, yani büyük sayı küçüğü ölçer. Bu imkânsızdır. Öyleyse A, B, G, E'den küçük hiçbir sayıyı ölçmez. Öyleyse A, B, G'nin ölçtüğü en küçük sayı E'dir. Gösterilmesi gereken buydu.

7.prop.36

τριῶν ἀριθμῶν δοθέντων εὑρεῖν, ὃν ἐλάχιστον μετροῦσιν ἀριθμόν. ἔστωσαν οἱ δοθέντες τρεῖς ἀριθμοὶ οἱ Α, Β, Γ· δεῖ δὴ εὑρεῖν, ὃν ἐλάχιστον μετροῦσιν ἀριθμόν. εἰλήφθω γὰρ ὑπὸ δύο τῶν Α, Β ἐλάχιστος μετρούμενος ὁ Δ. ὁ δὴ Γ τὸν Δ ἤτοι μετρεῖ ἢ οὐ μετρεῖ. μετρείτω πρότερον. μετροῦσι δὲ καὶ οἱ Α, Β τὸν Δ· οἱ Α, Β, Γ ἄρα τὸν Δ μετροῦσιν. λέγω δή, ὅτι καὶ ἐλάχιστον. εἰ γὰρ μή, μετρήσουσιν [τινα] ἀριθμὸν οἱ Α, Β, Γ ἐλάσσονα ὄντα τοῦ Δ. μετρείτωσαν τὸν Ε. ἐπεὶ οἱ Α, Β, Γ τὸν Ε μετροῦσιν, καὶ οἱ Α, Β ἄρα τὸν Ε μετροῦσιν. καὶ ὁ ἐλάχιστος ἄρα ὑπὸ τῶν Α, Β μετρούμενος [τὸν Ε] μετρήσει. ἐλάχιστος δὲ ὑπὸ τῶν Α, Β μετρούμενός ἐστιν ὁ Δ· ὁ Δ ἄρα τὸν Ε μετρήσει ὁ μείζων τὸν ἐλάσσονα· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. οὐκ ἄρα οἱ Α, Β, Γ μετρήσουσί τινα ἀριθμὸν ἐλάσσονα ὄντα τοῦ Δ· οἱ Α, Β, Γ ἄρα ἐλάχιστον τὸν Δ μετροῦσιν. μὴ μετρείτω δὴ πάλιν ὁ Γ τὸν Δ, καὶ εἰλήφθω ὑπὸ τῶν Γ, Δ ἐλάχιστος μετρούμενος ἀριθμὸς ὁ Ε. ἐπεὶ οἱ Α, Β τὸν Δ μετροῦσιν, ὁ δὲ Δ τὸν Ε μετρεῖ, καὶ οἱ Α, Β ἄρα τὸν Ε μετροῦσιν. μετρεῖ δὲ καὶ ὁ Γ [τὸν Ε· καὶ] οἱ Α, Β, Γ ἄρα τὸν Ε μετροῦσιν. λέγω δή, ὅτι καὶ ἐλάχιστον. εἰ γὰρ μή, μετρήσουσί τινα οἱ Α, Β, Γ ἐλάσσονα ὄντα τοῦ Ε. μετρείτωσαν τὸν Ζ. ἐπεὶ οἱ Α, Β, Γ τὸν Ζ μετροῦσιν, καὶ οἱ Α, Β ἄρα τὸν Ζ μετροῦσιν· καὶ ὁ ἐλάχιστος ἄρα ὑπὸ τῶν Α, Β μετρούμενος τὸν Ζ μετρήσει. ἐλάχιστος δὲ ὑπὸ τῶν Α, Β μετρούμενός ἐστιν ὁ Δ· ὁ Δ ἄρα τὸν Ζ μετρεῖ. μετρεῖ δὲ καὶ ὁ Γ τὸν Ζ· οἱ Δ, Γ ἄρα τὸν Ζ μετροῦσιν· ὥστε καὶ ὁ ἐλάχιστος ὑπὸ τῶν Δ, Γ μετρούμενος τὸν Ζ μετρήσει. ὁ δὲ ἐλάχιστος ὑπὸ τῶν Γ, Δ μετρούμενός ἐστιν ὁ Ε· ὁ Ε ἄρα τὸν Ζ μετρεῖ ὁ μείζων τὸν ἐλάσσονα· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. οὐκ ἄρα οἱ Α, Β, Γ μετρήσουσί τινα ἀριθμὸν ἐλάσσονα ὄντα τοῦ Ε. ὁ Ε ἄρα ἐλάχιστος ὢν ὑπὸ τῶν Α, Β, Γ μετρεῖται· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

7.prop.37Önerme 37. Bir sayıyı bir sayı ölçüyorsa, ölçülen sayının, ölçen sayıyla aynı adı taşıyan bir parçası olur.

A sayısını bir B sayısı ölçsün. Diyorum ki A'nın, B ile aynı adı taşıyan bir parçası vardır.

B, A'yı kaç kez ölçüyorsa G'de o kadar birim bulunsun. B, A'yı G'deki birimlerin sayısı kadar ölçtüğüne ve D birimi de G sayısını içindeki birimlerin sayısı kadar ölçtüğüne göre, D birimi G sayısını kaç kez ölçüyorsa B de A'yı o kadar kez ölçer. O hâlde yer değiştirerek D birimi B sayısını kaç kez ölçüyorsa G de A'yı o kadar kez ölçer; demek ki D birimi B sayısının hangi parçasıysa G de A'nın aynı parçasıdır. D birimi ise B sayısının, B ile aynı adı taşıyan parçasıdır; o hâlde G de A'nın, B ile aynı adı taşıyan parçasıdır. Dolayısıyla A'nın, B ile aynı adı taşıyan G parçası vardır. Gösterilmesi gereken buydu.

7.prop.37

ἐὰν ἀριθμὸς ὑπό τινος ἀριθμοῦ μετρῆται, ὁ μετρούμενος ὁμώνυμον μέρος ἕξει τῷ μετροῦντι. ἀριθμὸς γὰρ ὁ Α ὑπό τινος ἀριθμοῦ τοῦ Β μετρείσθω· λέγω, ὅτι ὁ Α ὁμώνυμον μέρος ἔχει τῷ Β. ὁσάκις γὰρ ὁ Β τὸν Α μετρεῖ, τοσαῦται μονάδες ἔστωσαν ἐν τῷ Γ. ἐπεὶ ὁ Β τὸν Α μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν τῷ Γ μονάδας, μετρεῖ δὲ καὶ ἡ Δ μονὰς τὸν Γ ἀριθμὸν κατὰ τὰς ἐν αὐτῷ μονάδας, ἰσάκις ἄρα ἡ Δ μονὰς τὸν Γ ἀριθμὸν μετρεῖ καὶ ὁ Β τὸν Α. ἐναλλὰξ ἄρα ἰσάκις ἡ Δ μονὰς τὸν Β ἀριθμὸν μετρεῖ καὶ ὁ Γ τὸν Α· ὃ ἄρα μέρος ἐστὶν ἡ Δ μονὰς τοῦ Β ἀριθμοῦ, τὸ αὐτὸ μέρος ἐστὶ καὶ ὁ Γ τοῦ Α. ἡ δὲ Δ μονὰς τοῦ Β ἀριθμοῦ μέρος ἐστὶν ὁμώνυμον αὐτῷ· καὶ ὁ Γ ἄρα τοῦ Α μέρος ἐστὶν ὁμώνυμον τῷ Β. ὥστε ὁ Α μέρος ἔχει τὸν Γ ὁμώνυμον ὄντα τῷ Β· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

7.prop.38Önerme 38. Bir sayının herhangi bir parçası varsa, onu o parçayla aynı adı taşıyan sayı ölçer.

A sayısının herhangi bir B parçası olsun; B parçasıyla aynı adı taşıyan [sayı] da G olsun. Diyorum ki G, A'yı ölçer.

B, A'nın G ile aynı adı taşıyan parçası olduğuna, D birimi de G'nin G ile aynı adı taşıyan parçası olduğuna göre, D birimi G sayısının hangi parçasıysa B de A'nın aynı parçasıdır; o hâlde D birimi G sayısını kaç kez ölçüyorsa B de A'yı o kadar kez ölçer. Demek ki yer değiştirerek D birimi B sayısını kaç kez ölçüyorsa G de A'yı o kadar kez ölçer. Öyleyse G, A'yı ölçer. Gösterilmesi gereken buydu.

7.prop.38

ἐὰν ἀριθμὸς μέρος ἔχῃ ὁτιοῦν, ὑπὸ ὁμωνύμου ἀριθμοῦ μετρηθήσεται τῷ μέρει. ἀριθμὸς γὰρ ὁ Α μέρος ἐχέτω ὁτιοῦν τὸν Β, καὶ τῷ Β μέρει ὁμώνυμος ἔστω [ἀριθμὸς] ὁ Γ· λέγω, ὅτι ὁ Γ τὸν Α μετρεῖ. ἐπεὶ γὰρ ὁ Β τοῦ Α μέρος ἐστὶν ὁμώνυμον τῷ Γ, ἔστι δὲ καὶ ἡ Δ μονὰς τοῦ Γ μέρος ὁμώνυμον αὐτῷ, ὃ ἄρα μέρος ἐστὶν ἡ Δ μονὰς τοῦ Γ ἀριθμοῦ, τὸ αὐτὸ μέρος ἐστὶ καὶ ὁ Β τοῦ Α· ἰσάκις ἄρα ἡ Δ μονὰς τὸν Γ ἀριθμὸν μετρεῖ καὶ ὁ Β τὸν Α. ἐναλλὰξ ἄρα ἰσάκις ἡ Δ μονὰς τὸν Β ἀριθμὸν μετρεῖ καὶ ὁ Γ τὸν Α. ὁ Γ ἄρα τὸν Α μετρεῖ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

7.prop.39Önerme 39. Verilen parçalara sahip olan en küçük sayıyı bulmak.

Verilen parçalar A, B, G olsun. A, B, G parçalarına sahip olan en küçük sayıyı bulmamız gerekiyor.

A, B, G parçalarıyla aynı adı taşıyan sayılar D, E, Z olsun; D, E, Z'nin ölçtüğü en küçük sayı da H alınsın.

O hâlde H'nin D, E, Z ile aynı adı taşıyan parçaları vardır. D, E, Z ile aynı adı taşıyan parçalar ise A, B, G'dir; demek ki H, A, B, G parçalarına sahiptir. Şimdi diyorum ki bu parçalara sahip olan en küçük sayıdır da. Değilse H'den küçük olup A, B, G parçalarına sahip olan bir sayı olacaktır. Bu sayı Th olsun. Th, A, B, G parçalarına sahip olduğuna göre, Th'yi A, B, G parçalarıyla aynı adı taşıyan sayılar ölçecektir. A, B, G parçalarıyla aynı adı taşıyan sayılar ise D, E, Z'dir; demek ki Th'yi D, E, Z ölçer. Oysa Th, H'den küçüktür. Bu imkânsızdır. Öyleyse H'den küçük olup A, B, G parçalarına sahip olan hiçbir sayı yoktur. Gösterilmesi gereken buydu.

7.prop.39

ἀριθμὸν εὑρεῖν, ὃς ἐλάχιστος ὢν ἕξει τὰ δοθέντα μέρη. ἔστω τὰ δοθέντα μέρη τὰ Α, Β, Γ· δεῖ δὴ ἀριθμὸν εὑρεῖν, ὃς ἐλάχιστος ὢν ἕξει τὰ Α, Β, Γ μέρη. ἔστωσαν γὰρ τοῖς Α, Β, Γ μέρεσιν ὁμώνυμοι ἀριθμοὶ οἱ Δ, Ε, Ζ, καὶ εἰλήφθω ὑπὸ τῶν Δ, Ε, Ζ ἐλάχιστος μετρούμενος ἀριθμὸς ὁ Η. ὁ Η ἄρα ὁμώνυμα μέρη ἔχει τοῖς Δ, Ε, Ζ. τοῖς δὲ Δ, Ε, Ζ ὁμώνυμα μέρη ἐστὶ τὰ Α, Β, Γ· ὁ Η ἄρα ἔχει τὰ Α, Β, Γ μέρη. λέγω δή, ὅτι καὶ ἐλάχιστος ὤν. εἰ γὰρ μή, ἔσται τις τοῦ Η ἐλάσσων ἀριθμός, ὃς ἕξει τὰ Α, Β, Γ μέρη. ἔστω ὁ Θ. ἐπεὶ ὁ Θ ἔχει τὰ Α, Β, Γ μέρη, ὁ Θ ἄρα ὑπὸ ὁμωνύμων ἀριθμῶν μετρηθήσεται τοῖς Α, Β, Γ μέρεσιν. τοῖς δὲ Α, Β, Γ μέρεσιν ὁμώνυμοι ἀριθμοί εἰσιν οἱ Δ, Ε, Ζ· ὁ Θ ἄρα ὑπὸ τῶν Δ, Ε, Ζ μετρεῖται. καί ἐστιν ἐλάσσων τοῦ Η· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. οὐκ ἄρα ἔσται τις τοῦ Η ἐλάσσων ἀριθμός, ὃς ἕξει τὰ Α, Β, Γ μέρη· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…