İçeriğe geç
Elementler

Eukleides · Elementler

VI. Kitap

6.def.1Tarifler

1. Açıları tek tek birbirine eşit olan ve eşit açıları çevreleyen kenarları orantılı olan düzkenarlı şekiller benzer şekillerdir.

6.def.1

ὅμοια σχήματα εὐθύγραμμά ἐστιν, ὅσα τάς τε γωνίας ἴσας ἔχει κατὰ μίαν καὶ τὰς περὶ τὰς ἴσας γωνίας πλευρὰς ἀνάλογον.

6.def.22. [İki şeklin her birinde hem öncül hem ardıl oranlar bulunduğunda, şekillerin kenarları ters orantılıdır.]

6.def.2

[Ἀντιπεπονθότα δὲ σχήματά ἐστιν, ὅταν ἐν ἑκατέρῳ τῶν σχημάτων ἡγούμενοί τε καὶ ἑπόμενοι λόγοι ὦσιν.]

6.def.33. Bütün doğrunun büyük parçaya oranı büyük parçanın küçük parçaya oranı gibi olduğunda, doğrunun uç ve orta oranda kesildiği söylenir.

6.def.3

ἄκρον καὶ μέσον λόγον εὐθεῖα τετμῆσθαι λέγεται, ὅταν ᾖ ὡς ἡ ὅλη πρὸς τὸ μεῖζον τμῆμα, οὕτως τὸ μεῖζον πρὸς τὸ ἔλαττον.

6.def.44. Her şeklin yüksekliği, tepeden tabana indirilen dikmedir.

6.def.4

ὕψος ἐστὶ παντὸς σχήματος ἡ ἀπὸ τῆς κορυφῆς ἐπὶ τὴν βάσιν κάθετος ἀγομένη.

6.def.55. [Oranların değerleri birbiriyle çarpılıp bir değer meydana getirdiğinde, bir oranın bu oranlardan bileşik olduğu söylenir.]

6.def.5

[Λόγος ἐκ λόγων συγκεῖσθαι λέγεται, ὅταν αἱ τῶν λόγων πηλικότητες ἐφʼ ἑαυτὰς πολλαπλασιασθεῖσαι ποιῶσί τινα.]

6.prop.1Önermeler

Önerme 1. Aynı yükseklikteki üçgenlerin de paralelkenarların da birbirine oranı, tabanlarının oranı gibidir.

ABG ve AGD üçgenleri, EG ve GZ paralelkenarları aynı AG yüksekliğinde olsun. Diyorum ki BG tabanının GD tabanına oranı, ABG üçgeninin AGD üçgenine oranı gibi, EG paralelkenarının GZ paralelkenarına oranı gibidir.

BD her iki yönde Th ve L noktalarına kadar uzatılsın; BG tabanına eşit [istenildiği kadar] BH ve HTh doğruları, GD tabanına eşit istenildiği kadar DK ve KL doğruları konsun; AH, ATh, AK ve AL birleştirilsin.

GB, BH ve HTh birbirine eşit olduğundan, AThH, AHB ve ABG üçgenleri de birbirine eşittir. O hâlde ThG tabanı BG tabanının kaç katıysa, AThG üçgeni de ABG üçgeninin o kadar katıdır. Aynı sebeple LG tabanı GD tabanının kaç katıysa, ALG üçgeni de AGD üçgeninin o kadar katıdır. ThG tabanı GL tabanına eşitse, AThG üçgeni de AGL üçgenine eşittir; ThG tabanı GL tabanını aşıyorsa, AThG üçgeni de AGL üçgenini aşar; küçükse küçüktür. Şimdi dört büyüklük, yani BG ve GD tabanları ile ABG ve AGD üçgenleri varken, BG tabanının ve ABG üçgeninin eşit katları olarak ThG tabanı ile AThG üçgeni, GD tabanının ve ADG üçgeninin rastgele başka eşit katları olarak da LG tabanı ile ALG üçgeni alınmıştır; ayrıca ThG tabanı GL tabanını aşıyorsa AThG üçgeninin de ALG üçgenini aştığı, eşitse eşit, küçükse küçük olduğu gösterilmiştir. O hâlde BG tabanının GD tabanına oranı ABG üçgeninin AGD üçgenine oranı gibidir.

EG paralelkenarı ABG üçgeninin, ZG paralelkenarı da AGD üçgeninin iki katı olduğundan ve parçaların oranı aynı katlarının oranıyla aynı olduğundan, ABG üçgeninin AGD üçgenine oranı EG paralelkenarının ZG paralelkenarına oranı gibidir. Şimdi BG tabanının GD'ye oranının ABG üçgeninin AGD üçgenine oranı gibi, ABG üçgeninin AGD üçgenine oranının da EG paralelkenarının GZ paralelkenarına oranı gibi olduğu gösterildiğine göre, BG tabanının GD tabanına oranı da EG paralelkenarının ZG paralelkenarına oranı gibidir.

Öyleyse aynı yükseklikteki üçgenlerin de paralelkenarların da birbirine oranı, tabanlarının oranı gibidir. Gösterilmesi gereken buydu.

6.prop.1

τὰ τρίγωνα καὶ τὰ παραλληλόγραμμα, τὰ ὑπὸ τὸ αὐτὸ ὕψος ὄντα πρὸς ἄλληλά ἐστιν ὡς αἱ βάσεις. ἔστω τρίγωνα μὲν τὰ ΑΒΓ, ΑΓΔ, παραλληλόγραμμα δὲ τὰ ΕΓ, ΓΖ ὑπὸ τὸ αὐτὸ ὕψος τὸ ΑΓ· λέγω, ὅτι ἐστὶν ὡς ἡ ΒΓ βάσις πρὸς τὴν ΓΔ βάσιν, οὕτως τὸ ΑΒΓ τρίγωνον πρὸς τὸ ΑΓΔ τρίγωνον, καὶ τὸ ΕΓ παραλληλόγραμμον πρὸς τὸ ΓΖ παραλληλόγραμμον. Ἐκβεβλήσθω γὰρ ἡ ΒΔ ἐφʼ ἑκάτερα τὰ μέρη ἐπὶ τὰ Θ, Λ σημεῖα, καὶ κείσθωσαν τῇ μὲν ΒΓ βάσει ἴσαι [ὁσαιδηποτοῦν] αἱ ΒΗ, ΗΘ, τῇ δὲ ΓΔ βάσει ἴσαι ὁσαιδηποτοῦν αἱ ΔΚ, ΚΛ, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΑΗ, ΑΘ, ΑΚ, ΑΛ. καὶ ἐπεὶ ἴσαι εἰσὶν αἱ ΓΒ, ΒΗ, ΗΘ ἀλλήλαις, ἴσα ἐστὶ καὶ τὰ ΑΘΗ, ΑΗΒ, ΑΒΓ τρίγωνα ἀλλήλοις. ὁσαπλασίων ἄρα ἐστὶν ἡ ΘΓ βάσις τῆς ΒΓ βάσεως, τοσαυταπλάσιόν ἐστι καὶ τὸ ΑΘΓ τρίγωνον τοῦ ΑΒΓ τριγώνου. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ ὁσαπλασίων ἐστὶν ἡ ΛΓ βάσις τῆς ΓΔ βάσεως, τοσαυταπλάσιόν ἐστι καὶ τὸ ΑΛΓ τρίγωνον τοῦ ΑΓΔ τριγώνου· καὶ εἰ ἴση ἐστὶν ἡ ΘΓ βάσις τῇ ΓΛ βάσει, ἴσον ἐστὶ καὶ τὸ ΑΘΓ τρίγωνον τῷ ΑΓΛ τριγώνῳ, καὶ εἰ ὑπερέχει ἡ ΘΓ βάσις τῆς ΓΛ βάσεως, ὑπερέχει καὶ τὸ ΑΘΓ τρίγωνον τοῦ ΑΓΛ τριγώνου, καὶ εἰ ἐλάσσων, ἔλασσον. τεσσάρων δὴ ὄντων μεγεθῶν δύο μὲν βάσεων τῶν ΒΓ, ΓΔ, δύο δὲ τριγώνων τῶν ΑΒΓ, ΑΓΔ εἴληπται ἰσάκις πολλαπλάσια τῆς μὲν ΒΓ βάσεως καὶ τοῦ ΑΒΓ τριγώνου ἥ τε ΘΓ βάσις καὶ τὸ ΑΘΓ τρίγωνον, τῆς δὲ ΓΔ βάσεως καὶ τοῦ ΑΔΓ τριγώνου ἄλλα, ἃ ἔτυχεν, ἰσάκις πολλαπλάσια ἥ τε ΛΓ βάσις καὶ τὸ ΑΛΓ τρίγωνον· καὶ δέδεικται, ὅτι, εἰ ὑπερέχει ἡ ΘΓ βάσις τῆς ΓΛ βάσεως, ὑπερέχει καὶ τὸ ΑΘΓ τρίγωνον τοῦ ΑΛΓ τριγώνου, καὶ εἰ ἴση, ἴσον, καὶ εἰ ἐλάσσων, ἔλασσον· ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΒΓ βάσις πρὸς τὴν ΓΔ βάσιν, οὕτως τὸ ΑΒΓ τρίγωνον πρὸς τὸ ΑΓΔ τρίγωνον. καὶ ἐπεὶ τοῦ μὲν ΑΒΓ τριγώνου διπλάσιόν ἐστι τὸ ΕΓ παραλληλόγραμμον, τοῦ δὲ ΑΓΔ τριγώνου διπλάσιόν ἐστι τὸ ΖΓ παραλληλόγραμμον, τὰ δὲ μέρη τοῖς ὡσαύτως πολλαπλασίοις τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ἔστιν ἄρα ὡς τὸ ΑΒΓ τρίγωνον πρὸς τὸ ΑΓΔ τρίγωνον, οὕτως τὸ ΕΓ παραλληλόγραμμον πρὸς τὸ ΖΓ παραλληλόγραμμον. ἐπεὶ οὖν ἐδείχθη, ὡς μὲν ἡ ΒΓ βάσις πρὸς τὴν ΓΔ, οὕτως τὸ ΑΒΓ τρίγωνον πρὸς τὸ ΑΓΔ τρίγωνον, ὡς δὲ τὸ ΑΒΓ τρίγωνον πρὸς τὸ ΑΓΔ τρίγωνον, οὕτως τὸ ΕΓ παραλληλόγραμμον πρὸς τὸ ΓΖ παραλληλόγραμμον, καὶ ὡς ἄρα ἡ ΒΓ βάσις πρὸς τὴν ΓΔ βάσιν, οὕτως τὸ ΕΓ παραλληλόγραμμον πρὸς τὸ ΖΓ παραλληλόγραμμον. τὰ ἄρα τρίγωνα καὶ τὰ παραλληλόγραμμα τὰ ὑπὸ τὸ αὐτὸ ὕψος ὄντα πρὸς ἄλληλά ἐστιν ὡς αἱ βάσεις· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

6.prop.2Önerme 2. Bir üçgenin kenarlarından birine paralel bir doğru çizilirse, bu doğru üçgenin kenarlarını orantılı keser; üçgenin kenarları orantılı kesilirse de kesim noktalarını birleştiren doğru üçgenin kalan kenarına paralel olur.

ABG üçgeninin kenarlarından biri olan BG'ye paralel DE çizilsin. Diyorum ki BD'nin DA'ya oranı GE'nin EA'ya oranı gibidir.

BE ve GD birleştirilsin.

O zaman BDE üçgeni GDE üçgenine eşittir; çünkü ikisi aynı DE tabanı üzerinde ve aynı DE ile BG paralelleri arasındadır. ADE üçgeni ise başka bir büyüklüktür. Eşit büyüklüklerin aynı büyüklüğe oranı aynıdır; o hâlde BDE üçgeninin ADE [üçgenine] oranı GDE üçgeninin ADE üçgenine oranı gibidir. Ama BDE üçgeninin ADE'ye oranı BD'nin DA'ya oranı gibidir; çünkü E'den AB'ye indirilen dikme ikisinin ortak yüksekliği olduğundan, birbirlerine oranları tabanlarının oranı gibidir. Aynı sebeple GDE üçgeninin ADE'ye oranı GE'nin EA'ya oranı gibidir. O hâlde BD'nin DA'ya oranı da GE'nin EA'ya oranı gibidir.

Şimdi de ABG üçgeninin AB ve AG kenarları orantılı kesilsin, yani BD'nin DA'ya oranı GE'nin EA'ya oranı gibi olsun; DE birleştirilsin. Diyorum ki DE, BG'ye paraleldir.

Aynı yapı kurulduğunda, BD'nin DA'ya oranı GE'nin EA'ya oranı gibi olduğundan, BD'nin DA'ya oranı BDE üçgeninin ADE üçgenine, GE'nin EA'ya oranı da GDE üçgeninin ADE üçgenine oranı gibi olduğundan, BDE üçgeninin ADE üçgenine oranı da GDE üçgeninin ADE üçgenine oranı gibidir. O hâlde BDE ve GDE üçgenlerinin her birinin ADE'ye oranı aynıdır. Demek ki BDE üçgeni GDE üçgenine eşittir; ikisi de aynı DE tabanı üzerindedir. Aynı taban üzerindeki eşit üçgenler aynı paraleller arasında da bulunur. O hâlde DE, BG'ye paraleldir.

Öyleyse bir üçgenin kenarlarından birine paralel bir doğru çizilirse, bu doğru üçgenin kenarlarını orantılı keser; üçgenin kenarları orantılı kesilirse de kesim noktalarını birleştiren doğru üçgenin kalan kenarına paralel olur. Gösterilmesi gereken buydu.

6.prop.2

ἐὰν τριγώνου παρὰ μίαν τῶν πλευρῶν ἀχθῇ τις εὐθεῖα, ἀνάλογον τεμεῖ τὰς τοῦ τριγώνου πλευράς· καὶ ἐὰν αἱ τοῦ τριγώνου πλευραὶ ἀνάλογον τμηθῶσιν, ἡ ἐπὶ τὰς τομὰς ἐπιζευγνυμένη εὐθεῖα παρὰ τὴν λοιπὴν ἔσται τοῦ τριγώνου πλευράν. τριγώνου γὰρ τοῦ ΑΒΓ παράλληλος μιᾷ τῶν πλευρῶν τῇ ΒΓ ἤχθω ἡ ΔΕ· λέγω, ὅτι ἐστὶν ὡς ἡ ΒΔ πρὸς τὴν ΔΑ, οὕτως ἡ ΓΕ πρὸς τὴν ΕΑ. ἐπεζεύχθωσαν γὰρ αἱ ΒΕ, ΓΔ. ἴσον ἄρα ἐστὶ ΒΔΕ τρίγωνον τῷ ΓΔΕ τριγώνῳ· ἐπὶ γὰρ τῆς αὐτῆς βάσεώς ἐστι τῆς ΔΕ καὶ ἐν ταῖς αὐταῖς παραλλήλοις ταῖς ΔΕ, ΒΓ· ἄλλο δέ τι τὸ ΑΔΕ τρίγωνον. τὰ δὲ ἴσα πρὸς τὸ αὐτὸ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον· ἔστιν ἄρα ὡς τὸ ΒΔΕ τρίγωνον πρὸς τὸ ΑΔΕ [τρίγωνον], οὕτως τὸ ΓΔΕ τρίγωνον πρὸς τὸ ΑΔΕ τρίγωνον. ἀλλʼ ὡς μὲν τὸ ΒΔΕ τρίγωνον πρὸς τὸ ΑΔΕ, οὕτως ἡ ΒΔ πρὸς τὴν ΔΑ· ὑπὸ γὰρ τὸ αὐτὸ ὕψος ὄντα τὴν ἀπὸ τοῦ Ε ἐπὶ τὴν ΑΒ κάθετον ἀγομένην πρὸς ἄλληλά εἰσιν ὡς αἱ βάσεις. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ ὡς τὸ ΓΔΕ τρίγωνον πρὸς τὸ ΑΔΕ, οὕτως ἡ ΓΕ πρὸς τὴν ΕΑ· καὶ ὡς ἄρα ἡ ΒΔ πρὸς τὴν ΔΑ, οὕτως ἡ ΓΕ πρὸς τὴν ΕΑ. ἀλλὰ δὴ αἱ τοῦ ΑΒΓ τριγώνου πλευραὶ αἱ ΑΒ, ΑΓ ἀνάλογον τετμήσθωσαν, ὡς ἡ ΒΔ πρὸς τὴν ΔΑ, οὕτως ἡ ΓΕ πρὸς τὴν ΕΑ, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΔΕ· λέγω, ὅτι παράλληλός ἐστιν ἡ ΔΕ τῇ ΒΓ. τῶν γὰρ αὐτῶν κατασκευασθέντων, ἐπεί ἐστιν ὡς ἡ ΒΔ πρὸς τὴν ΔΑ, οὕτως ἡ ΓΕ πρὸς τὴν ΕΑ, ἀλλʼ ὡς μὲν ἡ ΒΔ πρὸς τὴν ΔΑ, οὕτως τὸ ΒΔΕ τρίγωνον πρὸς τὸ ΑΔΕ τρίγωνον, ὡς δὲ ἡ ΓΕ πρὸς τὴν ΕΑ, οὕτως τὸ ΓΔΕ τρίγωνον πρὸς τὸ ΑΔΕ τρίγωνον, καὶ ὡς ἄρα τὸ ΒΔΕ τρίγωνον πρὸς τὸ ΑΔΕ τρίγωνον, οὕτως τὸ ΓΔΕ τρίγωνον πρὸς τὸ ΑΔΕ τρίγωνον. ἑκάτερον ἄρα τῶν ΒΔΕ, ΓΔΕ τριγώνων πρὸς τὸ ΑΔΕ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον. ἴσον ἄρα ἐστὶ τὸ ΒΔΕ τρίγωνον τῷ ΓΔΕ τριγώνῳ· καί εἰσιν ἐπὶ τῆς αὐτῆς βάσεως τῆς ΔΕ. τὰ δὲ ἴσα τρίγωνα καὶ ἐπὶ τῆς αὐτῆς βάσεως ὄντα καὶ ἐν ταῖς αὐταῖς παραλλήλοις ἐστίν. παράλληλος ἄρα ἐστὶν ἡ ΔΕ τῇ ΒΓ. ἐὰν ἄρα τριγώνου παρὰ μίαν τῶν πλευρῶν ἀχθῇ τις εὐθεῖα, ἀνάλογον τεμεῖ τὰς τοῦ τριγώνου πλευράς· καὶ ἐὰν αἱ τοῦ τριγώνου πλευραὶ ἀνάλογον τμηθῶσιν, ἡ ἐπὶ τὰς τομὰς ἐπιζευγνυμένη εὐθεῖα παρὰ τὴν λοιπὴν ἔσται τοῦ τριγώνου πλευράν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

6.prop.3Önerme 3. Bir üçgenin bir açısı ikiye bölünür ve açıyı bölen doğru tabanı da keserse, tabanın parçalarının birbirine oranı üçgenin kalan kenarlarının birbirine oranıyla aynı olur; tabanın parçalarının oranı üçgenin kalan kenarlarının oranıyla aynıysa da tepeden kesim noktasına çizilen doğru üçgenin açısını ikiye böler.

ABG bir üçgen olsun; BAG açısı AD doğrusuyla ikiye bölünsün. Diyorum ki BD'nin GD'ye oranı BA'nın AG'ye oranı gibidir.

G'den DA'ya paralel GE çizilsin; BA uzatılarak onunla E'de buluşsun.

AD ve EG paralellerinin üzerine AG doğrusu düştüğünden, AGE açısı GAD açısına eşittir. Ama GAD'nin BAD'ye eşit olduğu varsayılmıştı; o hâlde BAD de AGE'ye eşittir. Yine, AD ve EG paralellerinin üzerine BAE doğrusu düştüğünden, dış açı BAD iç açı AEG'ye eşittir. AGE'nin de BAD'ye eşit olduğu gösterilmişti; o hâlde AGE açısı AEG açısına eşittir; dolayısıyla AE kenarı da AG kenarına eşittir. BGE üçgeninin kenarlarından biri olan EG'ye paralel AD çizildiğinden, orantı vardır: BD'nin DG'ye oranı BA'nın AE'ye oranı gibidir. AE ise AG'ye eşittir; o hâlde BD'nin DG'ye oranı BA'nın AG'ye oranı gibidir.

Şimdi de BD'nin DG'ye oranı BA'nın AG'ye oranı gibi olsun; AD birleştirilsin. Diyorum ki BAG açısı AD doğrusuyla ikiye bölünmüştür.

Aynı yapı kurulduğunda, BD'nin DG'ye oranı BA'nın AG'ye oranı gibidir; ama BD'nin DG'ye oranı BA'nın AE'ye oranı gibidir de, çünkü BGE üçgeninin kenarlarından biri olan EG'ye paralel AD çizilmiştir. O hâlde BA'nın AG'ye oranı BA'nın AE'ye oranı gibidir. Demek ki AG, AE'ye eşittir; dolayısıyla AEG açısı AGE açısına eşittir. Ama AEG dış açı BAD'ye, AGE de kendisiyle iç ters açı olan GAD'ye eşittir; o hâlde BAD de GAD'ye eşittir. Demek ki BAG açısı AD doğrusuyla ikiye bölünmüştür.

Öyleyse bir üçgenin bir açısı ikiye bölünür ve açıyı bölen doğru tabanı da keserse, tabanın parçalarının birbirine oranı üçgenin kalan kenarlarının birbirine oranıyla aynı olur; tabanın parçalarının oranı üçgenin kalan kenarlarının oranıyla aynıysa da tepeden kesim noktasına çizilen doğru üçgenin açısını ikiye böler. Gösterilmesi gereken buydu.

6.prop.3

ἐὰν τριγώνου ἡ γωνία δίχα τμηθῇ, ἡ δὲ τέμνουσα τὴν γωνίαν εὐθεῖα τέμνῃ καὶ τὴν βάσιν, τὰ τῆς βάσεως τμήματα τὸν αὐτὸν ἕξει λόγον ταῖς λοιπαῖς τοῦ τριγώνου πλευραῖς· καὶ ἐὰν τὰ τῆς βάσεως τμήματα τὸν αὐτὸν ἔχῃ λόγον ταῖς λοιπαῖς τοῦ τριγώνου πλευραῖς, ἡ ἀπὸ τῆς κορυφῆς ἐπὶ τὴν τομὴν ἐπιζευγνυμένη εὐθεῖα δίχα τεμεῖ τὴν τοῦ τριγώνου γωνίαν. ἔστω τρίγωνον τὸ ΑΒΓ, καὶ τετμήσθω ἡ ὑπὸ ΒΑΓ γωνία δίχα ὑπὸ τῆς ΑΔ εὐθείας· λέγω, ὅτι ἐστὶν ὡς ἡ ΒΔ πρὸς τὴν ΓΔ, οὕτως ἡ ΒΑ πρὸς τὴν ΑΓ. ἤχθω γὰρ διὰ τοῦ Γ τῇ ΔΑ παράλληλος ἡ ΓΕ καὶ διαχθεῖσα ἡ ΒΑ συμπιπτέτω αὐτῇ κατὰ τὸ Ε. καὶ ἐπεὶ εἰς παραλλήλους τὰς ΑΔ, ΕΓ εὐθεῖα ἐνέπεσεν ἡ ΑΓ, ἡ ἄρα ὑπὸ ΑΓΕ γωνία ἴση ἐστὶ τῇ ὑπὸ ΓΑΔ. ἀλλʼ ἡ ὑπὸ ΓΑΔ τῇ ὑπὸ ΒΑΔ ὑπόκειται ἴση· καὶ ἡ ὑπὸ ΒΑΔ ἄρα τῇ ὑπὸ ΑΓΕ ἐστιν ἴση. πάλιν, ἐπεὶ εἰς παραλλήλους τὰς ΑΔ, ΕΓ εὐθεῖα ἐνέπεσεν ἡ ΒΑΕ, ἡ ἐκτὸς γωνία ἡ ὑπὸ ΒΑΔ ἴση ἐστὶ τῇ ἐντὸς τῇ ὑπὸ ΑΕΓ. ἐδείχθη δὲ καὶ ἡ ὑπὸ ΑΓΕ τῇ ὑπὸ ΒΑΔ ἴση· καὶ ἡ ὑπὸ ΑΓΕ ἄρα γωνία τῇ ὑπὸ ΑΕΓ ἐστιν ἴση· ὥστε καὶ πλευρὰ ἡ ΑΕ πλευρᾷ τῇ ΑΓ ἐστιν ἴση. καὶ ἐπεὶ τριγώνου τοῦ ΒΓΕ παρὰ μίαν τῶν πλευρῶν τὴν ΕΓ ἦκται ἡ ΑΔ, ἀνάλογον ἄρα ἐστὶν ὡς ἡ ΒΔ πρὸς τὴν ΔΓ, οὕτως ἡ ΒΑ πρὸς τὴν ΑΕ. ἴση δὲ ἡ ΑΕ τῇ ΑΓ· ὡς ἄρα ἡ ΒΔ πρὸς τὴν ΔΓ, οὕτως ἡ ΒΑ πρὸς τὴν ΑΓ. ἀλλὰ δὴ ἔστω ὡς ἡ ΒΔ πρὸς τὴν ΔΓ, οὕτως ἡ ΒΑ πρὸς τὴν ΑΓ, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΑΔ· λέγω, ὅτι δίχα τέτμηται ἡ ὑπὸ ΒΑΓ γωνία ὑπὸ τῆς ΑΔ εὐθείας. τῶν γὰρ αὐτῶν κατασκευασθέντων, ἐπεί ἐστιν ὡς ἡ ΒΔ πρὸς τὴν ΔΓ, οὕτως ἡ ΒΑ πρὸς τὴν ΑΓ, ἀλλὰ καὶ ὡς ἡ ΒΔ πρὸς τὴν ΔΓ, οὕτως ἐστὶν ἡ ΒΑ πρὸς τὴν ΑΕ· τριγώνου γὰρ τοῦ ΒΓΕ παρὰ μίαν τὴν ΕΓ ἦκται ἡ ΑΔ· καὶ ὡς ἄρα ἡ ΒΑ πρὸς τὴν ΑΓ, οὕτως ἡ ΒΑ πρὸς τὴν ΑΕ. ἴση ἄρα ἡ ΑΓ τῇ ΑΕ· ὥστε καὶ γωνία ἡ ὑπὸ ΑΕΓ τῇ ὑπὸ ΑΓΕ ἐστιν ἴση. ἀλλʼ ἡ μὲν ὑπὸ ΑΕΓ τῇ ἐκτὸς τῇ ὑπὸ ΒΑΔ [ἐστιν] ἴση, ἡ δὲ ὑπὸ ΑΓΕ τῇ ἐναλλὰξ τῇ ὑπὸ ΓΑΔ ἐστιν ἴση· καὶ ἡ ὑπὸ ΒΑΔ ἄρα τῇ ὑπὸ ΓΑΔ ἐστιν ἴση. ἡ ἄρα ὑπὸ ΒΑΓ γωνία δίχα τέτμηται ὑπὸ τῆς ΑΔ εὐθείας. ἐὰν ἄρα τριγώνου ἡ γωνία δίχα τμηθῇ, ἡ δὲ τέμνουσα τὴν γωνίαν εὐθεῖα τέμνῃ καὶ τὴν βάσιν, τὰ τῆς βάσεως τμήματα τὸν αὐτὸν ἕξει λόγον ταῖς λοιπαῖς τοῦ τριγώνου πλευραῖς· καὶ ἐὰν τὰ τῆς βάσεως τμήματα τὸν αὐτὸν ἔχῃ λόγον ταῖς λοιπαῖς τοῦ τριγώνου πλευραῖς, ἡ ἀπὸ τῆς κορυφῆς ἐπὶ τὴν τομὴν ἐπιζευγνυμένη εὐθεῖα δίχα τέμνει τὴν τοῦ τριγώνου γωνίαν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

6.prop.4Önerme 4. Eşaçılı üçgenlerde eşit açıları çevreleyen kenarlar orantılıdır ve eşit açıların karşısındaki kenarlar birbirine karşılık gelir.

ABG ve DGE eşaçılı üçgenler olsun: ABG açısı DGE'ye, BAG açısı GDE'ye, AGB açısı da GED'ye eşit olsun. Diyorum ki ABG ve DGE üçgenlerinde eşit açıları çevreleyen kenarlar orantılıdır ve eşit açıların karşısındaki kenarlar birbirine karşılık gelir.

BG, GE ile bir doğru oluşturacak biçimde konsun. ABG ile AGB açılarının toplamı iki dik açıdan küçük olduğundan ve AGB, DEG'ye eşit olduğundan, ABG ile DEG'nin toplamı iki dik açıdan küçüktür; o hâlde BA ve ED uzatıldıklarında buluşurlar. Uzatılsınlar ve Z'de buluşsunlar.

DGE açısı ABG açısına eşit olduğundan BZ, GD'ye paraleldir. Yine, AGB, DEG'ye eşit olduğundan AG, ZE'ye paraleldir. O hâlde ZAGD bir paralelkenardır; demek ki ZA, DG'ye; AG de ZD'ye eşittir. ZBE üçgeninin kenarlarından biri olan ZE'ye paralel AG çizildiğinden, BA'nın AZ'ye oranı BG'nin GE'ye oranı gibidir. AZ ise GD'ye eşittir; o hâlde BA'nın GD'ye oranı BG'nin GE'ye oranı gibidir; yer değiştirerek de AB'nin BG'ye oranı DG'nin GE'ye oranı gibidir. Yine, GD, BZ'ye paralel olduğundan, BG'nin GE'ye oranı ZD'nin DE'ye oranı gibidir. ZD ise AG'ye eşittir; o hâlde BG'nin GE'ye oranı AG'nin DE'ye oranı gibidir; yer değiştirerek de BG'nin GA'ya oranı GE'nin ED'ye oranı gibidir. Şimdi AB'nin BG'ye oranının DG'nin GE'ye, BG'nin GA'ya oranının da GE'nin ED'ye oranı gibi olduğu gösterildiğine göre, eşitlikten BA'nın AG'ye oranı GD'nin DE'ye oranı gibidir.

Öyleyse eşaçılı üçgenlerde eşit açıları çevreleyen kenarlar orantılıdır ve eşit açıların karşısındaki kenarlar birbirine karşılık gelir. Gösterilmesi gereken buydu.

6.prop.4

τῶν ἰσογωνίων τριγώνων ἀνάλογόν εἰσιν αἱ πλευραὶ αἱ περὶ τὰς ἴσας γωνίας καὶ ὁμόλογοι αἱ ὑπὸ τὰς ἴσας γωνίας ὑποτείνουσαι. ἔστω ἰσογώνια τρίγωνα τὰ ΑΒΓ, ΔΓΕ ἴσην ἔχοντα τὴν μὲν ὑπὸ ΑΒΓ γωνίαν τῇ ὑπὸ ΔΓΕ, τὴν δὲ ὑπὸ ΒΑΓ τῇ ὑπὸ ΓΔΕ καὶ ἔτι τὴν ὑπὸ ΑΓΒ τῇ ὑπὸ ΓΕΔ· λέγω, ὅτι τῶν ΑΒΓ, ΔΓΕ τριγώνων ἀνάλογόν εἰσιν αἱ πλευραὶ αἱ περὶ τὰς ἴσας γωνίας καὶ ὁμόλογοι αἱ ὑπὸ τὰς ἴσας γωνίας ὑποτείνουσαι. κείσθω γὰρ ἐπʼ εὐθείας ἡ ΒΓ τῇ ΓΕ. καὶ ἐπεὶ αἱ ὑπὸ ΑΒΓ, ΑΓΒ γωνίαι δύο ὀρθῶν ἐλάττονές εἰσιν, ἴση δὲ ἡ ὑπὸ ΑΓΒ τῇ ὑπὸ ΔΕΓ, αἱ ἄρα ὑπὸ ΑΒΓ, ΔΕΓ δύο ὀρθῶν ἐλάττονές εἰσιν· αἱ ΒΑ, ΕΔ ἄρα ἐκβαλλόμεναι συμπεσοῦνται. ἐκβεβλήσθωσαν καὶ συμπιπτέτωσαν κατὰ τὸ Ζ. καὶ ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ ὑπὸ ΔΓΕ γωνία τῇ ὑπὸ ΑΒΓ, παράλληλός ἐστιν ἡ ΒΖ τῇ ΓΔ. πάλιν, ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ ὑπὸ ΑΓΒ τῇ ὑπὸ ΔΕΓ, παράλληλός ἐστιν ἡ ΑΓ τῇ ΖΕ. παραλληλόγραμμον ἄρα ἐστὶ τὸ ΖΑΓΔ· ἴση ἄρα ἡ μὲν ΖΑ τῇ ΔΓ, ἡ δὲ ΑΓ τῇ ΖΔ. καὶ ἐπεὶ τριγώνου τοῦ ΖΒΕ παρὰ μίαν τὴν ΖΕ ἦκται ἡ ΑΓ, ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΒΑ πρὸς τὴν ΑΖ, οὕτως ἡ ΒΓ πρὸς τὴν ΓΕ. ἴση δὲ ἡ ΑΖ τῇ ΓΔ· ὡς ἄρα ἡ ΒΑ πρὸς τὴν ΓΔ, οὕτως ἡ ΒΓ πρὸς τὴν ΓΕ, καὶ ἐναλλὰξ ὡς ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΒΓ, οὕτως ἡ ΔΓ πρὸς τὴν ΓΕ. πάλιν, ἐπεὶ παράλληλός ἐστιν ἡ ΓΔ τῇ ΒΖ, ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΒΓ πρὸς τὴν ΓΕ, οὕτως ἡ ΖΔ πρὸς τὴν ΔΕ. ἴση δὲ ἡ ΖΔ τῇ ΑΓ· ὡς ἄρα ἡ ΒΓ πρὸς τὴν ΓΕ, οὕτως ἡ ΑΓ πρὸς τὴν ΔΕ, καὶ ἐναλλὰξ ὡς ἡ ΒΓ πρὸς τὴν ΓΑ, οὕτως ἡ ΓΕ πρὸς τὴν ΕΔ. ἐπεὶ οὖν ἐδείχθη ὡς μὲν ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΒΓ, οὕτως ἡ ΔΓ πρὸς τὴν ΓΕ, ὡς δὲ ἡ ΒΓ πρὸς τὴν ΓΑ, οὕτως ἡ ΓΕ πρὸς τὴν ΕΔ, διʼ ἴσου ἄρα ὡς ἡ ΒΑ πρὸς τὴν ΑΓ, οὕτως ἡ ΓΔ πρὸς τὴν ΔΕ. τῶν ἄρα ἰσογωνίων τριγώνων ἀνάλογόν εἰσιν αἱ πλευραὶ αἱ περὶ τὰς ἴσας γωνίας καὶ ὁμόλογοι αἱ ὑπὸ τὰς ἴσας γωνίας ὑποτείνουσαι· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

6.prop.5Önerme 5. İki üçgenin kenarları orantılıysa, üçgenler eşaçılı olur ve karşılık gelen kenarların karşısındaki açılar eşit olur.

ABG ve DEZ iki üçgeninin kenarları orantılı olsun: AB'nin BG'ye oranı DE'nin EZ'ye, BG'nin GA'ya oranı EZ'nin ZD'ye, BA'nın AG'ye oranı da ED'nin DZ'ye oranı gibi olsun. Diyorum ki ABG üçgeni DEZ üçgeniyle eşaçılıdır ve karşılık gelen kenarların karşısındaki açılar eşittir: ABG açısı DEZ'ye, BGA açısı EZD'ye, BAG açısı da EDZ'ye eşittir.

EZ doğrusu üzerinde, onun E ve Z noktalarında, ABG açısına eşit ZEH açısı, AGB açısına eşit EZH açısı kurulsun; o hâlde A'daki kalan açı H'deki kalan açıya eşittir.

Demek ki ABG üçgeni EHZ [üçgeniyle] eşaçılıdır. O hâlde ABG ve EHZ üçgenlerinde eşit açıları çevreleyen kenarlar orantılıdır ve eşit açıların karşısındaki kenarlar birbirine karşılık gelir; yani AB'nin BG'ye oranı HE'nin EZ'ye oranı gibidir. Ama AB'nin BG'ye oranının DE'nin EZ'ye oranı gibi olduğu varsayılmıştı; o hâlde DE'nin EZ'ye oranı HE'nin EZ'ye oranı gibidir. DE ve HE'nin her birinin EZ'ye oranı aynı olduğuna göre, DE, HE'ye eşittir. Aynı sebeple DZ de HZ'ye eşittir. DE, EH'ye eşit ve EZ ortak olduğundan, DE ile EZ kenarları HE ile EZ kenarlarına sırasıyla eşittir; DZ tabanı da ZH tabanına eşittir. O hâlde DEZ açısı HEZ açısına eşittir, DEZ üçgeni HEZ üçgenine eşittir ve eşit kenarların karşısındaki öbür açılar da öbür açılara eşittir. Demek ki DZE açısı HZE'ye, EDZ açısı da EHZ'ye eşittir. ZED açısı HEZ'ye, HEZ de ABG'ye eşit olduğundan, ABG açısı da DEZ açısına eşittir. Aynı sebeple AGB açısı DZE'ye, A'daki açı da D'deki açıya eşittir. O hâlde ABG üçgeni DEZ üçgeniyle eşaçılıdır.

Öyleyse iki üçgenin kenarları orantılıysa, üçgenler eşaçılı olur ve karşılık gelen kenarların karşısındaki açılar eşit olur. Gösterilmesi gereken buydu.

6.prop.5

ἐὰν δύο τρίγωνα τὰς πλευρὰς ἀνάλογον ἔχῃ, ἰσογώνια ἔσται τὰ τρίγωνα καὶ ἴσας ἕξει τὰς γωνίας, ὑφʼ ἃς αἱ ὁμόλογοι πλευραὶ ὑποτείνουσιν. ἔστω δύο τρίγωνα τὰ ΑΒΓ, ΔΕΖ τὰς πλευρὰς ἀνάλογον ἔχοντα, ὡς μὲν τὴν ΑΒ πρὸς τὴν ΒΓ, οὕτως τὴν ΔΕ πρὸς τὴν ΕΖ, ὡς δὲ τὴν ΒΓ πρὸς τὴν ΓΑ, οὕτως τὴν ΕΖ πρὸς τὴν ΖΔ, καὶ ἔτι ὡς τὴν ΒΑ πρὸς τὴν ΑΓ, οὕτως τὴν ΕΔ πρὸς τὴν ΔΖ. λέγω, ὅτι ἰσογώνιόν ἐστι τὸ ΑΒΓ τρίγωνον τῷ ΔΕΖ τριγώνῳ καὶ ἴσας ἕξουσι τὰς γωνίας, ὑφʼ ἃς αἱ ὁμόλογοι πλευραὶ ὑποτείνουσιν, τὴν μὲν ὑπὸ ΑΒΓ τῇ ὑπὸ ΔΕΖ, τὴν δὲ ὑπὸ ΒΓΑ τῇ ὑπὸ ΕΖΔ καὶ ἔτι τὴν ὑπὸ ΒΑΓ τῇ ὑπὸ ΕΔΖ. συνεστάτω γὰρ πρὸς τῇ ΕΖ εὐθείᾳ καὶ τοῖς πρὸς αὐτῇ σημείοις τοῖς Ε, Ζ τῇ μὲν ὑπὸ ΑΒΓ γωνίᾳ ἴση ἡ ὑπὸ ΖΕΗ, τῇ δὲ ὑπὸ ΑΓΒ ἴση ἡ ὑπὸ ΕΖΗ· λοιπὴ ἄρα ἡ πρὸς τῷ Α λοιπῇ τῇ πρὸς τῷ Η ἐστιν ἴση. ἰσογώνιον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΒΓ τρίγωνον τῷ ΕΗΖ [τριγώνῳ]. τῶν ἄρα ΑΒΓ, ΕΗΖ τριγώνων ἀνάλογόν εἰσιν αἱ πλευραὶ αἱ περὶ τὰς ἴσας γωνίας καὶ ὁμόλογοι αἱ ὑπὸ τὰς ἴσας γωνίας ὑποτείνουσαι· ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΒΓ, [οὕτως] ἡ ΗΕ πρὸς τὴν ΕΖ. ἀλλʼ ὡς ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΒΓ, οὕτως ὑπόκειται ἡ ΔΕ πρὸς τὴν ΕΖ· ὡς ἄρα ἡ ΔΕ πρὸς τὴν ΕΖ, οὕτως ἡ ΗΕ πρὸς τὴν ΕΖ. ἑκατέρα ἄρα τῶν ΔΕ, ΗΕ πρὸς τὴν ΕΖ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον· ἴση ἄρα ἐστὶν ἡ ΔΕ τῇ ΗΕ. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ἡ ΔΖ τῇ ΗΖ ἐστιν ἴση. ἐπεὶ οὖν ἴση ἐστὶν ἡ ΔΕ τῇ ΕΗ, κοινὴ δὲ ἡ ΕΖ, δύο δὴ αἱ ΔΕ, ΕΖ δυσὶ ταῖς ΗΕ, ΕΖ ἴσαι εἰσίν· καὶ βάσις ἡ ΔΖ βάσει τῇ ΖΗ [ἐστιν] ἴση· γωνία ἄρα ἡ ὑπὸ ΔΕΖ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΗΕΖ ἐστιν ἴση, καὶ τὸ ΔΕΖ τρίγωνον τῷ ΗΕΖ τριγώνῳ ἴσον, καὶ αἱ λοιπαὶ γωνίαι ταῖς λοιπαῖς γωνίαις ἴσαι, ὑφʼ ἃς αἱ ἴσαι πλευραὶ ὑποτείνουσιν. ἴση ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ μὲν ὑπὸ ΔΖΕ γωνία τῇ ὑπὸ ΗΖΕ, ἡ δὲ ὑπὸ ΕΔΖ τῇ ὑπὸ ΕΗΖ. καὶ ἐπεὶ ἡ μὲν ὑπὸ ΖΕΔ τῇ ὑπὸ ΗΕΖ ἐστιν ἴση, ἀλλʼ ἡ ὑπὸ ΗΕΖ τῇ ὑπὸ ΑΒΓ, καὶ ἡ ὑπὸ ΑΒΓ ἄρα γωνία τῇ ὑπὸ ΔΕΖ ἐστιν ἴση. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ἡ ὑπὸ ΑΓΒ τῇ ὑπὸ ΔΖΕ ἐστιν ἴση, καὶ ἔτι ἡ πρὸς τῷ Α τῇ πρὸς τῷ Δ· ἰσογώνιον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΒΓ τρίγωνον τῷ ΔΕΖ τριγώνῳ. ἐὰν ἄρα δύο τρίγωνα τὰς πλευρὰς ἀνάλογον ἔχῃ, ἰσογώνια ἔσται τὰ τρίγωνα καὶ ἴσας ἕξει τὰς γωνίας, ὑφʼ ἃς αἱ ὁμόλογοι πλευραὶ ὑποτείνουσιν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

6.prop.6Önerme 6. İki üçgende bir açı bir açıya eşitse ve eşit açıları çevreleyen kenarlar orantılıysa, üçgenler eşaçılı olur ve karşılık gelen kenarların karşısındaki açılar eşit olur.

ABG ve DEZ iki üçgeninde BAG açısı EDZ açısına eşit olsun, eşit açıları çevreleyen kenarlar da orantılı olsun: BA'nın AG'ye oranı ED'nin DZ'ye oranı gibi olsun. Diyorum ki ABG üçgeni DEZ üçgeniyle eşaçılıdır; ABG açısı DEZ'ye, AGB açısı da DZE'ye eşit olur.

DZ doğrusu üzerinde, onun D ve Z noktalarında, BAG ve EDZ açılarından her birine eşit ZDH açısı, AGB açısına eşit DZH açısı kurulsun; o hâlde B'deki kalan açı H'deki kalan açıya eşittir.

Demek ki ABG üçgeni DHZ üçgeniyle eşaçılıdır. O hâlde orantı vardır: BA'nın AG'ye oranı HD'nin DZ'ye oranı gibidir. BA'nın AG'ye oranının ED'nin DZ'ye oranı gibi olduğu da varsayılmıştı; o hâlde ED'nin DZ'ye oranı da HD'nin DZ'ye oranı gibidir. Demek ki ED, DH'ye eşittir; DZ de ortaktır. O hâlde ED ile DZ kenarları HD ile DZ kenarlarına sırasıyla eşittir; EDZ açısı da HDZ açısına eşittir. Dolayısıyla EZ tabanı HZ tabanına eşittir, DEZ üçgeni HDZ üçgenine eşittir ve eşit kenarların karşısındaki öbür açılar da öbür açılara eşit olur. Demek ki DZH açısı DZE'ye, DHZ açısı da DEZ'ye eşittir. Ama DZH, AGB'ye eşittir; o hâlde AGB de DZE'ye eşittir. BAG'nin EDZ'ye eşit olduğu da varsayılmıştı; o hâlde B'deki kalan açı da E'deki kalan açıya eşittir. Demek ki ABG üçgeni DEZ üçgeniyle eşaçılıdır.

Öyleyse iki üçgende bir açı bir açıya eşitse ve eşit açıları çevreleyen kenarlar orantılıysa, üçgenler eşaçılı olur ve karşılık gelen kenarların karşısındaki açılar eşit olur. Gösterilmesi gereken buydu.

6.prop.6

ἐὰν δύο τρίγωνα μίαν γωνίαν μιᾷ γωνίᾳ ἴσην ἔχῃ, περὶ δὲ τὰς ἴσας γωνίας τὰς πλευρὰς ἀνάλογον, ἰσογώνια ἔσται τὰ τρίγωνα καὶ ἴσας ἕξει τὰς γωνίας, ὑφʼ ἃς αἱ ὁμόλογοι πλευραὶ ὑποτείνουσιν. ἔστω δύο τρίγωνα τὰ ΑΒΓ, ΔΕΖ μίαν γωνίαν τὴν ὑπὸ ΒΑΓ μιᾷ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΕΔΖ ἴσην ἔχοντα, περὶ δὲ τὰς ἴσας γωνίας τὰς πλευρὰς ἀνάλογον, ὡς τὴν ΒΑ πρὸς τὴν ΑΓ, οὕτως τὴν ΕΔ πρὸς τὴν ΔΖ· λέγω, ὅτι ἰσογώνιόν ἐστι τὸ ΑΒΓ τρίγωνον τῷ ΔΕΖ τριγώνῳ καὶ ἴσην ἕξει τὴν ὑπὸ ΑΒΓ γωνίαν τῇ ὑπὸ ΔΕΖ, τὴν δὲ ὑπὸ ΑΓΒ τῇ ὑπὸ ΔΖΕ. συνεστάτω γὰρ πρὸς τῇ ΔΖ εὐθείᾳ καὶ τοῖς πρὸς αὐτῇ σημείοις τοῖς Δ, Ζ ὁποτέρᾳ μὲν τῶν ὑπὸ ΒΑΓ, ΕΔΖ ἴση ἡ ὑπὸ ΖΔΗ, τῇ δὲ ὑπὸ ΑΓΒ ἴση ἡ ὑπὸ ΔΖΗ· λοιπὴ ἄρα ἡ πρὸς τῷ Β γωνία λοιπῇ τῇ πρὸς τῷ Η ἴση ἐστίν. ἰσογώνιον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΒΓ τρίγωνον τῷ ΔΗΖ τριγώνῳ. ἀνάλογον ἄρα ἐστὶν ὡς ἡ ΒΑ πρὸς τὴν ΑΓ, οὕτως ἡ ΗΔ πρὸς τὴν ΔΖ. ὑπόκειται δὲ καὶ ὡς ἡ ΒΑ πρὸς τὴν ΑΓ, οὕτως ἡ ΕΔ πρὸς τὴν ΔΖ· καὶ ὡς ἄρα ἡ ΕΔ πρὸς τὴν ΔΖ, οὕτως ἡ ΗΔ πρὸς τὴν ΔΖ. ἴση ἄρα ἡ ΕΔ τῇ ΔΗ· καὶ κοινὴ ἡ ΔΖ· δύο δὴ αἱ ΕΔ, ΔΖ δυσὶ ταῖς ΗΔ, ΔΖ ἴσαι εἰσίν· καὶ γωνία ἡ ὑπὸ ΕΔΖ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΗΔΖ [ἐστιν] ἴση· βάσις ἄρα ἡ ΕΖ βάσει τῇ ΗΖ ἐστιν ἴση, καὶ τὸ ΔΕΖ τρίγωνον τῷ ΗΔΖ τριγώνῳ ἴσον ἐστίν, καὶ αἱ λοιπαὶ γωνίαι ταῖς λοιπαῖς γωνίαις ἴσαι ἔσονται, ὑφʼ ἃς αἱ ἴσαι πλευραὶ ὑποτείνουσιν. ἴση ἄρα ἐστὶν ἡ μὲν ὑπὸ ΔΖΗ τῇ ὑπὸ ΔΖΕ, ἡ δὲ ὑπὸ ΔΗΖ τῇ ὑπὸ ΔΕΖ. ἀλλʼ ἡ ὑπὸ ΔΖΗ τῇ ὑπὸ ΑΓΒ ἐστιν ἴση· καὶ ἡ ὑπὸ ΑΓΒ ἄρα τῇ ὑπὸ ΔΖΕ ἐστιν ἴση. ὑπόκειται δὲ καὶ ἡ ὑπὸ ΒΑΓ τῇ ὑπὸ ΕΔΖ ἴση· καὶ λοιπὴ ἄρα ἡ πρὸς τῷ Β λοιπῇ τῇ πρὸς τῷ Ε ἴση ἐστίν· ἰσογώνιον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΒΓ τρίγωνον τῷ ΔΕΖ τριγώνῳ. ἐὰν ἄρα δύο τρίγωνα μίαν γωνίαν μιᾷ γωνίᾳ ἴσην ἔχῃ, περὶ δὲ τὰς ἴσας γωνίας τὰς πλευρὰς ἀνάλογον, ἰσογώνια ἔσται τὰ τρίγωνα καὶ ἴσας ἕξει τὰς γωνίας, ὑφʼ ἃς αἱ ὁμόλογοι πλευραὶ ὑποτείνουσιν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

6.prop.7Önerme 7. İki üçgende bir açı bir açıya eşitse, başka iki açıyı çevreleyen kenarlar orantılıysa ve kalan açıların ikisi birlikte ya dik açıdan küçük ya da dik açıdan küçük değilse, üçgenler eşaçılı olur ve çevreleyen kenarları orantılı olan açılar eşit olur.

ABG ve DEZ iki üçgeninde bir açı, BAG, bir açıya, EDZ'ye eşit olsun; başka iki açıyı, ABG ile DEZ'yi çevreleyen kenarlar orantılı olsun, yani AB'nin BG'ye oranı DE'nin EZ'ye oranı gibi olsun; G ve Z'deki kalan açıların ikisi de önce birlikte dik açıdan küçük olsun. Diyorum ki ABG üçgeni DEZ üçgeniyle eşaçılıdır; ABG açısı DEZ'ye eşit olacak, G'deki kalan açı da elbette Z'deki kalan açıya eşit olacaktır.

ABG açısı DEZ'ye eşit değilse, ikisinden biri büyüktür. ABG büyük olsun. AB doğrusu üzerinde, onun B noktasında, DEZ açısına eşit ABH açısı kurulsun.

A açısı D'ye, ABH de DEZ'ye eşit olduğundan, kalan AHB açısı kalan DZE açısına eşittir. O hâlde ABH üçgeni DEZ üçgeniyle eşaçılıdır. Demek ki AB'nin BH'ye oranı DE'nin EZ'ye oranı gibidir. DE'nin EZ'ye oranının ise AB'nin BG'ye oranı gibi olduğu varsayılmıştı; o hâlde AB'nin BG'ye de BH'ye de oranı aynıdır. Demek ki BG, BH'ye eşittir; dolayısıyla G'deki açı BHG açısına eşittir. G'deki açının dik açıdan küçük olduğu varsayılmıştı; o hâlde BHG de dik açıdan küçüktür; dolayısıyla ona komşu olan AHB açısı dik açıdan büyüktür. AHB'nin Z'deki açıya eşit olduğu da gösterilmişti; o hâlde Z'deki açı da dik açıdan büyüktür. Oysa dik açıdan küçük olduğu varsayılmıştı; bu ise saçmadır. Demek ki ABG açısı DEZ'den farklı olamaz; ona eşittir. A'daki açı da D'deki açıya eşittir; o hâlde G'deki kalan açı da Z'deki kalan açıya eşittir. Demek ki ABG üçgeni DEZ üçgeniyle eşaçılıdır.

Şimdi de G ve Z'deki açıların ikisinin de dik açıdan küçük olmadığı varsayılsın. Diyorum ki bu durumda da ABG üçgeni DEZ üçgeniyle eşaçılıdır.

Aynı yapı kurulduğunda, benzer şekilde BG'nin BH'ye eşit olduğunu gösteririz; dolayısıyla G'deki açı BHG açısına eşittir. G'deki açı dik açıdan küçük değildir; o hâlde BHG de dik açıdan küçük değildir. Böylece BHG üçgeninin iki açısının toplamı iki dik açıdan küçük olmaz; bu ise imkânsızdır. Demek ki yine ABG açısı DEZ'den farklı olamaz; ona eşittir. A'daki açı da D'deki açıya eşittir; o hâlde G'deki kalan açı Z'deki kalan açıya eşittir. Demek ki ABG üçgeni DEZ üçgeniyle eşaçılıdır.

Öyleyse iki üçgende bir açı bir açıya eşitse, başka iki açıyı çevreleyen kenarlar orantılıysa ve kalan açıların ikisi birlikte ya dik açıdan küçük ya da dik açıdan küçük değilse, üçgenler eşaçılı olur ve çevreleyen kenarları orantılı olan açılar eşit olur. Gösterilmesi gereken buydu.

6.prop.7

ἐὰν δύο τρίγωνα μίαν γωνίαν μιᾷ γωνίᾳ ἴσην ἔχῃ, περὶ δὲ ἄλλας γωνίας τὰς πλευρὰς ἀνάλογον, τῶν δὲ λοιπῶν ἑκατέραν ἅμα ἤτοι ἐλάσσονα ἢ μὴ ἐλάσσονα ὀρθῆς, ἰσογώνια ἔσται τὰ τρίγωνα καὶ ἴσας ἕξει τὰς γωνίας, περὶ ἃς ἀνάλογόν εἰσιν αἱ πλευραί. ἔστω δύο τρίγωνα τὰ ΑΒΓ, ΔΕΖ μίαν γωνίαν μιᾷ γωνίᾳ ἴσην ἔχοντα τὴν ὑπὸ ΒΑΓ τῇ ὑπὸ ΕΔΖ, περὶ δὲ ἄλλας γωνίας τὰς ὑπὸ ΑΒΓ, ΔΕΖ τὰς πλευρὰς ἀνάλογον, ὡς τὴν ΑΒ πρὸς τὴν ΒΓ, οὕτως τὴν ΔΕ πρὸς τὴν ΕΖ, τῶν δὲ λοιπῶν τῶν πρὸς τοῖς Γ, Ζ πρότερον ἑκατέραν ἅμα ἐλάσσονα ὀρθῆς· λέγω, ὅτι ἰσογώνιόν ἐστι τὸ ΑΒΓ τρίγωνον τῷ ΔΕΖ τριγώνῳ, καὶ ἴση ἔσται ἡ ὑπὸ ΑΒΓ γωνία τῇ ὑπὸ ΔΕΖ, καὶ λοιπὴ δηλονότι ἡ πρὸς τῷ Γ λοιπῇ τῇ πρὸς τῷ Ζ ἴση. εἰ γὰρ ἄνισός ἐστιν ἡ ὑπὸ ΑΒΓ γωνία τῇ ὑπὸ ΔΕΖ, μία αὐτῶν μείζων ἐστίν. ἔστω μείζων ἡ ὑπὸ ΑΒΓ. καὶ συνεστάτω πρὸς τῇ ΑΒ εὐθείᾳ καὶ τῷ πρὸς αὐτῇ σημείῳ τῷ Β τῇ ὑπὸ ΔΕΖ γωνίᾳ ἴση ἡ ὑπὸ ΑΒΗ. καὶ ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ μὲν Α γωνία τῇ Δ, ἡ δὲ ὑπὸ ΑΒΗ τῇ ὑπὸ ΔΕΖ, λοιπὴ ἄρα ἡ ὑπὸ ΑΗΒ λοιπῇ τῇ ὑπὸ ΔΖΕ ἐστιν ἴση. ἰσογώνιον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΒΗ τρίγωνον τῷ ΔΕΖ τριγώνῳ. ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΒΗ, οὕτως ἡ ΔΕ πρὸς τὴν ΕΖ. ὡς δὲ ἡ ΔΕ πρὸς τὴν ΕΖ, [οὕτως] ὑπόκειται ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΒΓ· ἡ ΑΒ ἄρα πρὸς ἑκατέραν τῶν ΒΓ, ΒΗ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον· ἴση ἄρα ἡ ΒΓ τῇ ΒΗ. ὥστε καὶ γωνία ἡ πρὸς τῷ Γ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΒΗΓ ἐστιν ἴση. ἐλάττων δὲ ὀρθῆς ὑπόκειται ἡ πρὸς τῷ Γ· ἐλάττων ἄρα ἐστὶν ὀρθῆς καὶ ἡ ὑπὸ ΒΗΓ· ὥστε ἡ ἐφεξῆς αὐτῇ γωνία ἡ ὑπὸ ΑΗΒ μείζων ἐστὶν ὀρθῆς. καὶ ἐδείχθη ἴση οὖσα τῇ πρὸς τῷ Ζ· καὶ ἡ πρὸς τῷ Ζ ἄρα μείζων ἐστὶν ὀρθῆς. ὑπόκειται δὲ ἐλάσσων ὀρθῆς· ὅπερ ἐστὶν ἄτοπον. οὐκ ἄρα ἄνισός ἐστιν ἡ ὑπὸ ΑΒΓ γωνία τῇ ὑπὸ ΔΕΖ· ἴση ἄρα. ἔστι δὲ καὶ ἡ πρὸς τῷ Α ἴση τῇ πρὸς τῷ Δ· καὶ λοιπὴ ἄρα ἡ πρὸς τῷ Γ λοιπῇ τῇ πρὸς τῷ Ζ ἴση ἐστίν. ἰσογώνιον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΒΓ τρίγωνον τῷ ΔΕΖ τριγώνῳ. ἀλλὰ δὴ πάλιν ὑποκείσθω ἑκατέρα τῶν πρὸς τοῖς Γ, Ζ μὴ ἐλάσσων ὀρθῆς· λέγω πάλιν, ὅτι καὶ οὕτως ἐστὶν ἰσογώνιον τὸ ΑΒΓ τρίγωνον τῷ ΔΕΖ τριγώνῳ. τῶν γὰρ αὐτῶν κατασκευασθέντων ὁμοίως δείξομεν, ὅτι ἴση ἐστὶν ἡ ΒΓ τῇ ΒΗ· ὥστε καὶ γωνία ἡ πρὸς τῷ Γ τῇ ὑπὸ ΒΗΓ ἴση ἐστίν. οὐκ ἐλάττων δὲ ὀρθῆς ἡ πρὸς τῷ Γ· οὐκ ἐλάττων ἄρα ὀρθῆς οὐδὲ ἡ ὑπὸ ΒΗΓ. τριγώνου δὴ τοῦ ΒΗΓ αἱ δύο γωνίαι δύο ὀρθῶν οὔκ εἰσιν ἐλάττονες· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. οὐκ ἄρα πάλιν ἄνισός ἐστιν ἡ ὑπὸ ΑΒΓ γωνία τῇ ὑπὸ ΔΕΖ· ἴση ἄρα. ἔστι δὲ καὶ ἡ πρὸς τῷ Α τῇ πρὸς τῷ Δ ἴση· λοιπὴ ἄρα ἡ πρὸς τῷ Γ λοιπῇ τῇ πρὸς τῷ Ζ ἴση ἐστίν. ἰσογώνιον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΒΓ τρίγωνον τῷ ΔΕΖ τριγώνῳ. ἐὰν ἄρα δύο τρίγωνα μίαν γωνίαν μιᾷ γωνίᾳ ἴσην ἔχῃ, περὶ δὲ ἄλλας γωνίας τὰς πλευρὰς ἀνάλογον, τῶν δὲ λοιπῶν ἑκατέραν ἅμα ἐλάττονα ἢ μὴ ἐλάττονα ὀρθῆς, ἰσογώνια ἔσται τὰ τρίγωνα καὶ ἴσας ἕξει τὰς γωνίας, περὶ ἃς ἀνάλογόν εἰσιν αἱ πλευραί· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

6.prop.8Önerme 8. Dik açılı bir üçgende dik açıdan tabana bir dikme indirilirse, dikmenin iki yanındaki üçgenler hem bütün üçgene hem de birbirine benzer.

ABG dik açılı bir üçgen olsun, BAG açısı dik olsun; A'dan BG'ye AD dikmesi indirilsin. Diyorum ki ABD ve ADG üçgenlerinin her biri bütün ABG üçgenine, ayrıca birbirine benzerdir.

BAG açısı ADB açısına eşit olduğundan (ikisi de diktir) ve B'deki açı ABG ile ABD üçgenlerinin ikisinde de ortak olduğundan, kalan AGB açısı kalan BAD açısına eşittir; o hâlde ABG üçgeni ABD üçgeniyle eşaçılıdır. Demek ki ABG üçgeninde dik açının karşısındaki BG'nin ABD üçgeninde dik açının karşısındaki BA'ya oranı, ABG üçgeninde G'deki açının karşısındaki AB'nin ABD üçgeninde ona eşit BAD açısının karşısındaki BD'ye oranı gibidir; iki üçgende ortak olan B'deki açının karşısındaki AG'nin AD'ye oranı da böyledir. O hâlde ABG üçgeni ABD üçgeniyle hem eşaçılıdır hem de eşit açıları çevreleyen kenarları orantılıdır. Demek ki ABG üçgeni ABD üçgenine benzerdir. Benzer şekilde ABG üçgeninin ADG üçgenine de benzer olduğunu gösteririz. O hâlde ABD ve ADG [üçgenlerinin] her biri bütün ABG üçgenine benzerdir.

Şimdi diyorum ki ABD ve ADG üçgenleri birbirine de benzerdir.

Dik açı BDA dik açı ADG'ye eşit olduğundan ve BAD açısının G'deki açıya eşit olduğu da gösterildiğinden, B'deki kalan açı kalan DAG açısına eşittir; o hâlde ABD üçgeni ADG üçgeniyle eşaçılıdır. Demek ki ABD üçgeninde BAD açısının karşısındaki BD'nin ADG üçgeninde BAD'ye eşit olan G'deki açının karşısındaki DA'ya oranı, ABD üçgeninde B'deki açının karşısındaki AD'nin ADG üçgeninde B'deki açıya eşit DAG açısının karşısındaki DG'ye oranı gibidir; dik açıların karşısındaki BA'nın AG'ye oranı da böyledir. O hâlde ABD üçgeni ADG üçgenine benzerdir.

Öyleyse dik açılı bir üçgende dik açıdan tabana bir dikme indirilirse, dikmenin iki yanındaki üçgenler hem bütün üçgene hem de birbirine benzer. [Gösterilmesi gereken buydu.]

Sonuç: Bundan açıktır ki dik açılı bir üçgende dik açıdan tabana bir dikme indirilirse, indirilen dikme tabanın iki parçası arasında orta orantılıdır. Gösterilmesi gereken buydu. [Ayrıca taban ile parçalardan herhangi biri arasında, o parçanın yanındaki kenar orta orantılıdır.]

6.prop.8

ἐὰν ἐν ὀρθογωνίῳ τριγώνῳ ἀπὸ τῆς ὀρθῆς γωνίας ἐπὶ τὴν βάσιν κάθετος ἀχθῇ, τὰ πρὸς τῇ καθέτῳ τρίγωνα ὅμοιά ἐστι τῷ τε ὅλῳ καὶ ἀλλήλοις. ἔστω τρίγωνον ὀρθογώνιον τὸ ΑΒΓ ὀρθὴν ἔχον τὴν ὑπὸ ΒΑΓ γωνίαν, καὶ ἤχθω ἀπὸ τοῦ Α ἐπὶ τὴν ΒΓ κάθετος ἡ ΑΔ· λέγω, ὅτι ὅμοιόν ἐστιν ἑκάτερον τῶν ΑΒΔ, ΑΔΓ τριγώνων ὅλῳ τῷ ΑΒΓ καὶ ἔτι ἀλλήλοις. ἐπεὶ γὰρ ἴση ἐστὶν ἡ ὑπὸ ΒΑΓ τῇ ὑπὸ ΑΔΒ· ὀρθὴ γὰρ ἑκατέρα· καὶ κοινὴ τῶν δύο τριγώνων τοῦ τε ΑΒΓ καὶ τοῦ ΑΒΔ ἡ πρὸς τῷ Β, λοιπὴ ἄρα ἡ ὑπὸ ΑΓΒ λοιπῇ τῇ ὑπὸ ΒΑΔ ἐστιν ἴση· ἰσογώνιον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΒΓ τρίγωνον τῷ ΑΒΔ τριγώνῳ. ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΒΓ ὑποτείνουσα τὴν ὀρθὴν τοῦ ΑΒΓ τριγώνου πρὸς τὴν ΒΑ ὑποτείνουσαν τὴν ὀρθὴν τοῦ ΑΒΔ τριγώνου, οὕτως αὐτὴ ἡ ΑΒ ὑποτείνουσα τὴν πρὸς τῷ Γ γωνίαν τοῦ ΑΒΓ τριγώνου πρὸς τὴν ΒΔ ὑποτείνουσαν τὴν ἴσην τὴν ὑπὸ ΒΑΔ τοῦ ΑΒΔ τριγώνου, καὶ ἔτι ἡ ΑΓ πρὸς τὴν ΑΔ ὑποτείνουσαν τὴν πρὸς τῷ Β γωνίαν κοινὴν τῶν δύο τριγώνων. τὸ ΑΒΓ ἄρα τρίγωνον τῷ ΑΒΔ τριγώνῳ ἰσογώνιόν τέ ἐστι καὶ τὰς περὶ τὰς ἴσας γωνίας πλευρὰς ἀνάλογον ἔχει. ὅμοιον ἄρα [ἐστὶ] τὸ ΑΒΓ τρίγωνον τῷ ΑΒΔ τριγώνῳ. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι καὶ τῷ ΑΔΓ τριγώνῳ ὅμοιόν ἐστι τὸ ΑΒΓ τρίγωνον· ἑκάτερον ἄρα τῶν ΑΒΔ, ΑΔΓ [τριγώνων] ὅμοιόν ἐστιν ὅλῳ τῷ ΑΒΓ. λέγω δή, ὅτι καὶ ἀλλήλοις ἐστὶν ὅμοια τὰ ΑΒΔ, ΑΔΓ τρίγωνα. ἐπεὶ γὰρ ὀρθὴ ἡ ὑπὸ ΒΔΑ ὀρθῇ τῇ ὑπὸ ΑΔΓ ἐστιν ἴση, ἀλλὰ μὴν καὶ ἡ ὑπὸ ΒΑΔ τῇ πρὸς τῷ Γ ἐδείχθη ἴση, καὶ λοιπὴ ἄρα ἡ πρὸς τῷ Β λοιπῇ τῇ ὑπὸ ΔΑΓ ἐστιν ἴση· ἰσογώνιον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΒΔ τρίγωνον τῷ ΑΔΓ τριγώνῳ. ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΒΔ τοῦ ΑΒΔ τριγώνου ὑποτείνουσα τὴν ὑπὸ ΒΑΔ πρὸς τὴν ΔΑ τοῦ ΑΔΓ τριγώνου ὑποτείνουσαν τὴν πρὸς τῷ Γ ἴσην τῇ ὑπὸ ΒΑΔ, οὕτως αὐτὴ ἡ ΑΔ τοῦ ΑΒΔ τριγώνου ὑποτείνουσα τὴν πρὸς τῷ Β γωνίαν πρὸς τὴν ΔΓ ὑποτείνουσαν τὴν ὑπὸ ΔΑΓ τοῦ ΑΔΓ τριγώνου ἴσην τῇ πρὸς τῷ Β, καὶ ἔτι ἡ ΒΑ πρὸς τὴν ΑΓ ὑποτείνουσαι τὰς ὀρθάς· ὅμοιον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΒΔ τρίγωνον τῷ ΑΔΓ τριγώνῳ. ἐὰν ἄρα ἐν ὀρθογωνίῳ τριγώνῳ ἀπὸ τῆς ὀρθῆς γωνίας ἐπὶ τὴν βάσιν κάθετος ἀχθῇ, τὰ πρὸς τῇ καθέτῳ τρίγωνα ὅμοιά ἐστι τῷ τε ὅλῳ καὶ ἀλλήλοις [ὅπερ ἔδει δεῖξαι]. Πόρισμα ἐκ δὴ τούτου φανερόν, ὅτι ἐὰν ἐν ὀρθογωνίῳ τριγώνῳ ἀπὸ τῆς ὀρθῆς ἐπὶ τὴν βάσιν κάθετος ἀχθῇ, ἡ ἀχθεῖσα τῶν τῆς βάσεως τμημάτων μέση ἀνάλογόν ἐστιν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι [καὶ ἔτι τῆς βάσεως καὶ ἑνὸς ὁποιουοῦν τῶν τμημάτων ἡ πρὸς τῷ τμήματι πλευρὰ μέση ἀνάλογόν ἐστιν].

6.prop.9Önerme 9. Verilen bir doğrudan istenen bir parçayı ayırmak.

Verilen doğru AB olsun. AB'den istenen parçayı ayırmak gerekiyor.

İstenen parça üçte bir olsun. A'dan, AB ile rastgele bir açı oluşturan bir AG doğrusu çizilsin; AG üzerinde rastgele bir D noktası alınsın; AD'ye eşit DE ve EG konsun. BG birleştirilsin ve D'den ona paralel DZ çizilsin.

ABG üçgeninin kenarlarından biri olan BG'ye paralel ZD çizildiğinden, orantı vardır: GD'nin DA'ya oranı BZ'nin ZA'ya oranı gibidir. GD, DA'nın iki katıdır; o hâlde BZ de ZA'nın iki katıdır; demek ki BA, AZ'nin üç katıdır.

Öyleyse verilen AB doğrusundan istenen üçte birlik parça, yani AZ ayrılmıştır. Yapılması gereken buydu.

6.prop.9

τῆς δοθείσης εὐθείας τὸ προσταχθὲν μέρος ἀφελεῖν. ἔστω ἡ δοθεῖσα εὐθεῖα ἡ ΑΒ· δεῖ δὴ τῆς ΑΒ τὸ προσταχθὲν μέρος ἀφελεῖν. Ἐπιτετάχθω δὴ τὸ τρίτον. [καὶ] διήχθω τις ἀπὸ τοῦ Α εὐθεῖα ἡ ΑΓ γωνίαν περιέχουσα μετὰ τῆς ΑΒ τυχοῦσαν· καὶ εἰλήφθω τυχὸν σημεῖον ἐπὶ τῆς ΑΓ τὸ Δ, καὶ κείσθωσαν τῇ ΑΔ ἴσαι αἱ ΔΕ, ΕΓ. καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΒΓ, καὶ διὰ τοῦ Δ παράλληλος αὐτῇ ἤχθω ἡ ΔΖ. ἐπεὶ οὖν τριγώνου τοῦ ΑΒΓ παρὰ μίαν τῶν πλευρῶν τὴν ΒΓ ἦκται ἡ ΖΔ, ἀνάλογον ἄρα ἐστὶν ὡς ἡ ΓΔ πρὸς τὴν ΔΑ, οὕτως ἡ ΒΖ πρὸς τὴν ΖΑ. διπλῆ δὲ ἡ ΓΔ τῆς ΔΑ· διπλῆ ἄρα καὶ ἡ ΒΖ τῆς ΖΑ· τριπλῆ ἄρα ἡ ΒΑ τῆς ΑΖ. τῆς ἄρα δοθείσης εὐθείας τῆς ΑΒ τὸ ἐπιταχθὲν τρίτον μέρος ἀφῄρηται τὸ ΑΖ· ὅπερ ἔδει ποιῆσαι.

6.prop.10Önerme 10. Verilen kesilmemiş bir doğruyu, verilen kesilmiş bir doğruya benzer biçimde kesmek.

Verilen kesilmemiş doğru AB, D ve E noktalarında kesilmiş doğru da AG olsun; ikisi rastgele bir açı oluşturacak biçimde konsun; GB birleştirilsin; D ve E'den BG'ye paralel DZ ve EH, D'den de AB'ye paralel DThK çizilsin.

O hâlde ZTh ve ThB'nin her biri bir paralelkenardır; demek ki DTh ZH'ye, ThK da HB'ye eşittir. DKG üçgeninin kenarlarından biri olan KG'ye paralel ThE doğrusu çizildiğinden, orantı vardır: GE'nin ED'ye oranı KTh'nin ThD'ye oranı gibidir. KTh ise BH'ye, ThD de HZ'ye eşittir; o hâlde GE'nin ED'ye oranı BH'nin HZ'ye oranı gibidir. Yine, AHE üçgeninin kenarlarından biri olan HE'ye paralel ZD çizildiğinden, orantı vardır: ED'nin DA'ya oranı HZ'nin ZA'ya oranı gibidir. GE'nin ED'ye oranının BH'nin HZ'ye oranı gibi olduğu da gösterilmişti. Demek ki GE'nin ED'ye oranı BH'nin HZ'ye, ED'nin DA'ya oranı da HZ'nin ZA'ya oranı gibidir.

Öyleyse verilen kesilmemiş AB doğrusu, verilen kesilmiş AG doğrusuna benzer biçimde kesilmiştir. Yapılması gereken buydu.

6.prop.10

τὴν δοθεῖσαν εὐθεῖαν ἄτμητον τῇ δοθείσῃ τετμημένῃ ὁμοίως τεμεῖν. ἔστω ἡ μὲν δοθεῖσα εὐθεῖα ἄτμητος ἡ ΑΒ, ἡ δὲ τετμημένη ἡ ΑΓ κατὰ τὰ Δ, Ε σημεῖα, καὶ κείσθωσαν ὥστε γωνίαν τυχοῦσαν περιέχειν, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΓΒ, καὶ διὰ τῶν Δ, Ε τῇ ΒΓ παράλληλοι ἤχθωσαν αἱ ΔΖ, ΕΗ, διὰ δὲ τοῦ Δ τῇ ΑΒ παράλληλος ἤχθω ἡ ΔΘΚ. παραλληλόγραμμον ἄρα ἐστὶν ἑκάτερον τῶν ΖΘ, ΘΒ· ἴση ἄρα ἡ μὲν ΔΘ τῇ ΖΗ, ἡ δὲ ΘΚ τῇ ΗΒ. καὶ ἐπεὶ τριγώνου τοῦ ΔΚΓ παρὰ μίαν τῶν πλευρῶν τὴν ΚΓ εὐθεῖα ἦκται ἡ ΘΕ, ἀνάλογον ἄρα ἐστὶν ὡς ἡ ΓΕ πρὸς τὴν ΕΔ, οὕτως ἡ ΚΘ πρὸς τὴν ΘΔ. ἴση δὲ ἡ μὲν ΚΘ τῇ ΒΗ, ἡ δὲ ΘΔ τῇ ΗΖ. ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΓΕ πρὸς τὴν ΕΔ, οὕτως ἡ ΒΗ πρὸς τὴν ΗΖ. πάλιν, ἐπεὶ τριγώνου τοῦ ΑΗΕ παρὰ μίαν τῶν πλευρῶν τὴν ΗΕ ἦκται ἡ ΖΔ, ἀνάλογον ἄρα ἐστὶν ὡς ἡ ΕΔ πρὸς τὴν ΔΑ, οὕτως ἡ ΗΖ πρὸς τὴν ΖΑ. ἐδείχθη δὲ καὶ ὡς ἡ ΓΕ πρὸς τὴν ΕΔ, οὕτως ἡ ΒΗ πρὸς τὴν ΗΖ· ἔστιν ἄρα ὡς μὲν ἡ ΓΕ πρὸς τὴν ΕΔ, οὕτως ἡ ΒΗ πρὸς τὴν ΗΖ, ὡς δὲ ἡ ΕΔ πρὸς τὴν ΔΑ, οὕτως ἡ ΗΖ πρὸς τὴν ΖΑ. ἡ ἄρα δοθεῖσα εὐθεῖα ἄτμητος ἡ ΑΒ τῇ δοθείσῃ εὐθείᾳ τετμημένῃ τῇ ΑΓ ὁμοίως τέτμηται· ὅπερ ἔδει ποιῆσαι.

6.prop.11Önerme 11. Verilen iki doğruya üçüncü bir orantılı bulmak.

Verilen [iki doğru] BA ve AG olsun; rastgele bir açı oluşturacak biçimde konsunlar. BA ve AG'ye üçüncü bir orantılı bulmak gerekiyor. Bunlar D ve E noktalarına kadar uzatılsın; AG'ye eşit BD konsun; BG birleştirilsin ve D'den ona paralel DE çizilsin.

ADE üçgeninin kenarlarından biri olan DE'ye paralel BG çizildiğinden, orantı vardır: AB'nin BD'ye oranı AG'nin GE'ye oranı gibidir. BD ise AG'ye eşittir; o hâlde AB'nin AG'ye oranı AG'nin GE'ye oranı gibidir.

Öyleyse verilen AB ve AG doğrularına üçüncü orantılı olarak GE bulunmuştur. Yapılması gereken buydu.

6.prop.11

δύο δοθεισῶν εὐθειῶν τρίτην ἀνάλογον προσευρεῖν. ἔστωσαν αἱ δοθεῖσαι [δύο εὐθεῖαι] αἱ ΒΑ, ΑΓ καὶ κείσθωσαν γωνίαν περιέχουσαι τυχοῦσαν. δεῖ δὴ τῶν ΒΑ, ΑΓ τρίτην ἀνάλογον προσευρεῖν. ἐκβεβλήσθωσαν γὰρ ἐπὶ τὰ Δ, Ε σημεῖα, καὶ κείσθω τῇ ΑΓ ἴση ἡ ΒΔ, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΒΓ, καὶ διὰ τοῦ Δ παράλληλος αὐτῇ ἤχθω ἡ ΔΕ. ἐπεὶ οὖν τριγώνου τοῦ ΑΔΕ παρὰ μίαν τῶν πλευρῶν τὴν ΔΕ ἦκται ἡ ΒΓ, ἀνάλογόν ἐστιν ὡς ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΒΔ, οὕτως ἡ ΑΓ πρὸς τὴν ΓΕ. ἴση δὲ ἡ ΒΔ τῇ ΑΓ. ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΑΓ, οὕτως ἡ ΑΓ πρὸς τὴν ΓΕ. δύο ἄρα δοθεισῶν εὐθειῶν τῶν ΑΒ, ΑΓ τρίτη ἀνάλογον αὐταῖς προσεύρηται ἡ ΓΕ· ὅπερ ἔδει ποιῆσαι.

6.prop.12Önerme 12. Verilen üç doğruya dördüncü bir orantılı bulmak.

Verilen üç doğru A, B ve G olsun. A, B ve G'ye dördüncü bir orantılı bulmak gerekiyor.

[Rastgele bir] EDZ açısı oluşturan DE ve DZ doğruları alınsın; A'ya eşit DH, B'ye eşit HE, G'ye eşit de DTh konsun; HTh birleştirilip E'den ona paralel EZ çizilsin.

DEZ üçgeninin kenarlarından biri olan EZ'ye paralel HTh çizildiğinden, DH'nin HE'ye oranı DTh'nin ThZ'ye oranı gibidir. DH ise A'ya, HE B'ye, DTh de G'ye eşittir; o hâlde A'nın B'ye oranı G'nin ThZ'ye oranı gibidir.

Öyleyse verilen A, B ve G doğrularına dördüncü orantılı olarak ThZ bulunmuştur. Yapılması gereken buydu.

6.prop.12

τριῶν δοθεισῶν εὐθειῶν τετάρτην ἀνάλογον προσευρεῖν. ἔστωσαν αἱ δοθεῖσαι τρεῖς εὐθεῖαι αἱ Α, Β, Γ· δεῖ δὴ τῶν Α, Β, Γ τετάρτην ἀνάλογον προσευρεῖν. Ἐκκείσθωσαν δύο εὐθεῖαι αἱ ΔΕ, ΔΖ γωνίαν περιέχουσαι [τυχοῦσαν] τὴν ὑπὸ ΕΔΖ· καὶ κείσθω τῇ μὲν Α ἴση ἡ ΔΗ, τῇ δὲ Β ἴση ἡ ΗΕ, καὶ ἔτι τῇ Γ ἴση ἡ ΔΘ· καὶ ἐπιζευχθείσης τῆς ΗΘ παράλληλος αὐτῇ ἤχθω διὰ τοῦ Ε ἡ ΕΖ. ἐπεὶ οὖν τριγώνου τοῦ ΔΕΖ παρὰ μίαν τὴν ΕΖ ἦκται ἡ ΗΘ, ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΔΗ πρὸς τὴν ΗΕ, οὕτως ἡ ΔΘ πρὸς τὴν ΘΖ. ἴση δὲ ἡ μὲν ΔΗ τῇ Α, ἡ δὲ ΗΕ τῇ Β, ἡ δὲ ΔΘ τῇ Γ· ἔστιν ἄρα ὡς ἡ Α πρὸς τὴν Β, οὕτως ἡ Γ πρὸς τὴν ΘΖ. τριῶν ἄρα δοθεισῶν εὐθειῶν τῶν Α, Β, Γ τετάρτη ἀνάλογον προσεύρηται ἡ ΘΖ· ὅπερ ἔδει ποιῆσαι.

6.prop.13Önerme 13. Verilen iki doğruya bir orta orantılı bulmak.

Verilen iki doğru AB ve BG olsun. AB ve BG'ye bir orta orantılı bulmak gerekiyor.

Bunlar bir doğru oluşturacak biçimde konsun; AG üzerine ADG yarım dairesi çizilsin; B noktasından AG doğrusuna dik BD çizilsin; AD ve DG birleştirilsin.

ADG açısı yarım dairenin içindeki açı olduğundan diktir. ADG dik açılı üçgeninde dik açıdan tabana DB dikmesi indirildiğinden, DB tabanın AB ve BG parçaları arasında orta orantılıdır.

Öyleyse verilen AB ve BG doğrularına orta orantılı olarak DB bulunmuştur. Yapılması gereken buydu.

6.prop.13

δύο δοθεισῶν εὐθειῶν μέσην ἀνάλογον προσευρεῖν. ἔστωσαν αἱ δοθεῖσαι δύο εὐθεῖαι αἱ ΑΒ, ΒΓ· δεῖ δὴ τῶν ΑΒ, ΒΓ μέσην ἀνάλογον προσευρεῖν. κείσθωσαν ἐπʼ εὐθείας, καὶ γεγράφθω ἐπὶ τῆς ΑΓ ἡμικύκλιον τὸ ΑΔΓ, καὶ ἤχθω ἀπὸ τοῦ Β σημείου τῇ ΑΓ εὐθείᾳ πρὸς ὀρθὰς ἡ ΒΔ, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΑΔ, ΔΓ. ἐπεὶ ἐν ἡμικυκλίῳ γωνία ἐστὶν ἡ ὑπὸ ΑΔΓ, ὀρθή ἐστιν. καὶ ἐπεὶ ἐν ὀρθογωνίῳ τριγώνῳ τῷ ΑΔΓ ἀπὸ τῆς ὀρθῆς γωνίας ἐπὶ τὴν βάσιν κάθετος ἦκται ἡ ΔΒ, ἡ ΔΒ ἄρα τῶν τῆς βάσεως τμημάτων τῶν ΑΒ, ΒΓ μέση ἀνάλογόν ἐστιν. δύο ἄρα δοθεισῶν εὐθειῶν τῶν ΑΒ, ΒΓ μέση ἀνάλογον προσεύρηται ἡ ΔΒ· ὅπερ ἔδει ποιῆσαι.

6.prop.14Önerme 14. Eşit ve eşaçılı paralelkenarlarda eşit açıları çevreleyen kenarlar ters orantılıdır; eşit açıları çevreleyen kenarları ters orantılı olan eşaçılı paralelkenarlar da eşittir.

AB ve BG, B'deki açıları eşit olan, eşit ve eşaçılı paralelkenarlar olsun; DB ile BE bir doğru oluşturacak biçimde konsun; o zaman ZB ile BH de bir doğru oluşturur. Diyorum ki AB ve BG'de eşit açıları çevreleyen kenarlar ters orantılıdır, yani DB'nin BE'ye oranı HB'nin BZ'ye oranı gibidir.

ZE paralelkenarı tamamlansın. AB paralelkenarı BG paralelkenarına eşit, ZE de başka bir büyüklük olduğundan, AB'nin ZE'ye oranı BG'nin ZE'ye oranı gibidir. Ama AB'nin ZE'ye oranı DB'nin BE'ye, BG'nin ZE'ye oranı da HB'nin BZ'ye oranı gibidir; o hâlde DB'nin BE'ye oranı da HB'nin BZ'ye oranı gibidir. Demek ki AB ve BG paralelkenarlarında eşit açıları çevreleyen kenarlar ters orantılıdır.

Şimdi de DB'nin BE'ye oranı HB'nin BZ'ye oranı gibi olsun. Diyorum ki AB paralelkenarı BG paralelkenarına eşittir.

DB'nin BE'ye oranı HB'nin BZ'ye oranı gibi olduğundan, DB'nin BE'ye oranı AB paralelkenarının ZE paralelkenarına, HB'nin BZ'ye oranı da BG paralelkenarının ZE paralelkenarına oranı gibi olduğundan, AB'nin ZE'ye oranı da BG'nin ZE'ye oranı gibidir. O hâlde AB paralelkenarı BG paralelkenarına eşittir.

Öyleyse eşit ve eşaçılı paralelkenarlarda eşit açıları çevreleyen kenarlar ters orantılıdır; eşit açıları çevreleyen kenarları ters orantılı olan eşaçılı paralelkenarlar da eşittir. Gösterilmesi gereken buydu.

6.prop.14

τῶν ἴσων τε καὶ ἰσογωνίων παραλληλογράμμων ἀντιπεπόνθασιν αἱ πλευραὶ αἱ περὶ τὰς ἴσας γωνίας· καὶ ὧν ἰσογωνίων παραλληλογράμμων ἀντιπεπόνθασιν αἱ πλευραὶ αἱ περὶ τὰς ἴσας γωνίας, ἴσα ἐστὶν ἐκεῖνα. ἔστω ἴσα τε καὶ ἰσογώνια παραλληλόγραμμα τὰ ΑΒ, ΒΓ ἴσας ἔχοντα τὰς πρὸς τῷ Β γωνίας, καὶ κείσθωσαν ἐπʼ εὐθείας αἱ ΔΒ, ΒΕ· ἐπʼ εὐθείας ἄρα εἰσὶ καὶ αἱ ΖΒ, ΒΗ. λέγω, ὅτι τῶν ΑΒ, ΒΓ ἀντιπεπόνθασιν αἱ πλευραὶ αἱ περὶ τὰς ἴσας γωνίας, τουτέστιν, ὅτι ἐστὶν ὡς ἡ ΔΒ πρὸς τὴν ΒΕ, οὕτως ἡ ΗΒ πρὸς τὴν ΒΖ. συμπεπληρώσθω γὰρ τὸ ΖΕ παραλληλόγραμμον. ἐπεὶ οὖν ἴσον ἐστὶ τὸ ΑΒ παραλληλόγραμμον τῷ ΒΓ παραλληλογράμμῳ, ἄλλο δέ τι τὸ ΖΕ, ἔστιν ἄρα ὡς τὸ ΑΒ πρὸς τὸ ΖΕ, οὕτως τὸ ΒΓ πρὸς τὸ ΖΕ. ἀλλʼ ὡς μὲν τὸ ΑΒ πρὸς τὸ ΖΕ, οὕτως ἡ ΔΒ πρὸς τὴν ΒΕ, ὡς δὲ τὸ ΒΓ πρὸς τὸ ΖΕ, οὕτως ἡ ΗΒ πρὸς τὴν ΒΖ· καὶ ὡς ἄρα ἡ ΔΒ πρὸς τὴν ΒΕ, οὕτως ἡ ΗΒ πρὸς τὴν ΒΖ. τῶν ἄρα ΑΒ, ΒΓ παραλληλογράμμων ἀντιπεπόνθασιν αἱ πλευραὶ αἱ περὶ τὰς ἴσας γωνίας. ἀλλὰ δὴ ἔστω ὡς ἡ ΔΒ πρὸς τὴν ΒΕ, οὕτως ἡ ΗΒ πρὸς τὴν ΒΖ· λέγω, ὅτι ἴσον ἐστὶ τὸ ΑΒ παραλληλόγραμμον τῷ ΒΓ παραλληλογράμμῳ. ἐπεὶ γάρ ἐστιν ὡς ἡ ΔΒ πρὸς τὴν ΒΕ, οὕτως ἡ ΗΒ πρὸς τὴν ΒΖ, ἀλλʼ ὡς μὲν ἡ ΔΒ πρὸς τὴν ΒΕ, οὕτως τὸ ΑΒ παραλληλόγραμμον πρὸς τὸ ΖΕ παραλληλόγραμμον, ὡς δὲ ἡ ΗΒ πρὸς τὴν ΒΖ, οὕτως τὸ ΒΓ παραλληλόγραμμον πρὸς τὸ ΖΕ παραλληλόγραμμον, καὶ ὡς ἄρα τὸ ΑΒ πρὸς τὸ ΖΕ, οὕτως τὸ ΒΓ πρὸς τὸ ΖΕ· ἴσον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΒ παραλληλόγραμμον τῷ ΒΓ παραλληλογράμμῳ. τῶν ἄρα ἴσων τε καὶ ἰσογωνίων παραλληλογράμμων ἀντιπεπόνθασιν αἱ πλευραὶ αἱ περὶ τὰς ἴσας γωνίας· καὶ ὧν ἰσογωνίων παραλληλογράμμων ἀντιπεπόνθασιν αἱ πλευραὶ αἱ περὶ τὰς ἴσας γωνίας, ἴσα ἐστὶν ἐκεῖνα· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

6.prop.15Önerme 15. Eşit olan ve bir açısı bir açısına eşit olan üçgenlerde eşit açıları çevreleyen kenarlar ters orantılıdır; bir açısı bir açısına eşit olup eşit açıları çevreleyen kenarları ters orantılı olan üçgenler de eşittir.

ABG ve ADE, bir açısı bir açısına, yani BAG açısı DAE açısına eşit olan eşit üçgenler olsun. Diyorum ki ABG ve ADE üçgenlerinde eşit açıları çevreleyen kenarlar ters orantılıdır, yani GA'nın AD'ye oranı EA'nın AB'ye oranı gibidir.

GA, AD ile bir doğru oluşturacak biçimde konsun; o zaman EA da AB ile bir doğru oluşturur. BD birleştirilsin.

ABG üçgeni ADE üçgenine eşit, BAD de başka bir büyüklük olduğundan, GAB üçgeninin BAD üçgenine oranı EAD üçgeninin BAD üçgenine oranı gibidir. Ama GAB'nin BAD'ye oranı GA'nın AD'ye, EAD'nin BAD'ye oranı da EA'nın AB'ye oranı gibidir. O hâlde GA'nın AD'ye oranı da EA'nın AB'ye oranı gibidir. Demek ki ABG ve ADE üçgenlerinde eşit açıları çevreleyen kenarlar ters orantılıdır.

Şimdi de ABG ve ADE üçgenlerinin kenarları ters orantılı olsun, yani GA'nın AD'ye oranı EA'nın AB'ye oranı gibi olsun. Diyorum ki ABG üçgeni ADE üçgenine eşittir.

BD yine birleştirildiğinde, GA'nın AD'ye oranı EA'nın AB'ye oranı gibi olduğundan, GA'nın AD'ye oranı ABG üçgeninin BAD üçgenine, EA'nın AB'ye oranı da EAD üçgeninin BAD üçgenine oranı gibi olduğundan, ABG üçgeninin BAD üçgenine oranı EAD üçgeninin BAD üçgenine oranı gibidir. O hâlde ABG ve EAD'nin her birinin BAD'ye oranı aynıdır. Demek ki ABG [üçgeni] EAD üçgenine eşittir.

Öyleyse eşit olan ve bir açısı bir açısına eşit olan üçgenlerde eşit açıları çevreleyen kenarlar ters orantılıdır; bir açısı bir açısına eşit olup eşit açıları çevreleyen kenarları ters orantılı olan üçgenler de eşittir. Gösterilmesi gereken buydu.

6.prop.15

τῶν ἴσων καὶ μίαν μιᾷ ἴσην ἐχόντων γωνίαν τριγώνων ἀντιπεπόνθασιν αἱ πλευραὶ αἱ περὶ τὰς ἴσας γωνίας· καὶ ὧν μίαν μιᾷ ἴσην ἐχόντων γωνίαν τριγώνων ἀντιπεπόνθασιν αἱ πλευραὶ αἱ περὶ τὰς ἴσας γωνίας, ἴσα ἐστὶν ἐκεῖνα. ἔστω ἴσα τρίγωνα τὰ ΑΒΓ, ΑΔΕ μίαν μιᾷ ἴσην ἔχοντα γωνίαν τὴν ὑπὸ ΒΑΓ τῇ ὑπὸ ΔΑΕ· λέγω, ὅτι τῶν ΑΒΓ, ΑΔΕ τριγώνων ἀντιπεπόνθασιν αἱ πλευραὶ αἱ περὶ τὰς ἴσας γωνίας, τουτέστιν, ὅτι ἐστὶν ὡς ἡ ΓΑ πρὸς τὴν ΑΔ, οὕτως ἡ ΕΑ πρὸς τὴν ΑΒ. κείσθω γὰρ ὥστε ἐπʼ εὐθείας εἶναι τὴν ΓΑ τῇ ΑΔ· ἐπʼ εὐθείας ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ ΕΑ τῇ ΑΒ. καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΒΔ. ἐπεὶ οὖν ἴσον ἐστὶ τὸ ΑΒΓ τρίγωνον τῷ ΑΔΕ τριγώνῳ, ἄλλο δέ τι τὸ ΒΑΔ, ἔστιν ἄρα ὡς τὸ ΓΑΒ τρίγωνον πρὸς τὸ ΒΑΔ τρίγωνον, οὕτως τὸ ΕΑΔ τρίγωνον πρὸς τὸ ΒΑΔ τρίγωνον. ἀλλʼ ὡς μὲν τὸ ΓΑΒ πρὸς τὸ ΒΑΔ, οὕτως ἡ ΓΑ πρὸς τὴν ΑΔ, ὡς δὲ τὸ ΕΑΔ πρὸς τὸ ΒΑΔ, οὕτως ἡ ΕΑ πρὸς τὴν ΑΒ. καὶ ὡς ἄρα ἡ ΓΑ πρὸς τὴν ΑΔ, οὕτως ἡ ΕΑ πρὸς τὴν ΑΒ. τῶν ΑΒΓ, ΑΔΕ ἄρα τριγώνων ἀντιπεπόνθασιν αἱ πλευραὶ αἱ περὶ τὰς ἴσας γωνίας. ἀλλὰ δὴ ἀντιπεπονθέτωσαν αἱ πλευραὶ τῶν ΑΒΓ, ΑΔΕ τριγώνων, καὶ ἔστω ὡς ἡ ΓΑ πρὸς τὴν ΑΔ, οὕτως ἡ ΕΑ πρὸς τὴν ΑΒ· λέγω, ὅτι ἴσον ἐστὶ τὸ ΑΒΓ τρίγωνον τῷ ΑΔΕ τριγώνῳ. Ἐπιζευχθείσης γὰρ πάλιν τῆς ΒΔ, ἐπεί ἐστιν ὡς ἡ ΓΑ πρὸς τὴν ΑΔ, οὕτως ἡ ΕΑ πρὸς τὴν ΑΒ, ἀλλʼ ὡς μὲν ἡ ΓΑ πρὸς τὴν ΑΔ, οὕτως τὸ ΑΒΓ τρίγωνον πρὸς τὸ ΒΑΔ τρίγωνον, ὡς δὲ ἡ ΕΑ πρὸς τὴν ΑΒ, οὕτως τὸ ΕΑΔ τρίγωνον πρὸς τὸ ΒΑΔ τρίγωνον, ὡς ἄρα τὸ ΑΒΓ τρίγωνον πρὸς τὸ ΒΑΔ τρίγωνον, οὕτως τὸ ΕΑΔ τρίγωνον πρὸς τὸ ΒΑΔ τρίγωνον. ἑκάτερον ἄρα τῶν ΑΒΓ, ΕΑΔ πρὸς τὸ ΒΑΔ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον. ἴσον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΒΓ [τρίγωνον] τῷ ΕΑΔ τριγώνῳ. τῶν ἄρα ἴσων καὶ μίαν μιᾷ ἴσην ἐχόντων γωνίαν τριγώνων ἀντιπεπόνθασιν αἱ πλευραὶ αἱ περὶ τὰς ἴσας γωνίας· καὶ ὧν μίαν μιᾷ ἴσην ἐχόντων γωνίαν τριγώνων ἀντιπεπόνθασιν αἱ πλευραὶ αἱ περὶ τὰς ἴσας γωνίας, ἐκεῖνα ἴσα ἐστίν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

6.prop.16Önerme 16. Dört doğru orantılıysa, uçtakilerin çevrelediği dikdörtgen ortadakilerin çevrelediği dikdörtgene eşittir; uçtakilerin çevrelediği dikdörtgen ortadakilerin çevrelediği dikdörtgene eşitse de dört doğru orantılı olur.

AB, GD, E ve Z dört doğrusu orantılı olsun: AB'nin GD'ye oranı E'nin Z'ye oranı gibi olsun. Diyorum ki AB ile Z'nin çevrelediği dikdörtgen GD ile E'nin çevrelediği dikdörtgene eşittir.

A ve G noktalarından AB ve GD doğrularına dik AH ve GTh çizilsin; Z'ye eşit AH, E'ye eşit de GTh konsun. BH ve DTh paralelkenarları tamamlansın.

AB'nin GD'ye oranı E'nin Z'ye oranı gibi olduğundan, E de GTh'ye, Z de AH'ye eşit olduğundan, AB'nin GD'ye oranı GTh'nin AH'ye oranı gibidir. O hâlde BH ve DTh paralelkenarlarında eşit açıları çevreleyen kenarlar ters orantılıdır. Eşit açıları çevreleyen kenarları ters orantılı olan eşaçılı paralelkenarlar ise eşittir; o hâlde BH paralelkenarı DTh paralelkenarına eşittir. BH, AB ile Z'nin çevrelediği dikdörtgendir, çünkü AH Z'ye eşittir; DTh de GD ile E'nin çevrelediği dikdörtgendir, çünkü E GTh'ye eşittir. O hâlde AB ile Z'nin çevrelediği dikdörtgen GD ile E'nin çevrelediği dikdörtgene eşittir.

Şimdi de AB ile Z'nin çevrelediği dikdörtgen GD ile E'nin çevrelediği dikdörtgene eşit olsun. Diyorum ki dört doğru orantılıdır: AB'nin GD'ye oranı E'nin Z'ye oranı gibidir.

Aynı yapı kurulduğunda, AB ile Z'nin çevrelediği dikdörtgen GD ile E'nin çevrelediğine eşittir; AB ile Z'nin çevrelediği dikdörtgen BH'dir, çünkü AH Z'ye eşittir; GD ile E'nin çevrelediği de DTh'dir, çünkü GTh E'ye eşittir; o hâlde BH DTh'ye eşittir. İkisi eşaçılıdır da. Eşit ve eşaçılı paralelkenarlarda ise eşit açıları çevreleyen kenarlar ters orantılıdır. O hâlde AB'nin GD'ye oranı GTh'nin AH'ye oranı gibidir. GTh ise E'ye, AH de Z'ye eşittir; o hâlde AB'nin GD'ye oranı E'nin Z'ye oranı gibidir.

Öyleyse dört doğru orantılıysa, uçtakilerin çevrelediği dikdörtgen ortadakilerin çevrelediği dikdörtgene eşittir; uçtakilerin çevrelediği dikdörtgen ortadakilerin çevrelediği dikdörtgene eşitse de dört doğru orantılı olur. Gösterilmesi gereken buydu.

6.prop.16

ἐὰν τέσσαρες εὐθεῖαι ἀνάλογον ὦσιν, τὸ ὑπὸ τῶν ἄκρων περιεχόμενον ὀρθογώνιον ἴσον ἐστὶ τῷ ὑπὸ τῶν μέσων περιεχομένῳ ὀρθογωνίῳ· κἂν τὸ ὑπὸ τῶν ἄκρων περιεχόμενον ὀρθογώνιον ἴσον ᾖ τῷ ὑπὸ τῶν μέσων περιεχομένῳ ὀρθογωνίῳ, αἱ τέσσαρες εὐθεῖαι ἀνάλογον ἔσονται. ἔστωσαν τέσσαρες εὐθεῖαι ἀνάλογον αἱ ΑΒ, ΓΔ, Ε, Ζ, ὡς ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΓΔ, οὕτως ἡ Ε πρὸς τὴν Ζ· λέγω, ὅτι τὸ ὑπὸ τῶν ΑΒ, Ζ περιεχόμενον ὀρθογώνιον ἴσον ἐστὶ τῷ ὑπὸ τῶν ΓΔ, Ε περιεχομένῳ ὀρθογωνίῳ. ἤχθωσαν [γὰρ] ἀπὸ τῶν Α, Γ σημείων ταῖς ΑΒ, ΓΔ εὐθείαις πρὸς ὀρθὰς αἱ ΑΗ, ΓΘ, καὶ κείσθω τῇ μὲν Ζ ἴση ἡ ΑΗ, τῇ δὲ Ε ἴση ἡ ΓΘ. καὶ συμπεπληρώσθω τὰ ΒΗ, ΔΘ παραλληλόγραμμα. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΓΔ, οὕτως ἡ Ε πρὸς τὴν Ζ, ἴση δὲ ἡ μὲν Ε τῇ ΓΘ, ἡ δὲ Ζ τῇ ΑΗ, ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΓΔ, οὕτως ἡ ΓΘ πρὸς τὴν ΑΗ. τῶν ΒΗ, ΔΘ ἄρα παραλληλογράμμων ἀντιπεπόνθασιν αἱ πλευραὶ αἱ περὶ τὰς ἴσας γωνίας. ὧν δὲ ἰσογωνίων παραλληλογράμμων ἀντιπεπόνθασιν αἱ πλευραὶ αἱ περὶ τὰς ἴσας γωνίας, ἴσα ἐστὶν ἐκεῖνα· ἴσον ἄρα ἐστὶ τὸ ΒΗ παραλληλόγραμμον τῷ ΔΘ παραλληλογράμμῳ. καί ἐστι τὸ μὲν ΒΗ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΒ, Ζ· ἴση γὰρ ἡ ΑΗ τῇ Ζ· τὸ δὲ ΔΘ τὸ ὑπὸ τῶν ΓΔ, Ε· ἴση γὰρ ἡ Ε τῇ ΓΘ· τὸ ἄρα ὑπὸ τῶν ΑΒ, Ζ περιεχόμενον ὀρθογώνιον ἴσον ἐστὶ τῷ ὑπὸ τῶν ΓΔ, Ε περιεχομένῳ ὀρθογωνίῳ. ἀλλὰ δὴ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΒ, Ζ περιεχόμενον ὀρθογώνιον ἴσον ἔστω τῷ ὑπὸ τῶν ΓΔ, Ε περιεχομένῳ ὀρθογωνίῳ· λέγω, ὅτι αἱ τέσσαρες εὐθεῖαι ἀνάλογον ἔσονται, ὡς ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΓΔ, οὕτως ἡ Ε πρὸς τὴν Ζ. τῶν γὰρ αὐτῶν κατασκευασθέντων, ἐπεὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΒ, Ζ ἴσον ἐστὶ τῷ ὑπὸ τῶν ΓΔ, Ε, καί ἐστι τὸ μὲν ὑπὸ τῶν ΑΒ, Ζ τὸ ΒΗ· ἴση γάρ ἐστιν ἡ ΑΗ τῇ Ζ· τὸ δὲ ὑπὸ τῶν ΓΔ, Ε τὸ ΔΘ· ἴση γὰρ ἡ ΓΘ τῇ Ε· τὸ ἄρα ΒΗ ἴσον ἐστὶ τῷ ΔΘ. καί ἐστιν ἰσογώνια. τῶν δὲ ἴσων καὶ ἰσογωνίων παραλληλογράμμων ἀντιπεπόνθασιν αἱ πλευραὶ αἱ περὶ τὰς ἴσας γωνίας. ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΓΔ, οὕτως ἡ ΓΘ πρὸς τὴν ΑΗ. ἴση δὲ ἡ μὲν ΓΘ τῇ Ε, ἡ δὲ ΑΗ τῇ Ζ· ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΓΔ, οὕτως ἡ Ε πρὸς τὴν Ζ. ἐὰν ἄρα τέσσαρες εὐθεῖαι ἀνάλογον ὦσιν, τὸ ὑπὸ τῶν ἄκρων περιεχόμενον ὀρθογώνιον ἴσον ἐστὶ τῷ ὑπὸ τῶν μέσων περιεχομένῳ ὀρθογωνίῳ· κἂν τὸ ὑπὸ τῶν ἄκρων περιεχόμενον ὀρθογώνιον ἴσον ᾖ τῷ ὑπὸ τῶν μέσων περιεχομένῳ ὀρθογωνίῳ, αἱ τέσσαρες εὐθεῖαι ἀνάλογον ἔσονται· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

6.prop.17Önerme 17. Üç doğru orantılıysa, uçtakilerin çevrelediği dikdörtgen ortadaki doğru üzerindeki kareye eşittir; uçtakilerin çevrelediği dikdörtgen ortadaki doğru üzerindeki kareye eşitse de üç doğru orantılı olur.

A, B ve G üç doğrusu orantılı olsun: A'nın B'ye oranı B'nin G'ye oranı gibi olsun. Diyorum ki A ile G'nin çevrelediği dikdörtgen B üzerindeki kareye eşittir.

B'ye eşit D konsun.

A'nın B'ye oranı B'nin G'ye oranı gibi ve B D'ye eşit olduğundan, A'nın B'ye oranı D'nin G'ye oranı gibidir. Dört doğru orantılıysa, uçtakilerin çevrelediği [dikdörtgen] ortadakilerin çevrelediği dikdörtgene eşittir. O hâlde A ile G'nin çevrelediği dikdörtgen B ile D'nin çevrelediğine eşittir. Ama B ile D'nin çevrelediği dikdörtgen B üzerindeki karedir, çünkü B D'ye eşittir. O hâlde A ile G'nin çevrelediği dikdörtgen B üzerindeki kareye eşittir.

Şimdi de A ile G'nin çevrelediği dikdörtgen B üzerindeki kareye eşit olsun. Diyorum ki A'nın B'ye oranı B'nin G'ye oranı gibidir.

Aynı yapı kurulduğunda, A ile G'nin çevrelediği dikdörtgen B üzerindeki kareye eşittir; B üzerindeki kare ise B ile D'nin çevrelediği dikdörtgendir, çünkü B D'ye eşittir; o hâlde A ile G'nin çevrelediği dikdörtgen B ile D'nin çevrelediğine eşittir. Uçtakilerin çevrelediği ortadakilerin çevrelediğine eşitse dört doğru orantılıdır. O hâlde A'nın B'ye oranı D'nin G'ye oranı gibidir. B ise D'ye eşittir; o hâlde A'nın B'ye oranı B'nin G'ye oranı gibidir.

Öyleyse üç doğru orantılıysa, uçtakilerin çevrelediği dikdörtgen ortadaki doğru üzerindeki kareye eşittir; uçtakilerin çevrelediği dikdörtgen ortadaki doğru üzerindeki kareye eşitse de üç doğru orantılı olur. Gösterilmesi gereken buydu.

6.prop.17

ἐὰν τρεῖς εὐθεῖαι ἀνάλογον ὦσιν, τὸ ὑπὸ τῶν ἄκρων περιεχόμενον ὀρθογώνιον ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς μέσης τετραγώνῳ· κἂν τὸ ὑπὸ τῶν ἄκρων περιεχόμενον ὀρθογώνιον ἴσον ᾖ τῷ ἀπὸ τῆς μέσης τετραγώνῳ, αἱ τρεῖς εὐθεῖαι ἀνάλογον ἔσονται. ἔστωσαν τρεῖς εὐθεῖαι ἀνάλογον αἱ Α, Β, Γ, ὡς ἡ Α πρὸς τὴν Β, οὕτως ἡ Β πρὸς τὴν Γ· λέγω, ὅτι τὸ ὑπὸ τῶν Α, Γ περιεχόμενον ὀρθογώνιον ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς Β τετραγώνῳ. κείσθω τῇ Β ἴση ἡ Δ. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ἡ Α πρὸς τὴν Β, οὕτως ἡ Β πρὸς τὴν Γ, ἴση δὲ ἡ Β τῇ Δ, ἔστιν ἄρα ὡς ἡ Α πρὸς τὴν Β, ἡ Δ πρὸς τὴν Γ. ἐὰν δὲ τέσσαρες εὐθεῖαι ἀνάλογον ὦσιν, τὸ ὑπὸ τῶν ἄκρων περιεχόμενον [ὀρθογώνιον] ἴσον ἐστὶ τῷ ὑπὸ τῶν μέσων περιεχομένῳ ὀρθογωνίῳ. τὸ ἄρα ὑπὸ τῶν Α, Γ ἴσον ἐστὶ τῷ ὑπὸ τῶν Β, Δ. ἀλλὰ τὸ ὑπὸ τῶν Β, Δ τὸ ἀπὸ τῆς Β ἐστιν· ἴση γὰρ ἡ Β τῇ Δ· τὸ ἄρα ὑπὸ τῶν Α, Γ περιεχόμενον ὀρθογώνιον ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς Β τετραγώνῳ. ἀλλὰ δὴ τὸ ὑπὸ τῶν Α, Γ ἴσον ἔστω τῷ ἀπὸ τῆς Β· λέγω, ὅτι ἐστὶν ὡς ἡ Α πρὸς τὴν Β, οὕτως ἡ Β πρὸς τὴν Γ. τῶν γὰρ αὐτῶν κατασκευασθέντων, ἐπεὶ τὸ ὑπὸ τῶν Α, Γ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς Β, ἀλλὰ τὸ ἀπὸ τῆς Β τὸ ὑπὸ τῶν Β, Δ ἐστιν· ἴση γὰρ ἡ Β τῇ Δ· τὸ ἄρα ὑπὸ τῶν Α, Γ ἴσον ἐστὶ τῷ ὑπὸ τῶν Β, Δ. ἐὰν δὲ τὸ ὑπὸ τῶν ἄκρων ἴσον ᾖ τῷ ὑπὸ τῶν μέσων, αἱ τέσσαρες εὐθεῖαι ἀνάλογόν εἰσιν. ἔστιν ἄρα ὡς ἡ Α πρὸς τὴν Β, οὕτως ἡ Δ πρὸς τὴν Γ. ἴση δὲ ἡ Β τῇ Δ· ὡς ἄρα ἡ Α πρὸς τὴν Β, οὕτως ἡ Β πρὸς τὴν Γ. ἐὰν ἄρα τρεῖς εὐθεῖαι ἀνάλογον ὦσιν, τὸ ὑπὸ τῶν ἄκρων περιεχόμενον ὀρθογώνιον ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς μέσης τετραγώνῳ· κἂν τὸ ὑπὸ τῶν ἄκρων περιεχόμενον ὀρθογώνιον ἴσον ᾖ τῷ ἀπὸ τῆς μέσης τετραγώνῳ, αἱ τρεῖς εὐθεῖαι ἀνάλογον ἔσονται· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

6.prop.18Önerme 18. Verilen bir doğru üzerine, verilen bir düzkenarlı şekle benzer ve benzer konumda bir düzkenarlı şekil çizmek.

Verilen doğru AB, verilen düzkenarlı şekil de GE olsun. AB doğrusu üzerine GE düzkenarlı şekline benzer ve benzer konumda bir düzkenarlı şekil çizmek gerekiyor.

DZ birleştirilsin; AB doğrusu üzerinde, onun A ve B noktalarında, G'deki açıya eşit HAB açısı, GDZ açısına eşit ABH açısı kurulsun. O hâlde kalan GZD açısı AHB açısına eşittir; demek ki ZGD üçgeni HAB üçgeniyle eşaçılıdır. Bu yüzden orantı vardır: ZD'nin HB'ye oranı ZG'nin HA'ya ve GD'nin AB'ye oranı gibidir. Yine BH doğrusu üzerinde, onun B ve H noktalarında, DZE açısına eşit BHTh açısı, ZDE açısına eşit HBTh açısı kurulsun. O hâlde E'deki kalan açı Th'deki kalan açıya eşittir; demek ki ZDE üçgeni HThB üçgeniyle eşaçılıdır. Bu yüzden orantı vardır: ZD'nin HB'ye oranı ZE'nin HTh'ye ve ED'nin ThB'ye oranı gibidir. ZD'nin HB'ye oranının ZG'nin HA'ya ve GD'nin AB'ye oranı gibi olduğu da gösterilmişti; o hâlde ZG'nin AH'ye oranı GD'nin AB'ye, ZE'nin HTh'ye ve ED'nin ThB'ye oranı gibidir. GZD açısı AHB'ye, DZE açısı da BHTh'ye eşit olduğundan, bütün GZE açısı bütün AHTh açısına eşittir. Aynı sebeple GDE açısı da ABTh açısına eşittir. G'deki açı da A'dakine, E'deki açı da Th'dekine eşittir. O hâlde ATh şekli GE ile eşaçılıdır; eşit açıları çevreleyen kenarları da orantılıdır. Demek ki ATh düzkenarlı şekli GE düzkenarlı şekline benzerdir.

Öyleyse verilen AB doğrusu üzerine, verilen GE düzkenarlı şekline benzer ve benzer konumda ATh düzkenarlı şekli çizilmiştir. Yapılması gereken buydu.

6.prop.18

ἀπὸ τῆς δοθείσης εὐθείας τῷ δοθέντι εὐθυγράμμῳ ὅμοιόν τε καὶ ὁμοίως κείμενον εὐθύγραμμον ἀναγράψαι. ἔστω ἡ μὲν δοθεῖσα εὐθεῖα ἡ ΑΒ, τὸ δὲ δοθὲν εὐθύγραμμον τὸ ΓΕ· δεῖ δὴ ἀπὸ τῆς ΑΒ εὐθείας τῷ ΓΕ εὐθυγράμμῳ ὅμοιόν τε καὶ ὁμοίως κείμενον εὐθύγραμμον ἀναγράψαι. ἐπεζεύχθω ἡ ΔΖ, καὶ συνεστάτω πρὸς τῇ ΑΒ εὐθείᾳ καὶ τοῖς πρὸς αὐτῇ σημείοις τοῖς Α, Β τῇ μὲν πρὸς τῷ Γ γωνίᾳ ἴση ἡ ὑπὸ ΗΑΒ, τῇ δὲ ὑπὸ ΓΔΖ ἴση ἡ ὑπὸ ΑΒΗ. λοιπὴ ἄρα ἡ ὑπὸ ΓΖΔ τῇ ὑπὸ ΑΗΒ ἐστιν ἴση· ἰσογώνιον ἄρα ἐστὶ τὸ ΖΓΔ τρίγωνον τῷ ΗΑΒ τριγώνῳ. ἀνάλογον ἄρα ἐστὶν ὡς ἡ ΖΔ πρὸς τὴν ΗΒ, οὕτως ἡ ΖΓ πρὸς τὴν ΗΑ, καὶ ἡ ΓΔ πρὸς τὴν ΑΒ. πάλιν συνεστάτω πρὸς τῇ ΒΗ εὐθείᾳ καὶ τοῖς πρὸς αὐτῇ σημείοις τοῖς Β, Η τῇ μὲν ὑπὸ ΔΖΕ γωνίᾳ ἴση ἡ ὑπὸ ΒΗΘ, τῇ δὲ ὑπὸ ΖΔΕ ἴση ἡ ὑπὸ ΗΒΘ. λοιπὴ ἄρα ἡ πρὸς τῷ Ε λοιπῇ τῇ πρὸς τῷ Θ ἐστιν ἴση· ἰσογώνιον ἄρα ἐστὶ τὸ ΖΔΕ τρίγωνον τῷ ΗΘΒ τριγώνῳ· ἀνάλογον ἄρα ἐστὶν ὡς ἡ ΖΔ πρὸς τὴν ΗΒ, οὕτως ἡ ΖΕ πρὸς τὴν ΗΘ καὶ ἡ ΕΔ πρὸς τὴν ΘΒ. ἐδείχθη δὲ καὶ ὡς ἡ ΖΔ πρὸς τὴν ΗΒ, οὕτως ἡ ΖΓ πρὸς τὴν ΗΑ καὶ ἡ ΓΔ πρὸς τὴν ΑΒ· καὶ ὡς ἄρα ἡ ΖΓ πρὸς τὴν ΑΗ, οὕτως ἥ τε ΓΔ πρὸς τὴν ΑΒ καὶ ἡ ΖΕ πρὸς τὴν ΗΘ καὶ ἔτι ἡ ΕΔ πρὸς τὴν ΘΒ. καὶ ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ μὲν ὑπὸ ΓΖΔ γωνία τῇ ὑπὸ ΑΗΒ, ἡ δὲ ὑπὸ ΔΖΕ τῇ ὑπὸ ΒΗΘ, ὅλη ἄρα ἡ ὑπὸ ΓΖΕ ὅλῃ τῇ ὑπὸ ΑΗΘ ἐστιν ἴση. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ἡ ὑπὸ ΓΔΕ τῇ ὑπὸ ΑΒΘ ἐστιν ἴση. ἔστι δὲ καὶ ἡ μὲν πρὸς τῷ Γ τῇ πρὸς τῷ Α ἴση, ἡ δὲ πρὸς τῷ Ε τῇ πρὸς τῷ Θ. ἰσογώνιον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΘ τῷ ΓΕ· καὶ τὰς περὶ τὰς ἴσας γωνίας αὐτῶν πλευρὰς ἀνάλογον ἔχει· ὅμοιον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΘ εὐθύγραμμον τῷ ΓΕ εὐθυγράμμῳ. ἀπὸ τῆς δοθείσης ἄρα εὐθείας τῆς ΑΒ τῷ δοθέντι εὐθυγράμμῳ τῷ ΓΕ ὅμοιόν τε καὶ ὁμοίως κείμενον εὐθύγραμμον ἀναγέγραπται τὸ ΑΘ· ὅπερ ἔδει ποιῆσαι.

6.prop.19Önerme 19. Benzer üçgenlerin birbirine oranı, karşılık gelen kenarlarının oranının ikilenmişidir.

ABG ve DEZ benzer üçgenler olsun: B'deki açı E'deki açıya eşit, AB'nin BG'ye oranı da DE'nin EZ'ye oranı gibi olsun; böylece BG, EZ'ye karşılık gelir. Diyorum ki ABG üçgeninin DEZ üçgenine oranı, BG'nin EZ'ye oranının ikilenmişidir.

BG ve EZ'ye üçüncü orantılı olarak BH alınsın; öyle ki BG'nin EZ'ye oranı EZ'nin BH'ye oranı gibi olsun. AH birleştirilsin.

AB'nin BG'ye oranı DE'nin EZ'ye oranı gibi olduğundan, yer değiştirerek AB'nin DE'ye oranı BG'nin EZ'ye oranı gibidir. Ama BG'nin EZ'ye oranı EZ'nin BH'ye oranı gibidir; o hâlde AB'nin DE'ye oranı da EZ'nin BH'ye oranı gibidir. Demek ki ABH ve DEZ üçgenlerinde eşit açıları çevreleyen kenarlar ters orantılıdır. Bir açısı bir açısına eşit olup eşit açıları çevreleyen kenarları ters orantılı olan üçgenler ise eşittir; o hâlde ABH üçgeni DEZ üçgenine eşittir. BG'nin EZ'ye oranı EZ'nin BH'ye oranı gibi olduğundan ve üç doğru orantılıysa birincinin üçüncüye oranı ikinciye oranının ikilenmişi olduğundan, BG'nin BH'ye oranı GB'nin EZ'ye oranının ikilenmişidir. GB'nin BH'ye oranı ise ABG üçgeninin ABH üçgenine oranı gibidir; o hâlde ABG üçgeninin ABH'ye oranı da BG'nin EZ'ye oranının ikilenmişidir. ABH üçgeni ise DEZ üçgenine eşittir; o hâlde ABG üçgeninin DEZ üçgenine oranı da BG'nin EZ'ye oranının ikilenmişidir.

Öyleyse benzer üçgenlerin birbirine oranı, karşılık gelen kenarlarının oranının ikilenmişidir. [Gösterilmesi gereken buydu.]

Sonuç: Bundan açıktır ki üç doğru orantılıysa, birincinin üçüncüye oranı, birinci üzerine çizilen şeklin ikinci üzerine ona benzer ve benzer konumda çizilen şekle oranı gibidir [çünkü GB'nin BH'ye oranının ABG üçgeninin ABH üçgenine, yani DEZ'ye oranı gibi olduğu gösterilmişti]. Gösterilmesi gereken buydu.

6.prop.19

τὰ ὅμοια τρίγωνα πρὸς ἄλληλα ἐν διπλασίονι λόγῳ ἐστὶ τῶν ὁμολόγων πλευρῶν. ἔστω ὅμοια τρίγωνα τὰ ΑΒΓ, ΔΕΖ ἴσην ἔχοντα τὴν πρὸς τῷ Β γωνίαν τῇ πρὸς τῷ Ε, ὡς δὲ τὴν ΑΒ πρὸς τὴν ΒΓ, οὕτως τὴν ΔΕ πρὸς τὴν ΕΖ, ὥστε ὁμόλογον εἶναι τὴν ΒΓ τῇ ΕΖ· λέγω, ὅτι τὸ ΑΒΓ τρίγωνον πρὸς τὸ ΔΕΖ τρίγωνον διπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ ΒΓ πρὸς τὴν ΕΖ. εἰλήφθω γὰρ τῶν ΒΓ, ΕΖ τρίτη ἀνάλογον ἡ ΒΗ, ὥστε εἶναι ὡς τὴν ΒΓ πρὸς τὴν ΕΖ, οὕτως τὴν ΕΖ πρὸς τὴν ΒΗ· καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΑΗ. ἐπεὶ οὖν ἐστιν ὡς ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΒΓ, οὕτως ἡ ΔΕ πρὸς τὴν ΕΖ, ἐναλλὰξ ἄρα ἐστὶν ὡς ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΔΕ, οὕτως ἡ ΒΓ πρὸς τὴν ΕΖ. ἀλλʼ ὡς ἡ ΒΓ πρὸς ΕΖ, οὕτως ἐστὶν ἡ ΕΖ πρὸς ΒΗ. καὶ ὡς ἄρα ἡ ΑΒ πρὸς ΔΕ, οὕτως ἡ ΕΖ πρὸς ΒΗ· τῶν ΑΒΗ, ΔΕΖ ἄρα τριγώνων ἀντιπεπόνθασιν αἱ πλευραὶ αἱ περὶ τὰς ἴσας γωνίας. ὧν δὲ μίαν μιᾷ ἴσην ἐχόντων γωνίαν τριγώνων ἀντιπεπόνθασιν αἱ πλευραὶ αἱ περὶ τὰς ἴσας γωνίας, ἴσα ἐστὶν ἐκεῖνα. ἴσον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΒΗ τρίγωνον τῷ ΔΕΖ τριγώνῳ. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ἡ ΒΓ πρὸς τὴν ΕΖ, οὕτως ἡ ΕΖ πρὸς τὴν ΒΗ, ἐὰν δὲ τρεῖς εὐθεῖαι ἀνάλογον ὦσιν, ἡ πρώτη πρὸς τὴν τρίτην διπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ πρὸς τὴν δευτέραν, ἡ ΒΓ ἄρα πρὸς τὴν ΒΗ διπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ ΓΒ πρὸς τὴν ΕΖ. ὡς δὲ ἡ ΓΒ πρὸς τὴν ΒΗ, οὕτως τὸ ΑΒΓ τρίγωνον πρὸς τὸ ΑΒΗ τρίγωνον· καὶ τὸ ΑΒΓ ἄρα τρίγωνον πρὸς τὸ ΑΒΗ διπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ ΒΓ πρὸς τὴν ΕΖ. ἴσον δὲ τὸ ΑΒΗ τρίγωνον τῷ ΔΕΖ τριγώνῳ· καὶ τὸ ΑΒΓ ἄρα τρίγωνον πρὸς τὸ ΔΕΖ τρίγωνον διπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ ΒΓ πρὸς τὴν ΕΖ. τὰ ἄρα ὅμοια τρίγωνα πρὸς ἄλληλα ἐν διπλασίονι λόγῳ ἐστὶ τῶν ὁμολόγων πλευρῶν· [ὅπερ ἔδει δεῖξαι]. Πόρισμα ἐκ δὴ τούτου φανερόν, ὅτι, ἐὰν τρεῖς εὐθεῖαι ἀνάλογον ὦσιν, ἔστιν ὡς ἡ πρώτη πρὸς τὴν τρίτην, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς πρώτης εἶδος πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς δευτέρας τὸ ὅμοιον καὶ ὁμοίως ἀναγραφόμενον [ἐπείπερ ἐδείχθη, ὡς ἡ ΓΒ πρὸς ΒΗ, οὕτως τὸ ΑΒΓ τρίγωνον πρὸς τὸ ΑΒΗ τρίγωνον, τουτέστι τὸ ΔΕΖ ]· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

6.prop.20Önerme 20. Benzer çokgenler, sayıca eşit ve bütünlere karşılık gelen benzer üçgenlere bölünür; çokgenin çokgene oranı da karşılık gelen kenarın karşılık gelen kenara oranının ikilenmişidir.

ABGDE ve ZHThKL benzer çokgenler olsun; AB, ZH'ye karşılık gelsin. Diyorum ki ABGDE ve ZHThKL çokgenleri sayıca eşit ve bütünlere karşılık gelen benzer üçgenlere bölünür; ABGDE çokgeninin ZHThKL çokgenine oranı da AB'nin ZH'ye oranının ikilenmişidir.

BE, EG, HL ve LTh birleştirilsin.

ABGDE çokgeni ZHThKL çokgenine benzer olduğundan, BAE açısı HZL açısına eşittir ve BA'nın AE'ye oranı HZ'nin ZL'ye oranı gibidir. ABE ve ZHL iki üçgeninde bir açı bir açıya eşit ve eşit açıları çevreleyen kenarlar orantılı olduğuna göre, ABE üçgeni ZHL üçgeniyle eşaçılıdır; dolayısıyla ona benzerdir de. O hâlde ABE açısı ZHL açısına eşittir. Çokgenlerin benzerliği yüzünden bütün ABG açısı da bütün ZHTh açısına eşittir; o hâlde kalan EBG açısı LHTh açısına eşittir. ABE ve ZHL üçgenlerinin benzerliği yüzünden EB'nin BA'ya oranı LH'nin HZ'ye oranı gibi olduğundan, çokgenlerin benzerliği yüzünden de AB'nin BG'ye oranı ZH'nin HTh'ye oranı gibi olduğundan, eşitlikten EB'nin BG'ye oranı LH'nin HTh'ye oranı gibidir; yani eşit EBG ve LHTh açılarını çevreleyen kenarlar orantılıdır. O hâlde EBG üçgeni LHTh üçgeniyle eşaçılıdır; dolayısıyla EBG üçgeni LHTh üçgenine benzerdir. Aynı sebeple EGD üçgeni de LThK üçgenine benzerdir. Demek ki ABGDE ve ZHThKL benzer çokgenleri sayıca eşit benzer üçgenlere bölünmüştür.

Diyorum ki bu üçgenler bütünlere de karşılık gelir, yani üçgenler orantılıdır: ABE, EBG ve EGD öncüller, ZHL, LHTh ve LThK de onların ardıllarıdır. Ayrıca ABGDE çokgeninin ZHThKL çokgenine oranı, karşılık gelen kenarın karşılık gelen kenara, yani AB'nin ZH'ye oranının ikilenmişidir.

AG ve ZTh birleştirilsin. Çokgenlerin benzerliği yüzünden ABG açısı ZHTh açısına eşit ve AB'nin BG'ye oranı ZH'nin HTh'ye oranı gibi olduğundan, ABG üçgeni ZHTh üçgeniyle eşaçılıdır; o hâlde BAG açısı HZTh açısına, BGA açısı da HThZ açısına eşittir. BAM açısı HZN açısına, ABM açısı da ZHN açısına eşit olduğundan, kalan AMB açısı da kalan ZNH açısına eşittir; o hâlde ABM üçgeni ZHN üçgeniyle eşaçılıdır. Benzer şekilde BMG üçgeninin de HNTh üçgeniyle eşaçılı olduğunu gösteririz. O hâlde orantı vardır: AM'nin MB'ye oranı ZN'nin NH'ye, BM'nin MG'ye oranı da HN'nin NTh'ye oranı gibidir; dolayısıyla eşitlikten AM'nin MG'ye oranı ZN'nin NTh'ye oranı gibidir. Ama AM'nin MG'ye oranı ABM [üçgeninin] MBG'ye ve AME'nin EMG'ye oranı gibidir; çünkü bunların birbirine oranı tabanlarının oranı gibidir. Öncüllerden birinin ardıllardan birine oranı ise bütün öncüllerin toplamının bütün ardılların toplamına oranı gibidir; o hâlde AMB üçgeninin BMG'ye oranı ABE'nin GBE'ye oranı gibidir. Ama AMB'nin BMG'ye oranı AM'nin MG'ye oranı gibidir; o hâlde AM'nin MG'ye oranı da ABE üçgeninin EBG üçgenine oranı gibidir. Aynı sebeple ZN'nin NTh'ye oranı da ZHL üçgeninin HLTh üçgenine oranı gibidir. AM'nin MG'ye oranı ise ZN'nin NTh'ye oranı gibidir; o hâlde ABE üçgeninin BEG üçgenine oranı da ZHL üçgeninin HLTh üçgenine oranı gibidir; yer değiştirerek de ABE üçgeninin ZHL üçgenine oranı BEG üçgeninin HLTh üçgenine oranı gibidir. Benzer şekilde, BD ve HK birleştirilerek, BEG üçgeninin LHTh üçgenine oranının EGD üçgeninin LThK üçgenine oranı gibi olduğunu gösteririz. ABE üçgeninin ZHL üçgenine oranı EBG'nin LHTh'ye ve EGD'nin LThK'ye oranı gibi olduğundan, öncüllerden birinin ardıllardan birine oranı da bütün öncüllerin toplamının bütün ardılların toplamına oranı gibidir; o hâlde ABE üçgeninin ZHL üçgenine oranı ABGDE çokgeninin ZHThKL çokgenine oranı gibidir. Ama ABE üçgeninin ZHL üçgenine oranı, karşılık gelen AB kenarının karşılık gelen ZH kenarına oranının ikilenmişidir; çünkü benzer üçgenlerin oranı karşılık gelen kenarlarının oranının ikilenmişidir. O hâlde ABGDE çokgeninin ZHThKL çokgenine oranı da karşılık gelen AB kenarının karşılık gelen ZH kenarına oranının ikilenmişidir.

Öyleyse benzer çokgenler, sayıca eşit ve bütünlere karşılık gelen benzer üçgenlere bölünür; çokgenin çokgene oranı da karşılık gelen kenarın karşılık gelen kenara oranının ikilenmişidir. [Gösterilmesi gereken buydu.]

Sonuç: Aynı şekilde [benzer] dörtgenlerde de oranın karşılık gelen kenarların oranının ikilenmişi olduğu gösterilecektir. Üçgenler için de gösterilmişti; dolayısıyla genel olarak benzer düzkenarlı şekillerin birbirine oranı, karşılık gelen kenarlarının oranının ikilenmişidir. Gösterilmesi gereken buydu.

[İkinci sonuç]

[AB ve ZH'ye üçüncü orantılı olarak X'i alırsak, BA'nın X'e oranı AB'nin ZH'ye oranının ikilenmişidir. Çokgenin çokgene ya da dörtgenin dörtgene oranı da karşılık gelen kenarın karşılık gelen kenara, yani AB'nin ZH'ye oranının ikilenmişidir; bu üçgenler için de gösterilmişti. Dolayısıyla genel olarak açıktır ki üç doğru orantılıysa, birincinin üçüncüye oranı, birinci üzerine çizilen şeklin ikinci üzerine ona benzer ve benzer konumda çizilen şekle oranı gibi olacaktır.]

6.prop.20

τὰ ὅμοια πολύγωνα εἴς τε ὅμοια τρίγωνα διαιρεῖται καὶ εἰς ἴσα τὸ πλῆθος καὶ ὁμόλογα τοῖς ὅλοις, καὶ τὸ πολύγωνον πρὸς τὸ πολύγωνον διπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ ὁμόλογος πλευρὰ πρὸς τὴν ὁμόλογον πλευράν. ἔστω ὅμοια πολύγωνα τὰ ΑΒΓΔΕ, ΖΗΘΚΛ, ὁμόλογος δὲ ἔστω ἡ ΑΒ τῇ ΖΗ· λέγω, ὅτι τὰ ΑΒΓΔΕ, ΖΗΘΚΛ πολύγωνα εἴς τε ὅμοια τρίγωνα διαιρεῖται καὶ εἰς ἴσα τὸ πλῆθος καὶ ὁμόλογα τοῖς ὅλοις, καὶ τὸ ΑΒΓΔΕ πολύγωνον πρὸς τὸ ΖΗΘΚΛ πολύγωνον διπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΖΗ. ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΒΕ, ΕΓ, ΗΛ, ΛΘ. καὶ ἐπεὶ ὅμοιόν ἐστι τὸ ΑΒΓΔΕ πολύγωνον τῷ ΖΗΘΚΛ πολυγώνῳ, ἴση ἐστὶν ἡ ὑπὸ ΒΑΕ γωνία τῇ ὑπὸ ΗΖΛ. καί ἐστιν ὡς ἡ ΒΑ πρὸς ΑΕ, οὕτως ἡ ΗΖ πρὸς ΖΛ. ἐπεὶ οὖν δύο τρίγωνά ἐστι τὰ ΑΒΕ, ΖΗΛ μίαν γωνίαν μιᾷ γωνίᾳ ἴσην ἔχοντα, περὶ δὲ τὰς ἴσας γωνίας τὰς πλευρὰς ἀνάλογον, ἰσογώνιον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΒΕ τρίγωνον τῷ ΖΗΛ τριγώνῳ· ὥστε καὶ ὅμοιον· ἴση ἄρα ἐστὶν ἡ ὑπὸ ΑΒΕ γωνία τῇ ὑπὸ ΖΗΛ. ἔστι δὲ καὶ ὅλη ἡ ὑπὸ ΑΒΓ ὅλῃ τῇ ὑπὸ ΖΗΘ ἴση διὰ τὴν ὁμοιότητα τῶν πολυγώνων· λοιπὴ ἄρα ἡ ὑπὸ ΕΒΓ γωνία τῇ ὑπὸ ΛΗΘ ἐστιν ἴση. καὶ ἐπεὶ διὰ τὴν ὁμοιότητα τῶν ΑΒΕ, ΖΗΛ τριγώνων ἐστὶν ὡς ἡ ΕΒ πρὸς ΒΑ, οὕτως ἡ ΛΗ πρὸς ΗΖ, ἀλλὰ μὴν καὶ διὰ τὴν ὁμοιότητα τῶν πολυγώνων ἐστὶν ὡς ἡ ΑΒ πρὸς ΒΓ, οὕτως ἡ ΖΗ πρὸς ΗΘ, διʼ ἴσου ἄρα ἐστὶν ὡς ἡ ΕΒ πρὸς ΒΓ, οὕτως ἡ ΛΗ πρὸς ΗΘ, καὶ περὶ τὰς ἴσας γωνίας τὰς ὑπὸ ΕΒΓ, ΛΗΘ αἱ πλευραὶ ἀνάλογόν εἰσιν· ἰσογώνιον ἄρα ἐστὶ τὸ ΕΒΓ τρίγωνον τῷ ΛΗΘ τριγώνῳ· ὥστε καὶ ὅμοιόν ἐστι τὸ ΕΒΓ τρίγωνον τῷ ΛΗΘ τριγώνῳ. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ τὸ ΕΓΔ τρίγωνον ὅμοιόν ἐστι τῷ ΛΘΚ τριγώνῳ. τὰ ἄρα ὅμοια πολύγωνα τὰ ΑΒΓΔΕ, ΖΗΘΚΛ εἴς τε ὅμοια τρίγωνα διῄρηται καὶ εἰς ἴσα τὸ πλῆθος. λέγω, ὅτι καὶ ὁμόλογα τοῖς ὅλοις, τουτέστιν ὥστε ἀνάλογον εἶναι τὰ τρίγωνα, καὶ ἡγούμενα μὲν εἶναι τὰ ΑΒΕ, ΕΒΓ, ΕΓΔ, ἑπόμενα δὲ αὐτῶν τὰ ΖΗΛ, ΛΗΘ, ΛΘΚ, καὶ ὅτι τὸ ΑΒΓΔΕ πολύγωνον πρὸς τὸ ΖΗΘΚΛ πολύγωνον διπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ ὁμόλογος πλευρὰ πρὸς τὴν ὁμόλογον πλευράν, τουτέστιν ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΖΗ. ἐπεζεύχθωσαν γὰρ αἱ ΑΓ, ΖΘ. καὶ ἐπεὶ διὰ τὴν ὁμοιότητα τῶν πολυγώνων ἴση ἐστὶν ἡ ὑπὸ ΑΒΓ γωνία τῇ ὑπὸ ΖΗΘ, καί ἐστιν ὡς ἡ ΑΒ πρὸς ΒΓ, οὕτως ἡ ΖΗ πρὸς ΗΘ, ἰσογώνιόν ἐστι τὸ ΑΒΓ τρίγωνον τῷ ΖΗΘ τριγώνῳ· ἴση ἄρα ἐστὶν ἡ μὲν ὑπὸ ΒΑΓ γωνία τῇ ὑπὸ ΗΖΘ, ἡ δὲ ὑπὸ ΒΓΑ τῇ ὑπὸ ΗΘΖ. καὶ ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ ὑπὸ ΒΑΜ γωνία τῇ ὑπὸ ΗΖΝ, ἔστι δὲ καὶ ἡ ὑπὸ ΑΒΜ τῇ ὑπὸ ΖΗΝ ἴση, καὶ λοιπὴ ἄρα ἡ ὑπὸ ΑΜΒ λοιπῇ τῇ ὑπὸ ΖΝΗ ἴση ἐστίν· ἰσογώνιον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΒΜ τρίγωνον τῷ ΖΗΝ τριγώνῳ. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι καὶ τὸ ΒΜΓ τρίγωνον ἰσογώνιόν ἐστι τῷ ΗΝΘ τριγώνῳ. ἀνάλογον ἄρα ἐστίν, ὡς μὲν ἡ ΑΜ πρὸς ΜΒ, οὕτως ἡ ΖΝ πρὸς ΝΗ, ὡς δὲ ἡ ΒΜ πρὸς ΜΓ, οὕτως ἡ ΗΝ πρὸς ΝΘ· ὥστε καὶ διʼ ἴσου, ὡς ἡ ΑΜ πρὸς ΜΓ, οὕτως ἡ ΖΝ πρὸς ΝΘ. ἀλλʼ ὡς ἡ ΑΜ πρὸς ΜΓ, οὕτως τὸ ΑΒΜ [τρίγωνον] πρὸς τὸ ΜΒΓ, καὶ τὸ ΑΜΕ πρὸς τὸ ΕΜΓ· πρὸς ἄλληλα γάρ εἰσιν ὡς αἱ βάσεις. καὶ ὡς ἄρα ἓν τῶν ἡγουμένων πρὸς ἓν τῶν ἑπομένων, οὕτως ἅπαντα τὰ ἡγούμενα πρὸς ἅπαντα τὰ ἑπόμενα· ὡς ἄρα τὸ ΑΜΒ τρίγωνον πρὸς τὸ ΒΜΓ, οὕτως τὸ ΑΒΕ πρὸς τὸ ΓΒΕ. ἀλλʼ ὡς τὸ ΑΜΒ πρὸς τὸ ΒΜΓ, οὕτως ἡ ΑΜ πρὸς ΜΓ· καὶ ὡς ἄρα ἡ ΑΜ πρὸς ΜΓ, οὕτως τὸ ΑΒΕ τρίγωνον πρὸς τὸ ΕΒΓ τρίγωνον. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ὡς ἡ ΖΝ πρὸς ΝΘ, οὕτως τὸ ΖΗΛ τρίγωνον πρὸς τὸ ΗΛΘ τρίγωνον. καί ἐστιν ὡς ἡ ΑΜ πρὸς ΜΓ, οὕτως ἡ ΖΝ πρὸς ΝΘ· καὶ ὡς ἄρα τὸ ΑΒΕ τρίγωνον πρὸς τὸ ΒΕΓ τρίγωνον, οὕτως τὸ ΖΗΛ τρίγωνον πρὸς τὸ ΗΛΘ τρίγωνον, καὶ ἐναλλὰξ, ὡς τὸ ΑΒΕ τρίγωνον πρὸς τὸ ΖΗΛ τρίγωνον, οὕτως τὸ ΒΕΓ τρίγωνον πρὸς τὸ ΗΛΘ τρίγωνον. ὁμοίως δὴ δείξομεν ἐπιζευχθεισῶν τῶν ΒΔ, ΗΚ, ὅτι καὶ ὡς τὸ ΒΕΓ τρίγωνον πρὸς τὸ ΛΗΘ τρίγωνον, οὕτως τὸ ΕΓΔ τρίγωνον πρὸς τὸ ΛΘΚ τρίγωνον. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς τὸ ΑΒΕ τρίγωνον πρὸς τὸ ΖΗΛ τρίγωνον, οὕτως τὸ ΕΒΓ πρὸς τὸ ΛΗΘ, καὶ ἔτι τὸ ΕΓΔ πρὸς τὸ ΛΘΚ, καὶ ὡς ἄρα ἓν τῶν ἡγουμένων πρὸς ἓν τῶν ἑπομένων, οὕτως ἅπαντα τὰ ἡγούμενα πρὸς ἅπαντα τὰ ἑπόμενα· ἔστιν ἄρα ὡς τὸ ΑΒΕ τρίγωνον πρὸς τὸ ΖΗΛ τρίγωνον, οὕτως τὸ ΑΒΓΔΕ πολύγωνον πρὸς τὸ ΖΗΘΚΛ πολύγωνον. ἀλλὰ τὸ ΑΒΕ τρίγωνον πρὸς τὸ ΖΗΛ τρίγωνον διπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ ΑΒ ὁμόλογος πλευρὰ πρὸς τὴν ΖΗ ὁμόλογον πλευράν· τὰ γὰρ ὅμοια τρίγωνα ἐν διπλασίονι λόγῳ ἐστὶ τῶν ὁμολόγων πλευρῶν. καὶ τὸ ΑΒΓΔΕ ἄρα πολύγωνον πρὸς τὸ ΖΗΘΚΛ πολύγωνον διπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ ΑΒ ὁμόλογος πλευρὰ πρὸς τὴν ΖΗ ὁμόλογον πλευράν. τὰ ἄρα ὅμοια πολύγωνα εἴς τε ὅμοια τρίγωνα διαιρεῖται καὶ εἰς ἴσα τὸ πλῆθος καὶ ὁμόλογα τοῖς ὅλοις, καὶ τὸ πολύγωνον πρὸς τὸ πολύγωνον διπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ ὁμόλογος πλευρὰ πρὸς τὴν ὁμόλογον πλευράν· [ὅπερ ἔδει δεῖξαι]. Πόρισμα ὡσαύτως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν [ὁμοίων] τετραπλεύρων δειχθήσεται, ὅτι ἐν διπλασίονι λόγῳ εἰσὶ τῶν ὁμολόγων πλευρῶν. ἐδείχθη δὲ καὶ ἐπὶ τῶν τριγώνων· ὥστε καὶ καθόλου τὰ ὅμοια εὐθύγραμμα σχήματα πρὸς ἄλληλα ἐν διπλασίονι λόγῳ εἰσὶ τῶν ὁμολόγων πλευρῶν. ὅπερ ἔδει δεῖξαι. [πόρισμα β# ] [καὶ ἐὰν τῶν ΑΒ, ΖΗ τρίτην ἀνάλογον λάβωμεν τὴν Ξ, ἡ ΒΑ πρὸς τὴν Ξ διπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΖΗ. ἔχει δὲ καὶ τὸ πολύγωνον πρὸς τὸ πολύγωνον ἢ τὸ τετράπλευρον πρὸς τὸ τετράπλευρον διπλασίονα λόγον ἤπερ ἡ ὁμόλογος πλευρὰ πρὸς τὴν ὁμόλογον πλευράν, τουτέστιν ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΖΗ· ἐδείχθη δὲ τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν τριγώνων· ὥστε καὶ καθόλου φανερόν, ὅτι, ἐὰν τρεῖς εὐθεῖαι ἀνάλογον ὦσιν, ἔσται ὡς ἡ πρώτη πρὸς τὴν τρίτην, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς πρώτης εἶδος πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς δευτέρας τὸ ὅμοιον καὶ ὁμοίως ἀναγραφόμενον.]

6.prop.21Önerme 21. Aynı düzkenarlı şekle benzer olan şekiller birbirine de benzerdir.

A ve B düzkenarlı şekillerinin her biri G'ye benzer olsun. Diyorum ki A da B'ye benzerdir.

A, G'ye benzer olduğundan, onunla eşaçılıdır ve eşit açıları çevreleyen kenarları orantılıdır. Yine B, G'ye benzer olduğundan, onunla eşaçılıdır ve eşit açıları çevreleyen kenarları orantılıdır. O hâlde A ve B'nin her biri G ile eşaçılıdır ve eşit açıları çevreleyen kenarları orantılıdır [dolayısıyla A da B ile eşaçılıdır ve eşit açıları çevreleyen kenarları orantılıdır]. Demek ki A, B'ye benzerdir. Gösterilmesi gereken buydu.

6.prop.21

τὰ τῷ αὐτῷ εὐθυγράμμῳ ὅμοια καὶ ἀλλήλοις ἐστὶν ὅμοια. ἔστω γὰρ ἑκάτερον τῶν Α, Β εὐθυγράμμων τῷ Γ ὅμοιον· λέγω, ὅτι καὶ τὸ Α τῷ Β ἐστιν ὅμοιον. ἐπεὶ γὰρ ὅμοιόν ἐστι τὸ Α τῷ Γ, ἰσογώνιόν τέ ἐστιν αὐτῷ καὶ τὰς περὶ τὰς ἴσας γωνίας πλευρὰς ἀνάλογον ἔχει. πάλιν, ἐπεὶ ὅμοιόν ἐστι τὸ Β τῷ Γ, ἰσογώνιόν τέ ἐστιν αὐτῷ καὶ τὰς περὶ τὰς ἴσας γωνίας πλευρὰς ἀνάλογον ἔχει. ἑκάτερον ἄρα τῶν Α, Β τῷ Γ ἰσογώνιόν τέ ἐστι καὶ τὰς περὶ τὰς ἴσας γωνίας πλευρὰς ἀνάλογον ἔχει [ὥστε καὶ τὸ Α τῷ Β ἰσογώνιόν τέ ἐστι καὶ τὰς περὶ τὰς ἴσας γωνίας πλευρὰς ἀνάλογον ἔχει]. ὅμοιον ἄρα ἐστὶ τὸ Α τῷ Β· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

6.prop.22Önerme 22. Dört doğru orantılıysa, bunlar üzerine çizilen benzer ve benzer konumdaki düzkenarlı şekiller de orantılı olur; bunlar üzerine çizilen benzer ve benzer konumdaki düzkenarlı şekiller orantılıysa da doğruların kendileri orantılı olur.

AB, GD, EZ ve HTh dört doğrusu orantılı olsun: AB'nin GD'ye oranı EZ'nin HTh'ye oranı gibi olsun. AB ve GD üzerine benzer ve benzer konumdaki KAB ve LGD düzkenarlı şekilleri, EZ ve HTh üzerine de benzer ve benzer konumdaki MZ ve NTh düzkenarlı şekilleri çizilsin. Diyorum ki KAB'nin LGD'ye oranı MZ'nin NTh'ye oranı gibidir.

AB ve GD'ye üçüncü orantılı olarak X, EZ ve HTh'ye üçüncü orantılı olarak da O alınsın. AB'nin GD'ye oranı EZ'nin HTh'ye, GD'nin X'e oranı da HTh'nin O'ya oranı gibi olduğundan, eşitlikten AB'nin X'e oranı EZ'nin O'ya oranı gibidir. Ama AB'nin X'e oranı KAB'nin LGD'ye, EZ'nin O'ya oranı da MZ'nin NTh'ye oranı gibidir; o hâlde KAB'nin LGD'ye oranı da MZ'nin NTh'ye oranı gibidir.

Şimdi de KAB'nin LGD'ye oranı MZ'nin NTh'ye oranı gibi olsun. Diyorum ki AB'nin GD'ye oranı da EZ'nin HTh'ye oranı gibidir. AB'nin GD'ye oranı EZ'nin HTh'ye oranı gibi değilse, AB'nin GD'ye oranı EZ'nin PR'ye oranı gibi olsun; PR üzerine MZ ve NTh'den herhangi birine benzer ve benzer konumda SR düzkenarlı şekli çizilsin.

AB'nin GD'ye oranı EZ'nin PR'ye oranı gibi olduğundan ve AB ile GD üzerine benzer ve benzer konumdaki KAB ile LGD, EZ ile PR üzerine de benzer ve benzer konumdaki MZ ile SR çizildiğinden, KAB'nin LGD'ye oranı MZ'nin SR'ye oranı gibidir. KAB'nin LGD'ye oranının MZ'nin NTh'ye oranı gibi olduğu da varsayılmıştı; o hâlde MZ'nin SR'ye oranı MZ'nin NTh'ye oranı gibidir. Demek ki MZ'nin NTh'ye de SR'ye de oranı aynıdır; o hâlde NTh, SR'ye eşittir. NTh ona benzer ve benzer konumdadır da; o hâlde HTh, PR'ye eşittir. AB'nin GD'ye oranı EZ'nin PR'ye oranı gibi ve PR HTh'ye eşit olduğundan, AB'nin GD'ye oranı EZ'nin HTh'ye oranı gibidir.

Öyleyse dört doğru orantılıysa, bunlar üzerine çizilen benzer ve benzer konumdaki düzkenarlı şekiller de orantılı olur; bunlar üzerine çizilen benzer ve benzer konumdaki düzkenarlı şekiller orantılıysa da doğruların kendileri orantılı olur. Gösterilmesi gereken buydu.

[Yardımcı önerme]

[Düzkenarlı şekiller eşit ve benzer ise karşılık gelen kenarlarının birbirine eşit olduğunu şöyle gösteririz.]

[NTh ve SR eşit ve benzer düzkenarlı şekiller olsun; ThH'nin HN'ye oranı RP'nin PS'ye oranı gibi olsun. Diyorum ki RP, ThH'ye eşittir.]

[Eşit değillerse, biri büyüktür. RP, ThH'den büyük olsun. RP'nin PS'ye oranı ThH'nin HN'ye oranı gibi olduğundan, yer değiştirerek RP'nin ThH'ye oranı PS'nin HN'ye oranı gibidir. PR, ThH'den büyük olduğundan PS de HN'den büyüktür; dolayısıyla RS de ThN'den büyüktür. Ama ona eşittir de; bu ise imkânsızdır. Demek ki PR, HTh'den farklı olamaz; ona eşittir. Gösterilmesi gereken buydu.]

6.prop.22

ἐὰν τέσσαρες εὐθεῖαι ἀνάλογον ὦσιν, καὶ τὰ ἀπʼ αὐτῶν εὐθύγραμμα ὅμοιά τε καὶ ὁμοίως ἀναγεγραμμένα ἀνάλογον ἔσται· κἂν τὰ ἀπʼ αὐτῶν εὐθύγραμμα ὅμοιά τε καὶ ὁμοίως ἀναγεγραμμένα ἀνάλογον ᾖ, καὶ αὐταὶ αἱ εὐθεῖαι ἀνάλογον ἔσονται. ἔστωσαν τέσσαρες εὐθεῖαι ἀνάλογον αἱ ΑΒ, ΓΔ, ΕΖ, ΗΘ, ὡς ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΓΔ, οὕτως ἡ ΕΖ πρὸς τὴν ΗΘ, καὶ ἀναγεγράφθωσαν ἀπὸ μὲν τῶν ΑΒ, ΓΔ ὅμοιά τε καὶ ὁμοίως κείμενα εὐθύγραμμα τὰ ΚΑΒ, ΛΓΔ, ἀπὸ δὲ τῶν ΕΖ, ΗΘ ὅμοιά τε καὶ ὁμοίως κείμενα εὐθύγραμμα τὰ ΜΖ, ΝΘ· λέγω, ὅτι ἐστὶν ὡς τὸ ΚΑΒ πρὸς τὸ ΛΓΔ, οὕτως τὸ ΜΖ πρὸς τὸ ΝΘ. εἰλήφθω γὰρ τῶν μὲν ΑΒ, ΓΔ τρίτη ἀνάλογον ἡ Ξ, τῶν δὲ ΕΖ, ΗΘ τρίτη ἀνάλογον ἡ Ο. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς μὲν ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΓΔ, οὕτως ἡ ΕΖ πρὸς τὴν ΗΘ, ὡς δὲ ἡ ΓΔ πρὸς τὴν Ξ, οὕτως ἡ ΗΘ πρὸς τὴν Ο, διʼ ἴσου ἄρα ἐστὶν ὡς ἡ ΑΒ πρὸς τὴν Ξ, οὕτως ἡ ΕΖ πρὸς τὴν Ο. ἀλλʼ ὡς μὲν ἡ ΑΒ πρὸς τὴν Ξ, οὕτως [καὶ] τὸ ΚΑΒ πρὸς τὸ ΛΓΔ, ὡς δὲ ἡ ΕΖ πρὸς τὴν Ο, οὕτως τὸ ΜΖ πρὸς τὸ ΝΘ· καὶ ὡς ἄρα τὸ ΚΑΒ πρὸς τὸ ΛΓΔ, οὕτως τὸ ΜΖ πρὸς τὸ ΝΘ. ἀλλὰ δὴ ἔστω ὡς τὸ ΚΑΒ πρὸς τὸ ΛΓΔ, οὕτως τὸ ΜΖ πρὸς τὸ ΝΘ· λέγω, ὅτι ἐστὶ καὶ ὡς ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΓΔ, οὕτως ἡ ΕΖ πρὸς τὴν ΗΘ. εἰ γὰρ μή ἐστιν, ὡς ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΓΔ, οὕτως ἡ ΕΖ πρὸς τὴν ΗΘ, ἔστω ὡς ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΓΔ, οὕτως ἡ ΕΖ πρὸς τὴν ΠΡ, καὶ ἀναγεγράφθω ἀπὸ τῆς ΠΡ ὁποτέρῳ τῶν ΜΖ, ΝΘ ὅμοιόν τε καὶ ὁμοίως κείμενον εὐθύγραμμον τὸ ΣΡ. ἐπεὶ οὖν ἐστιν ὡς ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΓΔ, οὕτως ἡ ΕΖ πρὸς τὴν ΠΡ, καὶ ἀναγέγραπται ἀπὸ μὲν τῶν ΑΒ, ΓΔ ὅμοιά τε καὶ ὁμοίως κείμενα τὰ ΚΑΒ, ΛΓΔ, ἀπὸ δὲ τῶν ΕΖ, ΠΡ ὅμοιά τε καὶ ὁμοίως κείμενα τὰ ΜΖ, ΣΡ, ἔστιν ἄρα ὡς τὸ ΚΑΒ πρὸς τὸ ΛΓΔ, οὕτως τὸ ΜΖ πρὸς τὸ ΣΡ. ὑπόκειται δὲ καὶ ὡς τὸ ΚΑΒ πρὸς τὸ ΛΓΔ, οὕτως τὸ ΜΖ πρὸς τὸ ΝΘ· καὶ ὡς ἄρα τὸ ΜΖ πρὸς τὸ ΣΡ, οὕτως τὸ ΜΖ πρὸς τὸ ΝΘ. τὸ ΜΖ ἄρα πρὸς ἑκάτερον τῶν ΝΘ, ΣΡ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον· ἴσον ἄρα ἐστὶ τὸ ΝΘ τῷ ΣΡ. ἔστι δὲ αὐτῷ καὶ ὅμοιον καὶ ὁμοίως κείμενον· ἴση ἄρα ἡ ΗΘ τῇ ΠΡ. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΓΔ, οὕτως ἡ ΕΖ πρὸς τὴν ΠΡ, ἴση δὲ ἡ ΠΡ τῇ ΗΘ, ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΓΔ, οὕτως ἡ ΕΖ πρὸς τὴν ΗΘ. ἐὰν ἄρα τέσσαρες εὐθεῖαι ἀνάλογον ὦσιν, καὶ τὰ ἀπʼ αὐτῶν εὐθύγραμμα ὅμοιά τε καὶ ὁμοίως ἀναγεγραμμένα ἀνάλογον ἔσται· κἂν τὰ ἀπʼ αὐτῶν εὐθύγραμμα ὅμοιά τε καὶ ὁμοίως ἀναγεγραμμένα ἀνάλογον ᾖ, καὶ αὐταὶ αἱ εὐθεῖαι ἀνάλογον ἔσονται· ὅπερ ἔδει δεῖξαι. [λῆμμα] [ὅτι δέ, ἐὰν εὐθύγραμμα ἴσα ᾖ καὶ ὅμοια, αἱ ὁμόλογοι αὐτῶν πλευραὶ ἴσαι ἀλλήλαις εἰσίν, δείξομεν οὕτως.] [ἔστω ἴσα καὶ ὅμοια εὐθύγραμμα τὰ ΝΘ, ΣΡ, καὶ ἔστω ὡς ἡ ΘΗ πρὸς τὴν ΗΝ, οὕτως ἡ ΡΠ πρὸς τὴν ΠΣ· λέγω, ὅτι ἴση ἐστὶν ἡ ΡΠ τῇ ΘΗ.] [εἰ γὰρ ἄνισοί εἰσιν, μία αὐτῶν μείζων ἐστίν. ἔστω μείζων ἡ ΡΠ τῆς ΘΗ. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ἡ ΡΠ πρὸς ΠΣ, οὕτως ἡ ΘΗ πρὸς τὴν ΗΝ, καὶ ἐναλλάξ, ὡς ἡ ΡΠ πρὸς τὴν ΘΗ, οὕτως ἡ ΠΣ πρὸς τὴν ΗΝ, μείζων δὲ ἡ ΠΡ τῆς ΘΗ, μείζων ἄρα καὶ ἡ ΠΣ τῆς ΗΝ· ὥστε καὶ τὸ ΡΣ μεῖζόν ἐστι τοῦ ΘΝ. ἀλλὰ καὶ ἴσον· ὅπερ ἀδύνατον. οὐκ ἄρα ἄνισός ἐστιν ἡ ΠΡ τῇ ΗΘ· ἴση ἄρα· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.]

6.prop.23Önerme 23. Eşaçılı paralelkenarların birbirine oranı, kenarlarının oranlarından bileşik orandır.

AG ve GZ, BGD açısı EGH açısına eşit olan eşaçılı paralelkenarlar olsun. Diyorum ki AG paralelkenarının GZ paralelkenarına oranı, kenarlarının oranlarından bileşik orandır.

BG, GH ile bir doğru oluşturacak biçimde konsun; o zaman DG de GE ile bir doğru oluşturur. DH paralelkenarı tamamlansın; bir K doğrusu alınsın ve BG'nin GH'ye oranı K'nin L'ye, DG'nin GE'ye oranı da L'nin M'ye oranı gibi olacak şekilde L ve M doğruları yapılsın.

O zaman K'nin L'ye ve L'nin M'ye oranları, kenarların oranlarıyla, yani BG'nin GH'ye ve DG'nin GE'ye oranlarıyla aynıdır. Ama K'nin M'ye oranı, K'nin L'ye oranından ve L'nin M'ye oranından bileşiktir; dolayısıyla K'nin M'ye oranı da kenarların oranlarından bileşik orandır. BG'nin GH'ye oranı AG paralelkenarının GTh'ye oranı gibi, BG'nin GH'ye oranı da K'nin L'ye oranı gibi olduğundan, K'nin L'ye oranı AG'nin GTh'ye oranı gibidir. Yine, DG'nin GE'ye oranı GTh paralelkenarının GZ'ye oranı gibi, DG'nin GE'ye oranı da L'nin M'ye oranı gibi olduğundan, L'nin M'ye oranı GTh paralelkenarının GZ paralelkenarına oranı gibidir. Şimdi K'nin L'ye oranının AG paralelkenarının GTh paralelkenarına, L'nin M'ye oranının da GTh paralelkenarının GZ paralelkenarına oranı gibi olduğu gösterildiğine göre, eşitlikten K'nin M'ye oranı AG'nin GZ paralelkenarına oranı gibidir. K'nin M'ye oranı ise kenarların oranlarından bileşik orandır; o hâlde AG'nin GZ'ye oranı da kenarların oranlarından bileşik orandır.

Öyleyse eşaçılı paralelkenarların birbirine oranı, kenarlarının oranlarından bileşik orandır. Gösterilmesi gereken buydu.

6.prop.23

τὰ ἰσογώνια παραλληλόγραμμα πρὸς ἄλληλα λόγον ἔχει τὸν συγκείμενον ἐκ τῶν πλευρῶν. ἔστω ἰσογώνια παραλληλόγραμμα τὰ ΑΓ, ΓΖ ἴσην ἔχοντα τὴν ὑπὸ ΒΓΔ γωνίαν τῇ ὑπὸ ΕΓΗ· λέγω, ὅτι τὸ ΑΓ παραλληλόγραμμον πρὸς τὸ ΓΖ παραλληλόγραμμον λόγον ἔχει τὸν συγκείμενον ἐκ τῶν πλευρῶν. κείσθω γὰρ ὥστε ἐπʼ εὐθείας εἶναι τὴν ΒΓ τῇ ΓΗ· ἐπʼ εὐθείας ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ ΔΓ τῇ ΓΕ. καὶ συμπεπληρώσθω τὸ ΔΗ παραλληλόγραμμον, καὶ ἐκκείσθω τις εὐθεῖα ἡ Κ, καὶ γεγονέτω ὡς μὲν ἡ ΒΓ πρὸς τὴν ΓΗ, οὕτως ἡ Κ πρὸς τὴν Λ, ὡς δὲ ἡ ΔΓ πρὸς τὴν ΓΕ, οὕτως ἡ Λ πρὸς τὴν Μ. οἱ ἄρα λόγοι τῆς τε Κ πρὸς τὴν Λ καὶ τῆς Λ πρὸς τὴν Μ οἱ αὐτοί εἰσι τοῖς λόγοις τῶν πλευρῶν, τῆς τε ΒΓ πρὸς τὴν ΓΗ καὶ τῆς ΔΓ πρὸς τὴν ΓΕ. ἀλλʼ ὁ τῆς Κ πρὸς Μ λόγος σύγκειται ἔκ τε τοῦ τῆς Κ πρὸς Λ λόγου καὶ τοῦ τῆς Λ πρὸς Μ· ὥστε καὶ ἡ Κ πρὸς τὴν Μ λόγον ἔχει τὸν συγκείμενον ἐκ τῶν πλευρῶν. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ἡ ΒΓ πρὸς τὴν ΓΗ, οὕτως τὸ ΑΓ παραλληλόγραμμον πρὸς τὸ ΓΘ, ἀλλʼ ὡς ἡ ΒΓ πρὸς τὴν ΓΗ, οὕτως ἡ Κ πρὸς τὴν Λ, καὶ ὡς ἄρα ἡ Κ πρὸς τὴν Λ, οὕτως τὸ ΑΓ πρὸς τὸ ΓΘ. πάλιν, ἐπεί ἐστιν ὡς ἡ ΔΓ πρὸς τὴν ΓΕ, οὕτως τὸ ΓΘ παραλληλόγραμμον πρὸς τὸ ΓΖ, ἀλλʼ ὡς ἡ ΔΓ πρὸς τὴν ΓΕ, οὕτως ἡ Λ πρὸς τὴν Μ, καὶ ὡς ἄρα ἡ Λ πρὸς τὴν Μ, οὕτως τὸ ΓΘ παραλληλόγραμμον πρὸς τὸ ΓΖ παραλληλόγραμμον. ἐπεὶ οὖν ἐδείχθη, ὡς μὲν ἡ Κ πρὸς τὴν Λ, οὕτως τὸ ΑΓ παραλληλόγραμμον πρὸς τὸ ΓΘ παραλληλόγραμμον, ὡς δὲ ἡ Λ πρὸς τὴν Μ, οὕτως τὸ ΓΘ παραλληλόγραμμον πρὸς τὸ ΓΖ παραλληλόγραμμον, διʼ ἴσου ἄρα ἐστὶν ὡς ἡ Κ πρὸς τὴν Μ, οὕτως τὸ ΑΓ πρὸς τὸ ΓΖ παραλληλόγραμμον. ἡ δὲ Κ πρὸς τὴν Μ λόγον ἔχει τὸν συγκείμενον ἐκ τῶν πλευρῶν· καὶ τὸ ΑΓ ἄρα πρὸς τὸ ΓΖ λόγον ἔχει τὸν συγκείμενον ἐκ τῶν πλευρῶν. τὰ ἄρα ἰσογώνια παραλληλόγραμμα πρὸς ἄλληλα λόγον ἔχει τὸν συγκείμενον ἐκ τῶν πλευρῶν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

6.prop.24Önerme 24. Her paralelkenarda köşegen çevresindeki paralelkenarlar hem bütün paralelkenara hem de birbirine benzerdir.

ABGD bir paralelkenar, AG onun köşegeni, EH ve ThK de AG çevresindeki paralelkenarlar olsun. Diyorum ki EH ve ThK paralelkenarlarının her biri bütün ABGD'ye ve birbirine benzerdir.

ABG üçgeninin kenarlarından biri olan BG'ye paralel EZ çizildiğinden, orantı vardır: BE'nin EA'ya oranı GZ'nin ZA'ya oranı gibidir. Yine, AGD üçgeninin kenarlarından biri olan GD'ye paralel ZH çizildiğinden, orantı vardır: GZ'nin ZA'ya oranı DH'nin HA'ya oranı gibidir. GZ'nin ZA'ya oranının BE'nin EA'ya oranı gibi olduğu da gösterilmişti; o hâlde BE'nin EA'ya oranı DH'nin HA'ya oranı gibidir. Birleştirerek BA'nın AE'ye oranı DA'nın AH'ye oranı gibidir; yer değiştirerek de BA'nın AD'ye oranı EA'nın AH'ye oranı gibidir. O hâlde ABGD ve EH paralelkenarlarında ortak BAD açısını çevreleyen kenarlar orantılıdır. HZ, DG'ye paralel olduğundan, AZH açısı DGA açısına eşittir; DAG açısı da ADG ve AHZ üçgenlerinde ortaktır; o hâlde ADG üçgeni AHZ üçgeniyle eşaçılıdır. Aynı sebeple AGB üçgeni de AZE üçgeniyle eşaçılıdır ve bütün ABGD paralelkenarı EH paralelkenarıyla eşaçılıdır. O hâlde orantı vardır: AD'nin DG'ye oranı AH'nin HZ'ye, DG'nin GA'ya oranı HZ'nin ZA'ya, AG'nin GB'ye oranı AZ'nin ZE'ye, GB'nin BA'ya oranı da ZE'nin EA'ya oranı gibidir. DG'nin GA'ya oranının HZ'nin ZA'ya, AG'nin GB'ye oranının da AZ'nin ZE'ye oranı gibi olduğu gösterildiğinden, eşitlikten DG'nin GB'ye oranı HZ'nin ZE'ye oranı gibidir. O hâlde ABGD ve EH paralelkenarlarında eşit açıları çevreleyen kenarlar orantılıdır; demek ki ABGD paralelkenarı EH paralelkenarına benzerdir. Aynı sebeple ABGD paralelkenarı KTh paralelkenarına da benzerdir; o hâlde EH ve ThK paralelkenarlarının her biri ABGD [paralelkenarına] benzerdir. Aynı düzkenarlı şekle benzer olan şekiller birbirine de benzerdir; o hâlde EH paralelkenarı ThK paralelkenarına da benzerdir.

Öyleyse her paralelkenarda köşegen çevresindeki paralelkenarlar hem bütün paralelkenara hem de birbirine benzerdir. Gösterilmesi gereken buydu.

6.prop.24

παντὸς παραλληλογράμμου τὰ περὶ τὴν διάμετρον παραλληλόγραμμα ὅμοιά ἐστι τῷ τε ὅλῳ καὶ ἀλλήλοις. ἔστω παραλληλόγραμμον τὸ ΑΒΓΔ, διάμετρος δὲ αὐτοῦ ἡ ΑΓ, περὶ δὲ τὴν ΑΓ παραλληλόγραμμα ἔστω τὰ ΕΗ, ΘΚ· λέγω, ὅτι ἑκάτερον τῶν ΕΗ, ΘΚ παραλληλογράμμων ὅμοιόν ἐστι ὅλῳ τῷ ΑΒΓΔ καὶ ἀλλήλοις. ἐπεὶ γὰρ τριγώνου τοῦ ΑΒΓ παρὰ μίαν τῶν πλευρῶν τὴν ΒΓ ἦκται ἡ ΕΖ, ἀνάλογόν ἐστιν ὡς ἡ ΒΕ πρὸς τὴν ΕΑ, οὕτως, ἡ ΓΖ πρὸς τὴν ΖΑ. πάλιν, ἐπεὶ τριγώνου τοῦ ΑΓΔ παρὰ μίαν τὴν ΓΔ ἦκται ἡ ΖΗ, ἀνάλογόν ἐστιν ὡς ἡ ΓΖ πρὸς τὴν ΖΑ, οὕτως ἡ ΔΗ πρὸς τὴν ΗΑ. ἀλλʼ ὡς ἡ ΓΖ πρὸς τὴν ΖΑ, οὕτως ἐδείχθη καὶ ἡ ΒΕ πρὸς τὴν ΕΑ· καὶ ὡς ἄρα ἡ ΒΕ πρὸς τὴν ΕΑ, οὕτως ἡ ΔΗ πρὸς τὴν ΗΑ, καὶ συνθέντι ἄρα ὡς ἡ ΒΑ πρὸς ΑΕ, οὕτως ἡ ΔΑ πρὸς ΑΗ, καὶ ἐναλλὰξ ὡς ἡ ΒΑ πρὸς τὴν ΑΔ, οὕτως ἡ ΕΑ πρὸς τὴν ΑΗ. τῶν ἄρα ΑΒΓΔ, ΕΗ παραλληλογράμμων ἀνάλογόν εἰσιν αἱ πλευραὶ αἱ περὶ τὴν κοινὴν γωνίαν τὴν ὑπὸ ΒΑΔ. καὶ ἐπεὶ παράλληλός ἐστιν ἡ ΗΖ τῇ ΔΓ, ἴση ἐστὶν ἡ μὲν ὑπὸ ΑΖΗ γωνία τῇ ὑπὸ ΔΓΑ· καὶ κοινὴ τῶν δύο τριγώνων τῶν ΑΔΓ, ΑΗΖ ἡ ὑπὸ ΔΑΓ γωνία· ἰσογώνιον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΔΓ τρίγωνον τῷ ΑΗΖ τριγώνῳ. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ τὸ ΑΓΒ τρίγωνον ἰσογώνιόν ἐστι τῷ ΑΖΕ τριγώνῳ, καὶ ὅλον τὸ ΑΒΓΔ παραλληλόγραμμον τῷ ΕΗ παραλληλογράμμῳ ἰσογώνιόν ἐστιν. ἀνάλογον ἄρα ἐστὶν ὡς ἡ ΑΔ πρὸς τὴν ΔΓ, οὕτως ἡ ΑΗ πρὸς τὴν ΗΖ, ὡς δὲ ἡ ΔΓ πρὸς τὴν ΓΑ, οὕτως ἡ ΗΖ πρὸς τὴν ΖΑ, ὡς δὲ ἡ ΑΓ πρὸς τὴν ΓΒ, οὕτως ἡ ΑΖ πρὸς τὴν ΖΕ, καὶ ἔτι ὡς ἡ ΓΒ πρὸς τὴν ΒΑ, οὕτως ἡ ΖΕ πρὸς τὴν ΕΑ. καὶ ἐπεὶ ἐδείχθη ὡς μὲν ἡ ΔΓ πρὸς τὴν ΓΑ, οὕτως ἡ ΗΖ πρὸς τὴν ΖΑ, ὡς δὲ ἡ ΑΓ πρὸς τὴν ΓΒ, οὕτως ἡ ΑΖ πρὸς τὴν ΖΕ, διʼ ἴσου ἄρα ἐστὶν ὡς ἡ ΔΓ πρὸς τὴν ΓΒ, οὕτως ἡ ΗΖ πρὸς τὴν ΖΕ. τῶν ἄρα ΑΒΓΔ, ΕΗ παραλληλογράμμων ἀνάλογόν εἰσιν αἱ πλευραὶ αἱ περὶ τὰς ἴσας γωνίας· ὅμοιον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΒΓΔ παραλληλόγραμμον τῷ ΕΗ παραλληλογράμμῳ. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ τὸ ΑΒΓΔ παραλληλόγραμμον καὶ τῷ ΚΘ παραλληλογράμμῳ ὅμοιόν ἐστιν· ἑκάτερον ἄρα τῶν ΕΗ, ΘΚ παραλληλογράμμων τῷ ΑΒΓΔ [παραλληλογράμμῳ] ὅμοιόν ἐστιν. τὰ δὲ τῷ αὐτῷ εὐθυγράμμῳ ὅμοια καὶ ἀλλήλοις ἐστὶν ὅμοια· καὶ τὸ ΕΗ ἄρα παραλληλόγραμμον τῷ ΘΚ παραλληλογράμμῳ ὅμοιόν ἐστιν. παντὸς ἄρα παραλληλογράμμου τὰ περὶ τὴν διάμετρον παραλληλόγραμμα ὅμοιά ἐστι τῷ τε ὅλῳ καὶ ἀλλήλοις· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

6.prop.25Önerme 25. Verilen bir düzkenarlı şekle benzer ve verilen başka bir şekle eşit olan tek bir şekil kurmak.

Kendisine benzer bir şekil kurulması gereken verilen düzkenarlı şekil ABG, kendisine eşit bir şekil kurulması gereken de D olsun. Hem ABG'ye benzer hem de D'ye eşit olan tek bir şekil kurmak gerekiyor.

BG'ye, ABG üçgenine eşit BE paralelkenarı, GE'ye de D'ye eşit GM paralelkenarı, GBL açısına eşit olan ZGE açısıyla uygulansın. O zaman BG, GZ ile; LE de EM ile bir doğru oluşturur. BG ile GZ'ye orta orantılı olarak HTh alınsın ve HTh üzerine ABG'ye benzer ve benzer konumda KHTh çizilsin.

BG'nin HTh'ye oranı HTh'nin GZ'ye oranı gibi olduğundan ve üç doğru orantılıysa birincinin üçüncüye oranı, birinci üzerine çizilen şeklin ikinci üzerine ona benzer ve benzer konumda çizilen şekle oranı gibi olduğundan, BG'nin GZ'ye oranı ABG üçgeninin KHTh üçgenine oranı gibidir. Ama BG'nin GZ'ye oranı BE paralelkenarının EZ paralelkenarına oranı gibidir de. O hâlde ABG üçgeninin KHTh üçgenine oranı BE paralelkenarının EZ paralelkenarına oranı gibidir; yer değiştirerek de ABG üçgeninin BE paralelkenarına oranı KHTh üçgeninin EZ paralelkenarına oranı gibidir. ABG üçgeni ise BE paralelkenarına eşittir; o hâlde KHTh üçgeni de EZ paralelkenarına eşittir. EZ paralelkenarı ise D'ye eşittir; o hâlde KHTh de D'ye eşittir. KHTh ayrıca ABG'ye benzerdir.

Öyleyse verilen ABG düzkenarlı şekline benzer ve verilen başka bir şekle, D'ye eşit olan tek bir şekil, yani KHTh kurulmuştur. Yapılması gereken buydu.

6.prop.25

τῷ δοθέντι εὐθυγράμμῳ ὅμοιον καὶ ἄλλῳ τῷ δοθέντι ἴσον τὸ αὐτὸ συστήσασθαι. ἔστω τὸ μὲν δοθὲν εὐθύγραμμον, ᾧ δεῖ ὅμοιον συστήσασθαι, τὸ ΑΒΓ, ᾧ δὲ δεῖ ἴσον, τὸ Δ· δεῖ δὴ τῷ μὲν ΑΒΓ ὅμοιον, τῷ δὲ Δ ἴσον τὸ αὐτὸ συστήσασθαι. παραβεβλήσθω γὰρ παρὰ μὲν τὴν ΒΓ τῷ ΑΒΓ τριγώνῳ ἴσον παραλληλόγραμμον τὸ ΒΕ, παρὰ δὲ τὴν ΓΕ τῷ Δ ἴσον παραλληλόγραμμον τὸ ΓΜ ἐν γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΖΓΕ, ἥ ἐστιν ἴση τῇ ὑπὸ ΓΒΛ. ἐπʼ εὐθείας ἄρα ἐστὶν ἡ μὲν ΒΓ τῇ ΓΖ, ἡ δὲ ΛΕ τῇ ΕΜ. καὶ εἰλήφθω τῶν ΒΓ, ΓΖ μέση ἀνάλογον ἡ ΗΘ, καὶ ἀναγεγράφθω ἀπὸ τῆς ΗΘ τῷ ΑΒΓ ὅμοιόν τε καὶ ὁμοίως κείμενον τὸ ΚΗΘ. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ἡ ΒΓ πρὸς τὴν ΗΘ, οὕτως ἡ ΗΘ πρὸς τὴν ΓΖ, ἐὰν δὲ τρεῖς εὐθεῖαι ἀνάλογον ὦσιν, ἔστιν ὡς ἡ πρώτη πρὸς τὴν τρίτην, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς πρώτης εἶδος πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς δευτέρας τὸ ὅμοιον καὶ ὁμοίως ἀναγραφόμενον, ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΒΓ πρὸς τὴν ΓΖ, οὕτως τὸ ΑΒΓ τρίγωνον πρὸς τὸ ΚΗΘ τρίγωνον. ἀλλὰ καὶ ὡς ἡ ΒΓ πρὸς τὴν ΓΖ, οὕτως τὸ ΒΕ παραλληλόγραμμον πρὸς τὸ ΕΖ παραλληλόγραμμον. καὶ ὡς ἄρα τὸ ΑΒΓ τρίγωνον πρὸς τὸ ΚΗΘ τρίγωνον, οὕτως τὸ ΒΕ παραλληλόγραμμον πρὸς τὸ ΕΖ παραλληλόγραμμον· ἐναλλὰξ ἄρα ὡς τὸ ΑΒΓ τρίγωνον πρὸς τὸ ΒΕ παραλληλόγραμμον, οὕτως τὸ ΚΗΘ τρίγωνον πρὸς τὸ ΕΖ παραλληλόγραμμον. ἴσον δὲ τὸ ΑΒΓ τρίγωνον τῷ ΒΕ παραλληλογράμμῳ· ἴσον ἄρα καὶ τὸ ΚΗΘ τρίγωνον τῷ ΕΖ παραλληλογράμμῳ. ἀλλὰ τὸ ΕΖ παραλληλόγραμμον τῷ Δ ἐστιν ἴσον· καὶ τὸ ΚΗΘ ἄρα τῷ Δ ἐστιν ἴσον. ἔστι δὲ τὸ ΚΗΘ καὶ τῷ ΑΒΓ ὅμοιον. τῷ ἄρα δοθέντι εὐθυγράμμῳ τῷ ΑΒΓ ὅμοιον καὶ ἄλλῳ τῷ δοθέντι τῷ Δ ἴσον τὸ αὐτὸ συνέσταται τὸ ΚΗΘ· ὅπερ ἔδει ποιῆσαι.

6.prop.26Önerme 26. Bir paralelkenardan, bütüne benzer ve benzer konumda olup onunla ortak bir açısı bulunan bir paralelkenar çıkarılırsa, bu paralelkenar bütünle aynı köşegen çevresindedir.

ABGD paralelkenarından, ABGD'ye benzer ve benzer konumda olup onunla ortak DAB açısı bulunan AZ paralelkenarı çıkarılsın. Diyorum ki ABGD, AZ ile aynı köşegen çevresindedir.

Öyle olmasın; mümkünse [ortak] köşegen AThG olsun; HZ uzatılarak Th'ye kadar götürülsün ve Th'den AD ile BG'den herhangi birine paralel ThK çizilsin.

ABGD, KH ile aynı köşegen çevresinde olduğundan, DA'nın AB'ye oranı HA'nın AK'ye oranı gibidir. ABGD ile EH'nin benzerliği yüzünden de DA'nın AB'ye oranı HA'nın AE'ye oranı gibidir; o hâlde HA'nın AK'ye oranı da HA'nın AE'ye oranı gibidir. Demek ki HA'nın AK'ye de AE'ye de oranı aynıdır. O hâlde AE AK'ye, yani küçük büyüğe eşittir; bu ise imkânsızdır. Demek ki ABGD'nin AZ ile aynı köşegen çevresinde olmaması mümkün değildir; o hâlde ABGD paralelkenarı AZ paralelkenarıyla aynı köşegen çevresindedir.

Öyleyse bir paralelkenardan, bütüne benzer ve benzer konumda olup onunla ortak bir açısı bulunan bir paralelkenar çıkarılırsa, bu paralelkenar bütünle aynı köşegen çevresindedir. Gösterilmesi gereken buydu.

6.prop.26

ἐὰν ἀπὸ παραλληλογράμμου παραλληλόγραμμον ἀφαιρεθῇ ὅμοιόν τε τῷ ὅλῳ καὶ ὁμοίως κείμενον κοινὴν γωνίαν ἔχον αὐτῷ, περὶ τὴν αὐτὴν διάμετρόν ἐστι τῷ ὅλῳ. ἀπὸ γὰρ παραλληλογράμμου τοῦ ΑΒΓΔ παραλληλόγραμμον ἀφῃρήσθω τὸ ΑΖ ὅμοιον τῷ ΑΒΓΔ καὶ ὁμοίως κείμενον κοινὴν γωνίαν ἔχον αὐτῷ τὴν ὑπὸ ΔΑΒ· λέγω, ὅτι περὶ τὴν αὐτὴν διάμετρόν ἐστι τὸ ΑΒΓΔ τῷ ΑΖ. μὴ γάρ, ἀλλʼ εἰ δυνατόν, ἔστω [αὐτῶν] διάμετρος ἡ ΑΘΓ, καὶ ἐκβληθεῖσα ἡ ΗΖ διήχθω ἐπὶ τὸ Θ, καὶ ἤχθω διὰ τοῦ Θ ὁποτέρᾳ τῶν ΑΔ, ΒΓ παράλληλος ἡ ΘΚ. ἐπεὶ οὖν περὶ τὴν αὐτὴν διάμετρόν ἐστι τὸ ΑΒΓΔ τῷ ΚΗ, ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΔΑ πρὸς τὴν ΑΒ, οὕτως ἡ ΗΑ πρὸς τὴν ΑΚ. ἔστι δὲ καὶ διὰ τὴν ὁμοιότητα τῶν ΑΒΓΔ, ΕΗ καὶ ὡς ἡ ΔΑ πρὸς τὴν ΑΒ, οὕτως ἡ ΗΑ πρὸς τὴν ΑΕ· καὶ ὡς ἄρα ἡ ΗΑ πρὸς τὴν ΑΚ, οὕτως ἡ ΗΑ πρὸς τὴν ΑΕ. ἡ ΗΑ ἄρα πρὸς ἑκατέραν τῶν ΑΚ, ΑΕ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον. ἴση ἄρα ἐστὶν ἡ ΑΕ τῇ ΑΚ ἡ ἐλάττων τῇ μείζονι· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. οὐκ ἄρα οὔκ ἐστι περὶ τὴν αὐτὴν διάμετρον τὸ ΑΒΓΔ τῷ ΑΖ· περὶ τὴν αὐτὴν ἄρα ἐστὶ διάμετρον τὸ ΑΒΓΔ παραλληλόγραμμον τῷ ΑΖ παραλληλογράμμῳ. ἐὰν ἄρα ἀπὸ παραλληλογράμμου παραλληλόγραμμον ἀφαιρεθῇ ὅμοιόν τε τῷ ὅλῳ καὶ ὁμοίως κείμενον κοινὴν γωνίαν ἔχον αὐτῷ, περὶ τὴν αὐτὴν διάμετρόν ἐστι τῷ ὅλῳ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

6.prop.27Önerme 27. Aynı doğruya uygulanıp, doğrunun yarısı üzerine çizilen paralelkenara benzer ve benzer konumda paralelkenar şekilleri kadar eksik kalan bütün paralelkenarların en büyüğü, doğrunun yarısına uygulanan ve eksik kalan parçaya benzer olan [paralelkenardır].

AB bir doğru olsun ve G'de ikiye bölünsün; AB doğrusuna, AB'nin yarısı olan GB üzerine çizilen DB paralelkenar şekli kadar eksik kalan AD paralelkenarı uygulansın. Diyorum ki AB'ye uygulanıp DB'ye benzer ve benzer konumda [paralelkenar] şekilleri kadar eksik kalan bütün paralelkenarların en büyüğü AD'dir. AB doğrusuna, DB'ye benzer ve benzer konumda ZB paralelkenar şekli kadar eksik kalan AZ paralelkenarı uygulansın. Diyorum ki AD, AZ'den büyüktür.

DB paralelkenarı ZB paralelkenarına benzer olduğundan, ikisi aynı köşegen çevresindedir. Ortak köşegenleri DB çizilsin ve şekil tamamlansın.

GZ, ZE'ye eşit, ZB de ortak olduğundan, bütün GTh bütün KE'ye eşittir. Ama AG, GB'ye eşit olduğundan GTh de GH'ye eşittir. O hâlde HG de EK'ye eşittir. Ortak GZ eklensin; bütün AZ, LMN gnomonuna eşit olur. Dolayısıyla DB paralelkenarı, yani AD, AZ paralelkenarından büyüktür.

Öyleyse aynı doğruya uygulanıp, doğrunun yarısı üzerine çizilen paralelkenara benzer ve benzer konumda paralelkenar şekilleri kadar eksik kalan bütün paralelkenarların en büyüğü, doğrunun yarısına uygulanandır. Gösterilmesi gereken buydu.

6.prop.27

πάντων τῶν παρὰ τὴν αὐτὴν εὐθεῖαν παραβαλλομένων παραλληλογράμμων καὶ ἐλλειπόντων εἴδεσι παραλληλογράμμοις ὁμοίοις τε καὶ ὁμοίως κειμένοις τῷ ἀπὸ τῆς ἡμισείας ἀναγραφομένῳ μέγιστόν ἐστι τὸ ἀπὸ τῆς ἡμισείας παραβαλλόμενον [παραλληλόγραμμον] ὅμοιον ὂν τῷ ἐλλείμματι. ἔστω εὐθεῖα ἡ ΑΒ καὶ τετμήσθω δίχα κατὰ τὸ Γ, καὶ παραβεβλήσθω παρὰ τὴν ΑΒ εὐθεῖαν τὸ ΑΔ παραλληλόγραμμον ἐλλεῖπον εἴδει παραλληλογράμμῳ τῷ ΔΒ ἀναγραφέντι ἀπὸ τῆς ἡμισείας τῆς ΑΒ, τουτέστι τῆς ΓΒ· λέγω, ὅτι πάντων τῶν παρὰ τὴν ΑΒ παραβαλλομένων παραλληλογράμμων καὶ ἐλλειπόντων εἴδεσι [παραλληλογράμμοις] ὁμοίοις τε καὶ ὁμοίως κειμένοις τῷ ΔΒ μέγιστόν ἐστι τὸ ΑΔ. παραβεβλήσθω γὰρ παρὰ τὴν ΑΒ εὐθεῖαν τὸ ΑΖ παραλληλόγραμμον ἐλλεῖπον εἴδει παραλληλογράμμῳ τῷ ΖΒ ὁμοίῳ τε καὶ ὁμοίως κειμένῳ τῷ ΔΒ· λέγω, ὅτι μεῖζόν ἐστι τὸ ΑΔ τοῦ ΑΖ. ἐπεὶ γὰρ ὅμοιόν ἐστι τὸ ΔΒ παραλληλόγραμμον τῷ ΖΒ παραλληλογράμμῳ, περὶ τὴν αὐτήν εἰσι διάμετρον. ἤχθω αὐτῶν διάμετρος ἡ ΔΒ, καὶ καταγεγράφθω τὸ σχῆμα. ἐπεὶ οὖν ἴσον ἐστὶ τὸ ΓΖ τῷ ΖΕ, κοινὸν δὲ τὸ ΖΒ, ὅλον ἄρα τὸ ΓΘ ὅλῳ τῷ ΚΕ ἐστιν ἴσον. ἀλλὰ τὸ ΓΘ τῷ ΓΗ ἐστιν ἴσον, ἐπεὶ καὶ ἡ ΑΓ τῇ ΓΒ. καὶ τὸ ΗΓ ἄρα τῷ ΕΚ ἐστιν ἴσον. κοινὸν προσκείσθω τὸ ΓΖ· ὅλον ἄρα τὸ ΑΖ τῷ ΛΜΝ γνώμονί ἐστιν ἴσον· ὥστε τὸ ΔΒ παραλληλόγραμμον, τουτέστι τὸ ΑΔ, τοῦ ΑΖ παραλληλογράμμου μεῖζόν ἐστιν. πάντων ἄρα τῶν παρὰ τὴν αὐτὴν εὐθεῖαν παραβαλλομένων παραλληλογράμμων καὶ ἐλλειπόντων εἴδεσι παραλληλογράμμοις ὁμοίοις τε καὶ ὁμοίως κειμένοις τῷ ἀπὸ τῆς ἡμισείας ἀναγραφομένῳ μέγιστόν ἐστι τὸ ἀπὸ τῆς ἡμισείας παραβληθέν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

6.prop.28Önerme 28. Verilen bir doğruya, verilen bir düzkenarlı şekle eşit ve verilen bir şekle benzer bir paralelkenar şekli kadar eksik kalan bir paralelkenar uygulamak. Ancak [kendisine eşit bir şekil uygulanacak olan] verilen düzkenarlı şekil, doğrunun yarısı üzerine eksik kalan parçaya benzer olarak çizilen şekilden büyük olmamalıdır [doğrunun yarısı üzerindeki şekil ile eksik kalan parçanın benzemesi gereken şekil birbirine benzer olmak üzere].

Verilen doğru AB, AB'ye kendisine eşit bir şekil uygulanması gereken verilen düzkenarlı şekil de G olsun; G, AB'nin yarısı üzerine eksik kalan parçaya benzer olarak çizilen şekilden büyük olmasın; eksik kalan parçanın benzemesi gereken şekil de D olsun. Verilen AB doğrusuna, verilen G düzkenarlı şekline eşit ve D'ye benzer bir paralelkenar şekli kadar eksik kalan bir paralelkenar uygulamak gerekiyor.

AB, E noktasında ikiye bölünsün; EB üzerine D'ye benzer ve benzer konumda EBZH çizilsin ve AH paralelkenarı tamamlansın.

AH, G'ye eşitse istenen yapılmış olur; çünkü verilen AB doğrusuna, verilen G düzkenarlı şekline eşit ve D'ye benzer HB paralelkenar şekli kadar eksik kalan AH paralelkenarı uygulanmıştır. Eşit değilse, ThE G'den büyük olsun. ThE ise HB'ye eşittir; o hâlde HB de G'den büyüktür. HB'nin G'yi aştığı fazlaya eşit, D'ye de benzer ve benzer konumda olan tek bir KLMN şekli kurulsun. D ise HB'ye benzerdir; o hâlde KM de HB'ye benzerdir. KL, HE'ye; LM de HZ'ye karşılık gelsin. HB, G ile KM'nin toplamına eşit olduğundan HB, KM'den büyüktür; o hâlde HE de KL'den, HZ de LM'den büyüktür. KL'ye eşit HX, LM'ye eşit HO konsun ve XHOP paralelkenarı tamamlansın; o hâlde [HP] KM'ye eşit ve benzerdir [ama KM, HB'ye benzerdir]. Demek ki HP de HB'ye benzerdir; o hâlde HP, HB ile aynı köşegen çevresindedir. Ortak köşegenleri HPB olsun ve şekil tamamlansın.

BH, G ile KM'nin toplamına, HP de bunlardan KM'ye eşit olduğundan, kalan YKhF gnomonu kalan G'ye eşittir. OR, XS'ye eşit olduğundan ikisine ortak PB eklensin; bütün OB bütün XB'ye eşit olur. Ama AE kenarı EB kenarına eşit olduğundan XB, TE'ye eşittir; o hâlde TE de OB'ye eşittir. Ortak XS eklensin; bütün TS bütün FKhY gnomonuna eşit olur. FKhY gnomonunun ise G'ye eşit olduğu gösterilmişti; o hâlde TS de G'ye eşittir.

Öyleyse verilen AB doğrusuna, verilen G düzkenarlı şekline eşit ve D'ye benzer PB paralelkenar şekli kadar eksik kalan ST paralelkenarı uygulanmıştır [çünkü PB, HP'ye benzerdir]. Yapılması gereken buydu.

6.prop.28

παρὰ τὴν δοθεῖσαν εὐθεῖαν τῷ δοθέντι εὐθυγράμμῳ ἴσον παραλληλόγραμμον παραβαλεῖν ἐλλεῖπον εἴδει παραλληλογράμμῳ ὁμοίῳ τῷ δοθέντι· δεῖ δὲ τὸ διδόμενον εὐθύγραμμον [ᾧ δεῖ ἴσον παραβαλεῖν] μὴ μεῖζον εἶναι τοῦ ἀπὸ τῆς ἡμισείας ἀναγραφομένου ὁμοίου τῷ ἐλλείμματι [τοῦ τε ἀπὸ τῆς ἡμισείας καὶ ᾧ δεῖ ὅμοιον ἐλλείπειν]. ἔστω ἡ μὲν δοθεῖσα εὐθεῖα ἡ ΑΒ, τὸ δὲ δοθὲν εὐθύγραμμον, ᾧ δεῖ ἴσον παρὰ τὴν ΑΒ παραβαλεῖν, τὸ Γ μὴ μεῖζον [ὂν] τοῦ ἀπὸ τῆς ἡμισείας τῆς ΑΒ ἀναγραφομένου ὁμοίου τῷ ἐλλείμματι, ᾧ δὲ δεῖ ὅμοιον ἐλλείπειν, τὸ Δ· δεῖ δὴ παρὰ τὴν δοθεῖσαν εὐθεῖαν τὴν ΑΒ τῷ δοθέντι εὐθυγράμμῳ τῷ Γ ἴσον παραλληλόγραμμον παραβαλεῖν ἐλλεῖπον εἴδει παραλληλογράμμῳ ὁμοίῳ ὄντι τῷ Δ. τετμήσθω ἡ ΑΒ δίχα κατὰ τὸ Ε σημεῖον, καὶ ἀναγεγράφθω ἀπὸ τῆς ΕΒ τῷ Δ ὅμοιον καὶ ὁμοίως κείμενον τὸ ΕΒΖΗ, καὶ συμπεπληρώσθω τὸ ΑΗ παραλληλόγραμμον. εἰ μὲν οὖν ἴσον ἐστὶ τὸ ΑΗ τῷ Γ, γεγονὸς ἂν εἴη τὸ ἐπιταχθέν· παραβέβληται γὰρ παρὰ τὴν δοθεῖσαν εὐθεῖαν τὴν ΑΒ τῷ δοθέντι εὐθυγράμμῳ τῷ Γ ἴσον παραλληλόγραμμον τὸ ΑΗ ἐλλεῖπον εἴδει παραλληλογράμμῳ τῷ ΗΒ ὁμοίῳ ὄντι τῷ Δ. εἰ δὲ οὔ, μεῖζον ἔστω τὸ ΘΕ τοῦ Γ. ἴσον δὲ τὸ ΘΕ τῷ ΗΒ· μεῖζον ἄρα καὶ τὸ ΗΒ τοῦ Γ. ᾧ δὴ μεῖζόν ἐστι τὸ ΗΒ τοῦ Γ, ταύτῃ τῇ ὑπεροχῇ ἴσον, τῷ δὲ Δ ὅμοιον καὶ ὁμοίως κείμενον τὸ αὐτὸ συνεστάτω τὸ ΚΛΜΝ. ἀλλὰ τὸ Δ τῷ ΗΒ [ἐστιν] ὅμοιον· καὶ τὸ ΚΜ ἄρα τῷ ΗΒ ἐστιν ὅμοιον. ἔστω οὖν ὁμόλογος ἡ μὲν ΚΛ τῇ ΗΕ, ἡ δὲ ΛΜ τῇ ΗΖ. καὶ ἐπεὶ ἴσον ἐστὶ τὸ ΗΒ τοῖς Γ, ΚΜ, μεῖζον ἄρα ἐστὶ τὸ ΗΒ τοῦ ΚΜ· μείζων ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ μὲν ΗΕ τῆς ΚΛ, ἡ δὲ ΗΖ τῆς ΛΜ. κείσθω τῇ μὲν ΚΛ ἴση ἡ ΗΞ, τῇ δὲ ΛΜ ἴση ἡ ΗΟ, καὶ συμπεπληρώσθω τὸ ΞΗΟΠ παραλληλόγραμμον· ἴσον ἄρα καὶ ὅμοιόν ἐστι [τὸ ΗΠ ] τῷ ΚΜ [ἀλλὰ τὸ ΚΜ τῷ ΗΒ ὅμοιόν ἐστιν]. καὶ τὸ ΗΠ ἄρα τῷ ΗΒ ὅμοιόν ἐστιν· περὶ τὴν αὐτὴν ἄρα διάμετρόν ἐστι τὸ ΗΠ τῷ ΗΒ. ἔστω αὐτῶν διάμετρος ἡ ΗΠΒ, καὶ καταγεγράφθω τὸ σχῆμα. ἐπεὶ οὖν ἴσον ἐστὶ τὸ ΒΗ τοῖς Γ, ΚΜ, ὧν τὸ ΗΠ τῷ ΚΜ ἐστιν ἴσον, λοιπὸς ἄρα ὁ ΥΧΦ γνώμων λοιπῷ τῷ Γ ἴσος ἐστίν. καὶ ἐπεὶ ἴσον ἐστὶ τὸ ΟΡ τῷ ΞΣ, κοινὸν προσκείσθω τὸ ΠΒ· ὅλον ἄρα τὸ ΟΒ ὅλῳ τῷ ΞΒ ἴσον ἐστίν. ἀλλὰ τὸ ΞΒ τῷ ΤΕ ἐστιν ἴσον, ἐπεὶ καὶ πλευρὰ ἡ ΑΕ πλευρᾷ τῇ ΕΒ ἐστιν ἴση· καὶ τὸ ΤΕ ἄρα τῷ ΟΒ ἐστιν ἴσον. κοινὸν προσκείσθω τὸ ΞΣ· ὅλον ἄρα τὸ ΤΣ ὅλῳ τῷ ΦΧΥ γνώμονί ἐστιν ἴσον. ἀλλʼ ὁ ΦΧΥ γνώμων τῷ Γ ἐδείχθη ἴσος· καὶ τὸ ΤΣ ἄρα τῷ Γ ἐστιν ἴσον. παρὰ τὴν δοθεῖσαν ἄρα εὐθεῖαν τὴν ΑΒ τῷ δοθέντι εὐθυγράμμῳ τῷ Γ ἴσον παραλληλόγραμμον παραβέβληται τὸ ΣΤ ἐλλεῖπον εἴδει παραλληλογράμμῳ τῷ ΠΒ ὁμοίῳ ὄντι τῷ Δ [ἐπειδήπερ τὸ ΠΒ τῷ ΗΠ ὅμοιόν ἐστιν]· ὅπερ ἔδει ποιῆσαι.

6.prop.29Önerme 29. Verilen bir doğruya, verilen bir düzkenarlı şekle eşit ve verilen bir şekle benzer bir paralelkenar şekli kadar fazla gelen bir paralelkenar uygulamak.

Verilen doğru AB, AB'ye kendisine eşit bir şekil uygulanması gereken verilen düzkenarlı şekil G, fazla gelen parçanın benzemesi gereken şekil de D olsun. AB doğrusuna, G düzkenarlı şekline eşit ve D'ye benzer bir paralelkenar şekli kadar fazla gelen bir paralelkenar uygulamak gerekiyor.

AB, E'de ikiye bölünsün; EB üzerine D'ye benzer ve benzer konumda BZ paralelkenarı çizilsin; BZ ile G'nin toplamına eşit, D'ye de benzer ve benzer konumda olan tek bir HTh şekli kurulsun. KTh, ZL'ye; KH de ZE'ye karşılık gelsin. HTh, ZB'den büyük olduğundan KTh de ZL'den, KH de ZE'den büyüktür. ZL ve ZE uzatılsın; KTh'ye eşit ZLM, KH'ye eşit ZEN olsun ve MN tamamlansın. O hâlde MN, HTh'ye hem eşit hem benzerdir. Ama HTh, EL'ye benzerdir; o hâlde MN de EL'ye benzerdir; dolayısıyla EL, MN ile aynı köşegen çevresindedir. Ortak köşegenleri ZX çizilsin ve şekil tamamlansın.

HTh, EL ile G'nin toplamına eşit, HTh de MN'ye eşit olduğundan, MN de EL ile G'nin toplamına eşittir. Ortak EL çıkarılsın; kalan PsKhF gnomonu G'ye eşittir. AE, EB'ye eşit olduğundan AN de NB'ye, yani LO'ya eşittir. Ortak EX eklensin; bütün AX, FKhPs gnomonuna eşit olur. FKhPs gnomonu ise G'ye eşittir; o hâlde AX de G'ye eşittir.

Öyleyse verilen AB doğrusuna, verilen G düzkenarlı şekline eşit ve D'ye benzer PO paralelkenar şekli kadar fazla gelen AX paralelkenarı uygulanmıştır; çünkü OP, EL'ye de benzerdir. Yapılması gereken buydu.

6.prop.29

παρὰ τὴν δοθεῖσαν εὐθεῖαν τῷ δοθέντι εὐθυγράμμῳ ἴσον παραλληλόγραμμον παραβαλεῖν ὑπερβάλλον εἴδει παραλληλογράμμῳ ὁμοίῳ τῷ δοθέντι. ἔστω ἡ μὲν δοθεῖσα εὐθεῖα ἡ ΑΒ, τὸ δὲ δοθὲν εὐθύγραμμον, ᾧ δεῖ ἴσον παρὰ τὴν ΑΒ παραβαλεῖν, τὸ Γ, ᾧ δὲ δεῖ ὅμοιον ὑπερβάλλειν, τὸ Δ· δεῖ δὴ παρὰ τὴν ΑΒ εὐθεῖαν τῷ Γ εὐθυγράμμῳ ἴσον παραλληλόγραμμον παραβαλεῖν ὑπερβάλλον εἴδει παραλληλογράμμῳ ὁμοίῳ τῷ Δ. τετμήσθω ἡ ΑΒ δίχα κατὰ τὸ Ε, καὶ ἀναγεγράφθω ἀπὸ τῆς ΕΒ τῷ Δ ὅμοιον καὶ ὁμοίως κείμενον παραλληλόγραμμον τὸ ΒΖ, καὶ συναμφοτέροις μὲν τοῖς ΒΖ, Γ ἴσον, τῷ δὲ Δ ὅμοιον καὶ ὁμοίως κείμενον τὸ αὐτὸ συνεστάτω τὸ ΗΘ. ὁμόλογος δὲ ἔστω ἡ μὲν ΚΘ τῇ ΖΛ, ἡ δὲ ΚΗ τῇ ΖΕ. καὶ ἐπεὶ μεῖζόν ἐστι τὸ ΗΘ τοῦ ΖΒ, μείζων ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ μὲν ΚΘ τῆς ΖΛ, ἡ δὲ ΚΗ τῆς ΖΕ. ἐκβεβλήσθωσαν αἱ ΖΛ, ΖΕ, καὶ τῇ μὲν ΚΘ ἴση ἔστω ἡ ΖΛΜ, τῇ δὲ ΚΗ ἴση ἡ ΖΕΝ, καὶ συμπεπληρώσθω τὸ ΜΝ· τὸ ΜΝ ἄρα τῷ ΗΘ ἴσον τέ ἐστι καὶ ὅμοιον. ἀλλὰ τὸ ΗΘ τῷ ΕΛ ἐστιν ὅμοιον· καὶ τὸ ΜΝ ἄρα τῷ ΕΛ ὅμοιόν ἐστιν· περὶ τὴν αὐτὴν ἄρα διάμετρόν ἐστι τὸ ΕΛ τῷ ΜΝ. ἤχθω αὐτῶν διάμετρος ἡ ΖΞ, καὶ καταγεγράφθω τὸ σχῆμα. ἐπεὶ ἴσον ἐστὶ τὸ ΗΘ τοῖς ΕΛ, Γ, ἀλλὰ τὸ ΗΘ τῷ ΜΝ ἴσον ἐστίν, καὶ τὸ ΜΝ ἄρα τοῖς ΕΛ, Γ ἴσον ἐστίν. κοινὸν ἀφῃρήσθω τὸ ΕΛ· λοιπὸς ἄρα ὁ ΨΧΦ γνώμων τῷ Γ ἐστιν ἴσος. καὶ ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ ΑΕ τῇ ΕΒ, ἴσον ἐστὶ καὶ τὸ ΑΝ τῷ ΝΒ, τουτέστι τῷ ΛΟ. κοινὸν προσκείσθω τὸ ΕΞ· ὅλον ἄρα τὸ ΑΞ ἴσον ἐστὶ τῷ ΦΧΨ γνώμονι. ἀλλὰ ὁ ΦΧΨ γνώμων τῷ Γ ἴσος ἐστίν· καὶ τὸ ΑΞ ἄρα τῷ Γ ἴσον ἐστίν. παρὰ τὴν δοθεῖσαν ἄρα εὐθεῖαν τὴν ΑΒ τῷ δοθέντι εὐθυγράμμῳ τῷ Γ ἴσον παραλληλόγραμμον παραβέβληται τὸ ΑΞ ὑπερβάλλον εἴδει παραλληλογράμμῳ τῷ ΠΟ ὁμοίῳ ὄντι τῷ Δ, ἐπεὶ καὶ τῷ ΕΛ ἐστιν ὅμοιον τὸ ΟΠ· ὅπερ ἔδει ποιῆσαι.

6.prop.30Önerme 30. Verilen sınırlı bir doğruyu uç ve orta oranda kesmek.

Verilen sınırlı doğru AB olsun. AB doğrusunu uç ve orta oranda kesmek gerekiyor.

AB üzerine BG karesi çizilsin; AG'ye, BG'ye eşit ve BG'ye benzer AD şekli kadar fazla gelen GD paralelkenarı uygulansın.

BG bir karedir; o hâlde AD de bir karedir. BG, GD'ye eşit olduğundan ikisinden ortak GE çıkarılsın; kalan BZ kalan AD'ye eşittir. Onunla eşaçılıdır da; o hâlde BZ ve AD'de eşit açıları çevreleyen kenarlar ters orantılıdır. Demek ki ZE'nin ED'ye oranı AE'nin EB'ye oranı gibidir. ZE ise AB'ye, ED de AE'ye eşittir; o hâlde BA'nın AE'ye oranı AE'nin EB'ye oranı gibidir. AB, AE'den büyüktür; o hâlde AE de EB'den büyüktür.

Öyleyse AB doğrusu E'de uç ve orta oranda kesilmiştir ve büyük parçası AE'dir. Yapılması gereken buydu.

6.prop.30

τὴν δοθεῖσαν εὐθεῖαν πεπερασμένην ἄκρον καὶ μέσον λόγον τεμεῖν. ἔστω ἡ δοθεῖσα εὐθεῖα πεπερασμένη ἡ ΑΒ· δεῖ δὴ τὴν ΑΒ εὐθεῖαν ἄκρον καὶ μέσον λόγον τεμεῖν. Ἀναγεγράφθω ἀπὸ τῆς ΑΒ τετράγωνον τὸ ΒΓ, καὶ παραβεβλήσθω παρὰ τὴν ΑΓ τῇ ΒΓ ἴσον παραλληλόγραμμον τὸ ΓΔ ὑπερβάλλον εἴδει τῷ ΑΔ ὁμοίῳ τῷ ΒΓ. τετράγωνον δέ ἐστι τὸ ΒΓ· τετράγωνον ἄρα ἐστὶ καὶ τὸ ΑΔ. καὶ ἐπεὶ ἴσον ἐστὶ τὸ ΒΓ τῷ ΓΔ, κοινὸν ἀφῃρήσθω τὸ ΓΕ· λοιπὸν ἄρα τὸ ΒΖ λοιπῷ τῷ ΑΔ ἐστιν ἴσον. ἔστι δὲ αὐτῷ καὶ ἰσογώνιον· τῶν ΒΖ, ΑΔ ἄρα ἀντιπεπόνθασιν αἱ πλευραὶ αἱ περὶ τὰς ἴσας γωνίας· ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΖΕ πρὸς τὴν ΕΔ, οὕτως ἡ ΑΕ πρὸς τὴν ΕΒ. ἴση δὲ ἡ μὲν ΖΕ τῇ ΑΒ, ἡ δὲ ΕΔ τῇ ΑΕ. ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΒΑ πρὸς τὴν ΑΕ, οὕτως ἡ ΑΕ πρὸς τὴν ΕΒ. μείζων δὲ ἡ ΑΒ τῆς ΑΕ· μείζων ἄρα καὶ ἡ ΑΕ τῆς ΕΒ. ἡ ἄρα ΑΒ εὐθεῖα ἄκρον καὶ μέσον λόγον τέτμηται κατὰ τὸ Ε, καὶ τὸ μεῖζον αὐτῆς τμῆμά ἐστι τὸ ΑΕ· ὅπερ ἔδει ποιῆσαι.

6.prop.31Önerme 31. Dik açılı üçgenlerde dik açının karşısındaki kenar üzerine çizilen şekil, dik açıyı çevreleyen kenarlar üzerine ona benzer ve benzer konumda çizilen şekillerin toplamına eşittir.

ABG, BAG açısı dik olan dik açılı bir üçgen olsun. Diyorum ki BG üzerindeki şekil, BA ve AG üzerine ona benzer ve benzer konumda çizilen şekillerin toplamına eşittir.

AD dikmesi indirilsin.

ABG dik açılı üçgeninde A'daki dik açıdan BG tabanına AD dikmesi indirildiğinden, dikmenin iki yanındaki ABD ve ADG üçgenleri hem bütün ABG üçgenine hem de birbirine benzerdir. ABG, ABD'ye benzer olduğundan, GB'nin BA'ya oranı AB'nin BD'ye oranı gibidir. Üç doğru orantılı olduğundan, birincinin üçüncüye oranı, birinci üzerine çizilen şeklin ikinci üzerine ona benzer ve benzer konumda çizilen şekle oranı gibidir. O hâlde GB'nin BD'ye oranı, GB üzerindeki şeklin BA üzerine ona benzer ve benzer konumda çizilen şekle oranı gibidir. Aynı sebeple BG'nin GD'ye oranı da BG üzerindeki şeklin GA üzerindeki şekle oranı gibidir. Dolayısıyla BG'nin BD ile DG'nin toplamına oranı da, BG üzerindeki şeklin BA ve AG üzerine ona benzer ve benzer konumda çizilen şekillerin toplamına oranı gibidir. BG ise BD ile DG'nin toplamına eşittir; o hâlde BG üzerindeki şekil de BA ve AG üzerine ona benzer ve benzer konumda çizilen şekillerin toplamına eşittir.

Öyleyse dik açılı üçgenlerde dik açının karşısındaki kenar üzerine çizilen şekil, dik açıyı çevreleyen kenarlar üzerine ona benzer ve benzer konumda çizilen şekillerin toplamına eşittir. Gösterilmesi gereken buydu.

6.prop.31

ἐν τοῖς ὀρθογωνίοις τριγώνοις τὸ ἀπὸ τῆς τὴν ὀρθὴν γωνίαν ὑποτεινούσης πλευρᾶς εἶδος ἴσον ἐστὶ τοῖς ἀπὸ τῶν τὴν ὀρθὴν γωνίαν περιεχουσῶν πλευρῶν εἴδεσι τοῖς ὁμοίοις τε καὶ ὁμοίως ἀναγραφομένοις. ἔστω τρίγωνον ὀρθογώνιον τὸ ΑΒΓ ὀρθὴν ἔχον τὴν ὑπὸ ΒΑΓ γωνίαν· λέγω, ὅτι τὸ ἀπὸ τῆς ΒΓ εἶδος ἴσον ἐστὶ τοῖς ἀπὸ τῶν ΒΑ, ΑΓ εἴδεσι τοῖς ὁμοίοις τε καὶ ὁμοίως ἀναγραφομένοις. ἤχθω κάθετος ἡ ΑΔ. ἐπεὶ οὖν ἐν ὀρθογωνίῳ τριγώνῳ τῷ ΑΒΓ ἀπὸ τῆς πρὸς τῷ Α ὀρθῆς γωνίας ἐπὶ τὴν ΒΓ βάσιν κάθετος ἦκται ἡ ΑΔ, τὰ ΑΒΔ, ΑΔΓ πρὸς τῇ καθέτῳ τρίγωνα ὅμοιά ἐστι τῷ τε ὅλῳ τῷ ΑΒΓ καὶ ἀλλήλοις. καὶ ἐπεὶ ὅμοιόν ἐστι τὸ ΑΒΓ τῷ ΑΒΔ, ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΓΒ πρὸς τὴν ΒΑ, οὕτως ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΒΔ. καὶ ἐπεὶ τρεῖς εὐθεῖαι ἀνάλογόν εἰσιν, ἔστιν ὡς ἡ πρώτη πρὸς τὴν τρίτην, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς πρώτης εἶδος πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς δευτέρας τὸ ὅμοιον καὶ ὁμοίως ἀναγραφόμενον. ὡς ἄρα ἡ ΓΒ πρὸς τὴν ΒΔ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΓΒ εἶδος πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΒΑ τὸ ὅμοιον καὶ ὁμοίως ἀναγραφόμενον. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ὡς ἡ ΒΓ πρὸς τὴν ΓΔ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΒΓ εἶδος πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΓΑ. ὥστε καὶ ὡς ἡ ΒΓ πρὸς τὰς ΒΔ, ΔΓ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΒΓ εἶδος πρὸς τὰ ἀπὸ τῶν ΒΑ, ΑΓ τὰ ὅμοια καὶ ὁμοίως ἀναγραφόμενα. ἴση δὲ ἡ ΒΓ ταῖς ΒΔ, ΔΓ· ἴσον ἄρα καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΒΓ εἶδος τοῖς ἀπὸ τῶν ΒΑ, ΑΓ εἴδεσι τοῖς ὁμοίοις τε καὶ ὁμοίως ἀναγραφομένοις. ἐν ἄρα τοῖς ὀρθογωνίοις τριγώνοις τὸ ἀπὸ τῆς τὴν ὀρθὴν γωνίαν ὑποτεινούσης πλευρᾶς εἶδος ἴσον ἐστὶ τοῖς ἀπὸ τῶν τὴν ὀρθὴν γωνίαν περιεχουσῶν πλευρῶν εἴδεσι τοῖς ὁμοίοις τε καὶ ὁμοίως ἀναγραφομένοις· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

6.prop.32Önerme 32. İki kenarı iki kenara orantılı olan iki üçgen, karşılık gelen kenarları paralel olacak biçimde bir açıda birleştirilirse, üçgenlerin kalan kenarları bir doğru oluşturur.

ABG ve DGE iki üçgeninin BA ve AG kenarları DG ve DE kenarlarına orantılı olsun: AB'nin AG'ye oranı DG'nin DE'ye oranı gibi olsun; AB, DG'ye; AG de DE'ye paralel olsun. Diyorum ki BG, GE ile bir doğru oluşturur.

AB, DG'ye paralel olduğundan ve bunların üzerine AG doğrusu düştüğünden, BAG ve AGD iç ters açıları birbirine eşittir. Aynı sebeple GDE de AGD'ye eşittir; dolayısıyla BAG de GDE'ye eşittir. ABG ve DGE iki üçgeninde A'daki açı D'deki açıya eşit ve eşit açıları çevreleyen kenarlar orantılı olduğundan, yani BA'nın AG'ye oranı GD'nin DE'ye oranı gibi olduğundan, ABG üçgeni DGE üçgeniyle eşaçılıdır; o hâlde ABG açısı DGE açısına eşittir. AGD'nin BAG'ye eşit olduğu da gösterilmişti; o hâlde bütün AGE açısı ABG ile BAG açılarının toplamına eşittir. Ortak AGB eklensin; AGE ile AGB'nin toplamı BAG, AGB ve GBA'nın toplamına eşit olur. Ama BAG, ABG ve AGB'nin toplamı iki dik açıya eşittir; o hâlde AGE ile AGB'nin toplamı da iki dik açıya eşittir. Şimdi bir AG doğrusu üzerinde, onun G noktasında, aynı tarafta bulunmayan BG ve GE doğruları komşu AGE ve AGB açılarının toplamını iki dik açıya eşit kılmaktadır; o hâlde BG, GE ile bir doğru oluşturur.

Öyleyse iki kenarı iki kenara orantılı olan iki üçgen, karşılık gelen kenarları paralel olacak biçimde bir açıda birleştirilirse, üçgenlerin kalan kenarları bir doğru oluşturur. Gösterilmesi gereken buydu.

6.prop.32

ἐὰν δύο τρίγωνα συντεθῇ κατὰ μίαν γωνίαν τὰς δύο πλευρὰς ταῖς δυσὶ πλευραῖς ἀνάλογον ἔχοντα ὥστε τὰς ὁμολόγους αὐτῶν πλευρὰς καὶ παραλλήλους εἶναι, αἱ λοιπαὶ τῶν τριγώνων πλευραὶ ἐπʼ εὐθείας ἔσονται. ἔστω δύο τρίγωνα τὰ ΑΒΓ, ΔΓΕ τὰς δύο πλευρὰς τὰς ΒΑ, ΑΓ ταῖς δυσὶ πλευραῖς ταῖς ΔΓ, ΔΕ ἀνάλογον ἔχοντα, ὡς μὲν τὴν ΑΒ πρὸς τὴν ΑΓ, οὕτως τὴν ΔΓ πρὸς τὴν ΔΕ, παράλληλον δὲ τὴν μὲν ΑΒ τῇ ΔΓ, τὴν δὲ ΑΓ τῇ ΔΕ· λέγω, ὅτι ἐπʼ εὐθείας ἐστὶν ἡ ΒΓ τῇ ΓΕ. ἐπεὶ γὰρ παράλληλός ἐστιν ἡ ΑΒ τῇ ΔΓ, καὶ εἰς αὐτὰς ἐμπέπτωκεν εὐθεῖα ἡ ΑΓ, αἱ ἐναλλὰξ γωνίαι αἱ ὑπὸ ΒΑΓ, ΑΓΔ ἴσαι ἀλλήλαις εἰσίν. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ἡ ὑπὸ ΓΔΕ τῇ ὑπὸ ΑΓΔ ἴση ἐστίν. ὥστε καὶ ἡ ὑπὸ ΒΑΓ τῇ ὑπὸ ΓΔΕ ἐστιν ἴση. καὶ ἐπεὶ δύο τρίγωνά ἐστι τὰ ΑΒΓ, ΔΓΕ μίαν γωνίαν τὴν πρὸς τῷ Α μιᾷ γωνίᾳ τῇ πρὸς τῷ Δ ἴσην ἔχοντα, περὶ δὲ τὰς ἴσας γωνίας τὰς πλευρὰς ἀνάλογον, ὡς τὴν ΒΑ πρὸς τὴν ΑΓ, οὕτως τὴν ΓΔ πρὸς τὴν ΔΕ, ἰσογώνιον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΒΓ τρίγωνον τῷ ΔΓΕ τριγώνῳ· ἴση ἄρα ἡ ὑπὸ ΑΒΓ γωνία τῇ ὑπὸ ΔΓΕ. ἐδείχθη δὲ καὶ ἡ ὑπὸ ΑΓΔ τῇ ὑπὸ ΒΑΓ ἴση· ὅλη ἄρα ἡ ὑπὸ ΑΓΕ δυσὶ ταῖς ὑπὸ ΑΒΓ, ΒΑΓ ἴση ἐστίν. κοινὴ προσκείσθω ἡ ὑπὸ ΑΓΒ· αἱ ἄρα ὑπὸ ΑΓΕ, ΑΓΒ ταῖς ὑπὸ ΒΑΓ, ΑΓΒ, ΓΒΑ ἴσαι εἰσίν. ἀλλʼ αἱ ὑπὸ ΒΑΓ, ΑΒΓ, ΑΓΒ δυσὶν ὀρθαῖς ἴσαι εἰσίν· καὶ αἱ ὑπὸ ΑΓΕ, ΑΓΒ ἄρα δυσὶν ὀρθαῖς ἴσαι εἰσίν. πρὸς δή τινι εὐθείᾳ τῇ ΑΓ καὶ τῷ πρὸς αὐτῇ σημείῳ τῷ Γ δύο εὐθεῖαι αἱ ΒΓ, ΓΕ μὴ ἐπὶ τὰ αὐτὰ μέρη κείμεναι τὰς ἐφεξῆς γωνίας τὰς ὑπὸ ΑΓΕ, ΑΓΒ δυσὶν ὀρθαῖς ἴσας ποιοῦσιν· ἐπʼ εὐθείας ἄρα ἐστὶν ἡ ΒΓ τῇ ΓΕ. ἐὰν ἄρα δύο τρίγωνα συντεθῇ κατὰ μίαν γωνίαν τὰς δύο πλευρὰς ταῖς δυσὶ πλευραῖς ἀνάλογον ἔχοντα ὥστε τὰς ὁμολόγους αὐτῶν πλευρὰς καὶ παραλλήλους εἶναι, αἱ λοιπαὶ τῶν τριγώνων πλευραὶ ἐπʼ εὐθείας ἔσονται· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

6.prop.33Önerme 33. Eşit dairelerde açıların birbirine oranı, ister merkezlerde ister çevrelerde dursunlar, üzerinde durdukları yayların oranıyla aynıdır.

ABG ve DEZ eşit daireler olsun; merkezleri H ve Th'de BHG ve EThZ açıları, çevrelerinde de BAG ve EDZ açıları olsun. Diyorum ki BG yayının EZ yayına oranı, BHG açısının EThZ açısına ve BAG açısının EDZ açısına oranı gibidir.

BG yayına eşit istenildiği kadar GK ve KL yayları, EZ yayına eşit istenildiği kadar ZM ve MN yayları art arda konsun; HK, HL, ThM ve ThN birleştirilsin.

BG, GK ve KL yayları birbirine eşit olduğundan, BHG, GHK ve KHL açıları da birbirine eşittir. O hâlde BL yayı BG'nin kaç katıysa, BHL açısı da BHG açısının o kadar katıdır. Aynı sebeple NE yayı EZ'nin kaç katıysa, NThE açısı da EThZ açısının o kadar katıdır. BL yayı EN yayına eşitse BHL açısı da EThN açısına eşittir; BL yayı EN yayından büyükse BHL açısı da EThN açısından büyüktür; küçükse küçüktür. Şimdi dört büyüklük, yani BG ve EZ yayları ile BHG ve EThZ açıları varken, BG yayının ve BHG açısının eşit katları olarak BL yayı ile BHL açısı, EZ yayının ve EThZ açısının eşit katları olarak da EN yayı ile EThN açısı alınmıştır; ayrıca BL yayı EN yayını aşıyorsa BHL açısının da EThN açısını aştığı, eşitse eşit, küçükse küçük olduğu gösterilmiştir. O hâlde BG yayının EZ'ye oranı BHG açısının EThZ açısına oranı gibidir. Ama BHG açısının EThZ açısına oranı BAG açısının EDZ açısına oranı gibidir; çünkü merkezdeki açıların her biri çevredeki karşılığının iki katıdır. O hâlde BG yayının EZ yayına oranı, BHG açısının EThZ açısına ve BAG açısının EDZ açısına oranı gibidir.

Öyleyse eşit dairelerde açıların birbirine oranı, ister merkezlerde ister çevrelerde dursunlar, üzerinde durdukları yayların oranıyla aynıdır. Gösterilmesi gereken buydu.

6.prop.33

ἐν τοῖς ἴσοις κύκλοις αἱ γωνίαι τὸν αὐτὸν ἔχουσι λόγον ταῖς περιφερείαις, ἐφʼ ὧν βεβήκασιν, ἐάν τε πρὸς τοῖς κέντροις ἐάν τε πρὸς ταῖς περιφερείαις ὦσι βεβηκυῖαι. ἔστωσαν ἴσοι κύκλοι οἱ ΑΒΓ, ΔΕΖ, καὶ πρὸς μὲν τοῖς κέντροις αὐτῶν τοῖς Η, Θ γωνίαι ἔστωσαν αἱ ὑπὸ ΒΗΓ, ΕΘΖ, πρὸς δὲ ταῖς περιφερείαις αἱ ὑπὸ ΒΑΓ, ΕΔΖ· λέγω, ὅτι ἐστὶν ὡς ἡ ΒΓ περιφέρεια πρὸς τὴν ΕΖ περιφέρειαν, οὕτως ἥ τε ὑπὸ ΒΗΓ γωνία πρὸς τὴν ὑπὸ ΕΘΖ καὶ ἡ ὑπὸ ΒΑΓ πρὸς τὴν ὑπὸ ΕΔΖ. κείσθωσαν γὰρ τῇ μὲν ΒΓ περιφερείᾳ ἴσαι κατὰ τὸ ἑξῆς ὁσαιδηποτοῦν αἱ ΓΚ, ΚΛ, τῇ δὲ ΕΖ περιφερείᾳ ἴσαι ὁσαιδηποτοῦν αἱ ΖΜ, ΜΝ, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΗΚ, ΗΛ, ΘΜ, ΘΝ. ἐπεὶ οὖν ἴσαι εἰσὶν αἱ ΒΓ, ΓΚ, ΚΛ περιφέρειαι ἀλλήλαις, ἴσαι εἰσὶ καὶ αἱ ὑπὸ ΒΗΓ, ΓΗΚ, ΚΗΛ γωνίαι ἀλλήλαις· ὁσαπλασίων ἄρα ἐστὶν ἡ ΒΛ περιφέρεια τῆς ΒΓ, τοσαυταπλασίων ἐστὶ καὶ ἡ ὑπὸ ΒΗΛ γωνία τῆς ὑπὸ ΒΗΓ. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ὁσαπλασίων ἐστὶν ἡ ΝΕ περιφέρεια τῆς ΕΖ, τοσαυταπλασίων ἐστὶ καὶ ἡ ὑπὸ ΝΘΕ γωνία τῆς ὑπὸ ΕΘΖ. εἰ ἄρα ἴση ἐστὶν ἡ ΒΛ περιφέρεια τῇ ΕΝ περιφερείᾳ, ἴση ἐστὶ καὶ γωνία ἡ ὑπὸ ΒΗΛ τῇ ὑπὸ ΕΘΝ, καὶ εἰ μείζων ἐστὶν ἡ ΒΛ περιφέρεια τῆς ΕΝ περιφερείας, μείζων ἐστὶ καὶ ἡ ὑπὸ ΒΗΛ γωνία τῆς ὑπὸ ΕΘΝ, καὶ εἰ ἐλάσσων, ἐλάσσων. τεσσάρων δὴ ὄντων μεγεθῶν, δύο μὲν περιφερειῶν τῶν ΒΓ, ΕΖ, δύο δὲ γωνιῶν τῶν ὑπὸ ΒΗΓ, ΕΘΖ, εἴληπται τῆς μὲν ΒΓ περιφερείας καὶ τῆς ὑπὸ ΒΗΓ γωνίας ἰσάκις πολλαπλασίων ἥ τε ΒΛ περιφέρεια καὶ ἡ ὑπὸ ΒΗΛ γωνία, τῆς δὲ ΕΖ περιφερείας καὶ τῆς ὑπὸ ΕΘΖ γωνίας ἥ τε ΕΝ περιφέρεια καὶ ἡ ὑπὸ ΕΘΝ γωνία. καὶ δέδεικται, ὅτι εἰ ὑπερέχει ἡ ΒΛ περιφέρεια τῆς ΕΝ περιφερείας, ὑπερέχει καὶ ἡ ὑπὸ ΒΗΛ γωνία τῆς ὑπὸ ΕΘΝ γωνίας, καὶ εἰ ἴση, ἴση, καὶ εἰ ἐλάσσων, ἐλάσσων. ἔστιν ἄρα, ὡς ἡ ΒΓ περιφέρεια πρὸς τὴν ΕΖ, οὕτως ἡ ὑπὸ ΒΗΓ γωνία πρὸς τὴν ὑπὸ ΕΘΖ. ἀλλʼ ὡς ἡ ὑπὸ ΒΗΓ γωνία πρὸς τὴν ὑπὸ ΕΘΖ, οὕτως ἡ ὑπὸ ΒΑΓ πρὸς τὴν ὑπὸ ΕΔΖ· διπλασία γὰρ ἑκατέρα ἑκατέρας. καὶ ὡς ἄρα ἡ ΒΓ περιφέρεια πρὸς τὴν ΕΖ περιφέρειαν, οὕτως ἥ τε ὑπὸ ΒΗΓ γωνία πρὸς τὴν ὑπὸ ΕΘΖ καὶ ἡ ὑπὸ ΒΑΓ πρὸς τὴν ὑπὸ ΕΔΖ. ἐν ἄρα τοῖς ἴσοις κύκλοις αἱ γωνίαι τὸν αὐτὸν ἔχουσι λόγον ταῖς περιφερείαις, ἐφʼ ὧν βεβήκασιν, ἐάν τε πρὸς τοῖς κέντροις ἐάν τε πρὸς ταῖς περιφερείαις ὦσι βεβηκυῖαι· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…