İçeriğe geç
Elementler

Eukleides · Elementler

V. Kitap

5.def.1Tarifler

1. Küçük bir büyüklük büyük bir büyüklüğü ölçtüğünde, küçük olan büyüğün bir parçasıdır.

5.def.1

μέρος ἐστὶ μέγεθος μεγέθους τὸ ἔλασσον τοῦ μείζονος, ὅταν καταμετρῇ τὸ μεῖζον.

5.def.22. Büyük olan da küçük tarafından ölçüldüğünde küçüğün bir katıdır.

5.def.2

πολλαπλάσιον δὲ τὸ μεῖζον τοῦ ἐλάττονος, ὅταν καταμετρῆται ὑπὸ τοῦ ἐλάττονος.

5.def.33. Oran, aynı cinsten iki büyüklüğün büyüklükçe birbirine karşı bir tür ilişkisidir.

5.def.3

λόγος ἐστὶ δύο μεγεθῶν ὁμογενῶν ἡ κατὰ πηλικότητά ποια σχέσις.

5.def.44. Katları alındığında birbirini aşabilen büyüklüklerin birbirine bir oranı olduğu söylenir.

5.def.4

λόγον ἔχειν πρὸς ἄλληλα μεγέθη λέγεται, ἃ δύναται πολλαπλασιαζόμενα ἀλλήλων ὑπερέχειν.

5.def.55. Birinci ile üçüncünün eşit katları, ikinci ile dördüncünün eşit katlarıyla, katlar ne olursa olsun, karşılıklı olarak sırayla ele alındığında, her biri karşısındakini ya birlikte aşıyor, ya birlikte ona eşit oluyor ya da birlikte ondan geri kalıyorsa, büyüklüklerin aynı oranda olduğu söylenir: birincinin ikinciye oranı, üçüncünün dördüncüye oranı gibidir.

5.def.5

ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ μεγέθη λέγεται εἶναι πρῶτον πρὸς δεύτερον καὶ τρίτον πρὸς τέταρτον, ὅταν τὰ τοῦ πρώτου καὶ τρίτου ἰσάκις πολλαπλάσια τῶν τοῦ δευτέρου καὶ τετάρτου ἰσάκις πολλαπλασίων καθʼ ὁποιονοῦν πολλαπλασιασμὸν ἑκάτερον ἑκατέρου ἢ ἅμα ὑπερέχῃ ἢ ἅμα ἴσα ᾖ ἢ ἅμα ἐλλείπῃ ληφθέντα κατάλληλα.

5.def.66. Aynı oranı taşıyan büyüklüklere orantılı büyüklükler denilsin.

5.def.6

τὰ δὲ τὸν αὐτὸν ἔχοντα λόγον μεγέθη ἀνάλογον καλείσθω.

5.def.77. Eşit katlardan birincinin katı ikincinin katını aşıyor, ama üçüncünün katı dördüncünün katını aşmıyorsa, birincinin ikinciye oranının üçüncünün dördüncüye oranından büyük olduğu söylenir.

5.def.7

ὅταν δὲ τῶν ἰσάκις πολλαπλασίων τὸ μὲν τοῦ πρώτου πολλαπλάσιον ὑπερέχῃ τοῦ τοῦ δευτέρου πολλαπλασίου, τὸ δὲ τοῦ τρίτου πολλαπλάσιον μὴ ὑπερέχῃ τοῦ τοῦ τετάρτου πολλαπλασίου, τότε τὸ πρῶτον πρὸς τὸ δεύτερον μείζονα λόγον ἔχειν λέγεται, ἤπερ τὸ τρίτον πρὸς τὸ τέταρτον.

5.def.88. Orantı en az üç terimden oluşur.

5.def.8

ἀναλογία δὲ ἐν τρισὶν ὅροις ἐλαχίστη ἐστίν.

5.def.99. Üç büyüklük orantılı olduğunda, birincinin üçüncüye oranının, ikinciye oranının ikilenmişi olduğu söylenir.

5.def.9

ὅταν δὲ τρία μεγέθη ἀνάλογον ᾖ, τὸ πρῶτον πρὸς τὸ τρίτον διπλασίονα λόγον ἔχειν λέγεται ἤπερ πρὸς τὸ δεύτερον.

5.def.1010. Dört büyüklük orantılı olduğunda, birincinin dördüncüye oranının, ikinciye oranının üçlenmişi olduğu söylenir; orantı ne kadar sürerse sürsün, hep sırayla aynı şekilde devam edilir.

5.def.10

ὅταν δὲ τέσσαρα μεγέθη ἀνάλογον ᾖ, τὸ πρῶτον πρὸς τὸ τέταρτον τριπλασίονα λόγον ἔχειν λέγεται ἤπερ πρὸς τὸ δεύτερον, καὶ ἀεὶ ἑξῆς ὁμοίως, ὡς ἂν ἡ ἀναλογία ὑπάρχῃ.

5.def.1111. Öncüllerin öncüllere, ardılların ardıllara karşılık geldiği büyüklüklere karşılıklı büyüklükler denir.

5.def.11

ὁμόλογα μεγέθη λέγεται τὰ μὲν ἡγούμενα τοῖς ἡγουμένοις τὰ δὲ ἑπόμενα τοῖς ἑπομένοις.

5.def.1212. Yer değiştirmiş oran, öncülün öncüle, ardılın ardıla göre alınmasıdır.

5.def.12

ἐναλλὰξ λόγος ἐστὶ λῆψις τοῦ ἡγουμένου πρὸς τὸ ἡγούμενον καὶ τοῦ ἑπομένου πρὸς τὸ ἑπόμενον.

5.def.1313. Ters oran, ardılın öncül olarak, öncülün de ardıl olarak alınmasıdır.

5.def.13

ἀνάπαλιν λόγος ἐστὶ λῆψις τοῦ ἑπομένου ὡς ἡγουμένου πρὸς τὸ ἡγούμενον ὡς ἑπόμενον.

5.def.1414. Oranın birleştirilmesi, öncülün ardılla birlikte tek bir büyüklük olarak ardılın kendisine göre alınmasıdır.

5.def.14

σύνθεσις λόγου ἐστὶ λῆψις τοῦ ἡγουμένου μετὰ τοῦ ἑπομένου ὡς ἑνὸς πρὸς αὐτὸ τὸ ἑπόμενον.

5.def.1515. Oranın ayrılması, öncülün ardılı aştığı fazlanın ardılın kendisine göre alınmasıdır.

5.def.15

διαίρεσις λόγου ἐστὶ λῆψις τῆς ὑπεροχῆς, ᾗ ὑπερέχει τὸ ἡγούμενον τοῦ ἑπομένου, πρὸς αὐτὸ τὸ ἑπόμενον.

5.def.1616. Oranın döndürülmesi, öncülün, öncülün ardılı aştığı fazlaya göre alınmasıdır.

5.def.16

ἀναστροφὴ λόγου ἐστὶ λῆψις τοῦ ἡγουμένου πρὸς τὴν ὑπεροχήν, ᾗ ὑπερέχει τὸ ἡγούμενον τοῦ ἑπομένου.

5.def.1717. Eşitlikten oran şudur: Birkaç büyüklük ve sayıca onlara eşit başka büyüklükler varsa ve bunlar ikişer ikişer alındığında aynı oranda iseler, ilk büyüklüklerde birincinin sonuncuya oranı ikinci büyüklüklerde birincinin sonuncuya oranı gibi olur. Başka bir deyişle: aradakileri çıkarıp uçları almaktır.

5.def.17

διʼ ἴσου λόγος ἐστὶ πλειόνων ὄντων μεγεθῶν καὶ ἄλλων αὐτοῖς ἴσων τὸ πλῆθος σύνδυο λαμβανομένων καὶ ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ, ὅταν ᾖ ὡς ἐν τοῖς πρώτοις μεγέθεσι τὸ πρῶτον πρὸς τὸ ἔσχατον, οὕτως ἐν τοῖς δευτέροις μεγέθεσι τὸ πρῶτον πρὸς τὸ ἔσχατον· ἢ ἄλλως· λῆψις τῶν ἄκρων καθʼ ὑπεξαίρεσιν τῶν μέσων.

5.def.1818. Karışık orantı şudur: Üç büyüklük ve sayıca onlara eşit başka büyüklükler varken, ilk büyüklüklerde öncülün ardıla oranı ikinci büyüklüklerde öncülün ardıla oranı gibi, ilk büyüklüklerde ardılın başka bir büyüklüğe oranı da ikinci büyüklüklerde başka bir büyüklüğün öncüle oranı gibi olduğunda ortaya çıkan orantıdır.

5.def.18

τεταραγμένη δὲ ἀναλογία ἐστίν, ὅταν τριῶν ὄντων μεγεθῶν καὶ ἄλλων αὐτοῖς ἴσων τὸ πλῆθος γίνηται ὡς μὲν ἐν τοῖς πρώτοις μεγέθεσιν ἡγούμενον πρὸς ἑπόμενον, οὕτως ἐν τοῖς δευτέροις μεγέθεσιν ἡγούμενον πρὸς ἑπόμενον, ὡς δὲ ἐν τοῖς πρώτοις μεγέθεσιν ἑπόμενον πρὸς ἄλλο τι, οὕτως ἐν τοῖς δευτέροις ἄλλο τι πρὸς ἡγούμενον.

5.prop.1Önermeler

Önerme 1. Herhangi sayıda büyüklük, sayıca onlara eşit herhangi sayıda büyüklüğün her biri her birinin aynı katıysa, büyüklüklerden biri karşılığının kaç katıysa, hepsi birlikte de öbürlerinin hepsinin o kadar katı olur.

Herhangi sayıda AB ve GD büyüklükleri, sayıca onlara eşit herhangi sayıda E ve Z büyüklüklerinin her biri her birinin aynı katı olsun. Diyorum ki AB, E'nin kaç katıysa AB ile GD birlikte de E ile Z'nin birlikte o kadar katıdır.

AB, E'nin; GD de Z'nin aynı katı olduğuna göre, AB'de E'ye eşit kaç büyüklük varsa GD'de de Z'ye eşit o kadar büyüklük vardır. AB, E'ye eşit AH ve HB büyüklüklerine; GD de Z'ye eşit GTh ve ThD büyüklüklerine bölünsün. O zaman AH ile HB'nin sayısı GTh ile ThD'nin sayısına eşit olur. AH E'ye, GTh de Z'ye eşit olduğundan, AH ile GTh birlikte E ile Z'ye birlikte eşittir. Aynı sebeple HB E'ye eşittir, HB ile ThD de birlikte E ile Z'ye eşittir. O hâlde AB'de E'ye eşit kaç büyüklük varsa, AB ile GD'de de birlikte E ile Z'nin toplamına eşit o kadar büyüklük vardır. Demek ki AB, E'nin kaç katıysa AB ile GD birlikte de E ile Z'nin birlikte o kadar katıdır.

Öyleyse herhangi sayıda büyüklük, sayıca onlara eşit herhangi sayıda büyüklüğün her biri her birinin aynı katıysa, büyüklüklerden biri karşılığının kaç katıysa, hepsi birlikte de öbürlerinin hepsinin o kadar katı olur. Gösterilmesi gereken buydu.

5.prop.1

ἐὰν ᾖ ὁποσαοῦν μεγέθη ὁποσωνοῦν μεγεθῶν ἴσων τὸ πλῆθος ἕκαστον ἑκάστου ἰσάκις πολλαπλάσιον, ὁσαπλάσιόν ἐστιν ἓν τῶν μεγεθῶν ἑνός, τοσαυταπλάσια ἔσται καὶ τὰ πάντα τῶν πάντων. ἔστω ὁποσαοῦν μεγέθη τὰ ΑΒ, ΓΔ ὁποσωνοῦν μεγεθῶν τῶν Ε, Ζ ἴσων τὸ πλῆθος ἕκαστον ἑκάστου ἰσάκις πολλαπλάσιον· λέγω, ὅτι ὁσαπλάσιόν ἐστι τὸ ΑΒ τοῦ Ε, τοσαυταπλάσια ἔσται καὶ τὰ ΑΒ, ΓΔ τῶν Ε, Ζ. ἐπεὶ γὰρ ἰσάκις ἐστὶ πολλαπλάσιον τὸ ΑΒ τοῦ Ε καὶ τὸ ΓΔ τοῦ Ζ, ὅσα ἄρα ἐστὶν ἐν τῷ ΑΒ μεγέθη ἴσα τῷ Ε, τοσαῦτα καὶ ἐν τῷ ΓΔ ἴσα τῷ Ζ. διῃρήσθω τὸ μὲν ΑΒ εἰς τὰ τῷ Ε μεγέθη ἴσα τὰ ΑΗ, ΗΒ, τὸ δὲ ΓΔ εἰς τὰ τῷ Ζ ἴσα τὰ ΓΘ, ΘΔ· ἔσται δὴ ἴσον τὸ πλῆθος τῶν ΑΗ, ΗΒ τῷ πλήθει τῶν ΓΘ, ΘΔ. καὶ ἐπεὶ ἴσον ἐστὶ τὸ μὲν ΑΗ τῷ Ε, τὸ δὲ ΓΘ τῷ Ζ, ἴσον ἄρα τὸ ΑΗ τῷ Ε, καὶ τὰ ΑΗ, ΓΘ τοῖς Ε, Ζ. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ ἴσον ἐστὶ τὸ ΗΒ τῷ Ε, καὶ τὰ ΗΒ, ΘΔ τοῖς Ε, Ζ· ὅσα ἄρα ἐστὶν ἐν τῷ ΑΒ ἴσα τῷ Ε, τοσαῦτα καὶ ἐν τοῖς ΑΒ, ΓΔ ἴσα τοῖς Ε, Ζ· ὁσαπλάσιον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΒ τοῦ Ε, τοσαυταπλάσια ἔσται καὶ τὰ ΑΒ, ΓΔ τῶν Ε, Ζ. ἐὰν ἄρα ᾖ ὁποσαοῦν μεγέθη ὁποσωνοῦν μεγεθῶν ἴσων τὸ πλῆθος ἕκαστον ἑκάστου ἰσάκις πολλαπλάσιον, ὁσαπλάσιόν ἐστιν ἓν τῶν μεγεθῶν ἑνός, τοσαυταπλάσια ἔσται καὶ τὰ πάντα τῶν πάντων· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

5.prop.2Önerme 2. Birinci ikincinin, üçüncü de dördüncünün aynı katıysa, beşinci de ikincinin, altıncı da dördüncünün aynı katıysa, birinci ile beşinci birlikte ikincinin, üçüncü ile altıncı birlikte de dördüncünün aynı katı olur.

Birinci AB ikinci G'nin, üçüncü DE de dördüncü Z'nin aynı katı olsun; beşinci BH de ikinci G'nin, altıncı ETh de dördüncü Z'nin aynı katı olsun. Diyorum ki birinci ile beşincinin birleşimi olan AH ikinci G'nin, üçüncü ile altıncının birleşimi olan DTh de dördüncü Z'nin aynı katıdır.

AB, G'nin; DE de Z'nin aynı katı olduğundan, AB'de G'ye eşit kaç büyüklük varsa DE'de de Z'ye eşit o kadar büyüklük vardır. Aynı sebeple BH'de G'ye eşit kaç büyüklük varsa ETh'de de Z'ye eşit o kadar büyüklük vardır. O hâlde AH'nin bütününde G'ye eşit kaç büyüklük varsa DTh'nin bütününde de Z'ye eşit o kadar büyüklük vardır; yani AH, G'nin kaç katıysa DTh de Z'nin o kadar katıdır. Demek ki birinci ile beşincinin birleşimi olan AH ikinci G'nin, üçüncü ile altıncının birleşimi olan DTh de dördüncü Z'nin aynı katıdır.

Öyleyse birinci ikincinin, üçüncü de dördüncünün aynı katıysa, beşinci de ikincinin, altıncı da dördüncünün aynı katıysa, birinci ile beşinci birlikte ikincinin, üçüncü ile altıncı birlikte de dördüncünün aynı katı olur. Gösterilmesi gereken buydu.

5.prop.2

ἐὰν πρῶτον δευτέρου ἰσάκις ᾖ πολλαπλάσιον καὶ τρίτον τετάρτου, ᾖ δὲ καὶ πέμπτον δευτέρου ἰσάκις πολλαπλάσιον καὶ ἕκτον τετάρτου, καὶ συντεθὲν πρῶτον καὶ πέμπτον δευτέρου ἰσάκις ἔσται πολλαπλάσιον καὶ τρίτον καὶ ἕκτον τετάρτου. πρῶτον γὰρ τὸ ΑΒ δευτέρου τοῦ Γ ἰσάκις ἔστω πολλαπλάσιον καὶ τρίτον τὸ ΔΕ τετάρτου τοῦ Ζ, ἔστω δὲ καὶ πέμπτον τὸ ΒΗ δευτέρου τοῦ Γ ἰσάκις πολλαπλάσιον καὶ ἕκτον τὸ ΕΘ τετάρτου τοῦ Ζ· λέγω, ὅτι καὶ συντεθὲν πρῶτον καὶ πέμπτον τὸ ΑΗ δευτέρου τοῦ Γ ἰσάκις ἔσται πολλαπλάσιον καὶ τρίτον καὶ ἕκτον τὸ ΔΘ τετάρτου τοῦ Ζ. ἐπεὶ γὰρ ἰσάκις ἐστὶ πολλαπλάσιον τὸ ΑΒ τοῦ Γ καὶ τὸ ΔΕ τοῦ Ζ, ὅσα ἄρα ἐστὶν ἐν τῷ ΑΒ ἴσα τῷ Γ, τοσαῦτα καὶ ἐν τῷ ΔΕ ἴσα τῷ Ζ. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ὅσα ἐστὶν ἐν τῷ ΒΗ ἴσα τῷ Γ, τοσαῦτα καὶ ἐν τῷ ΕΘ ἴσα τῷ Ζ· ὅσα ἄρα ἐστὶν ἐν ὅλῳ τῷ ΑΗ ἴσα τῷ Γ, τοσαῦτα καὶ ἐν ὅλῳ τῷ ΔΘ ἴσα τῷ Ζ· ὁσαπλάσιον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΗ τοῦ Γ, τοσαυταπλάσιον ἔσται καὶ τὸ ΔΘ τοῦ Ζ. καὶ συντεθὲν ἄρα πρῶτον καὶ πέμπτον τὸ ΑΗ δευτέρου τοῦ Γ ἰσάκις ἔσται πολλαπλάσιον καὶ τρίτον καὶ ἕκτον τὸ ΔΘ τετάρτου τοῦ Ζ. ἐὰν ἄρα πρῶτον δευτέρου ἰσάκις ᾖ πολλαπλάσιον καὶ τρίτον τετάρτου, ᾖ δὲ καὶ πέμπτον δευτέρου ἰσάκις πολλαπλάσιον καὶ ἕκτον τετάρτου, καὶ συντεθὲν πρῶτον καὶ πέμπτον δευτέρου ἰσάκις ἔσται πολλαπλάσιον καὶ τρίτον καὶ ἕκτον τετάρτου· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

5.prop.3Önerme 3. Birinci ikincinin, üçüncü de dördüncünün aynı katıysa ve birinci ile üçüncünün eşit katları alınırsa, eşitlikten, alınan katların her biri de sırasıyla ikincinin ve dördüncünün aynı katı olur.

Birinci A ikinci B'nin, üçüncü G de dördüncü D'nin aynı katı olsun; A ile G'nin eşit katları EZ ve HTh alınsın. Diyorum ki EZ, B'nin; HTh de D'nin aynı katıdır.

EZ, A'nın; HTh de G'nin aynı katı olduğundan, EZ'de A'ya eşit kaç büyüklük varsa HTh'de de G'ye eşit o kadar büyüklük vardır. EZ, A'ya eşit EK ve KZ büyüklüklerine; HTh de G'ye eşit HL ve LTh büyüklüklerine bölünsün. O zaman EK ile KZ'nin sayısı HL ile LTh'nin sayısına eşit olur. A, B'nin; G de D'nin aynı katı olduğuna, EK de A'ya, HL de G'ye eşit olduğuna göre, EK, B'nin; HL de D'nin aynı katıdır. Aynı sebeple KZ, B'nin; LTh de D'nin aynı katıdır. Şu hâlde birinci EK ikinci B'nin, üçüncü HL dördüncü D'nin aynı katı olduğuna, beşinci KZ de ikinci B'nin, altıncı LTh de dördüncü D'nin aynı katı olduğuna göre, birinci ile beşincinin birleşimi olan EZ ikinci B'nin, üçüncü ile altıncının birleşimi olan HTh de dördüncü D'nin aynı katıdır.

Öyleyse birinci ikincinin, üçüncü de dördüncünün aynı katıysa ve birinci ile üçüncünün eşit katları alınırsa, eşitlikten, alınan katların her biri de sırasıyla ikincinin ve dördüncünün aynı katı olur. Gösterilmesi gereken buydu.

5.prop.3

ἐὰν πρῶτον δευτέρου ἰσάκις ᾖ πολλαπλάσιον καὶ τρίτον τετάρτου, ληφθῇ δὲ ἰσάκις πολλαπλάσια τοῦ τε πρώτου καὶ τρίτου, καὶ διʼ ἴσου τῶν ληφθέντων ἑκάτερον ἑκατέρου ἰσάκις ἔσται πολλαπλάσιον τὸ μὲν τοῦ δευτέρου τὸ δὲ τοῦ τετάρτου. πρῶτον γὰρ τὸ Α δευτέρου τοῦ Β ἰσάκις ἔστω πολλαπλάσιον καὶ τρίτον τὸ Γ τετάρτου τοῦ Δ, καὶ εἰλήφθω τῶν Α, Γ ἰσάκις πολλαπλάσια τὰ ΕΖ, ΗΘ· λέγω, ὅτι ἰσάκις ἐστὶ πολλαπλάσιον τὸ ΕΖ τοῦ Β καὶ τὸ ΗΘ τοῦ Δ. ἐπεὶ γὰρ ἰσάκις ἐστὶ πολλαπλάσιον τὸ ΕΖ τοῦ Α καὶ τὸ ΗΘ τοῦ Γ, ὅσα ἄρα ἐστὶν ἐν τῷ ΕΖ ἴσα τῷ Α, τοσαῦτα καὶ ἐν τῷ ΗΘ ἴσα τῷ Γ. διῃρήσθω τὸ μὲν ΕΖ εἰς τὰ τῷ Α μεγέθη ἴσα τὰ ΕΚ, ΚΖ, τὸ δὲ ΗΘ εἰς τὰ τῷ Γ ἴσα τὰ ΗΛ, ΛΘ· ἔσται δὴ ἴσον τὸ πλῆθος τῶν ΕΚ, ΚΖ τῷ πλήθει τῶν ΗΛ, ΛΘ. καὶ ἐπεὶ ἰσάκις ἐστὶ πολλαπλάσιον τὸ Α τοῦ Β καὶ τὸ Γ τοῦ Δ, ἴσον δὲ τὸ μὲν ΕΚ τῷ Α, τὸ δὲ ΗΛ τῷ Γ, ἰσάκις ἄρα ἐστὶ πολλαπλάσιον τὸ ΕΚ τοῦ Β καὶ τὸ ΗΛ τοῦ Δ. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ ἰσάκις ἐστὶ πολλαπλάσιον τὸ ΚΖ τοῦ Β καὶ τὸ ΛΘ τοῦ Δ. ἐπεὶ οὖν πρῶτον τὸ ΕΚ δευτέρου τοῦ Β ἰσάκις ἐστὶ πολλαπλάσιον καὶ τρίτον τὸ ΗΛ τετάρτου τοῦ Δ, ἔστι δὲ καὶ πέμπτον τὸ ΚΖ δευτέρου τοῦ Β ἰσάκις πολλαπλάσιον καὶ ἕκτον τὸ ΛΘ τετάρτου τοῦ Δ, καὶ συντεθὲν ἄρα πρῶτον καὶ πέμπτον τὸ ΕΖ δευτέρου τοῦ Β ἰσάκις ἐστὶ πολλαπλάσιον καὶ τρίτον καὶ ἕκτον τὸ ΗΘ τετάρτου τοῦ Δ. ἐὰν ἄρα πρῶτον δευτέρου ἰσάκις ᾖ πολλαπλάσιον καὶ τρίτον τετάρτου, ληφθῇ δὲ τοῦ πρώτου καὶ τρίτου ἰσάκις πολλαπλάσια, καὶ διʼ ἴσου τῶν ληφθέντων ἑκάτερον ἑκατέρου ἰσάκις ἔσται πολλαπλάσιον τὸ μὲν τοῦ δευτέρου τὸ δὲ τοῦ τετάρτου· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

5.prop.4Önerme 4. Birincinin ikinciye oranı üçüncünün dördüncüye oranıyla aynıysa, birinci ile üçüncünün eşit katlarının ikinci ile dördüncünün eşit katlarına oranı da, katlar ne olursa olsun, karşılıklı olarak sırayla alındıklarında aynı olur.

Birinci A'nın ikinci B'ye oranı, üçüncü G'nin dördüncü D'ye oranıyla aynı olsun; A ile G'nin eşit katları E ve Z, B ile D'nin de rastgele başka eşit katları H ve Th alınsın. Diyorum ki E'nin H'ye oranı Z'nin Th'ye oranı gibidir.

E ile Z'nin eşit katları K ve L, H ile Th'nin de rastgele başka eşit katları M ve N alınsın.

E, A'nın; Z de G'nin aynı katı olduğundan ve E ile Z'nin eşit katları K ile L alındığından, K, A'nın; L de G'nin aynı katıdır. Aynı sebeple M, B'nin; N de D'nin aynı katıdır. A'nın B'ye oranı G'nin D'ye oranı gibi olduğundan ve A ile G'nin eşit katları K ile L, B ile D'nin de rastgele başka eşit katları M ile N alındığından, K M'yi aşıyorsa L de N'yi aşar; K M'ye eşitse L de N'ye eşittir; K M'den küçükse L de N'den küçüktür. K ile L, E ile Z'nin eşit katları; M ile N de H ile Th'nin rastgele başka eşit katlarıdır. O hâlde E'nin H'ye oranı Z'nin Th'ye oranı gibidir.

Öyleyse birincinin ikinciye oranı üçüncünün dördüncüye oranıyla aynıysa, birinci ile üçüncünün eşit katlarının ikinci ile dördüncünün eşit katlarına oranı da, katlar ne olursa olsun, karşılıklı olarak sırayla alındıklarında aynı olur. Gösterilmesi gereken buydu.

5.prop.4

ἐὰν πρῶτον πρὸς δεύτερον τὸν αὐτὸν ἔχῃ λόγον καὶ τρίτον πρὸς τέταρτον, καὶ τὰ ἰσάκις πολλαπλάσια τοῦ τε πρώτου καὶ τρίτου πρὸς τὰ ἰσάκις πολλαπλάσια τοῦ δευτέρου καὶ τετάρτου καθʼ ὁποιονοῦν πολλαπλασιασμὸν τὸν αὐτὸν ἕξει λόγον ληφθέντα κατάλληλα. πρῶτον γὰρ τὸ Α πρὸς δεύτερον τὸ Β τὸν αὐτὸν ἐχέτω λόγον καὶ τρίτον τὸ Γ πρὸς τέταρτον τὸ Δ, καὶ εἰλήφθω τῶν μὲν Α, Γ ἰσάκις πολλαπλάσια τὰ Ε, Ζ, τῶν δὲ Β, Δ ἄλλα, ἃ ἔτυχεν, ἰσάκις πολλαπλάσια τὰ Η, Θ· λέγω, ὅτι ἐστὶν ὡς τὸ Ε πρὸς τὸ Η, οὕτως τὸ Ζ πρὸς τὸ Θ. εἰλήφθω γὰρ τῶν μὲν Ε, Ζ ἰσάκις πολλαπλάσια τὰ Κ, Λ, τῶν δὲ Η, Θ ἄλλα, ἃ ἔτυχεν, ἰσάκις πολλαπλάσια τὰ Μ, Ν. [Καὶ] ἐπεὶ ἰσάκις ἐστὶ πολλαπλάσιον τὸ μὲν Ε τοῦ Α, τὸ δὲ Ζ τοῦ Γ, καὶ εἴληπται τῶν Ε, Ζ ἰσάκις πολλαπλάσια τὰ Κ, Λ, ἰσάκις ἄρα ἐστὶ πολλαπλάσιον τὸ Κ τοῦ Α καὶ τὸ Λ τοῦ Γ. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ ἰσάκις ἐστὶ πολλαπλάσιον τὸ Μ τοῦ Β καὶ τὸ Ν τοῦ Δ. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς τὸ Α πρὸς τὸ Β, οὕτως τὸ Γ πρὸς τὸ Δ, καὶ εἴληπται τῶν μὲν Α, Γ ἰσάκις πολλαπλάσια τὰ Κ, Λ, τῶν δὲ Β, Δ ἄλλα ἃ ἔτυχεν, ἰσάκις πολλαπλάσια τὰ Μ, Ν, εἰ ἄρα ὑπερέχει τὸ Κ τοῦ Μ, ὑπερέχει καὶ τὸ Λ τοῦ Ν, καὶ εἰ ἴσον, ἴσον, καὶ εἰ ἔλαττον, ἔλαττον. καί ἐστι τὰ μὲν Κ, Λ τῶν Ε, Ζ ἰσάκις πολλαπλάσια, τὰ δὲ Μ, Ν τῶν Η, Θ ἄλλα, ἃ ἔτυχεν, ἰσάκις πολλαπλάσια· ἔστιν ἄρα ὡς τὸ Ε πρὸς τὸ Η, οὕτως τὸ Ζ πρὸς τὸ Θ. ἐὰν ἄρα πρῶτον πρὸς δεύτερον τὸν αὐτὸν ἔχῃ λόγον καὶ τρίτον πρὸς τέταρτον, καὶ τὰ ἰσάκις πολλαπλάσια τοῦ τε πρώτου καὶ τρίτου πρὸς τὰ ἰσάκις πολλαπλάσια τοῦ δευτέρου καὶ τετάρτου τὸν αὐτὸν ἕξει λόγον καθʼ ὁποιονοῦν πολλαπλασιασμὸν ληφθέντα κατάλληλα· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

5.prop.5Önerme 5. Bir büyüklük başka bir büyüklüğün, ondan çıkarılan bir parça da öbüründen çıkarılan parçanın aynı katıysa, kalan da kalanın, bütün bütünün kaç katıysa o kadar katı olur.

AB büyüklüğü GD büyüklüğünün, AB'den çıkarılan AE de GD'den çıkarılan GZ'nin aynı katı olsun. Diyorum ki kalan EB de kalan ZD'nin, bütün AB bütün GD'nin kaç katıysa o kadar katıdır.

AE, GZ'nin kaç katıysa EB de GH'nin o kadar katı yapılsın.

AE, GZ'nin; EB de HG'nin aynı katı olduğundan, AE, GZ'nin; AB de HZ'nin aynı katıdır. Ama AE'nin GZ'nin, AB'nin de GD'nin aynı katı olduğu baştan konmuştu. O hâlde AB, HZ'nin de GD'nin de aynı katıdır; demek ki HZ, GD'ye eşittir. İkisinden ortak GZ çıkarılsın; kalan HG kalan ZD'ye eşit olur. AE, GZ'nin; EB de HG'nin aynı katı ve HG de DZ'ye eşit olduğundan, AE, GZ'nin; EB de ZD'nin aynı katıdır. Ama AE'nin GZ'nin, AB'nin de GD'nin aynı katı olduğu varsayılmıştı; o hâlde EB, ZD'nin; AB de GD'nin aynı katıdır. Demek ki kalan EB de kalan ZD'nin, bütün AB bütün GD'nin kaç katıysa o kadar katıdır.

Öyleyse bir büyüklük başka bir büyüklüğün, ondan çıkarılan bir parça da öbüründen çıkarılan parçanın aynı katıysa, kalan da kalanın, bütün bütünün kaç katıysa o kadar katı olur. Gösterilmesi gereken buydu.

5.prop.5

ἐὰν μέγεθος μεγέθους ἰσάκις ᾖ πολλαπλάσιον, ὅπερ ἀφαιρεθὲν ἀφαιρεθέντος, καὶ τὸ λοιπὸν τοῦ λοιποῦ ἰσάκις ἔσται πολλαπλάσιον, ὁσαπλάσιόν ἐστι τὸ ὅλον τοῦ ὅλου. μέγεθος γὰρ τὸ ΑΒ μεγέθους τοῦ ΓΔ ἰσάκις ἔστω πολλαπλάσιον, ὅπερ ἀφαιρεθὲν τὸ ΑΕ ἀφαιρεθέντος τοῦ ΓΖ· λέγω, ὅτι καὶ λοιπὸν τὸ ΕΒ λοιποῦ τοῦ ΖΔ ἰσάκις ἔσται πολλαπλάσιον, ὁσαπλάσιόν ἐστιν ὅλον τὸ ΑΒ ὅλου τοῦ ΓΔ. ὁσαπλάσιον γάρ ἐστι τὸ ΑΕ τοῦ ΓΖ, τοσαυταπλάσιον γεγονέτω καὶ τὸ ΕΒ τοῦ ΓΗ. καὶ ἐπεὶ ἰσάκις ἐστὶ πολλαπλάσιον τὸ ΑΕ τοῦ ΓΖ καὶ τὸ ΕΒ τοῦ ΗΓ, ἰσάκις ἄρα ἐστὶ πολλαπλάσιον τὸ ΑΕ τοῦ ΓΖ καὶ τὸ ΑΒ τοῦ ΗΖ. κεῖται δὲ ἰσάκις πολλαπλάσιον τὸ ΑΕ τοῦ ΓΖ καὶ τὸ ΑΒ τοῦ ΓΔ. ἰσάκις ἄρα ἐστὶ πολλαπλάσιον τὸ ΑΒ ἑκατέρου τῶν ΗΖ, ΓΔ· ἴσον ἄρα τὸ ΗΖ τῷ ΓΔ. κοινὸν ἀφῃρήσθω τὸ ΓΖ· λοιπὸν ἄρα τὸ ΗΓ λοιπῷ τῷ ΖΔ ἴσον ἐστίν. καὶ ἐπεὶ ἰσάκις ἐστὶ πολλαπλάσιον τὸ ΑΕ τοῦ ΓΖ καὶ τὸ ΕΒ τοῦ ΗΓ, ἴσον δὲ τὸ ΗΓ τῷ ΔΖ, ἰσάκις ἄρα ἐστὶ πολλαπλάσιον τὸ ΑΕ τοῦ ΓΖ καὶ τὸ ΕΒ τοῦ ΖΔ. ἰσάκις δὲ ὑπόκειται πολλαπλάσιον τὸ ΑΕ τοῦ ΓΖ καὶ τὸ ΑΒ τοῦ ΓΔ· ἰσάκις ἄρα ἐστὶ πολλαπλάσιον τὸ ΕΒ τοῦ ΖΔ καὶ τὸ ΑΒ τοῦ ΓΔ. καὶ λοιπὸν ἄρα τὸ ΕΒ λοιποῦ τοῦ ΖΔ ἰσάκις ἔσται πολλαπλάσιον, ὁσαπλάσιόν ἐστιν ὅλον τὸ ΑΒ ὅλου τοῦ ΓΔ. ἐὰν ἄρα μέγεθος μεγέθους ἰσάκις ᾖ πολλαπλάσιον, ὅπερ ἀφαιρεθὲν ἀφαιρεθέντος, καὶ τὸ λοιπὸν τοῦ λοιποῦ ἰσάκις ἔσται πολλαπλάσιον, ὁσαπλάσιόν ἐστι καὶ τὸ ὅλον τοῦ ὅλου· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

5.prop.6Önerme 6. İki büyüklük iki büyüklüğün aynı katıysa ve onlardan çıkarılan bazı büyüklükler de aynı büyüklüklerin aynı katıysa, kalanlar da o büyüklüklere ya eşittir ya da onların aynı katıdır.

AB ve GD büyüklükleri E ve Z büyüklüklerinin aynı katı olsun; onlardan çıkarılan AH ve GTh de aynı E ve Z'nin aynı katı olsun. Diyorum ki kalan HB ve ThD de E ve Z'ye ya eşittir ya da onların aynı katıdır.

Önce HB E'ye eşit olsun. Diyorum ki ThD de Z'ye eşittir.

Z'ye eşit GK konsun. AH, E'nin; GTh de Z'nin aynı katı olduğundan, HB de E'ye, KG de Z'ye eşit olduğundan, AB, E'nin; KTh de Z'nin aynı katıdır. Ama AB'nin E'nin, GD'nin de Z'nin aynı katı olduğu varsayılmıştı; o hâlde KTh de GD de Z'nin aynı katıdır. KTh ile GD'nin her biri Z'nin aynı katı olduğuna göre KTh, GD'ye eşittir. İkisinden ortak GTh çıkarılsın; kalan KG kalan ThD'ye eşit olur. Ama Z, KG'ye eşittir; o hâlde ThD de Z'ye eşittir. Demek ki HB E'ye eşitse ThD de Z'ye eşit olur.

Benzer şekilde gösteririz ki HB E'nin bir katıysa, ThD de Z'nin o kadar katı olur.

Öyleyse iki büyüklük iki büyüklüğün aynı katıysa ve onlardan çıkarılan bazı büyüklükler de aynı büyüklüklerin aynı katıysa, kalanlar da o büyüklüklere ya eşittir ya da onların aynı katıdır. Gösterilmesi gereken buydu.

5.prop.6

ἐὰν δύο μεγέθη δύο μεγεθῶν ἰσάκις ᾖ πολλαπλάσια, καὶ ἀφαιρεθέντα τινὰ τῶν αὐτῶν ἰσάκις ᾖ πολλαπλάσια, καὶ τὰ λοιπὰ τοῖς αὐτοῖς ἤτοι ἴσα ἐστὶν ἢ ἰσάκις αὐτῶν πολλαπλάσια. δύο γὰρ μεγέθη τὰ ΑΒ, ΓΔ δύο μεγεθῶν τῶν Ε, Ζ ἰσάκις ἔστω πολλαπλάσια, καὶ ἀφαιρεθέντα τὰ ΑΗ, ΓΘ τῶν αὐτῶν τῶν Ε, Ζ ἰσάκις ἔστω πολλαπλάσια· λέγω, ὅτι καὶ λοιπὰ τὰ ΗΒ, ΘΔ τοῖς Ε, Ζ ἤτοι ἴσα ἐστὶν ἢ ἰσάκις αὐτῶν πολλαπλάσια. ἔστω γὰρ πρότερον τὸ ΗΒ τῷ Ε ἴσον. λέγω, ὅτι καὶ τὸ ΘΔ τῷ Ζ ἴσον ἐστίν. κείσθω γὰρ τῷ Ζ ἴσον τὸ ΓΚ. ἐπεὶ ἰσάκις ἐστὶ πολλαπλάσιον τὸ ΑΗ τοῦ Ε καὶ τὸ ΓΘ τοῦ Ζ, ἴσον δὲ τὸ μὲν ΗΒ τῷ Ε, τὸ δὲ ΚΓ τῷ Ζ, ἰσάκις ἄρα ἐστὶ πολλαπλάσιον τὸ ΑΒ τοῦ Ε καὶ τὸ ΚΘ τοῦ Ζ. ἰσάκις δὲ ὑπόκειται πολλαπλάσιον τὸ ΑΒ τοῦ Ε καὶ τὸ ΓΔ τοῦ Ζ· ἰσάκις ἄρα ἐστὶ πολλαπλάσιον τὸ ΚΘ τοῦ Ζ καὶ τὸ ΓΔ τοῦ Ζ. ἐπεὶ οὖν ἑκάτερον τῶν ΚΘ, ΓΔ τοῦ Ζ ἰσάκις ἐστὶ πολλαπλάσιον, ἴσον ἄρα ἐστὶ τὸ ΚΘ τῷ ΓΔ. κοινὸν ἀφῃρήσθω τὸ ΓΘ· λοιπὸν ἄρα τὸ ΚΓ λοιπῷ τῷ ΘΔ ἴσον ἐστίν. ἀλλὰ τὸ Ζ τῷ ΚΓ ἐστιν ἴσον· καὶ τὸ ΘΔ ἄρα τῷ Ζ ἴσον ἐστίν. ὥστε εἰ τὸ ΗΒ τῷ Ε ἴσον ἐστίν, καὶ τὸ ΘΔ ἴσον ἔσται τῷ Ζ. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι, κἂν πολλαπλάσιον ᾖ τὸ ΗΒ τοῦ Ε, τοσαυταπλάσιον ἔσται καὶ τὸ ΘΔ τοῦ Ζ. ἐὰν ἄρα δύο μεγέθη δύο μεγεθῶν ἰσάκις ᾖ πολλαπλάσια, καὶ ἀφαιρεθέντα τινὰ τῶν αὐτῶν ἰσάκις ᾖ πολλαπλάσια, καὶ τὰ λοιπὰ τοῖς αὐτοῖς ἤτοι ἴσα ἐστὶν ἢ ἰσάκις αὐτῶν πολλαπλάσια· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

5.prop.7Önerme 7. Eşit büyüklüklerin aynı büyüklüğe oranı aynıdır; aynı büyüklüğün eşit büyüklüklere oranı da aynıdır.

A ve B eşit büyüklükler, G de rastgele başka bir büyüklük olsun. Diyorum ki A ile B'nin her birinin G'ye oranı aynıdır, G'nin de A ile B'nin her birine oranı aynıdır.

A ile B'nin eşit katları D ve E, G'nin de rastgele başka bir katı Z alınsın.

D, A'nın; E de B'nin aynı katı olduğundan ve A, B'ye eşit olduğundan, D de E'ye eşittir. Z ise rastgele başka bir büyüklüktür. O hâlde D Z'yi aşıyorsa E de Z'yi aşar; D Z'ye eşitse E de eşittir; D Z'den küçükse E de küçüktür. D ile E, A ile B'nin eşit katları; Z de G'nin rastgele başka bir katıdır. O hâlde A'nın G'ye oranı B'nin G'ye oranı gibidir.

Şimdi diyorum ki G'nin de A ile B'nin her birine oranı aynıdır.

Aynı yapı kurulduğunda, benzer şekilde D'nin E'ye eşit olduğunu gösteririz; Z ise başka bir büyüklüktür. O hâlde Z D'yi aşıyorsa E'yi de aşar; D'ye eşitse E'ye de eşittir; D'den küçükse E'den de küçüktür. Z, G'nin bir katı; D ile E de A ile B'nin rastgele başka eşit katlarıdır. O hâlde G'nin A'ya oranı G'nin B'ye oranı gibidir.

Öyleyse eşit büyüklüklerin aynı büyüklüğe oranı aynıdır; aynı büyüklüğün eşit büyüklüklere oranı da aynıdır.

Sonuç: Bundan açıktır ki bazı büyüklükler orantılıysa, ters olarak da orantılı olurlar. Gösterilmesi gereken buydu.

5.prop.7

τὰ ἴσα πρὸς τὸ αὐτὸ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον καὶ τὸ αὐτὸ πρὸς τὰ ἴσα. ἔστω ἴσα μεγέθη τὰ Α, Β, ἄλλο δέ τι, ὃ ἔτυχεν, μέγεθος τὸ Γ· λέγω, ὅτι ἑκάτερον τῶν Α, Β πρὸς τὸ Γ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, καὶ τὸ Γ πρὸς ἑκάτερον τῶν Α, Β. εἰλήφθω γὰρ τῶν μὲν Α, Β ἰσάκις πολλαπλάσια τὰ Δ, Ε, τοῦ δὲ Γ ἄλλο, ὃ ἔτυχεν, πολλαπλάσιον τὸ Ζ. ἐπεὶ οὖν ἰσάκις ἐστὶ πολλαπλάσιον τὸ Δ τοῦ Α καὶ τὸ Ε τοῦ Β, ἴσον δὲ τὸ Α τῷ Β, ἴσον ἄρα καὶ τὸ Δ τῷ Ε. ἄλλο δέ, ὃ ἔτυχεν, τὸ Ζ. εἰ ἄρα ὑπερέχει τὸ Δ τοῦ Ζ, ὑπερέχει καὶ τὸ Ε τοῦ Ζ, καὶ εἰ ἴσον, ἴσον, καὶ εἰ ἔλαττον, ἔλαττον. καί ἐστι τὰ μὲν Δ, Ε τῶν Α, Β ἰσάκις πολλαπλάσια, τὸ δὲ Ζ τοῦ Γ ἄλλο, ὃ ἔτυχεν, πολλαπλάσιον· ἔστιν ἄρα ὡς τὸ Α πρὸς τὸ Γ, οὕτως τὸ Β πρὸς τὸ Γ. λέγω [δή], ὅτι καὶ τὸ Γ πρὸς ἑκάτερον τῶν Α, Β τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον. τῶν γὰρ αὐτῶν κατασκευασθέντων ὁμοίως δείξομεν, ὅτι ἴσον ἐστὶ τὸ Δ τῷ Ε· ἄλλο δέ τι τὸ Ζ· εἰ ἄρα ὑπερέχει τὸ Ζ τοῦ Δ, ὑπερέχει καὶ τοῦ Ε, καὶ εἰ ἴσον, ἴσον, καὶ εἰ ἔλαττον, ἔλαττον. καί ἐστι τὸ μὲν Ζ τοῦ Γ πολλαπλάσιον, τὰ δὲ Δ, Ε τῶν Α, Β ἄλλα, ἃ ἔτυχεν, ἰσάκις πολλαπλάσια· ἔστιν ἄρα ὡς τὸ Γ πρὸς τὸ Α, οὕτως τὸ Γ πρὸς τὸ Β. τὰ ἴσα ἄρα πρὸς τὸ αὐτὸ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον καὶ τὸ αὐτὸ πρὸς τὰ ἴσα. Πόρισμα ἐκ δὴ τούτου φανερόν, ὅτι ἐὰν μεγέθη τινὰ ἀνάλογον ᾖ, καὶ ἀνάπαλιν ἀνάλογον ἔσται. ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

5.prop.8Önerme 8. Eşit olmayan büyüklüklerden büyüğün aynı büyüklüğe oranı, küçüğün oranından büyüktür; aynı büyüklüğün küçüğe oranı da büyüğe oranından büyüktür.

AB ve G eşit olmayan büyüklükler olsun, AB büyük olan olsun; D de rastgele başka bir büyüklük olsun. Diyorum ki AB'nin D'ye oranı G'nin D'ye oranından büyüktür; D'nin G'ye oranı da AB'ye oranından büyüktür.

AB, G'den büyük olduğundan, G'ye eşit BE konsun. AE ile EB'den küçük olanı katlandıkça bir noktada D'den büyük olacaktır. Önce AE, EB'den küçük olsun; AE katlansın ve D'den büyük olan bir katı ZH olsun. ZH, AE'nin kaç katıysa, HTh de EB'nin, K da G'nin o kadar katı yapılsın. D'nin iki katı L, üç katı M alınsın ve her seferinde bir kat artırarak, alınan büyüklük D'nin bir katı olup K'den ilk kez büyük olana kadar böyle devam edilsin. Bu büyüklük alınsın: D'nin dört katı olup K'den ilk kez büyük olan N olsun.

N, K'yi aşan ilk kat olduğuna göre, K M'den küçük değildir. ZH, AE'nin; HTh de EB'nin aynı katı olduğundan, ZH, AE'nin; ZTh de AB'nin aynı katıdır. Ama ZH, AE'nin; K da G'nin aynı katıdır; o hâlde ZTh, AB'nin; K da G'nin aynı katıdır. Demek ki ZTh ile K, AB ile G'nin eşit katlarıdır. Yine, HTh, EB'nin; K da G'nin aynı katı olduğundan ve EB G'ye eşit olduğundan, HTh de K'ye eşittir. K ise M'den küçük değildir; o hâlde HTh de M'den küçük değildir. ZH de D'den büyüktür; demek ki ZTh'nin bütünü D ile M'nin toplamından büyüktür. Ama D ile M'nin toplamı N'ye eşittir: M, D'nin üç katı olduğundan M ile D'nin toplamı D'nin dört katıdır; N de D'nin dört katıdır; o hâlde M ile D'nin toplamı N'ye eşittir. Ama ZTh, M ile D'nin toplamından büyüktür; o hâlde ZTh N'yi aşar, K ise N'yi aşmaz. ZTh ile K, AB ile G'nin eşit katları; N de D'nin rastgele başka bir katıdır. O hâlde AB'nin D'ye oranı G'nin D'ye oranından büyüktür.

Şimdi diyorum ki D'nin G'ye oranı da D'nin AB'ye oranından büyüktür.

Aynı yapı kurulduğunda, benzer şekilde N'nin K'yi aştığını, ZTh'yi ise aşmadığını gösteririz. N, D'nin bir katı; ZTh ile K da AB ile G'nin rastgele başka eşit katlarıdır. O hâlde D'nin G'ye oranı D'nin AB'ye oranından büyüktür.

Şimdi de AE, EB'den büyük olsun. O zaman küçük olan EB katlandıkça bir noktada D'den büyük olacaktır. Katlansın; HTh, EB'nin bir katı olup D'den büyük olsun. HTh, EB'nin kaç katıysa, ZH de AE'nin, K da G'nin o kadar katı yapılsın. Benzer şekilde ZTh ile K'nin AB ile G'nin eşit katları olduğunu gösteririz. Yine benzer şekilde N, D'nin bir katı olup ZH'den ilk kez büyük olacak biçimde alınsın; böylece yine ZH M'den küçük değildir. HTh de D'den büyüktür; o hâlde ZTh'nin bütünü D ile M'nin toplamını, yani N'yi aşar. K ise N'yi aşmaz; çünkü HTh'den, yani K'den büyük olan ZH bile N'yi aşmamaktadır. Bundan sonra yukarıdaki adımları aynen izleyerek ispatı tamamlarız.

Öyleyse eşit olmayan büyüklüklerden büyüğün aynı büyüklüğe oranı, küçüğün oranından büyüktür; aynı büyüklüğün küçüğe oranı da büyüğe oranından büyüktür. Gösterilmesi gereken buydu.

5.prop.8

τῶν ἀνίσων μεγεθῶν τὸ μεῖζον πρὸς τὸ αὐτὸ μείζονα λόγον ἔχει ἤπερ τὸ ἔλαττον. καὶ τὸ αὐτὸ πρὸς τὸ ἔλαττον μείζονα λόγον ἔχει ἤπερ πρὸς τὸ μεῖζον. ἔστω ἄνισα μεγέθη τὰ ΑΒ, Γ, καὶ ἔστω μεῖζον τὸ ΑΒ, ἄλλο δέ, ὃ ἔτυχεν, τὸ Δ· λέγω, ὅτι τὸ ΑΒ πρὸς τὸ Δ μείζονα λόγον ἔχει ἤπερ τὸ Γ πρὸς τὸ Δ, καὶ τὸ Δ πρὸς τὸ Γ μείζονα λόγον ἔχει ἤπερ πρὸς τὸ ΑΒ. ἐπεὶ γὰρ μεῖζόν ἐστι τὸ ΑΒ τοῦ Γ, κείσθω τῷ Γ ἴσον τὸ ΒΕ· τὸ δὴ ἔλασσον τῶν ΑΕ, ΕΒ πολλαπλασιαζόμενον ἔσται ποτὲ τοῦ Δ μεῖζον. ἔστω πρότερον τὸ ΑΕ ἔλαττον τοῦ ΕΒ, καὶ πεπολλαπλασιάσθω τὸ ΑΕ, καὶ ἔστω αὐτοῦ πολλαπλάσιον τὸ ΖΗ μεῖζον ὂν τοῦ Δ, καὶ ὁσαπλάσιόν ἐστι τὸ ΖΗ τοῦ ΑΕ, τοσαυταπλάσιον γεγονέτω καὶ τὸ μὲν ΗΘ τοῦ ΕΒ τὸ δὲ Κ τοῦ Γ· καὶ εἰλήφθω τοῦ Δ διπλάσιον μὲν τὸ Λ, τριπλάσιον δὲ τὸ Μ, καὶ ἑξῆς ἑνὶ πλεῖον, ἕως ἂν τὸ λαμβανόμενον πολλαπλάσιον μὲν γένηται τοῦ Δ, πρώτως δὲ μεῖζον τοῦ Κ. εἰλήφθω, καὶ ἔστω τὸ Ν τετραπλάσιον μὲν τοῦ Δ, πρώτως δὲ μεῖζον τοῦ Κ. ἐπεὶ οὖν τὸ Κ τοῦ Ν πρώτως ἐστὶν ἔλαττον, τὸ Κ ἄρα τοῦ Μ οὔκ ἐστιν ἔλαττον. καὶ ἐπεὶ ἰσάκις ἐστὶ πολλαπλάσιον τὸ ΖΗ τοῦ ΑΕ καὶ τὸ ΗΘ τοῦ ΕΒ, ἰσάκις ἄρα ἐστὶ πολλαπλάσιον τὸ ΖΗ τοῦ ΑΕ καὶ τὸ ΖΘ τοῦ ΑΒ. ἰσάκις δέ ἐστι πολλαπλάσιον τὸ ΖΗ τοῦ ΑΕ καὶ τὸ Κ τοῦ Γ· ἰσάκις ἄρα ἐστὶ πολλαπλάσιον τὸ ΖΘ τοῦ ΑΒ καὶ τὸ Κ τοῦ Γ. τὰ ΖΘ, Κ ἄρα τῶν ΑΒ, Γ ἰσάκις ἐστὶ πολλαπλάσια. πάλιν, ἐπεὶ ἰσάκις ἐστὶ πολλαπλάσιον τὸ ΗΘ τοῦ ΕΒ καὶ τὸ Κ τοῦ Γ, ἴσον δὲ τὸ ΕΒ τῷ Γ, ἴσον ἄρα καὶ τὸ ΗΘ τῷ Κ· τὸ δὲ Κ τοῦ Μ οὔκ ἐστιν ἔλαττον· οὐδʼ ἄρα τὸ ΗΘ τοῦ Μ ἔλαττόν ἐστιν. μεῖζον δὲ τὸ ΖΗ τοῦ Δ· ὅλον ἄρα τὸ ΖΘ συναμφοτέρων τῶν Δ, Μ μεῖζόν ἐστιν. ἀλλὰ συναμφότερα τὰ Δ, Μ τῷ Ν ἐστιν ἴσα, ἐπειδήπερ τὸ Μ τοῦ Δ τριπλάσιόν ἐστιν, συναμφότερα δὲ τὰ Μ, Δ τοῦ Δ ἐστι τετραπλάσια, ἔστι δὲ καὶ τὸ Ν τοῦ Δ τετραπλάσιον· συναμφότερα ἄρα τὰ Μ, Δ τῷ Ν ἴσα ἐστίν. ἀλλὰ τὸ ΖΘ τῶν Μ, Δ μεῖζόν ἐστιν· τὸ ΖΘ ἄρα τοῦ Ν ὑπερέχει· τὸ δὲ Κ τοῦ Ν οὐχ ὑπερέχει. καί ἐστι τὰ μὲν ΖΘ, Κ τῶν ΑΒ, Γ ἰσάκις πολλαπλάσια, τὸ δὲ Ν τοῦ Δ ἄλλο, ὃ ἔτυχεν, πολλαπλάσιον· τὸ ΑΒ ἄρα πρὸς τὸ Δ μείζονα λόγον ἔχει ἤπερ τὸ Γ πρὸς τὸ Δ. λέγω δή, ὅτι καὶ τὸ Δ πρὸς τὸ Γ μείζονα λόγον ἔχει ἤπερ τὸ Δ πρὸς τὸ ΑΒ. τῶν γὰρ αὐτῶν κατασκευασθέντων ὁμοίως δείξομεν, ὅτι τὸ μὲν Ν τοῦ Κ ὑπερέχει, τὸ δὲ Ν τοῦ ΖΘ οὐχ ὑπερέχει. καί ἐστι τὸ μὲν Ν τοῦ Δ πολλαπλάσιον, τὰ δὲ ΖΘ, Κ τῶν ΑΒ, Γ ἄλλα, ἃ ἔτυχεν, ἰσάκις πολλαπλάσια· τὸ Δ ἄρα πρὸς τὸ Γ μείζονα λόγον ἔχει ἤπερ τὸ Δ πρὸς τὸ ΑΒ. ἀλλὰ δὴ τὸ ΑΕ τοῦ ΕΒ μεῖζον ἔστω. τὸ δὴ ἔλαττον τὸ ΕΒ πολλαπλασιαζόμενον ἔσται ποτὲ τοῦ Δ μεῖζον. πεπολλαπλασιάσθω, καὶ ἔστω τὸ ΗΘ πολλαπλάσιον μὲν τοῦ ΕΒ, μεῖζον δὲ τοῦ Δ· καὶ ὁσαπλάσιόν ἐστι τὸ ΗΘ τοῦ ΕΒ, τοσαυταπλάσιον γεγονέτω καὶ τὸ μὲν ΖΗ τοῦ ΑΕ, τὸ δὲ Κ τοῦ Γ. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι τὰ ΖΘ, Κ τῶν ΑΒ, Γ ἰσάκις ἐστὶ πολλαπλάσια· καὶ εἰλήφθω ὁμοίως τὸ Ν πολλαπλάσιον μὲν τοῦ Δ, πρώτως δὲ μεῖζον τοῦ ΖΗ· ὥστε πάλιν τὸ ΖΗ τοῦ Μ οὔκ ἐστιν ἔλασσον. μεῖζον δὲ τὸ ΗΘ τοῦ Δ· ὅλον ἄρα τὸ ΖΘ τῶν Δ, Μ, τουτέστι τοῦ Ν, ὑπερέχει. τὸ δὲ Κ τοῦ Ν οὐχ ὑπερέχει, ἐπειδήπερ καὶ τὸ ΖΗ μεῖζον ὂν τοῦ ΗΘ, τουτέστι τοῦ Κ, τοῦ Ν οὐχ ὑπερέχει. καὶ ὡσαύτως κατακολουθοῦντες τοῖς ἐπάνω περαίνομεν τὴν ἀπόδειξιν. τῶν ἄρα ἀνίσων μεγεθῶν τὸ μεῖζον πρὸς τὸ αὐτὸ μείζονα λόγον ἔχει ἤπερ τὸ ἔλαττον· καὶ τὸ αὐτὸ πρὸς τὸ ἔλαττον μείζονα λόγον ἔχει ἤπερ πρὸς τὸ μεῖζον· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

5.prop.9Önerme 9. Aynı büyüklüğe oranı aynı olan büyüklükler birbirine eşittir; aynı büyüklüğün kendilerine oranı aynı olan büyüklükler de eşittir.

A ile B'nin her birinin G'ye oranı aynı olsun. Diyorum ki A, B'ye eşittir.

Eşit olmasaydı, A ile B'nin her birinin G'ye oranı aynı olmazdı; ama aynıdır. O hâlde A, B'ye eşittir.

Şimdi de G'nin A ile B'nin her birine oranı aynı olsun. Diyorum ki A, B'ye eşittir.

Eşit olmasaydı, G'nin A ile B'nin her birine oranı aynı olmazdı; ama aynıdır. O hâlde A, B'ye eşittir.

Öyleyse aynı büyüklüğe oranı aynı olan büyüklükler birbirine eşittir; aynı büyüklüğün kendilerine oranı aynı olan büyüklükler de eşittir. Gösterilmesi gereken buydu.

5.prop.9

τὰ πρὸς τὸ αὐτὸ τὸν αὐτὸν ἔχοντα λόγον ἴσα ἀλλήλοις ἐστίν· καὶ πρὸς ἃ τὸ αὐτὸ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ἐκεῖνα ἴσα ἐστίν. ἐχέτω γὰρ ἑκάτερον τῶν Α, Β πρὸς τὸ Γ τὸν αὐτὸν λόγον· λέγω, ὅτι ἴσον ἐστὶ τὸ Α τῷ Β. εἰ γὰρ μή, οὐκ ἂν ἑκάτερον τῶν Α, Β πρὸς τὸ Γ τὸν αὐτὸν εἶχε λόγον· ἔχει δέ· ἴσον ἄρα ἐστὶ τὸ Α τῷ Β. ἐχέτω δὴ πάλιν τὸ Γ πρὸς ἑκάτερον τῶν Α, Β τὸν αὐτὸν λόγον· λέγω, ὅτι ἴσον ἐστὶ τὸ Α τῷ Β. εἰ γὰρ μή, οὐκ ἂν τὸ Γ πρὸς ἑκάτερον τῶν Α, Β τὸν αὐτὸν εἶχε λόγον· ἔχει δέ· ἴσον ἄρα ἐστὶ τὸ Α τῷ Β. τὰ ἄρα πρὸς τὸ αὐτὸ τὸν αὐτὸν ἔχοντα λόγον ἴσα ἀλλήλοις ἐστίν· καὶ πρὸς ἃ τὸ αὐτὸ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ἐκεῖνα ἴσα ἐστίν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

5.prop.10Önerme 10. Aynı büyüklüğe oranı olan büyüklüklerden oranı büyük olan, büyüklükçe de büyüktür; aynı büyüklüğün kendisine oranı daha büyük olan büyüklük ise küçüktür.

A'nın G'ye oranı B'nin G'ye oranından büyük olsun. Diyorum ki A, B'den büyüktür.

Büyük değilse, A ya B'ye eşittir ya da B'den küçüktür. A, B'ye eşit değildir; çünkü eşit olsaydı A ile B'nin her birinin G'ye oranı aynı olurdu. Ama aynı değildir; o hâlde A, B'ye eşit değildir. A, B'den küçük de değildir; çünkü küçük olsaydı A'nın G'ye oranı B'nin G'ye oranından küçük olurdu. Ama küçük değildir; o hâlde A, B'den küçük değildir. Eşit olmadığı da gösterilmişti; demek ki A, B'den büyüktür.

Şimdi de G'nin B'ye oranı G'nin A'ya oranından büyük olsun. Diyorum ki B, A'dan küçüktür.

Küçük değilse, ya eşittir ya da büyüktür. B, A'ya eşit değildir; çünkü eşit olsaydı G'nin A ile B'nin her birine oranı aynı olurdu. Ama aynı değildir; o hâlde A, B'ye eşit değildir. B, A'dan büyük de değildir; çünkü büyük olsaydı G'nin B'ye oranı A'ya oranından küçük olurdu. Ama küçük değildir; o hâlde B, A'dan büyük değildir. Eşit olmadığı da gösterilmişti; demek ki B, A'dan küçüktür.

Öyleyse aynı büyüklüğe oranı olan büyüklüklerden oranı büyük olan, büyüklükçe de büyüktür; aynı büyüklüğün kendisine oranı daha büyük olan büyüklük ise küçüktür. Gösterilmesi gereken buydu.

5.prop.10

τῶν πρὸς τὸ αὐτὸ λόγον ἐχόντων τὸ μείζονα λόγον ἔχον ἐκεῖνο μεῖζόν ἐστιν· πρὸς ὃ δὲ τὸ αὐτὸ μείζονα λόγον ἔχει, ἐκεῖνο ἔλαττόν ἐστιν. ἐχέτω γὰρ τὸ Α πρὸς τὸ Γ μείζονα λόγον ἤπερ τὸ Β πρὸς τὸ Γ· λέγω, ὅτι μεῖζόν ἐστι τὸ Α τοῦ Β. εἰ γὰρ μή, ἤτοι ἴσον ἐστὶ τὸ Α τῷ Β ἢ ἔλασσον. ἴσον μὲν οὖν οὔκ ἐστι τὸ Α τῷ Β· ἑκάτερον γὰρ ἂν τῶν Α, Β πρὸς τὸ Γ τὸν αὐτὸν εἶχε λόγον. οὐκ ἔχει δέ· οὐκ ἄρα ἴσον ἐστὶ τὸ Α τῷ Β. οὐδὲ μὴν ἔλασσόν ἐστι τὸ Α τοῦ Β· τὸ Α γὰρ ἂν πρὸς τὸ Γ ἐλάσσονα λόγον εἶχεν ἤπερ τὸ Β πρὸς τὸ Γ. οὐκ ἔχει δέ· οὐκ ἄρα ἔλασσόν ἐστι τὸ Α τοῦ Β. ἐδείχθη δὲ οὐδὲ ἴσον· μεῖζον ἄρα ἐστὶ τὸ Α τοῦ Β. ἐχέτω δὴ πάλιν τὸ Γ πρὸς τὸ Β μείζονα λόγον ἤπερ τὸ Γ πρὸς τὸ Α· λέγω, ὅτι ἔλασσόν ἐστι τὸ Β τοῦ Α. εἰ γὰρ μή, ἤτοι ἴσον ἐστὶν ἢ μεῖζον. ἴσον μὲν οὖν οὔκ ἐστι τὸ Β τῷ Α· τὸ Γ γὰρ ἂν πρὸς ἑκάτερον τῶν Α, Β τὸν αὐτὸν εἶχε λόγον. οὐκ ἔχει δέ· οὐκ ἄρα ἴσον ἐστὶ τὸ Α τῷ Β. οὐδὲ μὴν μεῖζόν ἐστι τὸ Β τοῦ Α· τὸ Γ γὰρ ἂν πρὸς τὸ Β ἐλάσσονα λόγον εἶχεν ἤπερ πρὸς τὸ Α. οὐκ ἔχει δέ· οὐκ ἄρα μεῖζόν ἐστι τὸ Β τοῦ Α. ἐδείχθη δέ, ὅτι οὐδὲ ἴσον· ἔλαττον ἄρα ἐστὶ τὸ Β τοῦ Α. τῶν ἄρα πρὸς τὸ αὐτὸ λόγον ἐχόντων τὸ μείζονα λόγον ἔχον μεῖζόν ἐστιν· καὶ πρὸς ὃ τὸ αὐτὸ μείζονα λόγον ἔχει, ἐκεῖνο ἔλαττόν ἐστιν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

5.prop.11Önerme 11. Aynı oranla aynı olan oranlar birbiriyle de aynıdır.

A'nın B'ye oranı G'nin D'ye oranı gibi, G'nin D'ye oranı da E'nin Z'ye oranı gibi olsun. Diyorum ki A'nın B'ye oranı E'nin Z'ye oranı gibidir.

A, G ve E'nin eşit katları H, Th ve K; B, D ve Z'nin de rastgele başka eşit katları L, M ve N alınsın.

A'nın B'ye oranı G'nin D'ye oranı gibi olduğundan ve A ile G'nin eşit katları H ile Th, B ile D'nin de rastgele başka eşit katları L ile M alındığından, H L'yi aşıyorsa Th de M'yi aşar; eşitse eşittir; geri kalıyorsa geri kalır. Yine, G'nin D'ye oranı E'nin Z'ye oranı gibi olduğundan ve G ile E'nin eşit katları Th ile K, D ile Z'nin de rastgele başka eşit katları M ile N alındığından, Th M'yi aşıyorsa K da N'yi aşar; eşitse eşittir; küçükse küçüktür. Ama Th M'yi aşıyorsa H de L'yi aşıyordu; eşitse eşit, küçükse küçüktü. Böylece H L'yi aşıyorsa K da N'yi aşar; eşitse eşittir; küçükse küçüktür. H ile K, A ile E'nin eşit katları; L ile N de B ile Z'nin rastgele başka eşit katlarıdır. O hâlde A'nın B'ye oranı E'nin Z'ye oranı gibidir.

Öyleyse aynı oranla aynı olan oranlar birbiriyle de aynıdır. Gösterilmesi gereken buydu.

5.prop.11

οἱ τῷ αὐτῷ λόγῳ οἱ αὐτοὶ καὶ ἀλλήλοις εἰσὶν οἱ αὐτοί. ἔστωσαν γὰρ ὡς μὲν τὸ Α πρὸς τὸ Β, οὕτως τὸ Γ πρὸς τὸ Δ, ὡς δὲ τὸ Γ πρὸς τὸ Δ, οὕτως τὸ Ε πρὸς τὸ Ζ· λέγω, ὅτι ἐστὶν ὡς τὸ Α πρὸς τὸ Β, οὕτως τὸ Ε πρὸς τὸ Ζ. εἰλήφθω γὰρ τῶν Α, Γ, Ε ἰσάκις πολλαπλάσια τὰ Η, Θ, Κ, τῶν δὲ Β, Δ, Ζ ἄλλα, ἃ ἔτυχεν, ἰσάκις πολλαπλάσια τὰ Λ, Μ, Ν. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς τὸ Α πρὸς τὸ Β, οὕτως τὸ Γ πρὸς τὸ Δ, καὶ εἴληπται τῶν μὲν Α, Γ ἰσάκις πολλαπλάσια τὰ Η, Θ, τῶν δὲ Β, Δ ἄλλα, ἃ ἔτυχεν, ἰσάκις πολλαπλάσια τὰ Λ, Μ, εἰ ἄρα ὑπερέχει τὸ Η τοῦ Λ, ὑπερέχει καὶ τὸ Θ τοῦ Μ, καὶ εἰ ἴσον ἐστίν, ἴσον, καὶ εἰ ἐλλείπει, ἐλλείπει. πάλιν, ἐπεί ἐστιν ὡς τὸ Γ πρὸς τὸ Δ, οὕτως τὸ Ε πρὸς τὸ Ζ, καὶ εἴληπται τῶν Γ, Ε ἰσάκις πολλαπλάσια τὰ Θ, Κ, τῶν δὲ Δ, Ζ ἄλλα, ἃ ἔτυχεν, ἰσάκις πολλαπλάσια τὰ Μ, Ν, εἰ ἄρα ὑπερέχει τὸ Θ τοῦ Μ, ὑπερέχει καὶ τὸ Κ τοῦ Ν, καὶ εἰ ἴσον, ἴσον, καὶ εἰ ἔλαττον, ἔλαττον. ἀλλὰ εἰ ὑπερεῖχε τὸ Θ τοῦ Μ, ὑπερεῖχε καὶ τὸ Η τοῦ Λ, καὶ εἰ ἴσον, ἴσον, καὶ εἰ ἔλαττον, ἔλαττον· ὥστε καὶ εἰ ὑπερέχει τὸ Η τοῦ Λ, ὑπερέχει καὶ τὸ Κ τοῦ Ν, καὶ εἰ ἴσον, ἴσον, καὶ εἰ ἔλαττον, ἔλαττον. καί ἐστι τὰ μὲν Η, Κ τῶν Α, Ε ἰσάκις πολλαπλάσια, τὰ δὲ Λ, Ν τῶν Β, Ζ ἄλλα, ἃ ἔτυχεν, ἰσάκις πολλαπλάσια· ἔστιν ἄρα ὡς τὸ Α πρὸς τὸ Β, οὕτως τὸ Ε πρὸς τὸ Ζ. οἱ ἄρα τῷ αὐτῷ λόγῳ οἱ αὐτοὶ καὶ ἀλλήλοις εἰσὶν οἱ αὐτοί· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

5.prop.12Önerme 12. Herhangi sayıda büyüklük orantılıysa, öncüllerden birinin ardıllardan birine oranı, bütün öncüllerin toplamının bütün ardılların toplamına oranı gibi olur.

Herhangi sayıda A, B, G, D, E, Z büyüklükleri orantılı olsun: A'nın B'ye oranı G'nin D'ye ve E'nin Z'ye oranı gibi olsun. Diyorum ki A'nın B'ye oranı, A, G ve E'nin toplamının B, D ve Z'nin toplamına oranı gibidir.

A, G ve E'nin eşit katları H, Th ve K; B, D ve Z'nin de rastgele başka eşit katları L, M ve N alınsın.

A'nın B'ye oranı G'nin D'ye ve E'nin Z'ye oranı gibi olduğundan ve A, G, E'nin eşit katları H, Th, K; B, D, Z'nin de rastgele başka eşit katları L, M, N alındığından, H L'yi aşıyorsa Th de M'yi, K da N'yi aşar; eşitse eşittir; küçükse küçüktür. Böylece H L'yi aşıyorsa H, Th ve K'nin toplamı da L, M ve N'nin toplamını aşar; eşitse eşittir; küçükse küçüktür. H, A'nın; H, Th ve K'nin toplamı da A, G ve E'nin toplamının aynı katıdır; çünkü herhangi sayıda büyüklük, sayıca onlara eşit herhangi sayıda büyüklüğün her biri her birinin aynı katıysa, büyüklüklerden biri karşılığının kaç katıysa hepsi birlikte de öbürlerinin hepsinin o kadar katı olur. Aynı sebeple L, B'nin; L, M ve N'nin toplamı da B, D ve Z'nin toplamının aynı katıdır. O hâlde A'nın B'ye oranı, A, G ve E'nin toplamının B, D ve Z'nin toplamına oranı gibidir.

Öyleyse herhangi sayıda büyüklük orantılıysa, öncüllerden birinin ardıllardan birine oranı, bütün öncüllerin toplamının bütün ardılların toplamına oranı gibi olur. Gösterilmesi gereken buydu.

5.prop.12

ἐὰν ᾖ ὁποσαοῦν μεγέθη ἀνάλογον, ἔσται ὡς ἓν τῶν ἡγουμένων πρὸς ἓν τῶν ἑπομένων, οὕτως ἅπαντα τὰ ἡγούμενα πρὸς ἅπαντα τὰ ἑπόμενα. ἔστωσαν ὁποσαοῦν μεγέθη ἀνάλογον τὰ Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ζ, ὡς τὸ Α πρὸς τὸ Β, οὕτως τὸ Γ πρὸς τὸ Δ, καὶ τὸ Ε πρὸς τὸ Ζ· λέγω, ὅτι ἐστὶν ὡς τὸ Α πρὸς τὸ Β, οὕτως τὰ Α, Γ, Ε πρὸς τὰ Β, Δ, Ζ. εἰλήφθω γὰρ τῶν μὲν Α, Γ, Ε ἰσάκις πολλαπλάσια τὰ Η, Θ, Κ, τῶν δὲ Β, Δ, Ζ ἄλλα, ἃ ἔτυχεν, ἰσάκις πολλαπλάσια τὰ Λ, Μ, Ν. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς τὸ Α πρὸς τὸ Β, οὕτως τὸ Γ πρὸς τὸ Δ, καὶ τὸ Ε πρὸς τὸ Ζ, καὶ εἴληπται τῶν μὲν Α, Γ, Ε ἰσάκις πολλαπλάσια τὰ Η, Θ, Κ τῶν δὲ Β, Δ, Ζ ἄλλα, ἃ ἔτυχεν, ἰσάκις πολλαπλάσια τὰ Λ, Μ, Ν, εἰ ἄρα ὑπερέχει τὸ Η τοῦ Λ, ὑπερέχει καὶ τὸ Θ τοῦ Μ, καὶ τὸ Κ τοῦ Ν, καὶ εἰ ἴσον, ἴσον, καὶ εἰ ἔλαττον, ἔλαττον. ὥστε καὶ εἰ ὑπερέχει τὸ Η τοῦ Λ, ὑπερέχει καὶ τὰ Η, Θ, Κ τῶν Λ, Μ, Ν, καὶ εἰ ἴσον, ἴσα, καὶ εἰ ἔλαττον, ἐλάττονα. καί ἐστι τὸ μὲν Η καὶ τὰ Η, Θ, Κ τοῦ Α καὶ τῶν Α, Γ, Ε ἰσάκις πολλαπλάσια, ἐπειδήπερ ἐὰν ᾖ ὁποσαοῦν μεγέθη ὁποσωνοῦν μεγεθῶν ἴσων τὸ πλῆθος ἕκαστον ἑκάστου ἰσάκις πολλαπλάσιον, ὁσαπλάσιόν ἐστιν ἓν τῶν μεγεθῶν ἑνός, τοσαυταπλάσια ἔσται καὶ τὰ πάντα τῶν πάντων. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ τὸ Λ καὶ τὰ Λ, Μ, Ν τοῦ Β καὶ τῶν Β, Δ, Ζ ἰσάκις ἐστὶ πολλαπλάσια· ἔστιν ἄρα ὡς τὸ Α πρὸς τὸ Β, οὕτως τὰ Α, Γ, Ε πρὸς τὰ Β, Δ, Ζ. ἐὰν ἄρα ᾖ ὁποσαοῦν μεγέθη ἀνάλογον, ἔσται ὡς ἓν τῶν ἡγουμένων πρὸς ἓν τῶν ἑπομένων, οὕτως ἅπαντα τὰ ἡγούμενα πρὸς ἅπαντα τὰ ἑπόμενα· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

5.prop.13Önerme 13. Birincinin ikinciye oranı üçüncünün dördüncüye oranıyla aynıysa ve üçüncünün dördüncüye oranı beşincinin altıncıya oranından büyükse, birincinin ikinciye oranı da beşincinin altıncıya oranından büyük olur.

Birinci A'nın ikinci B'ye oranı, üçüncü G'nin dördüncü D'ye oranıyla aynı olsun; üçüncü G'nin dördüncü D'ye oranı da beşinci E'nin altıncı Z'ye oranından büyük olsun. Diyorum ki birinci A'nın ikinci B'ye oranı da beşinci E'nin altıncı Z'ye oranından büyük olur.

G ile E'nin bazı eşit katları ve D ile Z'nin rastgele başka bazı eşit katları vardır ki G'nin katı D'nin katını aşar, E'nin katı ise Z'nin katını aşmaz. Bunlar alınsın: G ile E'nin eşit katları H ile Th, D ile Z'nin rastgele başka eşit katları da K ile L olsun; öyle ki H K'yi aşsın, Th ise L'yi aşmasın. H, G'nin kaç katıysa M de A'nın o kadar katı; K, D'nin kaç katıysa N de B'nin o kadar katı olsun.

A'nın B'ye oranı G'nin D'ye oranı gibi olduğundan ve A ile G'nin eşit katları M ile H, B ile D'nin de rastgele başka eşit katları N ile K alındığından, M N'yi aşıyorsa H de K'yi aşar; eşitse eşittir; küçükse küçüktür. H ise K'yi aşmaktadır; o hâlde M de N'yi aşar. Th ise L'yi aşmaz. M ile Th, A ile E'nin eşit katları; N ile L de B ile Z'nin rastgele başka eşit katlarıdır. O hâlde A'nın B'ye oranı E'nin Z'ye oranından büyüktür.

Öyleyse birincinin ikinciye oranı üçüncünün dördüncüye oranıyla aynıysa ve üçüncünün dördüncüye oranı beşincinin altıncıya oranından büyükse, birincinin ikinciye oranı da beşincinin altıncıya oranından büyük olur. Gösterilmesi gereken buydu.

5.prop.13

ἐὰν πρῶτον πρὸς δεύτερον τὸν αὐτὸν ἔχῃ λόγον καὶ τρίτον πρὸς τέταρτον, τρίτον δὲ πρὸς τέταρτον μείζονα λόγον ἔχῃ ἢ πέμπτον πρὸς ἕκτον, καὶ πρῶτον πρὸς δεύτερον μείζονα λόγον ἕξει ἢ πέμπτον πρὸς ἕκτον. πρῶτον γὰρ τὸ Α πρὸς δεύτερον τὸ Β τὸν αὐτὸν ἐχέτω λόγον καὶ τρίτον τὸ Γ πρὸς τέταρτον τὸ Δ, τρίτον δὲ τὸ Γ πρὸς τέταρτον τὸ Δ μείζονα λόγον ἐχέτω ἢ πέμπτον τὸ Ε πρὸς ἕκτον τὸ Ζ. λέγω, ὅτι καὶ πρῶτον τὸ Α πρὸς δεύτερον τὸ Β μείζονα λόγον ἕξει ἤπερ πέμπτον τὸ Ε πρὸς ἕκτον τὸ Ζ. ἐπεὶ γὰρ ἔστι τινὰ τῶν μὲν Γ, Ε ἰσάκις πολλαπλάσια, τῶν δὲ Δ, Ζ ἄλλα, ἃ ἔτυχεν, ἰσάκις πολλαπλάσια, καὶ τὸ μὲν τοῦ Γ πολλαπλάσιον τοῦ τοῦ Δ πολλαπλασίου ὑπερέχει, τὸ δὲ τοῦ Ε πολλαπλάσιον τοῦ τοῦ Ζ πολλαπλασίου οὐχ ὑπερέχει, εἰλήφθω, καὶ ἔστω τῶν μὲν Γ, Ε ἰσάκις πολλαπλάσια τὰ Η, Θ, τῶν δὲ Δ, Ζ ἄλλα, ἃ ἔτυχεν, ἰσάκις πολλαπλάσια τὰ Κ, Λ, ὥστε τὸ μὲν Η τοῦ Κ ὑπερέχειν, τὸ δὲ Θ τοῦ Λ μὴ ὑπερέχειν· καὶ ὁσαπλάσιον μέν ἐστι τὸ Η τοῦ Γ, τοσαυταπλάσιον ἔστω καὶ τὸ Μ τοῦ Α, ὁσαπλάσιον δὲ τὸ Κ τοῦ Δ, τοσαυταπλάσιον ἔστω καὶ τὸ Ν τοῦ Β. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς τὸ Α πρὸς τὸ Β, οὕτως τὸ Γ πρὸς τὸ Δ, καὶ εἴληπται τῶν μὲν Α, Γ ἰσάκις πολλαπλάσια τὰ Μ, Η, τῶν δὲ Β, Δ ἄλλα, ἃ ἔτυχεν, ἰσάκις πολλαπλάσια τὰ Ν, Κ, εἰ ἄρα ὑπερέχει τὸ Μ τοῦ Ν, ὑπερέχει καὶ τὸ Η τοῦ Κ, καὶ εἰ ἴσον, ἴσον, καὶ εἰ ἔλαττον, ἔλαττον. ὑπερέχει δὲ τὸ Η τοῦ Κ· ὑπερέχει ἄρα καὶ τὸ Μ τοῦ Ν. τὸ δὲ Θ τοῦ Λ οὐχ ὑπερέχει· καί ἐστι τὰ μὲν Μ, Θ τῶν Α, Ε ἰσάκις πολλαπλάσια, τὰ δὲ Ν, Λ τῶν Β, Ζ ἄλλα, ἃ ἔτυχεν, ἰσάκις πολλαπλάσια· τὸ ἄρα Α πρὸς τὸ Β μείζονα λόγον ἔχει ἤπερ τὸ Ε πρὸς τὸ Ζ. ἐὰν ἄρα πρῶτον πρὸς δεύτερον τὸν αὐτὸν ἔχῃ λόγον καὶ τρίτον πρὸς τέταρτον, τρίτον δὲ πρὸς τέταρτον μείζονα λόγον ἔχῃ ἢ πέμπτον πρὸς ἕκτον, καὶ πρῶτον πρὸς δεύτερον μείζονα λόγον ἕξει ἢ πέμπτον πρὸς ἕκτον· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

5.prop.14Önerme 14. Birincinin ikinciye oranı üçüncünün dördüncüye oranıyla aynıysa ve birinci üçüncüden büyükse, ikinci de dördüncüden büyük olur; birinci üçüncüye eşitse ikinci de dördüncüye eşit, küçükse küçük olur.

Birinci A'nın ikinci B'ye oranı, üçüncü G'nin dördüncü D'ye oranıyla aynı olsun; A da G'den büyük olsun. Diyorum ki B de D'den büyüktür.

A, G'den büyük olduğundan ve B rastgele başka bir büyüklük olduğundan, A'nın B'ye oranı G'nin B'ye oranından büyüktür. A'nın B'ye oranı ise G'nin D'ye oranı gibidir; o hâlde G'nin D'ye oranı da G'nin B'ye oranından büyüktür. Aynı büyüklüğün kendisine oranı daha büyük olan büyüklük ise küçüktür; o hâlde D, B'den küçüktür. Demek ki B, D'den büyüktür.

Benzer şekilde gösteririz ki A G'ye eşitse B de D'ye eşit olur, A G'den küçükse B de D'den küçük olur.

Öyleyse birincinin ikinciye oranı üçüncünün dördüncüye oranıyla aynıysa ve birinci üçüncüden büyükse, ikinci de dördüncüden büyük olur; birinci üçüncüye eşitse ikinci de dördüncüye eşit, küçükse küçük olur. Gösterilmesi gereken buydu.

5.prop.14

ἐὰν πρῶτον πρὸς δεύτερον τὸν αὐτὸν ἔχῃ λόγον καὶ τρίτον πρὸς τέταρτον, τὸ δὲ πρῶτον τοῦ τρίτου μεῖζον ᾖ, καὶ τὸ δεύτερον τοῦ τετάρτου μεῖζον ἔσται, κἂν ἴσον, ἴσον, κἂν ἔλαττον, ἔλαττον. πρῶτον γὰρ τὸ Α πρὸς δεύτερον τὸ Β τὸν αὐτὸν ἐχέτω λόγον καὶ τρίτον τὸ Γ πρὸς τέταρτον τὸ Δ, μεῖζον δὲ ἔστω τὸ Α τοῦ Γ· λέγω, ὅτι καὶ τὸ Β τοῦ Δ μεῖζόν ἐστιν. ἐπεὶ γὰρ τὸ Α τοῦ Γ μεῖζόν ἐστιν, ἄλλο δέ, ὃ ἔτυχεν, [μέγεθος] τὸ Β, τὸ Α ἄρα πρὸς τὸ Β μείζονα λόγον ἔχει ἤπερ τὸ Γ πρὸς τὸ Β. ὡς δὲ τὸ Α πρὸς τὸ Β, οὕτως τὸ Γ πρὸς τὸ Δ· καὶ τὸ Γ ἄρα πρὸς τὸ Δ μείζονα λόγον ἔχει ἤπερ τὸ Γ πρὸς τὸ Β. πρὸς ὃ δὲ τὸ αὐτὸ μείζονα λόγον ἔχει, ἐκεῖνο ἔλασσόν ἐστιν· ἔλασσον ἄρα τὸ Δ τοῦ Β· ὥστε μεῖζόν ἐστι τὸ Β τοῦ Δ. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι κἂν ἴσον ᾖ τὸ Α τῷ Γ, ἴσον ἔσται καὶ τὸ Β τῷ Δ, κἂν ἔλασσον ᾖ τὸ Α τοῦ Γ, ἔλασσον ἔσται καὶ τὸ Β τοῦ Δ. ἐὰν ἄρα πρῶτον πρὸς δεύτερον τὸν αὐτὸν ἔχῃ λόγον καὶ τρίτον πρὸς τέταρτον, τὸ δὲ πρῶτον τοῦ τρίτου μεῖζον ᾖ, καὶ τὸ δεύτερον τοῦ τετάρτου μεῖζον ἔσται, κἂν ἴσον, ἴσον, κἂν ἔλαττον, ἔλαττον· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

5.prop.15Önerme 15. Parçaların birbirine oranı, karşılıklı olarak sırayla alındıklarında, aynı katlarının birbirine oranıyla aynıdır.

AB, G'nin; DE de Z'nin aynı katı olsun. Diyorum ki G'nin Z'ye oranı AB'nin DE'ye oranı gibidir.

AB, G'nin; DE de Z'nin aynı katı olduğundan, AB'de G'ye eşit kaç büyüklük varsa DE'de de Z'ye eşit o kadar büyüklük vardır. AB, G'ye eşit AH, HTh ve ThB büyüklüklerine; DE de Z'ye eşit DK, KL ve LE büyüklüklerine bölünsün. O zaman AH, HTh, ThB'nin sayısı DK, KL, LE'nin sayısına eşit olur. AH, HTh ve ThB birbirine, DK, KL ve LE de birbirine eşit olduğundan, AH'nin DK'ye oranı HTh'nin KL'ye ve ThB'nin LE'ye oranı gibidir. Öyleyse öncüllerden birinin ardıllardan birine oranı da bütün öncüllerin toplamının bütün ardılların toplamına oranı gibi olacaktır; yani AH'nin DK'ye oranı AB'nin DE'ye oranı gibidir. AH ise G'ye, DK de Z'ye eşittir; o hâlde G'nin Z'ye oranı AB'nin DE'ye oranı gibidir.

Öyleyse parçaların birbirine oranı, karşılıklı olarak sırayla alındıklarında, aynı katlarının birbirine oranıyla aynıdır. Gösterilmesi gereken buydu.

5.prop.15

τὰ μέρη τοῖς ὡσαύτως πολλαπλασίοις τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον ληφθέντα κατάλληλα. ἔστω γὰρ ἰσάκις πολλαπλάσιον τὸ ΑΒ τοῦ Γ καὶ τὸ ΔΕ τοῦ Ζ· λέγω, ὅτι ἐστὶν ὡς τὸ Γ πρὸς τὸ Ζ, οὕτως τὸ ΑΒ πρὸς τὸ ΔΕ. ἐπεὶ γὰρ ἰσάκις ἐστὶ πολλαπλάσιον τὸ ΑΒ τοῦ Γ καὶ τὸ ΔΕ τοῦ Ζ, ὅσα ἄρα ἐστὶν ἐν τῷ ΑΒ μεγέθη ἴσα τῷ Γ, τοσαῦτα καὶ ἐν τῷ ΔΕ ἴσα τῷ Ζ. διῃρήσθω τὸ μὲν ΑΒ εἰς τὰ τῷ Γ ἴσα τὰ ΑΗ, ΗΘ, ΘΒ, τὸ δὲ ΔΕ εἰς τὰ τῷ Ζ ἴσα τὰ ΔΚ, ΚΛ, ΛΕ· ἔσται δὴ ἴσον τὸ πλῆθος τῶν ΑΗ, ΗΘ, ΘΒ τῷ πλήθει τῶν ΔΚ, ΚΛ, ΛΕ. καὶ ἐπεὶ ἴσα ἐστὶ τὰ ΑΗ, ΗΘ, ΘΒ ἀλλήλοις, ἔστι δὲ καὶ τὰ ΔΚ, ΚΛ, ΛΕ ἴσα ἀλλήλοις, ἔστιν ἄρα ὡς τὸ ΑΗ πρὸς τὸ ΔΚ, οὕτως τὸ ΗΘ πρὸς τὸ ΚΛ, καὶ τὸ ΘΒ πρὸς τὸ ΛΕ. ἔσται ἄρα καὶ ὡς ἓν τῶν ἡγουμένων πρὸς ἓν τῶν ἑπομένων, οὕτως ἅπαντα τὰ ἡγούμενα πρὸς ἅπαντα τὰ ἑπόμενα· ἔστιν ἄρα ὡς τὸ ΑΗ πρὸς τὸ ΔΚ, οὕτως τὸ ΑΒ πρὸς τὸ ΔΕ. ἴσον δὲ τὸ μὲν ΑΗ τῷ Γ, τὸ δὲ ΔΚ τῷ Ζ· ἔστιν ἄρα ὡς τὸ Γ πρὸς τὸ Ζ οὕτως τὸ ΑΒ πρὸς τὸ ΔΕ. τὰ ἄρα μέρη τοῖς ὡσαύτως πολλαπλασίοις τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον ληφθέντα κατάλληλα· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

5.prop.16Önerme 16. Dört büyüklük orantılıysa, yer değiştirerek de orantılı olurlar.

A, B, G, D dört büyüklüğü orantılı olsun: A'nın B'ye oranı G'nin D'ye oranı gibi olsun. Diyorum ki yer değiştirerek de orantılı olurlar: A'nın G'ye oranı B'nin D'ye oranı gibidir.

A ile B'nin eşit katları E ile Z, G ile D'nin de rastgele başka eşit katları H ile Th alınsın.

E, A'nın; Z de B'nin aynı katı olduğundan ve parçaların oranı aynı katlarının oranıyla aynı olduğundan, A'nın B'ye oranı E'nin Z'ye oranı gibidir. A'nın B'ye oranı ise G'nin D'ye oranı gibidir; o hâlde G'nin D'ye oranı da E'nin Z'ye oranı gibidir. Yine, H ile Th, G ile D'nin eşit katları olduğundan, G'nin D'ye oranı H'nin Th'ye oranı gibidir. G'nin D'ye oranı ise E'nin Z'ye oranı gibidir; o hâlde E'nin Z'ye oranı da H'nin Th'ye oranı gibidir. Dört büyüklük orantılıysa ve birinci üçüncüden büyükse, ikinci de dördüncüden büyük olur; eşitse eşit, küçükse küçük olur. O hâlde E H'yi aşıyorsa Z de Th'yi aşar; eşitse eşittir; küçükse küçüktür. E ile Z, A ile B'nin eşit katları; H ile Th de G ile D'nin rastgele başka eşit katlarıdır. O hâlde A'nın G'ye oranı B'nin D'ye oranı gibidir.

Öyleyse dört büyüklük orantılıysa, yer değiştirerek de orantılı olurlar. Gösterilmesi gereken buydu.

5.prop.16

ἐὰν τέσσαρα μεγέθη ἀνάλογον ᾖ, καὶ ἐναλλὰξ ἀνάλογον ἔσται. ἔστω τέσσαρα μεγέθη ἀνάλογον τὰ Α, Β, Γ, Δ, ὡς τὸ Α πρὸς τὸ Β, οὕτως τὸ Γ πρὸς τὸ Δ· λέγω, ὅτι καὶ ἐναλλὰξ [ἀνάλογον] ἔσται, ὡς τὸ Α πρὸς τὸ Γ, οὕτως τὸ Β πρὸς τὸ Δ. εἰλήφθω γὰρ τῶν μὲν Α, Β ἰσάκις πολλαπλάσια τὰ Ε, Ζ, τῶν δὲ Γ, Δ ἄλλα, ἃ ἔτυχεν, ἰσάκις πολλαπλάσια τὰ Η, Θ. καὶ ἐπεὶ ἰσάκις ἐστὶ πολλαπλάσιον τὸ Ε τοῦ Α καὶ τὸ Ζ τοῦ Β, τὰ δὲ μέρη τοῖς ὡσαύτως πολλαπλασίοις τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ἔστιν ἄρα ὡς τὸ Α πρὸς τὸ Β, οὕτως τὸ Ε πρὸς τὸ Ζ. ὡς δὲ τὸ Α πρὸς τὸ Β, οὕτως τὸ Γ πρὸς τὸ Δ· καὶ ὡς ἄρα τὸ Γ πρὸς τὸ Δ, οὕτως τὸ Ε πρὸς τὸ Ζ. πάλιν, ἐπεὶ τὰ Η, Θ τῶν Γ, Δ ἰσάκις ἐστὶ πολλαπλάσια, ἔστιν ἄρα ὡς τὸ Γ πρὸς τὸ Δ, οὕτως τὸ Η πρὸς τὸ Θ. ὡς δὲ τὸ Γ πρὸς τὸ Δ, [οὕτως] τὸ Ε πρὸς τὸ Ζ· καὶ ὡς ἄρα τὸ Ε πρὸς τὸ Ζ, οὕτως τὸ Η πρὸς τὸ Θ. ἐὰν δὲ τέσσαρα μεγέθη ἀνάλογον ᾖ, τὸ δὲ πρῶτον τοῦ τρίτου μεῖζον ᾖ, καὶ τὸ δεύτερον τοῦ τετάρτου μεῖζον ἔσται, κἂν ἴσον, ἴσον, κἂν ἔλαττον, ἔλαττον. εἰ ἄρα ὑπερέχει τὸ Ε τοῦ Η, ὑπερέχει καὶ τὸ Ζ τοῦ Θ, καὶ εἰ ἴσον, ἴσον, καὶ εἰ ἔλαττον, ἔλαττον. καί ἐστι τὰ μὲν Ε, Ζ τῶν Α, Β ἰσάκις πολλαπλάσια, τὰ δὲ Η, Θ τῶν Γ, Δ ἄλλα, ἃ ἔτυχεν, ἰσάκις πολλαπλάσια· ἔστιν ἄρα ὡς τὸ Α πρὸς τὸ Γ, οὕτως τὸ Β πρὸς τὸ Δ. ἐὰν ἄρα τέσσαρα μεγέθη ἀνάλογον ᾖ, καὶ ἐναλλὰξ ἀνάλογον ἔσται· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

5.prop.17Önerme 17. Birleşik büyüklükler orantılıysa, ayrıldıklarında da orantılı olurlar.

AB, BE, GD, DZ birleşik büyüklükleri orantılı olsun: AB'nin BE'ye oranı GD'nin DZ'ye oranı gibi olsun. Diyorum ki ayrıldıklarında da orantılı olurlar: AE'nin EB'ye oranı GZ'nin ZD'ye oranı gibidir.

AE, EB, GZ, ZD'nin eşit katları HTh, ThK, LM, MN; EB ile ZD'nin de rastgele başka eşit katları KX ve NP alınsın.

HTh, AE'nin; ThK da EB'nin aynı katı olduğundan, HTh, AE'nin; HK da AB'nin aynı katıdır. HTh, AE'nin; LM de GZ'nin aynı katıdır; o hâlde HK, AB'nin; LM de GZ'nin aynı katıdır. Yine, LM, GZ'nin; MN de ZD'nin aynı katı olduğundan, LM, GZ'nin; LN de GD'nin aynı katıdır. LM, GZ'nin; HK da AB'nin aynı katıydı; o hâlde HK, AB'nin; LN de GD'nin aynı katıdır. Demek ki HK ile LN, AB ile GD'nin eşit katlarıdır. Yine, ThK, EB'nin; MN de ZD'nin aynı katı olduğundan, KX de EB'nin, NP de ZD'nin aynı katı olduğundan, birleşimleri olan ThX de EB'nin, MP de ZD'nin aynı katıdır. AB'nin BE'ye oranı GD'nin DZ'ye oranı gibi olduğundan ve AB ile GD'nin eşit katları HK ile LN, EB ile ZD'nin de eşit katları ThX ile MP alındığından, HK ThX'i aşıyorsa LN de MP'yi aşar; eşitse eşittir; küçükse küçüktür. Şimdi HK ThX'i aşsın; ikisinden ortak ThK çıkarılınca HTh de KX'i aşar. Ama HK ThX'i aşıyorsa LN de MP'yi aşıyordu; o hâlde LN de MP'yi aşar ve ikisinden ortak MN çıkarılınca LM de NP'yi aşar. Böylece HTh KX'i aşıyorsa LM de NP'yi aşar. Benzer şekilde gösteririz ki HTh KX'e eşitse LM de NP'ye eşit olur, küçükse küçük olur. HTh ile LM, AE ile GZ'nin eşit katları; KX ile NP de EB ile ZD'nin rastgele başka eşit katlarıdır. O hâlde AE'nin EB'ye oranı GZ'nin ZD'ye oranı gibidir.

Öyleyse birleşik büyüklükler orantılıysa, ayrıldıklarında da orantılı olurlar. Gösterilmesi gereken buydu.

5.prop.17

ἐὰν συγκείμενα μεγέθη ἀνάλογον ᾖ, καὶ διαιρεθέντα ἀνάλογον ἔσται. ἔστω συγκείμενα μεγέθη ἀνάλογον τὰ ΑΒ, ΒΕ, ΓΔ, ΔΖ, ὡς τὸ ΑΒ πρὸς τὸ ΒΕ, οὕτως τὸ ΓΔ πρὸς τὸ ΔΖ· λέγω, ὅτι καὶ διαιρεθέντα ἀνάλογον ἔσται, ὡς τὸ ΑΕ πρὸς τὸ ΕΒ, οὕτως τὸ ΓΖ πρὸς τὸ ΔΖ. εἰλήφθω γὰρ τῶν μὲν ΑΕ, ΕΒ, ΓΖ, ΖΔ ἰσάκις πολλαπλάσια τὰ ΗΘ, ΘΚ, ΛΜ, ΜΝ, τῶν δὲ ΕΒ, ΖΔ ἄλλα, ἃ ἔτυχεν, ἰσάκις πολλαπλάσια τὰ ΚΞ, ΝΠ. καὶ ἐπεὶ ἰσάκις ἐστὶ πολλαπλάσιον τὸ ΗΘ τοῦ ΑΕ καὶ τὸ ΘΚ τοῦ ΕΒ, ἰσάκις ἄρα ἐστὶ πολλαπλάσιον τὸ ΗΘ τοῦ ΑΕ καὶ τὸ ΗΚ τοῦ ΑΒ. ἰσάκις δέ ἐστι πολλαπλάσιον τὸ ΗΘ τοῦ ΑΕ καὶ τὸ ΛΜ τοῦ ΓΖ· ἰσάκις ἄρα ἐστὶ πολλαπλάσιον τὸ ΗΚ τοῦ ΑΒ καὶ τὸ ΛΜ τοῦ ΓΖ. πάλιν, ἐπεὶ ἰσάκις ἐστὶ πολλαπλάσιον τὸ ΛΜ τοῦ ΓΖ καὶ τὸ ΜΝ τοῦ ΖΔ, ἰσάκις ἄρα ἐστὶ πολλαπλάσιον τὸ ΛΜ τοῦ ΓΖ καὶ τὸ ΛΝ τοῦ ΓΔ. ἰσάκις δὲ ἦν πολλαπλάσιον τὸ ΛΜ τοῦ ΓΖ καὶ τὸ ΗΚ τοῦ ΑΒ· ἰσάκις ἄρα ἐστὶ πολλαπλάσιον τὸ ΗΚ τοῦ ΑΒ καὶ τὸ ΛΝ τοῦ ΓΔ. τὰ ΗΚ, ΛΝ ἄρα τῶν ΑΒ, ΓΔ ἰσάκις ἐστὶ πολλαπλάσια. πάλιν, ἐπεὶ ἰσάκις ἐστὶ πολλαπλάσιον τὸ ΘΚ τοῦ ΕΒ καὶ τὸ ΜΝ τοῦ ΖΔ, ἔστι δὲ καὶ τὸ ΚΞ τοῦ ΕΒ ἰσάκις πολλαπλάσιον καὶ τὸ ΝΠ τοῦ ΖΔ, καὶ συντεθὲν τὸ ΘΞ τοῦ ΕΒ ἰσάκις ἐστὶ πολλαπλάσιον καὶ τὸ ΜΠ τοῦ ΖΔ. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς τὸ ΑΒ πρὸς τὸ ΒΕ, οὕτως τὸ ΓΔ πρὸς τὸ ΔΖ, καὶ εἴληπται τῶν μὲν ΑΒ, ΓΔ ἰσάκις πολλαπλάσια τὰ ΗΚ, ΛΝ, τῶν δὲ ΕΒ, ΖΔ ἰσάκις πολλαπλάσια τὰ ΘΞ, ΜΠ, εἰ ἄρα ὑπερέχει τὸ ΗΚ τοῦ ΘΞ, ὑπερέχει καὶ τὸ ΛΝ τοῦ ΜΠ, καὶ εἰ ἴσον, ἴσον, καὶ εἰ ἔλαττον, ἔλαττον. ὑπερεχέτω δὴ τὸ ΗΚ τοῦ ΘΞ, καὶ κοινοῦ ἀφαιρεθέντος τοῦ ΘΚ ὑπερέχει ἄρα καὶ τὸ ΗΘ τοῦ ΚΞ. ἀλλὰ εἰ ὑπερεῖχε τὸ ΗΚ τοῦ ΘΞ, ὑπερεῖχε καὶ τὸ ΛΝ τοῦ ΜΠ· ὑπερέχει ἄρα καὶ τὸ ΛΝ τοῦ ΜΠ, καὶ κοινοῦ ἀφαιρεθέντος τοῦ ΜΝ ὑπερέχει καὶ τὸ ΛΜ τοῦ ΝΠ· ὥστε εἰ ὑπερέχει τὸ ΗΘ τοῦ ΚΞ, ὑπερέχει καὶ τὸ ΛΜ τοῦ ΝΠ. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι κἂν ἴσον ᾖ τὸ ΗΘ τῷ ΚΞ, ἴσον ἔσται καὶ τὸ ΛΜ τῷ ΝΠ, κἂν ἔλαττον, ἔλαττον. καί ἐστι τὰ μὲν ΗΘ, ΛΜ τῶν ΑΕ, ΓΖ ἰσάκις πολλαπλάσια, τὰ δὲ ΚΞ, ΝΠ τῶν ΕΒ, ΖΔ ἄλλα, ἃ ἔτυχεν, ἰσάκις πολλαπλάσια· ἔστιν ἄρα ὡς τὸ ΑΕ πρὸς τὸ ΕΒ, οὕτως τὸ ΓΖ πρὸς τὸ ΖΔ. ἐὰν ἄρα συγκείμενα μεγέθη ἀνάλογον ᾖ, καὶ διαιρεθέντα ἀνάλογον ἔσται· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

5.prop.18Önerme 18. Ayrılmış büyüklükler orantılıysa, birleştirildiklerinde de orantılı olurlar.

AE, EB, GZ, ZD ayrılmış büyüklükleri orantılı olsun: AE'nin EB'ye oranı GZ'nin ZD'ye oranı gibi olsun. Diyorum ki birleştirildiklerinde de orantılı olurlar: AB'nin BE'ye oranı GD'nin ZD'ye oranı gibidir.

AB'nin BE'ye oranı GD'nin DZ'ye oranı gibi değilse, AB'nin BE'ye oranı GD'nin ya DZ'den küçük ya da büyük bir büyüklüğe oranı gibi olacaktır.

Önce küçük bir büyüklüğe, DH'ye oranı gibi olsun. AB'nin BE'ye oranı GD'nin DH'ye oranı gibi olduğundan, birleşik büyüklükler orantılıdır; dolayısıyla ayrıldıklarında da orantılı olurlar. O hâlde AE'nin EB'ye oranı GH'nin HD'ye oranı gibidir. Ama AE'nin EB'ye oranının GZ'nin ZD'ye oranı gibi olduğu da varsayılmıştı. O hâlde GH'nin HD'ye oranı da GZ'nin ZD'ye oranı gibidir. Birinci olan GH ise üçüncü olan GZ'den büyüktür; o hâlde ikinci olan HD de dördüncü olan ZD'den büyüktür. Ama ondan küçüktür de; bu ise imkânsızdır. Demek ki AB'nin BE'ye oranı GD'nin ZD'den küçük bir büyüklüğe oranı gibi değildir. Benzer şekilde ZD'den büyük bir büyüklüğe oranı gibi de olmadığını gösteririz; o hâlde ZD'nin kendisine oranı gibidir.

Öyleyse ayrılmış büyüklükler orantılıysa, birleştirildiklerinde de orantılı olurlar. Gösterilmesi gereken buydu.

5.prop.18

ἐὰν διῃρημένα μεγέθη ἀνάλογον ᾖ, καὶ συντεθέντα ἀνάλογον ἔσται. ἔστω διῃρημένα μεγέθη ἀνάλογον τὰ ΑΕ, ΕΒ, ΓΖ, ΖΔ, ὡς τὸ ΑΕ πρὸς τὸ ΕΒ, οὕτως τὸ ΓΖ πρὸς τὸ ΖΔ· λέγω, ὅτι καὶ συντεθέντα ἀνάλογον ἔσται, ὡς τὸ ΑΒ πρὸς τὸ ΒΕ, οὕτως τὸ ΓΔ πρὸς τὸ ΖΔ. εἰ γὰρ μή ἐστιν ὡς τὸ ΑΒ πρὸς τὸ ΒΕ, οὕτως τὸ ΓΔ πρὸς τὸ ΔΖ, ἔσται ὡς τὸ ΑΒ πρὸς τὸ ΒΕ, οὕτως τὸ ΓΔ ἤτοι πρὸς ἔλασσόν τι τοῦ ΔΖ ἢ πρὸς μεῖζον. ἔστω πρότερον πρὸς ἔλασσον τὸ ΔΗ. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς τὸ ΑΒ πρὸς τὸ ΒΕ, οὕτως τὸ ΓΔ πρὸς τὸ ΔΗ, συγκείμενα μεγέθη ἀνάλογόν ἐστιν· ὥστε καὶ διαιρεθέντα ἀνάλογον ἔσται. ἔστιν ἄρα ὡς τὸ ΑΕ πρὸς τὸ ΕΒ, οὕτως τὸ ΓΗ πρὸς τὸ ΗΔ. ὑπόκειται δὲ καὶ ὡς τὸ ΑΕ πρὸς τὸ ΕΒ, οὕτως τὸ ΓΖ πρὸς τὸ ΖΔ. καὶ ὡς ἄρα τὸ ΓΗ πρὸς τὸ ΗΔ, οὕτως τὸ ΓΖ πρὸς τὸ ΖΔ. μεῖζον δὲ τὸ πρῶτον τὸ ΓΗ τοῦ τρίτου τοῦ ΓΖ· μεῖζον ἄρα καὶ τὸ δεύτερον τὸ ΗΔ τοῦ τετάρτου τοῦ ΖΔ. ἀλλὰ καὶ ἔλαττον· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον· οὐκ ἄρα ἐστὶν ὡς τὸ ΑΒ πρὸς τὸ ΒΕ, οὕτως τὸ ΓΔ πρὸς ἔλασσον τοῦ ΖΔ. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι οὐδὲ πρὸς μεῖζον· πρὸς αὐτὸ ἄρα. ἐὰν ἄρα διῃρημένα μεγέθη ἀνάλογον ᾖ, καὶ συντεθέντα ἀνάλογον ἔσται· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

5.prop.19Önerme 19. Bir bütünün bir bütüne oranı, birinden çıkarılan parçanın öbüründen çıkarılan parçaya oranı gibiyse, kalanın kalana oranı da bütünün bütüne oranı gibi olur.

Bütün AB'nin bütün GD'ye oranı, çıkarılan AE'nin çıkarılan GZ'ye oranı gibi olsun. Diyorum ki kalan EB'nin kalan ZD'ye oranı da bütün AB'nin bütün GD'ye oranı gibi olur.

AB'nin GD'ye oranı AE'nin GZ'ye oranı gibi olduğundan, yer değiştirerek BA'nın AE'ye oranı DG'nin GZ'ye oranı gibidir. Birleşik büyüklükler orantılı olduğundan, ayrıldıklarında da orantılı olurlar: BE'nin EA'ya oranı DZ'nin GZ'ye oranı gibidir. Yer değiştirerek de BE'nin DZ'ye oranı EA'nın ZG'ye oranı gibidir. AE'nin GZ'ye oranının ise bütün AB'nin bütün GD'ye oranı gibi olduğu varsayılmıştı. O hâlde kalan EB'nin kalan ZD'ye oranı da bütün AB'nin bütün GD'ye oranı gibi olur.

Öyleyse bir bütünün bir bütüne oranı, birinden çıkarılan parçanın öbüründen çıkarılan parçaya oranı gibiyse, kalanın kalana oranı da bütünün bütüne oranı gibi olur. [Gösterilmesi gereken buydu.]

[AB'nin GD'ye oranının EB'nin ZD'ye oranı gibi olduğu gösterildiğinden, yer değiştirerek de AB'nin BE'ye oranı GD'nin ZD'ye oranı gibidir; demek ki birleşik büyüklükler orantılıdır. BA'nın AE'ye oranının DG'nin GZ'ye oranı gibi olduğu da gösterilmişti; bu da döndürerek elde edilen orandır.]

Sonuç: Bundan açıktır ki birleşik büyüklükler orantılıysa, döndürüldüklerinde de orantılı olurlar. Gösterilmesi gereken buydu.

5.prop.19

ἐὰν ᾖ ὡς ὅλον πρὸς ὅλον, οὕτως ἀφαιρεθὲν πρὸς ἀφαιρεθέν, καὶ τὸ λοιπὸν πρὸς τὸ λοιπὸν ἔσται ὡς ὅλον πρὸς ὅλον. ἔστω γὰρ ὡς ὅλον τὸ ΑΒ πρὸς ὅλον τὸ ΓΔ, οὕτως ἀφαιρεθὲν τὸ ΑΕ πρὸς ἀφαιρεθὲν τὸ ΓΖ· λέγω, ὅτι καὶ λοιπὸν τὸ ΕΒ πρὸς λοιπὸν τὸ ΖΔ ἔσται ὡς ὅλον τὸ ΑΒ πρὸς ὅλον τὸ ΓΔ. ἐπεὶ γάρ ἐστιν ὡς τὸ ΑΒ πρὸς τὸ ΓΔ, οὕτως τὸ ΑΕ πρὸς τὸ ΓΖ, καὶ ἐναλλὰξ ὡς τὸ ΒΑ πρὸς τὸ ΑΕ, οὕτως τὸ ΔΓ πρὸς τὸ ΓΖ. καὶ ἐπεὶ συγκείμενα μεγέθη ἀνάλογόν ἐστιν, καὶ διαιρεθέντα ἀνάλογον ἔσται, ὡς τὸ ΒΕ πρὸς τὸ ΕΑ, οὕτως τὸ ΔΖ πρὸς τὸ ΓΖ· καὶ ἐναλλάξ, ὡς τὸ ΒΕ πρὸς τὸ ΔΖ, οὕτως τὸ ΕΑ πρὸς τὸ ΖΓ. ὡς δὲ τὸ ΑΕ πρὸς τὸ ΓΖ, οὕτως ὑπόκειται ὅλον τὸ ΑΒ πρὸς ὅλον τὸ ΓΔ. καὶ λοιπὸν ἄρα τὸ ΕΒ πρὸς λοιπὸν τὸ ΖΔ ἔσται ὡς ὅλον τὸ ΑΒ πρὸς ὅλον τὸ ΓΔ. ἐὰν ἄρα ᾖ ὡς ὅλον πρὸς ὅλον, οὕτως ἀφαιρεθὲν πρὸς ἀφαιρεθέν, καὶ τὸ λοιπὸν πρὸς τὸ λοιπὸν ἔσται ὡς ὅλον πρὸς ὅλον [ὅπερ ἔδει δεῖξαι]. [Καὶ ἐπεὶ ἐδείχθη ὡς τὸ ΑΒ πρὸς τὸ ΓΔ, οὕτως τὸ ΕΒ πρὸς τὸ ΖΔ, καὶ ἐναλλὰξ ὡς τὸ ΑΒ πρὸς τὸ ΒΕ οὕτως τὸ ΓΔ πρὸς τὸ ΖΔ, συγκείμενα ἄρα μεγέθη ἀνάλογόν ἐστιν· ἐδείχθη δὲ ὡς τὸ ΒΑ πρὸς τὸ ΑΕ, οὕτως τὸ ΔΓ πρὸς τὸ ΓΖ· καί ἐστιν ἀναστρέψαντι]. Πόρισμα ἐκ δὴ τούτου φανερόν, ὅτι ἐὰν συγκείμενα μεγέθη ἀνάλογον ᾖ, καὶ ἀναστρέψαντι ἀνάλογον ἔσται· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

5.prop.20Önerme 20. Üç büyüklük ve sayıca onlara eşit başka büyüklükler varsa ve bunlar ikişer ikişer alındığında aynı oranda iseler, eşitlikten birinci üçüncüden büyükse dördüncü de altıncıdan büyük olur; birinci üçüncüye eşitse dördüncü de altıncıya eşit, küçükse küçük olur.

A, B, G üç büyüklük, D, E, Z de sayıca onlara eşit başka büyüklükler olsun; bunlar ikişer ikişer alındığında aynı oranda olsun: A'nın B'ye oranı D'nin E'ye, B'nin G'ye oranı da E'nin Z'ye oranı gibi olsun; eşitlikten A da G'den büyük olsun. Diyorum ki D de Z'den büyük olur; eşitse eşit, küçükse küçük olur.

A, G'den büyük olduğundan, B de başka bir büyüklük olduğundan ve büyüğün aynı büyüklüğe oranı küçüğün oranından büyük olduğundan, A'nın B'ye oranı G'nin B'ye oranından büyüktür. Ama A'nın B'ye oranı D'nin E'ye oranı gibidir; G'nin B'ye oranı da, ters olarak, Z'nin E'ye oranı gibidir. O hâlde D'nin E'ye oranı da Z'nin E'ye oranından büyüktür. Aynı büyüklüğe oranı olan büyüklüklerden oranı büyük olan büyüktür; o hâlde D, Z'den büyüktür. Benzer şekilde gösteririz ki A G'ye eşitse D de Z'ye eşit olur, küçükse küçük olur.

Öyleyse üç büyüklük ve sayıca onlara eşit başka büyüklükler varsa ve bunlar ikişer ikişer alındığında aynı oranda iseler, eşitlikten birinci üçüncüden büyükse dördüncü de altıncıdan büyük olur; birinci üçüncüye eşitse dördüncü de altıncıya eşit, küçükse küçük olur. Gösterilmesi gereken buydu.

5.prop.20

ἐὰν ᾖ τρία μεγέθη καὶ ἄλλα αὐτοῖς ἴσα τὸ πλῆθος, σύνδυο λαμβανόμενα καὶ ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ, διʼ ἴσου δὲ τὸ πρῶτον τοῦ τρίτου μεῖζον ᾖ, καὶ τὸ τέταρτον τοῦ ἕκτου μεῖζον ἔσται, κἂν ἴσον, ἴσον, κἂν ἔλαττον, ἔλαττον. ἔστω τρία μεγέθη τὰ Α, Β, Γ, καὶ ἄλλα αὐτοῖς ἴσα τὸ πλῆθος τὰ Δ, Ε, Ζ, σύνδυο λαμβανόμενα ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ, ὡς μὲν τὸ Α πρὸς τὸ Β, οὕτως τὸ Δ πρὸς τὸ Ε, ὡς δὲ τὸ Β πρὸς τὸ Γ, οὕτως τὸ Ε πρὸς τὸ Ζ, διʼ ἴσου δὲ μεῖζον ἔστω τὸ Α τοῦ Γ· λέγω, ὅτι καὶ τὸ Δ τοῦ Ζ μεῖζον ἔσται, κἂν ἴσον, ἴσον, κἂν ἔλαττον, ἔλαττον. ἐπεὶ γὰρ μεῖζόν ἐστι τὸ Α τοῦ Γ, ἄλλο δέ τι τὸ Β, τὸ δὲ μεῖζον πρὸς τὸ αὐτὸ μείζονα λόγον ἔχει ἤπερ τὸ ἔλαττον, τὸ Α ἄρα πρὸς τὸ Β μείζονα λόγον ἔχει ἤπερ τὸ Γ πρὸς τὸ Β. ἀλλʼ ὡς μὲν τὸ Α πρὸς τὸ Β, [οὕτως] τὸ Δ πρὸς τὸ Ε, ὡς δὲ τὸ Γ πρὸς τὸ Β, ἀνάπαλιν οὕτως τὸ Ζ πρὸς τὸ Ε· καὶ τὸ Δ ἄρα πρὸς τὸ Ε μείζονα λόγον ἔχει ἤπερ τὸ Ζ πρὸς τὸ Ε. τῶν δὲ πρὸς τὸ αὐτὸ λόγον ἐχόντων τὸ μείζονα λόγον ἔχον μεῖζόν ἐστιν. μεῖζον ἄρα τὸ Δ τοῦ Ζ. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι κἂν ἴσον ᾖ τὸ Α τῷ Γ, ἴσον ἔσται καὶ τὸ Δ τῷ Ζ, κἂν ἔλαττον, ἔλαττον. ἐὰν ἄρα ᾖ τρία μεγέθη καὶ ἄλλα αὐτοῖς ἴσα τὸ πλῆθος, σύνδυο λαμβανόμενα καὶ ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ, διʼ ἴσου δὲ τὸ πρῶτον τοῦ τρίτου μεῖζον ᾖ, καὶ τὸ τέταρτον τοῦ ἕκτου μεῖζον ἔσται, κἂν ἴσον, ἴσον, κἂν ἔλαττον, ἔλαττον· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

5.prop.21Önerme 21. Üç büyüklük ve sayıca onlara eşit başka büyüklükler varsa, bunlar ikişer ikişer alındığında aynı oranda iseler ve orantıları karışıksa, eşitlikten birinci üçüncüden büyükse dördüncü de altıncıdan büyük olur; birinci üçüncüye eşitse dördüncü de altıncıya eşit, küçükse küçük olur.

A, B, G üç büyüklük, D, E, Z de sayıca onlara eşit başka büyüklükler olsun; bunlar ikişer ikişer alındığında aynı oranda olsun, ama orantıları karışık olsun: A'nın B'ye oranı E'nin Z'ye, B'nin G'ye oranı da D'nin E'ye oranı gibi olsun; eşitlikten A da G'den büyük olsun. Diyorum ki D de Z'den büyük olur; eşitse eşit, küçükse küçük olur.

A, G'den büyük olduğundan ve B başka bir büyüklük olduğundan, A'nın B'ye oranı G'nin B'ye oranından büyüktür. Ama A'nın B'ye oranı E'nin Z'ye oranı gibidir; G'nin B'ye oranı da, ters olarak, E'nin D'ye oranı gibidir. O hâlde E'nin Z'ye oranı da E'nin D'ye oranından büyüktür. Aynı büyüklüğün kendisine oranı daha büyük olan büyüklük ise küçüktür; o hâlde Z, D'den küçüktür, yani D, Z'den büyüktür. Benzer şekilde gösteririz ki A G'ye eşitse D de Z'ye eşit olur, küçükse küçük olur.

Öyleyse üç büyüklük ve sayıca onlara eşit başka büyüklükler varsa, bunlar ikişer ikişer alındığında aynı oranda iseler ve orantıları karışıksa, eşitlikten birinci üçüncüden büyükse dördüncü de altıncıdan büyük olur; birinci üçüncüye eşitse dördüncü de altıncıya eşit, küçükse küçük olur. Gösterilmesi gereken buydu.

5.prop.21

ἐὰν ᾖ τρία μεγέθη καὶ ἄλλα αὐτοῖς ἴσα τὸ πλῆθος σύνδυο λαμβανόμενα καὶ ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ, ᾖ δὲ τεταραγμένη αὐτῶν ἡ ἀναλογία, διʼ ἴσου δὲ τὸ πρῶτον τοῦ τρίτου μεῖζον ᾖ, καὶ τὸ τέταρτον τοῦ ἕκτου μεῖζον ἔσται, κἂν ἴσον, ἴσον, κἂν ἔλαττον, ἔλαττον. ἔστω τρία μεγέθη τὰ Α, Β, Γ καὶ ἄλλα αὐτοῖς ἴσα τὸ πλῆθος τὰ Δ, Ε, Ζ, σύνδυο λαμβανόμενα καὶ ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ, ἔστω δὲ τεταραγμένη αὐτῶν ἡ ἀναλογία, ὡς μὲν τὸ Α πρὸς τὸ Β, οὕτως τὸ Ε πρὸς τὸ Ζ, ὡς δὲ τὸ Β πρὸς τὸ Γ, οὕτως τὸ Δ πρὸς τὸ Ε, διʼ ἴσου δὲ τὸ Α τοῦ Γ μεῖζον ἔστω· λέγω, ὅτι καὶ τὸ Δ τοῦ Ζ μεῖζον ἔσται, κἂν ἴσον, ἴσον, κἂν ἔλαττον, ἔλαττον. ἐπεὶ γὰρ μεῖζόν ἐστι τὸ Α τοῦ Γ, ἄλλο δέ τι τὸ Β, τὸ Α ἄρα πρὸς τὸ Β μείζονα λόγον ἔχει ἤπερ τὸ Γ πρὸς τὸ Β. ἀλλʼ ὡς μὲν τὸ Α πρὸς τὸ Β, οὕτως τὸ Ε πρὸς τὸ Ζ, ὡς δὲ τὸ Γ πρὸς τὸ Β, ἀνάπαλιν οὕτως τὸ Ε πρὸς τὸ Δ. καὶ τὸ Ε ἄρα πρὸς τὸ Ζ μείζονα λόγον ἔχει ἤπερ τὸ Ε πρὸς τὸ Δ. πρὸς ὃ δὲ τὸ αὐτὸ μείζονα λόγον ἔχει, ἐκεῖνο ἔλασσόν ἐστιν· ἔλασσον ἄρα ἐστὶ τὸ Ζ τοῦ Δ· μεῖζον ἄρα ἐστὶ τὸ Δ τοῦ Ζ. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι κἂν ἴσον ᾖ τὸ Α τῷ Γ, ἴσον ἔσται καὶ τὸ Δ τῷ Ζ, κἂν ἔλαττον, ἔλαττον. ἐὰν ἄρα ᾖ τρία μεγέθη καὶ ἄλλα αὐτοῖς ἴσα τὸ πλῆθος, σύνδυο λαμβανόμενα καὶ ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ, ᾖ δὲ τεταραγμένη αὐτῶν ἡ ἀναλογία, διʼ ἴσου δὲ τὸ πρῶτον τοῦ τρίτου μεῖζον ᾖ, καὶ τὸ τέταρτον τοῦ ἕκτου μεῖζον ἔσται, κἂν ἴσον, ἴσον, κἂν ἔλαττον, ἔλαττον· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

5.prop.22Önerme 22. Herhangi sayıda büyüklük ve sayıca onlara eşit başka büyüklükler varsa ve bunlar ikişer ikişer alındığında aynı oranda iseler, eşitlikten de aynı oranda olurlar.

Herhangi sayıda A, B, G büyüklükleri ve sayıca onlara eşit başka D, E, Z büyüklükleri olsun; bunlar ikişer ikişer alındığında aynı oranda olsun: A'nın B'ye oranı D'nin E'ye, B'nin G'ye oranı da E'nin Z'ye oranı gibi olsun. Diyorum ki eşitlikten de aynı oranda olurlar.

A ile D'nin eşit katları H ile Th, B ile E'nin rastgele başka eşit katları K ile L, G ile Z'nin de yine rastgele başka eşit katları M ile N alınsın.

A'nın B'ye oranı D'nin E'ye oranı gibi olduğundan ve A ile D'nin eşit katları H ile Th, B ile E'nin de rastgele başka eşit katları K ile L alındığından, H'nin K'ye oranı Th'nin L'ye oranı gibidir. Aynı sebeple K'nin M'ye oranı da L'nin N'ye oranı gibidir. Şimdi H, K, M üç büyüklük, Th, L, N de sayıca onlara eşit başka büyüklükler olduğuna ve bunlar ikişer ikişer alındığında aynı oranda olduğuna göre, eşitlikten, H M'yi aşıyorsa Th de N'yi aşar; eşitse eşittir; küçükse küçüktür. H ile Th, A ile D'nin eşit katları; M ile N de G ile Z'nin rastgele başka eşit katlarıdır. O hâlde A'nın G'ye oranı D'nin Z'ye oranı gibidir.

Öyleyse herhangi sayıda büyüklük ve sayıca onlara eşit başka büyüklükler varsa ve bunlar ikişer ikişer alındığında aynı oranda iseler, eşitlikten de aynı oranda olurlar. Gösterilmesi gereken buydu.

5.prop.22

ἐὰν ᾖ ὁποσαοῦν μεγέθη καὶ ἄλλα αὐτοῖς ἴσα τὸ πλῆθος, σύνδυο λαμβανόμενα καὶ ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ, καὶ διʼ ἴσου ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ ἔσται. ἔστω ὁποσαοῦν μεγέθη τὰ Α, Β, Γ καὶ ἄλλα αὐτοῖς ἴσα τὸ πλῆθος τὰ Δ, Ε, Ζ, σύνδυο λαμβανόμενα ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ, ὡς μὲν τὸ Α πρὸς τὸ Β, οὕτως τὸ Δ πρὸς τὸ Ε, ὡς δὲ τὸ Β πρὸς τὸ Γ, οὕτως τὸ Ε πρὸς τὸ Ζ· λέγω, ὅτι καὶ διʼ ἴσου ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ ἔσται. εἰλήφθω γὰρ τῶν μὲν Α, Δ ἰσάκις πολλαπλάσια τὰ Η, Θ, τῶν δὲ Β, Ε ἄλλα, ἃ ἔτυχεν, ἰσάκις πολλαπλάσια τὰ Κ, Λ, καὶ ἔτι τῶν Γ, Ζ ἄλλα, ἃ ἔτυχεν, ἰσάκις πολλαπλάσια τὰ Μ, Ν. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς τὸ Α πρὸς τὸ Β, οὕτως τὸ Δ πρὸς τὸ Ε, καὶ εἴληπται τῶν μὲν Α, Δ ἰσάκις πολλαπλάσια τὰ Η, Θ, τῶν δὲ Β, Ε ἄλλα, ἃ ἔτυχεν, ἰσάκις πολλαπλάσια τὰ Κ, Λ, ἔστιν ἄρα ὡς τὸ Η πρὸς τὸ Κ, οὕτως τὸ Θ πρὸς τὸ Λ. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ὡς τὸ Κ πρὸς τὸ Μ, οὕτως τὸ Λ πρὸς τὸ Ν. ἐπεὶ οὖν τρία μεγέθη ἐστὶ τὰ Η, Κ, Μ, καὶ ἄλλα αὐτοῖς ἴσα τὸ πλῆθος τὰ Θ, Λ, Ν, σύνδυο λαμβανόμενα καὶ ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ, διʼ ἴσου ἄρα, εἰ ὑπερέχει τὸ Η τοῦ Μ, ὑπερέχει καὶ τὸ Θ τοῦ Ν, καὶ εἰ ἴσον, ἴσον, καὶ εἰ ἔλαττον, ἔλαττον. καί ἐστι τὰ μὲν Η, Θ τῶν Α, Δ ἰσάκις πολλαπλάσια, τὰ δὲ Μ, Ν τῶν Γ, Ζ ἄλλα, ἃ ἔτυχεν, ἰσάκις πολλαπλάσια. ἔστιν ἄρα ὡς τὸ Α πρὸς τὸ Γ, οὕτως τὸ Δ πρὸς τὸ Ζ. ἐὰν ἄρα ᾖ ὁποσαοῦν μεγέθη καὶ ἄλλα αὐτοῖς ἴσα τὸ πλῆθος, σύνδυο λαμβανόμενα ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ, καὶ διʼ ἴσου ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ ἔσται· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

5.prop.23Önerme 23. Üç büyüklük ve sayıca onlara eşit başka büyüklükler varsa, bunlar ikişer ikişer alındığında aynı oranda iseler ve orantıları karışıksa, eşitlikten de aynı oranda olurlar.

A, B, G üç büyüklük, D, E, Z de sayıca onlara eşit ve ikişer ikişer alındığında aynı oranda olan başka büyüklükler olsun; orantıları da karışık olsun: A'nın B'ye oranı E'nin Z'ye, B'nin G'ye oranı da D'nin E'ye oranı gibi olsun. Diyorum ki A'nın G'ye oranı D'nin Z'ye oranı gibidir.

A, B ve D'nin eşit katları H, Th ve K; G, E ve Z'nin de rastgele başka eşit katları L, M ve N alınsın.

H ile Th, A ile B'nin eşit katları olduğundan ve parçaların oranı aynı katlarının oranıyla aynı olduğundan, A'nın B'ye oranı H'nin Th'ye oranı gibidir. Aynı sebeple E'nin Z'ye oranı da M'nin N'ye oranı gibidir. A'nın B'ye oranı ise E'nin Z'ye oranı gibidir; o hâlde H'nin Th'ye oranı da M'nin N'ye oranı gibidir. B'nin G'ye oranı D'nin E'ye oranı gibi olduğundan, yer değiştirerek B'nin D'ye oranı da G'nin E'ye oranı gibidir. Th ile K, B ile D'nin eşit katları olduğundan ve parçaların oranı eşit katlarının oranıyla aynı olduğundan, B'nin D'ye oranı Th'nin K'ye oranı gibidir. Ama B'nin D'ye oranı G'nin E'ye oranı gibidir; o hâlde Th'nin K'ye oranı da G'nin E'ye oranı gibidir. Yine, L ile M, G ile E'nin eşit katları olduğundan, G'nin E'ye oranı L'nin M'ye oranı gibidir. Ama G'nin E'ye oranı Th'nin K'ye oranı gibidir; o hâlde Th'nin K'ye oranı da L'nin M'ye oranı gibidir; yer değiştirerek de Th'nin L'ye oranı K'nin M'ye oranı gibidir. H'nin Th'ye oranının M'nin N'ye oranı gibi olduğu da gösterilmişti. Şimdi H, Th, L üç büyüklük, K, M, N de sayıca onlara eşit ve ikişer ikişer alındığında aynı oranda olan başka büyüklükler olduğuna ve orantıları karışık olduğuna göre, eşitlikten, H L'yi aşıyorsa K da N'yi aşar; eşitse eşittir; küçükse küçüktür. H ile K, A ile D'nin; L ile N de G ile Z'nin eşit katlarıdır. O hâlde A'nın G'ye oranı D'nin Z'ye oranı gibidir.

Öyleyse üç büyüklük ve sayıca onlara eşit başka büyüklükler varsa, bunlar ikişer ikişer alındığında aynı oranda iseler ve orantıları karışıksa, eşitlikten de aynı oranda olurlar. Gösterilmesi gereken buydu.

5.prop.23

ἐὰν ᾖ τρία μεγέθη καὶ ἄλλα αὐτοῖς ἴσα τὸ πλῆθος σύνδυο λαμβανόμενα ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ, ᾖ δὲ τεταραγμένη αὐτῶν ἡ ἀναλογία, καὶ διʼ ἴσου ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ ἔσται. ἔστω τρία μεγέθη τὰ Α, Β, Γ καὶ ἄλλα αὐτοῖς ἴσα τὸ πλῆθος σύνδυο λαμβανόμενα ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ τὰ Δ, Ε, Ζ, ἔστω δὲ τεταραγμένη αὐτῶν ἡ ἀναλογία, ὡς μὲν τὸ Α πρὸς τὸ Β, οὕτως τὸ Ε πρὸς τὸ Ζ, ὡς δὲ τὸ Β πρὸς τὸ Γ, οὕτως τὸ Δ πρὸς τὸ Ε· λέγω, ὅτι ἐστὶν ὡς τὸ Α πρὸς τὸ Γ, οὕτως τὸ Δ πρὸς τὸ Ζ. εἰλήφθω τῶν μὲν Α, Β, Δ ἰσάκις πολλαπλάσια τὰ Η, Θ, Κ, τῶν δὲ Γ, Ε, Ζ ἄλλα, ἃ ἔτυχεν, ἰσάκις πολλαπλάσια τὰ Λ, Μ, Ν. καὶ ἐπεὶ ἰσάκις ἐστὶ πολλαπλάσια τὰ Η, Θ τῶν Α, Β, τὰ δὲ μέρη τοῖς ὡσαύτως πολλαπλασίοις τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ἔστιν ἄρα ὡς τὸ Α πρὸς τὸ Β, οὕτως τὸ Η πρὸς τὸ Θ. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ὡς τὸ Ε πρὸς τὸ Ζ, οὕτως τὸ Μ πρὸς τὸ Ν· καί ἐστιν ὡς τὸ Α πρὸς τὸ Β, οὕτως τὸ Ε πρὸς τὸ Ζ· καὶ ὡς ἄρα τὸ Η πρὸς τὸ Θ, οὕτως τὸ Μ πρὸς τὸ Ν. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς τὸ Β πρὸς τὸ Γ, οὕτως τὸ Δ πρὸς τὸ Ε, καὶ ἐναλλὰξ ὡς τὸ Β πρὸς τὸ Δ, οὕτως τὸ Γ πρὸς τὸ Ε. καὶ ἐπεὶ τὰ Θ, Κ τῶν Β, Δ ἰσάκις ἐστὶ πολλαπλάσια, τὰ δὲ μέρη τοῖς ἰσάκις πολλαπλασίοις τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ἔστιν ἄρα ὡς τὸ Β πρὸς τὸ Δ, οὕτως τὸ Θ πρὸς τὸ Κ. ἀλλʼ ὡς τὸ Β πρὸς τὸ Δ, οὕτως τὸ Γ πρὸς τὸ Ε· καὶ ὡς ἄρα τὸ Θ πρὸς τὸ Κ, οὕτως τὸ Γ πρὸς τὸ Ε. πάλιν, ἐπεὶ τὰ Λ, Μ τῶν Γ, Ε ἰσάκις ἐστι πολλαπλάσια, ἔστιν ἄρα ὡς τὸ Γ πρὸς τὸ Ε, οὕτως τὸ Λ πρὸς τὸ Μ. ἀλλʼ ὡς τὸ Γ πρὸς τὸ Ε, οὕτως τὸ Θ πρὸς τὸ Κ· καὶ ὡς ἄρα τὸ Θ πρὸς τὸ Κ, οὕτως τὸ Λ πρὸς τὸ Μ, καὶ ἐναλλὰξ ὡς τὸ Θ πρὸς τὸ Λ, τὸ Κ πρὸς τὸ Μ. ἐδείχθη δὲ καὶ ὡς τὸ Η πρὸς τὸ Θ, οὕτως τὸ Μ πρὸς τὸ Ν. ἐπεὶ οὖν τρία μεγέθη ἐστὶ τὰ Η, Θ, Λ, καὶ ἄλλα αὐτοῖς ἴσα τὸ πλῆθος τὰ Κ, Μ, Ν σύνδυο λαμβανόμενα ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ, καί ἐστιν αὐτῶν τεταραγμένη ἡ ἀναλογία, διʼ ἴσου ἄρα, εἰ ὑπερέχει τὸ Η τοῦ Λ, ὑπερέχει καὶ τὸ Κ τοῦ Ν, καὶ εἰ ἴσον, ἴσον, καὶ εἰ ἔλαττον, ἔλαττον. καί ἐστι τὰ μὲν Η, Κ τῶν Α, Δ ἰσάκις πολλαπλάσια, τὰ δὲ Λ, Ν τῶν Γ, Ζ. ἔστιν ἄρα ὡς τὸ Α πρὸς τὸ Γ, οὕτως τὸ Δ πρὸς τὸ Ζ. ἐὰν ἄρα ᾖ τρία μεγέθη καὶ ἄλλα αὐτοῖς ἴσα τὸ πλῆθος σύνδυο λαμβανόμενα ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ, ᾖ δὲ τεταραγμένη αὐτῶν ἡ ἀναλογία, καὶ διʼ ἴσου ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ ἔσται· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

5.prop.24Önerme 24. Birincinin ikinciye oranı üçüncünün dördüncüye oranıyla aynıysa ve beşincinin ikinciye oranı da altıncının dördüncüye oranıyla aynıysa, birinci ile beşincinin toplamının ikinciye oranı da üçüncü ile altıncının toplamının dördüncüye oranıyla aynı olur.

Birinci AB'nin ikinci G'ye oranı, üçüncü DE'nin dördüncü Z'ye oranıyla aynı olsun; beşinci BH'nin ikinci G'ye oranı da altıncı ETh'nin dördüncü Z'ye oranıyla aynı olsun. Diyorum ki birinci ile beşincinin birleşimi olan AH'nin ikinci G'ye oranı da üçüncü ile altıncının birleşimi olan DTh'nin dördüncü Z'ye oranıyla aynı olur.

BH'nin G'ye oranı ETh'nin Z'ye oranı gibi olduğundan, ters olarak G'nin BH'ye oranı Z'nin ETh'ye oranı gibidir. Şimdi AB'nin G'ye oranı DE'nin Z'ye oranı gibi, G'nin BH'ye oranı da Z'nin ETh'ye oranı gibi olduğuna göre, eşitlikten AB'nin BH'ye oranı DE'nin ETh'ye oranı gibidir. Ayrılmış büyüklükler orantılı olduğundan, birleştirildiklerinde de orantılı olurlar; o hâlde AH'nin HB'ye oranı DTh'nin ThE'ye oranı gibidir. BH'nin G'ye oranı da ETh'nin Z'ye oranı gibidir; o hâlde eşitlikten AH'nin G'ye oranı DTh'nin Z'ye oranı gibidir.

Öyleyse birincinin ikinciye oranı üçüncünün dördüncüye oranıyla aynıysa ve beşincinin ikinciye oranı da altıncının dördüncüye oranıyla aynıysa, birinci ile beşincinin toplamının ikinciye oranı da üçüncü ile altıncının toplamının dördüncüye oranıyla aynı olur. Gösterilmesi gereken buydu.

5.prop.24

ἐὰν πρῶτον πρὸς δεύτερον τὸν αὐτὸν ἔχῃ λόγον καὶ τρίτον πρὸς τέταρτον, ἔχῃ δὲ καὶ πέμπτον πρὸς δεύτερον τὸν αὐτὸν λόγον καὶ ἕκτον πρὸς τέταρτον, καὶ συντεθὲν πρῶτον καὶ πέμπτον πρὸς δεύτερον τὸν αὐτὸν ἕξει λόγον καὶ τρίτον καὶ ἕκτον πρὸς τέταρτον. πρῶτον γὰρ τὸ ΑΒ πρὸς δεύτερον τὸ Γ τὸν αὐτὸν ἐχέτω λόγον καὶ τρίτον τὸ ΔΕ πρὸς τέταρτον τὸ Ζ, ἐχέτω δὲ καὶ πέμπτον τὸ ΒΗ πρὸς δεύτερον τὸ Γ τὸν αὐτὸν λόγον καὶ ἕκτον τὸ ΕΘ πρὸς τέταρτον τὸ Ζ· λέγω, ὅτι καὶ συντεθὲν πρῶτον καὶ πέμπτον τὸ ΑΗ πρὸς δεύτερον τὸ Γ τὸν αὐτὸν ἕξει λόγον, καὶ τρίτον καὶ ἕκτον τὸ ΔΘ πρὸς τέταρτον τὸ Ζ. ἐπεὶ γάρ ἐστιν ὡς τὸ ΒΗ πρὸς τὸ Γ, οὕτως τὸ ΕΘ πρὸς τὸ Ζ, ἀνάπαλιν ἄρα ὡς τὸ Γ πρὸς τὸ ΒΗ, οὕτως τὸ Ζ πρὸς τὸ ΕΘ. ἐπεὶ οὖν ἐστιν ὡς τὸ ΑΒ πρὸς τὸ Γ, οὕτως τὸ ΔΕ πρὸς τὸ Ζ, ὡς δὲ τὸ Γ πρὸς τὸ ΒΗ, οὕτως τὸ Ζ πρὸς τὸ ΕΘ, διʼ ἴσου ἄρα ἐστὶν ὡς τὸ ΑΒ πρὸς τὸ ΒΗ, οὕτως τὸ ΔΕ πρὸς τὸ ΕΘ. καὶ ἐπεὶ διῃρημένα μεγέθη ἀνάλογόν ἐστιν, καὶ συντεθέντα ἀνάλογον ἔσται· ἔστιν ἄρα ὡς τὸ ΑΗ πρὸς τὸ ΗΒ, οὕτως τὸ ΔΘ πρὸς τὸ ΘΕ. ἔστι δὲ καὶ ὡς τὸ ΒΗ πρὸς τὸ Γ, οὕτως τὸ ΕΘ πρὸς τὸ Ζ· διʼ ἴσου ἄρα ἐστὶν ὡς τὸ ΑΗ πρὸς τὸ Γ, οὕτως τὸ ΔΘ πρὸς τὸ Ζ. ἐὰν ἄρα πρῶτον πρὸς δεύτερον τὸν αὐτὸν ἔχῃ λόγον καὶ τρίτον πρὸς τέταρτον, ἔχῃ δὲ καὶ πέμπτον πρὸς δεύτερον τὸν αὐτὸν λόγον καὶ ἕκτον πρὸς τέταρτον, καὶ συντεθὲν πρῶτον καὶ πέμπτον πρὸς δεύτερον τὸν αὐτὸν ἕξει λόγον καὶ τρίτον καὶ ἕκτον πρὸς τέταρτον· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

5.prop.25Önerme 25. Dört büyüklük orantılıysa, en büyükleri ile en küçüklerinin toplamı kalan ikisinin toplamından büyüktür.

AB, GD, E, Z dört büyüklüğü orantılı olsun: AB'nin GD'ye oranı E'nin Z'ye oranı gibi olsun; bunların en büyüğü AB, en küçüğü Z olsun. Diyorum ki AB ile Z'nin toplamı GD ile E'nin toplamından büyüktür.

E'ye eşit AH, Z'ye eşit de GTh konsun.

AB'nin GD'ye oranı E'nin Z'ye oranı gibi olduğundan ve E AH'ye, Z de GTh'ye eşit olduğundan, AB'nin GD'ye oranı AH'nin GTh'ye oranı gibidir. Bütün AB'nin bütün GD'ye oranı, çıkarılan AH'nin çıkarılan GTh'ye oranı gibi olduğundan, kalan HB'nin kalan ThD'ye oranı da bütün AB'nin bütün GD'ye oranı gibi olur. AB ise GD'den büyüktür; o hâlde HB de ThD'den büyüktür. AH E'ye, GTh de Z'ye eşit olduğundan, AH ile Z'nin toplamı GTh ile E'nin toplamına eşittir. [Eşit olmayanlara eşitler eklenirse bütünler eşit olmaz; o hâlde] HB ile ThD eşit değilken ve HB büyükken, HB'ye AH ile Z, ThD'ye de GTh ile E eklenirse, AB ile Z'nin toplamının GD ile E'nin toplamından büyük olduğu sonucu çıkar.

Öyleyse dört büyüklük orantılıysa, en büyükleri ile en küçüklerinin toplamı kalan ikisinin toplamından büyüktür. Gösterilmesi gereken buydu.

5.prop.25

ἐὰν τέσσαρα μεγέθη ἀνάλογον ᾖ, τὸ μέγιστον [αὐτῶν] καὶ τὸ ἐλάχιστον δύο τῶν λοιπῶν μείζονά ἐστιν. ἔστω τέσσαρα μεγέθη ἀνάλογον τὰ ΑΒ, ΓΔ, Ε, Ζ, ὡς τὸ ΑΒ πρὸς τὸ ΓΔ, οὕτως τὸ Ε πρὸς τὸ Ζ, ἔστω δὲ μέγιστον μὲν αὐτῶν τὸ ΑΒ, ἐλάχιστον δὲ τὸ Ζ· λέγω, ὅτι τὰ ΑΒ, Ζ τῶν ΓΔ, Ε μείζονά ἐστιν. κείσθω γὰρ τῷ μὲν Ε ἴσον τὸ ΑΗ, τῷ δὲ Ζ ἴσον τὸ ΓΘ. ἐπεὶ [οὖν] ἐστιν ὡς τὸ ΑΒ πρὸς τὸ ΓΔ, οὕτως τὸ Ε πρὸς τὸ Ζ, ἴσον δὲ τὸ μὲν Ε τῷ ΑΗ, τὸ δὲ Ζ τῷ ΓΘ, ἔστιν ἄρα ὡς τὸ ΑΒ πρὸς τὸ ΓΔ, οὕτως τὸ ΑΗ πρὸς τὸ ΓΘ. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ὅλον τὸ ΑΒ πρὸς ὅλον τὸ ΓΔ, οὕτως ἀφαιρεθὲν τὸ ΑΗ πρὸς ἀφαιρεθὲν τὸ ΓΘ, καὶ λοιπὸν ἄρα τὸ ΗΒ πρὸς λοιπὸν τὸ ΘΔ ἔσται ὡς ὅλον τὸ ΑΒ πρὸς ὅλον τὸ ΓΔ. μεῖζον δὲ τὸ ΑΒ τοῦ ΓΔ· μεῖζον ἄρα καὶ τὸ ΗΒ τοῦ ΘΔ. καὶ ἐπεὶ ἴσον ἐστὶ τὸ μὲν ΑΗ τῷ Ε, τὸ δὲ ΓΘ τῷ Ζ, τὰ ἄρα ΑΗ, Ζ ἴσα ἐστὶ τοῖς ΓΘ, Ε. καὶ [ἐπεὶ] ἐὰν [ἀνίσοις ἴσα προστεθῇ, τὰ ὅλα ἄνισά ἐστιν, ἐὰν ἄρα] τῶν ΗΒ, ΘΔ ἀνίσων ὄντων καὶ μείζονος τοῦ ΗΒ τῷ μὲν ΗΒ προστεθῇ τὰ ΑΗ, Ζ, τῷ δὲ ΘΔ προστεθῇ τὰ ΓΘ, Ε, συνάγεται τὰ ΑΒ, Ζ μείζονα τῶν ΓΔ, Ε. ἐὰν ἄρα τέσσαρα μεγέθη ἀνάλογον ᾖ, τὸ μέγιστον αὐτῶν καὶ τὸ ἐλάχιστον δύο τῶν λοιπῶν μείζονά ἐστιν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…