II. Kitap
2.def.1Tarifler
1. Her dik açılı paralelkenarın, dik açıyı çevreleyen iki doğru tarafından çevrelendiği söylenir.
πᾶν παραλληλόγραμμον ὀρθογώνιον περιέχεσθαι λέγεται ὑπὸ δύο τῶν τὴν ὀρθὴν γωνίαν περιεχουσῶν εὐθειῶν.
2.def.22. Her paralelkenar alanda, köşegen çevresindeki paralelkenarlardan herhangi biri, iki tümleyenle birlikte gnomon diye adlandırılsın.
παντὸς δὲ παραλληλογράμμου χωρίου τῶν περὶ τὴν διάμετρον αὐτοῦ παραλληλογράμμων ἓν ὁποιονοῦν σὺν τοῖς δυσὶ παραπληρώμασι γνώμων καλείσθω.
2.prop.1Önermeler
Önerme 1. İki doğrudan biri herhangi sayıda parçaya kesilirse, iki doğrunun çevrelediği dikdörtgen, kesilmemiş doğru ile parçaların her birinin çevrelediği dikdörtgenlerin toplamına eşittir.
A ve BG iki doğru olsun; BG rastgele D ve E noktalarında kesilsin. Diyorum ki A ile BG'nin çevrelediği dikdörtgen, A ile BD'nin, A ile DE'nin ve bir de A ile EG'nin çevrelediği dikdörtgenlerin toplamına eşittir.
B noktasından BG'ye dik BZ çizilsin ve A'ya eşit BH yerleştirilsin; H'den BG'ye paralel HTh, D, E ve G'den de BH'ye paralel DK, EL ve GTh çizilsin.
O hâlde BTh, BK, DL ve ETh'nin toplamına eşittir. BTh, A ile BG'nin çevrelediği dikdörtgendir; çünkü HB ile BG tarafından çevrelenir, BH de A'ya eşittir. BK, A ile BD'nin çevrelediği dikdörtgendir; çünkü HB ile BD tarafından çevrelenir, BH de A'ya eşittir. DL, A ile DE'nin çevrelediği dikdörtgendir; çünkü DK, yani BH, A'ya eşittir. Aynı şekilde ETh de A ile EG'nin çevrelediği dikdörtgendir. Demek ki A ile BG'nin çevrelediği dikdörtgen, A ile BD'nin, A ile DE'nin ve A ile EG'nin çevrelediği dikdörtgenlerin toplamına eşittir.
Öyleyse iki doğrudan biri herhangi sayıda parçaya kesilirse, iki doğrunun çevrelediği dikdörtgen, kesilmemiş doğru ile parçaların her birinin çevrelediği dikdörtgenlerin toplamına eşittir. Gösterilmesi gereken buydu.
ἐὰν ὦσι δύο εὐθεῖαι, τμηθῇ δὲ ἡ ἑτέρα αὐτῶν εἰς ὁσαδηποτοῦν τμήματα, τὸ περιεχόμενον ὀρθογώνιον ὑπὸ τῶν δύο εὐθειῶν ἴσον ἐστὶ τοῖς ὑπό τε τῆς ἀτμήτου καὶ ἑκάστου τῶν τμημάτων περιεχομένοις ὀρθογωνίοις. ἔστωσαν δύο εὐθεῖαι αἱ Α, ΒΓ, καὶ τετμήσθω ἡ ΒΓ, ὡς ἔτυχεν, κατὰ τὰ Δ, Ε σημεῖα· λέγω, ὅτι τὸ ὑπὸ τῶν Α, ΒΓ περιεχόμενον ὀρθογώνιον ἴσον ἐστὶ τῷ τε ὑπὸ τῶν Α, ΒΔ περιεχομένῳ ὀρθογωνίῳ καὶ τῷ ὑπὸ τῶν Α, ΔΕ καὶ ἔτι τῷ ὑπὸ τῶν Α, ΕΓ. ἤχθω γὰρ ἀπὸ τοῦ Β τῇ ΒΓ πρὸς ὀρθὰς ἡ ΒΖ, καὶ κείσθω τῇ Α ἴση ἡ ΒΗ, καὶ διὰ μὲν τοῦ Η τῇ ΒΓ παράλληλος ἤχθω ἡ ΗΘ, διὰ δὲ τῶν Δ, Ε, Γ τῇ ΒΗ παράλληλοι ἤχθωσαν αἱ ΔΚ, ΕΛ, ΓΘ. ἴσον δή ἐστι τὸ ΒΘ τοῖς ΒΚ, ΔΛ, ΕΘ. καί ἐστι τὸ μὲν ΒΘ τὸ ὑπὸ τῶν Α, ΒΓ· περιέχεται μὲν γὰρ ὑπὸ τῶν ΗΒ, ΒΓ, ἴση δὲ ἡ ΒΗ τῇ Α· τὸ δὲ ΒΚ τὸ ὑπὸ τῶν Α, ΒΔ· περιέχεται μὲν γὰρ ὑπὸ τῶν ΗΒ, ΒΔ, ἴση δὲ ἡ ΒΗ τῇ Α. τὸ δὲ ΔΛ τὸ ὑπὸ τῶν Α, ΔΕ· ἴση γὰρ ἡ ΔΚ, τουτέστιν ἡ ΒΗ, τῇ Α. καὶ ἔτι ὁμοίως τὸ ΕΘ τὸ ὑπὸ τῶν Α, ΕΓ· τὸ ἄρα ὑπὸ τῶν Α, ΒΓ ἴσον ἐστὶ τῷ τε ὑπὸ Α, ΒΔ καὶ τῷ ὑπὸ Α, ΔΕ καὶ ἔτι τῷ ὑπὸ Α, ΕΓ. ἐὰν ἄρα ὦσι δύο εὐθεῖαι, τμηθῇ δὲ ἡ ἑτέρα αὐτῶν εἰς ὁσαδηποτοῦν τμήματα, τὸ περιεχόμενον ὀρθογώνιον ὑπὸ τῶν δύο εὐθειῶν ἴσον ἐστὶ τοῖς ὑπό τε τῆς ἀτμήτου καὶ ἑκάστου τῶν τμημάτων περιεχομένοις ὀρθογωνίοις· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
2.prop.2Önerme 2. Bir doğru rastgele bir noktada kesilirse, bütün doğru ile parçaların her birinin çevrelediği dikdörtgenlerin toplamı, bütün doğru üzerindeki kareye eşittir.
AB doğrusu rastgele G noktasında kesilsin. Diyorum ki AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgen, BA ile AG'nin çevrelediği dikdörtgenle birlikte AB üzerindeki kareye eşittir.
AB üzerine ADEB karesi çizilsin ve G'den AD ile BE'den hangisine olursa olsun paralel GZ çizilsin.
O hâlde AE, AZ ile GE'nin toplamına eşittir. AE, AB üzerindeki karedir. AZ, BA ile AG'nin çevrelediği dikdörtgendir; çünkü DA ile AG tarafından çevrelenir, AD de AB'ye eşittir. GE ise AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgendir; çünkü BE, AB'ye eşittir. Demek ki BA ile AG'nin çevrelediği dikdörtgen, AB ile BG'nin çevrelediğiyle birlikte AB üzerindeki kareye eşittir.
Öyleyse bir doğru rastgele bir noktada kesilirse, bütün doğru ile parçaların her birinin çevrelediği dikdörtgenlerin toplamı, bütün doğru üzerindeki kareye eşittir. Gösterilmesi gereken buydu.
ἐὰν εὐθεῖα γραμμὴ τμηθῇ, ὡς ἔτυχεν, τὸ ὑπὸ τῆς ὅλης καὶ ἑκατέρου τῶν τμημάτων περιεχόμενον ὀρθογώνιον ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ὅλης τετραγώνῳ. εὐθεῖα γὰρ ἡ ΑΒ τετμήσθω, ὡς ἔτυχεν, κατὰ τὸ Γ σημεῖον· λέγω, ὅτι τὸ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ περιεχόμενον ὀρθογώνιον μετὰ τοῦ ὑπὸ ΒΑ, ΑΓ περιεχομένου ὀρθογωνίου ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΑΒ τετραγώνῳ. Ἀναγεγράφθω γὰρ ἀπὸ τῆς ΑΒ τετράγωνον τὸ ΑΔΕΒ, καὶ ἤχθω διὰ τοῦ Γ ὁποτέρᾳ τῶν ΑΔ, ΒΕ παράλληλος ἡ ΓΖ. ἴσον δή ἐστι τὸ ΑΕ τοῖς ΑΖ, ΓΕ. καί ἐστι τὸ μὲν ΑΕ τὸ ἀπὸ τῆς ΑΒ τετράγωνον, τὸ δὲ ΑΖ τὸ ὑπὸ τῶν ΒΑ, ΑΓ περιεχόμενον ὀρθογώνιον· περιέχεται μὲν γὰρ ὑπὸ τῶν ΔΑ, ΑΓ, ἴση δὲ ἡ ΑΔ τῇ ΑΒ· τὸ δὲ ΓΕ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ· ἴση γὰρ ἡ ΒΕ τῇ ΑΒ. τὸ ἄρα ὑπὸ τῶν ΒΑ, ΑΓ μετὰ τοῦ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΑΒ τετραγώνῳ. ἐὰν ἄρα εὐθεῖα γραμμὴ τμηθῇ, ὡς ἔτυχεν, τὸ ὑπὸ τῆς ὅλης καὶ ἑκατέρου τῶν τμημάτων περιεχόμενον ὀρθογώνιον ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ὅλης τετραγώνῳ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
2.prop.3Önerme 3. Bir doğru rastgele bir noktada kesilirse, bütün doğru ile parçalardan birinin çevrelediği dikdörtgen, parçaların çevrelediği dikdörtgen ile önce anılan parça üzerindeki karenin toplamına eşittir.
AB doğrusu rastgele G noktasında kesilsin. Diyorum ki AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgen, AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgen ile BG üzerindeki karenin toplamına eşittir.
GB üzerine GDEB karesi çizilsin, ED doğrusu Z'ye kadar uzatılsın ve A'dan GD ile BE'den hangisine olursa olsun paralel AZ çizilsin. O hâlde AE, AD ile GE'nin toplamına eşittir. AE, AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgendir; çünkü AB ile BE tarafından çevrelenir, BE de BG'ye eşittir. AD, AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgendir; çünkü DG, GB'ye eşittir. DB ise GB üzerindeki karedir. Demek ki AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgen, AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgen ile BG üzerindeki karenin toplamına eşittir.
Öyleyse bir doğru rastgele bir noktada kesilirse, bütün doğru ile parçalardan birinin çevrelediği dikdörtgen, parçaların çevrelediği dikdörtgen ile önce anılan parça üzerindeki karenin toplamına eşittir. Gösterilmesi gereken buydu.
ἐὰν εὐθεῖα γραμμὴ τμηθῇ, ὡς ἔτυχεν, τὸ ὑπὸ τῆς ὅλης καὶ ἑνὸς τῶν τμημάτων περιεχόμενον ὀρθογώνιον ἴσον ἐστὶ τῷ τε ὑπὸ τῶν τμημάτων περιεχομένῳ ὀρθογωνίῳ καὶ τῷ ἀπὸ τοῦ προειρημένου τμήματος τετραγώνῳ. εὐθεῖα γὰρ ἡ ΑΒ τετμήσθω, ὡς ἔτυχεν, κατὰ τὸ Γ· λέγω, ὅτι τὸ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ περιεχόμενον ὀρθογώνιον ἴσον ἐστὶ τῷ τε ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ περιεχομένῳ ὀρθογωνίῳ μετὰ τοῦ ἀπὸ τῆς ΒΓ τετραγώνου. Ἀναγεγράφθω γὰρ ἀπὸ τῆς ΓΒ τετράγωνον τὸ ΓΔΕΒ, καὶ διήχθω ἡ ΕΔ ἐπὶ τὸ Ζ, καὶ διὰ τοῦ Α ὁποτέρᾳ τῶν ΓΔ, ΒΕ παράλληλος ἤχθω ἡ ΑΖ. ἴσον δή ἐστι τὸ ΑΕ τοῖς ΑΔ, ΓΕ· καί ἐστι τὸ μὲν ΑΕ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ περιεχόμενον ὀρθογώνιον· περιέχεται μὲν γὰρ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΕ, ἴση δὲ ἡ ΒΕ τῇ ΒΓ· τὸ δὲ ΑΔ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ· ἴση γὰρ ἡ ΔΓ τῇ ΓΒ· τὸ δὲ ΔΒ τὸ ἀπὸ τῆς ΓΒ τετράγωνον· τὸ ἄρα ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ περιεχόμενον ὀρθογώνιον ἴσον ἐστὶ τῷ ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ περιεχομένῳ ὀρθογωνίῳ μετὰ τοῦ ἀπὸ τῆς ΒΓ τετραγώνου. ἐὰν ἄρα εὐθεῖα γραμμὴ τμηθῇ, ὡς ἔτυχεν, τὸ ὑπὸ τῆς ὅλης καὶ ἑνὸς τῶν τμημάτων περιεχόμενον ὀρθογώνιον ἴσον ἐστὶ τῷ τε ὑπὸ τῶν τμημάτων περιεχομένῳ ὀρθογωνίῳ καὶ τῷ ἀπὸ τοῦ προειρημένου τμήματος τετραγώνῳ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
2.prop.4Önerme 4. Bir doğru rastgele bir noktada kesilirse, bütün doğru üzerindeki kare, parçalar üzerindeki kareler ile parçaların çevrelediği dikdörtgenin iki katının toplamına eşittir.
AB doğrusu rastgele G noktasında kesilsin. Diyorum ki AB üzerindeki kare, AG ve GB üzerindeki karelerle, AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katının toplamına eşittir.
AB üzerine ADEB karesi çizilsin ve BD birleştirilsin; G'den AD ile EB'den hangisine olursa olsun paralel GZ, H'den de AB ile DE'den hangisine olursa olsun paralel ThK çizilsin. GZ, AD'ye paralel olduğundan ve BD bunların üzerine düştüğünden, GHB dış açısı karşıdaki ADB iç açısına eşittir. ADB açısı ise ABD açısına eşittir, çünkü BA kenarı da AD'ye eşittir. O hâlde GHB açısı da HBG açısına eşittir; dolayısıyla BG kenarı da GH kenarına eşittir. GB, HK'ye, GH de KB'ye eşittir; o hâlde HK de KB'ye eşittir. Demek ki GHKB eşkenardır. Şimdi diyorum ki dik açılıdır da. GH, BK'ye paralel olduğundan [ve GB doğrusu bunların üzerine düştüğünden], KBG ve HGB açılarının toplamı iki dik açıya eşittir. KBG açısı diktir; o hâlde BGH de diktir; dolayısıyla karşıdaki GHK ve HKB açıları da diktir. Demek ki GHKB dik açılıdır. Eşkenar olduğu da gösterilmişti; o hâlde bir karedir ve GB üzerine çizilmiştir. Aynı sebeple ThZ de bir karedir ve ThH, yani AG üzerine çizilmiştir. Demek ki ThZ ve KG kareleri AG ve GB üzerindeki karelerdir. AH, HE'ye eşittir ve AH, AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgendir, çünkü HG, GB'ye eşittir; o hâlde HE de AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgene eşittir. Demek ki AH ile HE'nin toplamı, AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katına eşittir. ThZ ve GK da AG ve GB üzerindeki karelerdir; o hâlde ThZ, GK, AH ve HE dördünün toplamı, AG ve GB üzerindeki karelerle, AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katının toplamına eşittir. Ama ThZ, GK, AH ve HE birlikte ADEB'nin tamamıdır; bu da AB üzerindeki karedir. Demek ki AB üzerindeki kare, AG ve GB üzerindeki karelerle, AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katının toplamına eşittir.
Öyleyse bir doğru rastgele bir noktada kesilirse, bütün doğru üzerindeki kare, parçalar üzerindeki kareler ile parçaların çevrelediği dikdörtgenin iki katının toplamına eşittir. Gösterilmesi gereken buydu.
[Sonuç: Bundan açıktır ki kare alanlarda köşegen çevresindeki paralelkenarlar karedir.]
ἐὰν εὐθεῖα γραμμὴ τμηθῇ, ὡς ἔτυχεν, τὸ ἀπὸ τῆς ὅλης τετράγωνον ἴσον ἐστὶ τοῖς τε ἀπὸ τῶν τμημάτων τετραγώνοις καὶ τῷ δὶς ὑπὸ τῶν τμημάτων περιεχομένῳ ὀρθογωνίῳ. εὐθεῖα γὰρ γραμμὴ ἡ ΑΒ τετμήσθω, ὡς ἔτυχεν, κατὰ τὸ Γ. λέγω, ὅτι τὸ ἀπὸ τῆς ΑΒ τετράγωνον ἴσον ἐστὶ τοῖς τε ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ τετραγώνοις καὶ τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ περιεχομένῳ ὀρθογωνίῳ. Ἀναγεγράφθω γὰρ ἀπὸ τῆς ΑΒ τετράγωνον τὸ ΑΔΕΒ, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΒΔ, καὶ διὰ μὲν τοῦ Γ ὁποτέρᾳ τῶν ΑΔ, ΕΒ παράλληλος ἤχθω ἡ ΓΖ, διὰ δὲ τοῦ Η ὁποτέρᾳ τῶν ΑΒ, ΔΕ παράλληλος ἤχθω ἡ ΘΚ. καὶ ἐπεὶ παράλληλός ἐστιν ἡ ΓΖ τῇ ΑΔ, καὶ εἰς αὐτὰς ἐμπέπτωκεν ἡ ΒΔ, ἡ ἐκτὸς γωνία ἡ ὑπὸ ΓΗΒ ἴση ἐστὶ τῇ ἐντὸς καὶ ἀπεναντίον τῇ ὑπὸ ΑΔΒ. ἀλλʼ ἡ ὑπὸ ΑΔΒ τῇ ὑπὸ ΑΒΔ ἐστιν ἴση, ἐπεὶ καὶ πλευρὰ ἡ ΒΑ τῇ ΑΔ ἐστιν ἴση· καὶ ἡ ὑπὸ ΓΗΒ ἄρα γωνία τῇ ὑπὸ ΗΒΓ ἐστιν ἴση· ὥστε καὶ πλευρὰ ἡ ΒΓ πλευρᾷ τῇ ΓΗ ἐστιν ἴση· ἀλλʼ ἡ μὲν ΓΒ τῇ ΗΚ ἐστιν ἴση, ἡ δὲ ΓΗ τῇ ΚΒ· καὶ ἡ ΗΚ ἄρα τῇ ΚΒ ἐστιν ἴση· ἰσόπλευρον ἄρα ἐστὶ τὸ ΓΗΚΒ. λέγω δή, ὅτι καὶ ὀρθογώνιον. ἐπεὶ γὰρ παράλληλός ἐστιν ἡ ΓΗ τῇ ΒΚ [καὶ εἰς αὐτὰς ἐμπέπτωκεν εὐθεῖα ἡ ΓΒ ], αἱ ἄρα ὑπὸ ΚΒΓ, ΗΓΒ γωνίαι δύο ὀρθαῖς εἰσιν ἴσαι. ὀρθὴ δὲ ἡ ὑπὸ ΚΒΓ· ὀρθὴ ἄρα καὶ ἡ ὑπὸ ΒΓΗ· ὥστε καὶ αἱ ἀπεναντίον αἱ ὑπὸ ΓΗΚ, ΗΚΒ ὀρθαί εἰσιν. ὀρθογώνιον ἄρα ἐστὶ τὸ ΓΗΚΒ· ἐδείχθη δὲ καὶ ἰσόπλευρον· τετράγωνον ἄρα ἐστίν· καί ἐστιν ἀπὸ τῆς ΓΒ. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ τὸ ΘΖ τετράγωνόν ἐστιν· καί ἐστιν ἀπὸ τῆς ΘΗ, τουτέστιν [ἀπὸ] τῆς ΑΓ· τὰ ἄρα ΘΖ, ΚΓ τετράγωνα ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ εἰσιν. καὶ ἐπεὶ ἴσον ἐστὶ τὸ ΑΗ τῷ ΗΕ, καί ἐστι τὸ ΑΗ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ· ἴση γὰρ ἡ ΗΓ τῇ ΓΒ· καὶ τὸ ΗΕ ἄρα ἴσον ἐστὶ τῷ ὑπὸ ΑΓ, ΓΒ· τὰ ἄρα ΑΗ, ΗΕ ἴσα ἐστὶ τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ. ἔστι δὲ καὶ τὰ ΘΖ, ΓΚ τετράγωνα ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ· τὰ ἄρα τέσσαρα τὰ ΘΖ, ΓΚ, ΑΗ, ΗΕ ἴσα ἐστὶ τοῖς τε ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ τετραγώνοις καὶ τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ περιεχομένῳ ὀρθογωνίῳ. ἀλλὰ τὰ ΘΖ, ΓΚ, ΑΗ, ΗΕ ὅλον ἐστὶ τὸ ΑΔΕΒ, ὅ ἐστιν ἀπὸ τῆς ΑΒ τετράγωνον· τὸ ἄρα ἀπὸ τῆς ΑΒ τετράγωνον ἴσον ἐστὶ τοῖς τε ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ τετραγώνοις καὶ τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ περιεχομένῳ ὀρθογωνίῳ. ἐὰν ἄρα εὐθεῖα γραμμὴ τμηθῇ, ὡς ἔτυχεν, τὸ ἀπὸ τῆς ὅλης τετράγωνον ἴσον ἐστὶ τοῖς τε ἀπὸ τῶν τμημάτων τετραγώνοις καὶ τῷ δὶς ὑπὸ τῶν τμημάτων περιεχομένῳ ὀρθογωνίῳ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι. [πόρισμα] [ἐκ δὴ τούτου φανερόν, ὅτι ἐν τοῖς τετραγώνοις χωρίοις τὰ περὶ τὴν διάμετρον παραλληλόγραμμα τετράγωνά ἐστιν].
2.prop.5Önerme 5. Bir doğru eşit ve eşit olmayan parçalara kesilirse, bütün doğrunun eşit olmayan parçalarının çevrelediği dikdörtgen, iki kesim noktası arasındaki doğru üzerindeki kareyle birlikte, yarısı üzerindeki kareye eşittir.
AB doğrusu G noktasında eşit, D noktasında eşit olmayan parçalara kesilsin. Diyorum ki AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgen, GD üzerindeki kareyle birlikte GB üzerindeki kareye eşittir.
GB üzerine GEZB karesi çizilsin ve BE birleştirilsin; D'den GE ile BZ'den hangisine olursa olsun paralel DH, Th'den AB ile EZ'den hangisine olursa olsun paralel KM, yine A'dan GL ile BM'den hangisine olursa olsun paralel AK çizilsin. GTh tümleyeni ThZ tümleyenine eşit olduğundan, ikisine ortak DM eklensin; o hâlde GM'nin tamamı DZ'nin tamamına eşittir. GM ise AL'ye eşittir, çünkü AG de GB'ye eşittir; o hâlde AL de DZ'ye eşittir. Ortak GTh eklensin; o hâlde ATh'nin tamamı MNX gnomonuna eşittir. ATh ise AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgendir, çünkü DTh, DB'ye eşittir; o hâlde MNX gnomonu da AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgene eşittir. GD üzerindeki kareye eşit olan LH ortak olarak eklensin; o hâlde MNX gnomonu ile LH'nin toplamı, AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgen ile GD üzerindeki karenin toplamına eşittir. Ama MNX gnomonu ile LH birlikte GEZB karesinin tamamıdır; bu da GB üzerindeki karedir. Demek ki AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgen, GD üzerindeki kareyle birlikte GB üzerindeki kareye eşittir.
Öyleyse bir doğru eşit ve eşit olmayan parçalara kesilirse, bütün doğrunun eşit olmayan parçalarının çevrelediği dikdörtgen, iki kesim noktası arasındaki doğru üzerindeki kareyle birlikte, yarısı üzerindeki kareye eşittir. Gösterilmesi gereken buydu.
ἐὰν εὐθεῖα γραμμὴ τμηθῇ εἰς ἴσα καὶ ἄνισα, τὸ ὑπὸ τῶν ἀνίσων τῆς ὅλης τμημάτων περιεχόμενον ὀρθογώνιον μετὰ τοῦ ἀπὸ τῆς μεταξὺ τῶν τομῶν τετραγώνου ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ἡμισείας τετραγώνῳ. εὐθεῖα γάρ τις ἡ ΑΒ τετμήσθω εἰς μὲν ἴσα κατὰ τὸ Γ, εἰς δὲ ἄνισα κατὰ τὸ Δ· λέγω, ὅτι τὸ ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ περιεχόμενον ὀρθογώνιον μετὰ τοῦ ἀπὸ τῆς ΓΔ τετραγώνου ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΓΒ τετραγώνῳ. Ἀναγεγράφθω γὰρ ἀπὸ τῆς ΓΒ τετράγωνον τὸ ΓΕΖΒ, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΒΕ, καὶ διὰ μὲν τοῦ Δ ὁποτέρᾳ τῶν ΓΕ, ΒΖ παράλληλος ἤχθω ἡ ΔΗ, διὰ δὲ τοῦ Θ ὁποτέρᾳ τῶν ΑΒ, ΕΖ παράλληλος πάλιν ἤχθω ἡ ΚΜ, καὶ πάλιν διὰ τοῦ Α ὁποτέρᾳ τῶν ΓΛ, ΒΜ παράλληλος ἤχθω ἡ ΑΚ. καὶ ἐπεὶ ἴσον ἐστὶ τὸ ΓΘ παραπλήρωμα τῷ ΘΖ παραπληρώματι, κοινὸν προσκείσθω τὸ ΔΜ· ὅλον ἄρα τὸ ΓΜ ὅλῳ τῷ ΔΖ ἴσον ἐστίν. ἀλλὰ τὸ ΓΜ τῷ ΑΛ ἴσον ἐστίν, ἐπεὶ καὶ ἡ ΑΓ τῇ ΓΒ ἐστιν ἴση· καὶ τὸ ΑΛ ἄρα τῷ ΔΖ ἴσον ἐστίν. κοινὸν προσκείσθω τὸ ΓΘ· ὅλον ἄρα τὸ ΑΘ τῷ ΜΝΞ γνώμονι ἴσον ἐστίν. ἀλλὰ τὸ ΑΘ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ ἐστιν· ἴση γὰρ ἡ ΔΘ τῇ ΔΒ· καὶ ὁ ΜΝΞ ἄρα γνώμων ἴσος ἐστὶ τῷ ὑπὸ ΑΔ, ΔΒ. κοινὸν προσκείσθω τὸ ΛΗ, ὅ ἐστιν ἴσον τῷ ἀπὸ τῆς ΓΔ· ὁ ἄρα ΜΝΞ γνώμων καὶ τὸ ΛΗ ἴσα ἐστὶ τῷ ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ περιεχομένῳ ὀρθογωνίῳ καὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΓΔ τετραγώνῳ. ἀλλὰ ὁ ΜΝΞ γνώμων καὶ τὸ ΛΗ ὅλον ἐστὶ τὸ ΓΕΖΒ τετράγωνον, ὅ ἐστιν ἀπὸ τῆς ΓΒ· τὸ ἄρα ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ περιεχόμενον ὀρθογώνιον μετὰ τοῦ ἀπὸ τῆς ΓΔ τετραγώνου ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΓΒ τετραγώνῳ. ἐὰν ἄρα εὐθεῖα γραμμὴ τμηθῇ εἰς ἴσα καὶ ἄνισα, τὸ ὑπὸ τῶν ἀνίσων τῆς ὅλης τμημάτων περιεχόμενον ὀρθογώνιον μετὰ τοῦ ἀπὸ τῆς μεταξὺ τῶν τομῶν τετραγώνου ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ἡμισείας τετραγώνῳ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
2.prop.6Önerme 6. Bir doğru ikiye bölünür ve doğrultusunda ona bir doğru eklenirse, eklenen doğruyla birlikte bütün doğru ile eklenen doğrunun çevrelediği dikdörtgen, yarısı üzerindeki kareyle birlikte, yarısı ile eklenen doğrunun oluşturduğu doğru üzerindeki kareye eşittir.
AB doğrusu G noktasında ikiye bölünsün ve doğrultusunda ona BD doğrusu eklensin. Diyorum ki AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgen, GB üzerindeki kareyle birlikte GD üzerindeki kareye eşittir.
GD üzerine GEZD karesi çizilsin ve DE birleştirilsin; B noktasından EG ile DZ'den hangisine olursa olsun paralel BH, Th noktasından AB ile EZ'den hangisine olursa olsun paralel KM, bir de A'dan GL ile DM'den hangisine olursa olsun paralel AK çizilsin.
AG, GB'ye eşit olduğundan AL de GTh'ye eşittir. GTh ise ThZ'ye eşittir; o hâlde AL de ThZ'ye eşittir. Ortak GM eklensin; o hâlde AM'nin tamamı NXO gnomonuna eşittir. AM ise AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgendir, çünkü DM, DB'ye eşittir; o hâlde NXO gnomonu da AD ile DB'nin çevrelediği [dikdörtgene] eşittir. BG üzerindeki kareye eşit olan LH ortak olarak eklensin; o hâlde AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgen, GB üzerindeki kareyle birlikte, NXO gnomonu ile LH'nin toplamına eşittir. Ama NXO gnomonu ile LH birlikte GEZD karesinin tamamıdır; bu da GD üzerindeki karedir. Demek ki AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgen, GB üzerindeki kareyle birlikte GD üzerindeki kareye eşittir.
Öyleyse bir doğru ikiye bölünür ve doğrultusunda ona bir doğru eklenirse, eklenen doğruyla birlikte bütün doğru ile eklenen doğrunun çevrelediği dikdörtgen, yarısı üzerindeki kareyle birlikte, yarısı ile eklenen doğrunun oluşturduğu doğru üzerindeki kareye eşittir. Gösterilmesi gereken buydu.
Önerme 7. Bir doğru rastgele bir noktada kesilirse, bütün doğru üzerindeki kare ile parçalardan biri üzerindeki karenin toplamı, bütün doğru ile anılan parçanın çevrelediği dikdörtgenin iki katı ile kalan parça üzerindeki karenin toplamına eşittir.
AB doğrusu rastgele G noktasında kesilsin. Diyorum ki AB ve BG üzerindeki karelerin toplamı, AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı ile GA üzerindeki karenin toplamına eşittir.
AB üzerine ADEB karesi çizilsin ve şekil tamamlansın.
AH, HE'ye eşit olduğundan ortak GZ eklensin; o hâlde AZ'nin tamamı GE'nin tamamına eşittir. Demek ki AZ ile GE'nin toplamı AZ'nin iki katıdır. Ama AZ ile GE birlikte KLM gnomonu ile GZ karesinden ibarettir; o hâlde KLM gnomonu ile GZ'nin toplamı AZ'nin iki katıdır. AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı da AZ'nin iki katıdır, çünkü BZ, BG'ye eşittir; o hâlde KLM gnomonu ile GZ karesinin toplamı, AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katına eşittir. AG üzerindeki kare olan DH ortak olarak eklensin; o hâlde KLM gnomonu ile BH ve HD karelerinin toplamı, AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı ile AG üzerindeki karenin toplamına eşittir. Ama KLM gnomonu ile BH ve HD kareleri birlikte ADEB'nin tamamı ile GZ'den ibarettir; bunlar da AB ve BG üzerindeki karelerdir. Demek ki AB ve BG üzerindeki karelerin toplamı, AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı ile AG üzerindeki karenin toplamına eşittir.
Öyleyse bir doğru rastgele bir noktada kesilirse, bütün doğru üzerindeki kare ile parçalardan biri üzerindeki karenin toplamı, bütün doğru ile anılan parçanın çevrelediği dikdörtgenin iki katı ile kalan parça üzerindeki karenin toplamına eşittir. Gösterilmesi gereken buydu.
ἐὰν εὐθεῖα γραμμὴ τμηθῇ δίχα, προστεθῇ δέ τις αὐτῇ εὐθεῖα ἐπʼ εὐθείας, τὸ ὑπὸ τῆς ὅλης σὺν τῇ προσκειμένῃ καὶ τῆς προσκειμένης περιεχόμενον ὀρθογώνιον μετὰ τοῦ ἀπὸ τῆς ἡμισείας τετραγώνου ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς συγκειμένης ἔκ τε τῆς ἡμισείας καὶ τῆς προσκειμένης τετραγώνῳ. εὐθεῖα γάρ τις ἡ ΑΒ τετμήσθω δίχα κατὰ τὸ Γ σημεῖον, προσκείσθω δέ τις αὐτῇ εὐθεῖα ἐπʼ εὐθείας ἡ ΒΔ· λέγω, ὅτι τὸ ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ περιεχόμενον ὀρθογώνιον μετὰ τοῦ ἀπὸ τῆς ΓΒ τετραγώνου ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΓΔ τετραγώνῳ. Ἀναγεγράφθω γὰρ ἀπὸ τῆς ΓΔ τετράγωνον τὸ ΓΕΖΔ, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΔΕ, καὶ διὰ μὲν τοῦ Β σημείου ὁποτέρᾳ τῶν ΕΓ, ΔΖ παράλληλος ἤχθω ἡ ΒΗ, διὰ δὲ τοῦ Θ σημείου ὁποτέρᾳ τῶν ΑΒ, ΕΖ παράλληλος ἤχθω ἡ ΚΜ, καὶ ἔτι διὰ τοῦ Α ὁποτέρᾳ τῶν ΓΛ, ΔΜ παράλληλος ἤχθω ἡ ΑΚ. ἐπεὶ οὖν ἴση ἐστὶν ἡ ΑΓ τῇ ΓΒ, ἴσον ἐστὶ καὶ τὸ ΑΛ τῷ ΓΘ. ἀλλὰ τὸ ΓΘ τῷ ΘΖ ἴσον ἐστίν. καὶ τὸ ΑΛ ἄρα τῷ ΘΖ ἐστιν ἴσον. κοινὸν προσκείσθω τὸ ΓΜ· ὅλον ἄρα τὸ ΑΜ τῷ ΝΞΟ γνώμονί ἐστιν ἴσον. ἀλλὰ τὸ ΑΜ ἐστι τὸ ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ· ἴση γάρ ἐστιν ἡ ΔΜ τῇ ΔΒ· καὶ ὁ ΝΞΟ ἄρα γνώμων ἴσος ἐστὶ τῷ ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ [περιεχομένῳ ὀρθογωνίῳ]. κοινὸν προσκείσθω τὸ ΛΗ, ὅ ἐστιν ἴσον τῷ ἀπὸ τῆς ΒΓ τετραγώνῳ· τὸ ἄρα ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ περιεχόμενον ὀρθογώνιον μετὰ τοῦ ἀπὸ τῆς ΓΒ τετραγώνου ἴσον ἐστὶ τῷ ΝΞΟ γνώμονι καὶ τῷ ΛΗ. ἀλλὰ ὁ ΝΞΟ γνώμων καὶ τὸ ΛΗ ὅλον ἐστὶ τὸ ΓΕΖΔ τετράγωνον, ὅ ἐστιν ἀπὸ τῆς ΓΔ· τὸ ἄρα ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ περιεχόμενον ὀρθογώνιον μετὰ τοῦ ἀπὸ τῆς ΓΒ τετραγώνου ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΓΔ τετραγώνῳ. ἐὰν ἄρα εὐθεῖα γραμμὴ τμηθῇ δίχα, προστεθῇ δέ τις αὐτῇ εὐθεῖα ἐπʼ εὐθείας, τὸ ὑπὸ τῆς ὅλης σὺν τῇ προσκειμένῃ καὶ τῆς προσκειμένης περιεχόμενον ὀρθογώνιον μετὰ τοῦ ἀπὸ τῆς ἡμισείας τετραγώνου ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς συγκειμένης ἔκ τε τῆς ἡμισείας καὶ τῆς προσκειμένης τετραγώνῳ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι. ἐὰν εὐθεῖα γραμμὴ τμηθῇ, ὡς ἔτυχεν, τὸ ἀπὸ τῆς ὅλης καὶ τὸ ἀφʼ ἑνὸς τῶν τμημάτων τὰ συναμφότερα τετράγωνα ἴσα ἐστὶ τῷ τε δὶς ὑπὸ τῆς ὅλης καὶ τοῦ εἰρημένου τμήματος περιεχομένῳ ὀρθογωνίῳ καὶ τῷ ἀπὸ τοῦ λοιποῦ τμήματος τετραγώνῳ. εὐθεῖα γάρ τις ἡ ΑΒ τετμήσθω, ὡς ἔτυχεν, κατὰ τὸ Γ σημεῖον· λέγω, ὅτι τὰ ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ τετράγωνα ἴσα ἐστὶ τῷ τε δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ περιεχομένῳ ὀρθογωνίῳ καὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΓΑ τετραγώνῳ. Ἀναγεγράφθω γὰρ ἀπὸ τῆς ΑΒ τετράγωνον τὸ ΑΔΕΒ· καὶ καταγεγράφθω τὸ σχῆμα. ἐπεὶ οὖν ἴσον ἐστὶ τὸ ΑΗ τῷ ΗΕ, κοινὸν προσκείσθω τὸ ΓΖ· ὅλον ἄρα τὸ ΑΖ ὅλῳ τῷ ΓΕ ἴσον ἐστίν· τὰ ἄρα ΑΖ, ΓΕ διπλάσιά ἐστι τοῦ ΑΖ. ἀλλὰ τὰ ΑΖ, ΓΕ ὁ ΚΛΜ ἐστι γνώμων καὶ τὸ ΓΖ τετράγωνον· ὁ ΚΛΜ ἄρα γνώμων καὶ τὸ ΓΖ διπλάσιά ἐστι τοῦ ΑΖ. ἔστι δὲ τοῦ ΑΖ διπλάσιον καὶ τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ· ἴση γὰρ ἡ ΒΖ τῇ ΒΓ· ὁ ἄρα ΚΛΜ γνώμων καὶ τὸ ΓΖ τετράγωνον ἴσον ἐστὶ τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ. κοινὸν προσκείσθω τὸ ΔΗ, ὅ ἐστιν ἀπὸ τῆς ΑΓ τετράγωνον· ὁ ἄρα ΚΛΜ γνώμων καὶ τὰ ΒΗ, ΗΔ τετράγωνα ἴσα ἐστὶ τῷ τε δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ περιεχομένῳ ὀρθογωνίῳ καὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΑΓ τετραγώνῳ. ἀλλὰ ὁ ΚΛΜ γνώμων καὶ τὰ ΒΗ, ΗΔ τετράγωνα ὅλον ἐστὶ τὸ ΑΔΕΒ καὶ τὸ ΓΖ, ἅ ἐστιν ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ τετράγωνα· τὰ ἄρα ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ τετράγωνα ἴσα ἐστὶ τῷ [τε] δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ περιεχομένῳ ὀρθογωνίῳ μετὰ τοῦ ἀπὸ τῆς ΑΓ τετραγώνου. ἐὰν ἄρα εὐθεῖα γραμμὴ τμηθῇ, ὡς ἔτυχεν, τὸ ἀπὸ τῆς ὅλης καὶ τὸ ἀφʼ ἑνὸς τῶν τμημάτων τὰ συναμφότερα τετράγωνα ἴσα ἐστὶ τῷ τε δὶς ὑπὸ τῆς ὅλης καὶ τοῦ εἰρημένου τμήματος περιεχομένῳ ὀρθογωνίῳ καὶ τῷ ἀπὸ τοῦ λοιποῦ τμήματος τετραγώνῳ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
2.prop.8Önerme 8. Bir doğru rastgele bir noktada kesilirse, bütün doğru ile parçalardan birinin çevrelediği dikdörtgenin dört katı, kalan parça üzerindeki kareyle birlikte, bütün doğru ile anılan parça tek bir doğruymuş gibi bunların üzerine çizilen kareye eşittir.
AB doğrusu rastgele G noktasında kesilsin. Diyorum ki AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenin dört katı, AG üzerindeki kareyle birlikte, AB ile BG tek bir doğruymuş gibi bunların üzerine çizilen kareye eşittir.
AB'nin doğrultusunda BD uzatılsın ve GB'ye eşit BD yerleştirilsin; AD üzerine AEZD karesi çizilsin ve şekil iki kat olarak tamamlansın.
GB, BD'ye eşittir; GB ise HK'ye, BD de KN'ye eşittir; o hâlde HK de KN'ye eşittir. Aynı sebeple PR de RO'ya eşittir. BG, BD'ye, HK de KN'ye eşit olduğundan GK, KD'ye, HR de RN'ye eşittir. GK ise RN'ye eşittir, çünkü bunlar GO paralelkenarının tümleyenleridir; o hâlde KD de HR'ye eşittir. Demek ki DK, GK, HR ve RN dördü birbirine eşittir; dolayısıyla dördü birlikte GK'nin dört katıdır. Yine GB, BD'ye eşittir; BD ise BK'ye, yani GH'ye, GB de HK'ye, yani HP'ye eşittir; o hâlde GH de HP'ye eşittir. GH, HP'ye, PR de RO'ya eşit olduğundan AH, MP'ye, PL de RZ'ye eşittir. MP ise PL'ye eşittir, çünkü bunlar ML paralelkenarının tümleyenleridir; o hâlde AH de RZ'ye eşittir. Demek ki AH, MP, PL ve RZ dördü birbirine eşittir; dolayısıyla dördü birlikte AH'nin dört katıdır. GK, KD, HR ve RN dördünün birlikte GK'nin dört katı olduğu da gösterilmişti; o hâlde STY gnomonunu oluşturan sekiz alan birlikte AK'nin dört katıdır. AK, AB ile BD'nin çevrelediği dikdörtgendir, çünkü BK, BD'ye eşittir; o hâlde AB ile BD'nin çevrelediği dikdörtgenin dört katı, AK'nin dört katıdır. STY gnomonunun da AK'nin dört katı olduğu gösterilmişti; o hâlde AB ile BD'nin çevrelediği dikdörtgenin dört katı STY gnomonuna eşittir. AG üzerindeki kareye eşit olan XTh ortak olarak eklensin; o hâlde AB ile BD'nin çevrelediği dikdörtgenin dört katı, AG üzerindeki kareyle birlikte, STY gnomonu ile XTh'nin toplamına eşittir. Ama STY gnomonu ile XTh birlikte AEZD karesinin tamamıdır; bu da AD üzerindeki karedir. Demek ki AB ile BD'nin çevrelediği dikdörtgenin dört katı, AG üzerindeki kareyle birlikte AD üzerindeki kareye eşittir. BD ise BG'ye eşittir. Demek ki AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenin dört katı, AG üzerindeki kareyle birlikte, AD üzerindeki kareye, yani AB ile BG tek bir doğruymuş gibi bunların üzerine çizilen kareye eşittir.
Öyleyse bir doğru rastgele bir noktada kesilirse, bütün doğru ile parçalardan birinin çevrelediği dikdörtgenin dört katı, kalan parça üzerindeki kareyle birlikte, bütün doğru ile anılan parça tek bir doğruymuş gibi bunların üzerine çizilen kareye eşittir. Gösterilmesi gereken buydu.
ἐὰν εὐθεῖα γραμμὴ τμηθῇ, ὡς ἔτυχεν, τὸ τετράκις ὑπὸ τῆς ὅλης καὶ ἑνὸς τῶν τμημάτων περιεχόμενον ὀρθογώνιον μετὰ τοῦ ἀπὸ τοῦ λοιποῦ τμήματος τετραγώνου ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπό τε τῆς ὅλης καὶ τοῦ εἰρημένου τμήματος ὡς ἀπὸ μιᾶς ἀναγραφέντι τετραγώνῳ. εὐθεῖα γάρ τις ἡ ΑΒ τετμήσθω, ὡς ἔτυχεν, κατὰ τὸ Γ σημεῖον· λέγω, ὅτι τὸ τετράκις ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ περιεχόμενον ὀρθογώνιον μετὰ τοῦ ἀπὸ τῆς ΑΓ τετραγώνου ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΑΒ, ΒΓ ὡς ἀπὸ μιᾶς ἀναγραφέντι τετραγώνῳ. Ἐκβεβλήσθω γὰρ ἐπʼ εὐθείας [τῇ ΑΒ εὐθεῖα] ἡ ΒΔ, καὶ κείσθω τῇ ΓΒ ἴση ἡ ΒΔ, καὶ ἀναγεγράφθω ἀπὸ τῆς ΑΔ τετράγωνον τὸ ΑΕΖΔ, καὶ καταγεγράφθω διπλοῦν τὸ σχῆμα. ἐπεὶ οὖν ἴση ἐστὶν ἡ ΓΒ τῇ ΒΔ, ἀλλὰ ἡ μὲν ΓΒ τῇ ΗΚ ἐστιν ἴση, ἡ δὲ ΒΔ τῇ ΚΝ, καὶ ἡ ΗΚ ἄρα τῇ ΚΝ ἐστιν ἴση. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ἡ ΠΡ τῇ ΡΟ ἐστιν ἴση. καὶ ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ ΒΓ τῇ ΒΔ, ἡ δὲ ΗΚ τῇ ΚΝ, ἴσον ἄρα ἐστὶ καὶ τὸ μὲν ΓΚ τῷ ΚΔ, τὸ δὲ ΗΡ τῷ ΡΝ. ἀλλὰ τὸ ΓΚ τῷ ΡΝ ἐστιν ἴσον· παραπληρώματα γὰρ τοῦ ΓΟ παραλληλογράμμου· καὶ τὸ ΚΔ ἄρα τῷ ΗΡ ἴσον ἐστίν· τὰ τέσσαρα ἄρα τὰ ΔΚ, ΓΚ, ΗΡ, ΡΝ ἴσα ἀλλήλοις ἐστίν. τὰ τέσσαρα ἄρα τετραπλάσιά ἐστι τοῦ ΓΚ. πάλιν, ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ ΓΒ τῇ ΒΔ, ἀλλὰ ἡ μὲν ΒΔ τῇ ΒΚ, τουτέστι τῇ ΓΗ ἴση, ἡ δὲ ΓΒ τῇ ΗΚ, τουτέστι τῇ ΗΠ, ἐστιν ἴση, καὶ ἡ ΓΗ ἄρα τῇ ΗΠ ἴση ἐστίν. καὶ ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ μὲν ΓΗ τῇ ΗΠ, ἡ δὲ ΠΡ τῇ ΡΟ, ἴσον ἐστὶ καὶ τὸ μὲν ΑΗ τῷ ΜΠ, τὸ δὲ ΠΛ τῷ ΡΖ. ἀλλὰ τὸ ΜΠ τῷ ΠΛ ἐστιν ἴσον· παραπληρώματα γὰρ τοῦ ΜΛ παραλληλογράμμου· καὶ τὸ ΑΗ ἄρα τῷ ΡΖ ἴσον ἐστίν· τὰ τέσσαρα ἄρα τὰ ΑΗ, ΜΠ, ΠΛ, ΡΖ ἴσα ἀλλήλοις ἐστίν· τὰ τέσσαρα ἄρα τοῦ ΑΗ ἐστι τετραπλάσια. ἐδείχθη δὲ καὶ τὰ τέσσαρα τὰ ΓΚ, ΚΔ, ΗΡ, ΡΝ τοῦ ΓΚ τετραπλάσια· τὰ ἄρα ὀκτώ, ἃ περιέχει τὸν ΣΤΥ γνώμονα, τετραπλάσιά ἐστι τοῦ ΑΚ. καὶ ἐπεὶ τὸ ΑΚ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΔ ἐστιν· ἴση γὰρ ἡ ΒΚ τῇ ΒΔ· τὸ ἄρα τετράκις ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΔ τετραπλάσιόν ἐστι τοῦ ΑΚ. ἐδείχθη δὲ τοῦ ΑΚ τετραπλάσιος καὶ ὁ ΣΤΥ γνώμων· τὸ ἄρα τετράκις ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΔ ἴσον ἐστὶ τῷ ΣΤΥ γνώμονι. κοινὸν προσκείσθω τὸ ΞΘ, ὅ ἐστιν ἴσον τῷ ἀπὸ τῆς ΑΓ τετραγώνῳ· τὸ ἄρα τετράκις ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΔ περιεχόμενον ὀρθογώνιον μετὰ τοῦ ἀπὸ ΑΓ τετραγώνου ἴσον ἐστὶ τῷ ΣΤΥ γνώμονι καὶ τῷ ΞΘ. ἀλλὰ ὁ ΣΤΥ γνώμων καὶ τὸ ΞΘ ὅλον ἐστὶ τὸ ΑΕΖΔ τετράγωνον, ὅ ἐστιν ἀπὸ τῆς ΑΔ· τὸ ἄρα τετράκις ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΔ μετὰ τοῦ ἀπὸ ΑΓ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ ΑΔ τετραγώνῳ· ἴση δὲ ἡ ΒΔ τῇ ΒΓ. τὸ ἄρα τετράκις ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ περιεχόμενον ὀρθογώνιον μετὰ τοῦ ἀπὸ ΑΓ τετραγώνου ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΑΔ, τουτέστι τῷ ἀπὸ τῆς ΑΒ καὶ ΒΓ ὡς ἀπὸ μιᾶς ἀναγραφέντι τετραγώνῳ. ἐὰν ἄρα εὐθεῖα γραμμὴ τμηθῇ, ὡς ἔτυχεν, τὸ τετράκις ὑπὸ τῆς ὅλης καὶ ἑνὸς τῶν τμημάτων περιεχόμενον ὀρθογώνιον μετὰ τοῦ ἀπὸ τοῦ λοιποῦ τμήματος τετραγώνου ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπό τε τῆς ὅλης καὶ τοῦ εἰρημένου τμήματος ὡς ἀπὸ μιᾶς ἀναγραφέντι τετραγώνῳ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
2.prop.9Önerme 9. Bir doğru eşit ve eşit olmayan parçalara kesilirse, bütün doğrunun eşit olmayan parçaları üzerindeki karelerin toplamı, yarısı üzerindeki kare ile iki kesim noktası arasındaki doğru üzerindeki karenin toplamının iki katıdır.
AB doğrusu G noktasında eşit, D noktasında eşit olmayan parçalara kesilsin. Diyorum ki AD ve DB üzerindeki karelerin toplamı, AG ve GD üzerindeki karelerin toplamının iki katıdır.
G'den AB'ye dik GE çizilsin ve AG ile GB'nin her birine eşit kılınsın; EA ve EB birleştirilsin; D'den EG'ye paralel DZ, Z'den de AB'ye paralel ZH çizilsin ve AZ birleştirilsin. AG, GE'ye eşit olduğundan EAG açısı da AEG açısına eşittir. G'deki açı dik olduğundan, kalan EAG ve AEG açılarının toplamı bir dik açıya eşittir; bu ikisi birbirine de eşittir; o hâlde GEA ve GAE açılarının her biri dik açının yarısıdır. Aynı sebeple GEB ve EBG açılarının her biri de dik açının yarısıdır; o hâlde AEB açısının tamamı diktir. HEZ açısı dik açının yarısıdır, EHZ açısı ise diktir, çünkü iç ve karşı EGB açısına eşittir; o hâlde kalan EZH açısı dik açının yarısıdır. Demek ki HEZ açısı EZH açısına eşittir; dolayısıyla EH kenarı da HZ kenarına eşittir. Yine B'deki açı dik açının yarısıdır, ZDB açısı ise diktir, çünkü o da iç ve karşı EGB açısına eşittir; o hâlde kalan BZD açısı dik açının yarısıdır. Demek ki B'deki açı DZB açısına eşittir; dolayısıyla ZD kenarı da DB kenarına eşittir. AG, GE'ye eşit olduğundan AG üzerindeki kare de GE üzerindeki kareye eşittir; o hâlde AG ve GE üzerindeki karelerin toplamı AG üzerindeki karenin iki katıdır. AG ve GE üzerindeki karelerin toplamına EA üzerindeki kare eşittir, çünkü AGE açısı diktir; o hâlde EA üzerindeki kare AG üzerindeki karenin iki katıdır. Yine EH, HZ'ye eşit olduğundan EH üzerindeki kare de HZ üzerindeki kareye eşittir; o hâlde EH ve HZ üzerindeki karelerin toplamı HZ üzerindeki karenin iki katıdır. EH ve HZ üzerindeki karelerin toplamına EZ üzerindeki kare eşittir; o hâlde EZ üzerindeki kare HZ üzerindeki karenin iki katıdır. HZ ise GD'ye eşittir; o hâlde EZ üzerindeki kare GD üzerindeki karenin iki katıdır. EA üzerindeki kare de AG üzerindeki karenin iki katıdır; o hâlde AE ve EZ üzerindeki karelerin toplamı, AG ve GD üzerindeki karelerin toplamının iki katıdır. AE ve EZ üzerindeki karelerin toplamına AZ üzerindeki kare eşittir, çünkü AEZ açısı diktir; o hâlde AZ üzerindeki kare, AG ve GD üzerindeki karelerin toplamının iki katıdır. AZ üzerindeki kareye AD ve DZ üzerindeki karelerin toplamı eşittir, çünkü D'deki açı diktir; o hâlde AD ve DZ üzerindeki karelerin toplamı, AG ve GD üzerindeki karelerin toplamının iki katıdır. DZ ise DB'ye eşittir; demek ki AD ve DB üzerindeki karelerin toplamı, AG ve GD üzerindeki karelerin toplamının iki katıdır.
Öyleyse bir doğru eşit ve eşit olmayan parçalara kesilirse, bütün doğrunun eşit olmayan parçaları üzerindeki karelerin toplamı, yarısı üzerindeki kare ile iki kesim noktası arasındaki doğru üzerindeki karenin toplamının iki katıdır. Gösterilmesi gereken buydu.
ἐὰν εὐθεῖα γραμμὴ τμηθῇ εἰς ἴσα καὶ ἄνισα, τὰ ἀπὸ τῶν ἀνίσων τῆς ὅλης τμημάτων τετράγωνα διπλάσιά ἐστι τοῦ τε ἀπὸ τῆς ἡμισείας καὶ τοῦ ἀπὸ τῆς μεταξὺ τῶν τομῶν τετραγώνου. εὐθεῖα γάρ τις ἡ ΑΒ τετμήσθω εἰς μὲν ἴσα κατὰ τὸ Γ, εἰς δὲ ἄνισα κατὰ τὸ Δ· λέγω, ὅτι τὰ ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ τετράγωνα διπλάσιά ἐστι τῶν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΔ τετραγώνων. ἤχθω γὰρ ἀπὸ τοῦ Γ τῇ ΑΒ πρὸς ὀρθὰς ἡ ΓΕ, καὶ κείσθω ἴση ἑκατέρᾳ τῶν ΑΓ, ΓΒ, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΕΑ, ΕΒ, καὶ διὰ μὲν τοῦ Δ τῇ ΕΓ παράλληλος ἤχθω ἡ ΔΖ, διὰ δὲ τοῦ Ζ τῇ ΑΒ ἡ ΖΗ, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΑΖ. καὶ ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ ΑΓ τῇ ΓΕ, ἴση ἐστὶ καὶ ἡ ὑπὸ ΕΑΓ γωνία τῇ ὑπὸ ΑΕΓ. καὶ ἐπεὶ ὀρθή ἐστιν ἡ πρὸς τῷ Γ, λοιπαὶ ἄρα αἱ ὑπὸ ΕΑΓ, ΑΕΓ μιᾷ ὀρθῇ ἴσαι εἰσίν· καί εἰσιν ἴσαι· ἡμίσεια ἄρα ὀρθῆς ἐστιν ἑκατέρα τῶν ὑπὸ ΓΕΑ, ΓΑΕ. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ἑκατέρα τῶν ὑπὸ ΓΕΒ, ΕΒΓ ἡμίσειά ἐστιν ὀρθῆς· ὅλη ἄρα ἡ ὑπὸ ΑΕΒ ὀρθή ἐστιν. καὶ ἐπεὶ ἡ ὑπὸ ΗΕΖ ἡμίσειά ἐστιν ὀρθῆς, ὀρθὴ δὲ ἡ ὑπὸ ΕΗΖ· ἴση γάρ ἐστι τῇ ἐντὸς καὶ ἀπεναντίον τῇ ὑπὸ ΕΓΒ· λοιπὴ ἄρα ἡ ὑπὸ ΕΖΗ ἡμίσειά ἐστιν ὀρθῆς· ἴση ἄρα [ἐστὶν] ἡ ὑπὸ ΗΕΖ γωνία τῇ ὑπὸ ΕΖΗ· ὥστε καὶ πλευρὰ ἡ ΕΗ τῇ ΗΖ ἐστιν ἴση. πάλιν ἐπεὶ ἡ πρὸς τῷ β γωνία ἡμίσειά ἐστιν ὀρθῆς, ὀρθὴ δὲ ἡ ὑπὸ ΖΔΒ· ἴση γὰρ πάλιν ἐστὶ τῇ ἐντὸς καὶ ἀπεναντίον τῇ ὑπὸ ΕΓΒ· λοιπὴ ἄρα ἡ ὑπὸ ΒΖΔ ἡμίσειά ἐστιν ὀρθῆς· ἴση ἄρα ἡ πρὸς τῷ Β γωνία τῇ ὑπὸ ΔΖΒ· ὥστε καὶ πλευρὰ ἡ ΖΔ πλευρᾷ τῇ ΔΒ ἐστιν ἴση. καὶ ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ ΑΓ τῇ ΓΕ, ἴσον ἐστὶ καὶ τὸ ἀπὸ ΑΓ τῷ ἀπὸ ΓΕ· τὰ ἄρα ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΕ τετράγωνα διπλάσιά ἐστι τοῦ ἀπὸ ΑΓ. τοῖς δὲ ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΕ ἴσον ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΕΑ τετράγωνον· ὀρθὴ γὰρ ἡ ὑπὸ ΑΓΕ γωνία· τὸ ἄρα ἀπὸ τῆς ΕΑ διπλάσιόν ἐστι τοῦ ἀπὸ τῆς ΑΓ. πάλιν, ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ ΕΗ τῇ ΗΖ, ἴσον καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΕΗ τῷ ἀπὸ τῆς ΗΖ· τὰ ἄρα ἀπὸ τῶν ΕΗ, ΗΖ τετράγωνα διπλάσιά ἐστι τοῦ ἀπὸ τῆς ΗΖ τετραγώνου. τοῖς δὲ ἀπὸ τῶν ΕΗ, ΗΖ τετραγώνοις ἴσον ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΕΖ τετράγωνον· τὸ ἄρα ἀπὸ τῆς ΕΖ τετράγωνον διπλάσιόν ἐστι τοῦ ἀπὸ τῆς ΗΖ. ἴση δὲ ἡ ΗΖ τῇ ΓΔ· τὸ ἄρα ἀπὸ τῆς ΕΖ διπλάσιόν ἐστι τοῦ ἀπὸ τῆς ΓΔ. ἔστι δὲ καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΕΑ διπλάσιον τοῦ ἀπὸ τῆς ΑΓ· τὰ ἄρα ἀπὸ τῶν ΑΕ, ΕΖ τετράγωνα διπλάσιά ἐστι τῶν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΔ τετραγώνων. τοῖς δὲ ἀπὸ τῶν ΑΕ, ΕΖ ἴσον ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΑΖ τετράγωνον· ὀρθὴ γάρ ἐστιν ἡ ὑπὸ ΑΕΖ γωνία· τὸ ἄρα ἀπὸ τῆς ΑΖ τετράγωνον διπλάσιόν ἐστι τῶν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΔ. τῷ δὲ ἀπὸ τῆς ΑΖ ἴσα τὰ ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΖ· ὀρθὴ γὰρ ἡ πρὸς τῷ Δ γωνία· τὰ ἄρα ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΖ διπλάσιά ἐστι τῶν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΔ τετραγώνων. ἴση δὲ ἡ ΔΖ τῇ ΔΒ· τὰ ἄρα ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ τετράγωνα διπλάσιά ἐστι τῶν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΔ τετραγώνων. ἐὰν ἄρα εὐθεῖα γραμμὴ τμηθῇ εἰς ἴσα καὶ ἄνισα, τὰ ἀπὸ τῶν ἀνίσων τῆς ὅλης τμημάτων τετράγωνα διπλάσιά ἐστι τοῦ τε ἀπὸ τῆς ἡμισείας καὶ τοῦ ἀπὸ τῆς μεταξὺ τῶν τομῶν τετραγώνου· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
2.prop.10Önerme 10. Bir doğru ikiye bölünür ve doğrultusunda ona bir doğru eklenirse, eklenen doğruyla birlikte bütün doğru üzerindeki kare ile eklenen doğru üzerindeki karenin toplamı, yarısı üzerindeki kare ile, yarısı ve eklenen doğru tek bir doğruymuş gibi bunların üzerine çizilen karenin toplamının iki katıdır.
AB doğrusu G noktasında ikiye bölünsün ve doğrultusunda ona BD doğrusu eklensin. Diyorum ki AD ve DB üzerindeki karelerin toplamı, AG ve GD üzerindeki karelerin toplamının iki katıdır.
G noktasından AB'ye dik GE çizilsin ve AG ile GB'nin her birine eşit kılınsın; EA ve EB birleştirilsin; E'den AD'ye paralel EZ, D'den de GE'ye paralel ZD çizilsin. Paralel EG ve ZD doğrularının üzerine EZ doğrusu düştüğünden, GEZ ve EZD açılarının toplamı iki dik açıya eşittir; o hâlde ZEB ile EZD'nin toplamı iki dik açıdan küçüktür. İki dik açıdan küçük açılarla uzatılan doğrular kesişir; o hâlde EB ile ZD, B ve D tarafına uzatıldıklarında kesişeceklerdir. Uzatılsınlar ve H noktasında kesişsinler; AH birleştirilsin. AG, GE'ye eşit olduğundan EAG açısı da AEG açısına eşittir; G'deki açı da diktir; o hâlde EAG ve AEG açılarının her biri dik açının yarısıdır. Aynı sebeple GEB ve EBG açılarının her biri de dik açının yarısıdır; o hâlde AEB açısı diktir. EBG açısı dik açının yarısı olduğundan DBH açısı da dik açının yarısıdır. BDH açısı ise diktir, çünkü DGE açısına eşittir; zira bunlar ters açılardır. O hâlde kalan DHB açısı dik açının yarısıdır; demek ki DHB açısı DBH açısına eşittir; dolayısıyla BD kenarı da HD kenarına eşittir. Yine EHZ açısı dik açının yarısıdır, Z'deki açı ise diktir, çünkü karşıdaki G açısına eşittir; o hâlde kalan ZEH açısı dik açının yarısıdır. Demek ki EHZ açısı ZEH açısına eşittir; dolayısıyla HZ kenarı da EZ kenarına eşittir. [EG, GA'ya eşit olduğundan] EG üzerindeki kare de GA üzerindeki kareye eşittir; o hâlde EG ve GA üzerindeki karelerin toplamı GA üzerindeki karenin iki katıdır. EG ve GA üzerindeki karelerin toplamına EA üzerindeki kare eşittir; o hâlde EA üzerindeki kare AG üzerindeki karenin iki katıdır. Yine ZH, EZ'ye eşit olduğundan ZH üzerindeki kare de ZE üzerindeki kareye eşittir; o hâlde HZ ve ZE üzerindeki karelerin toplamı EZ üzerindeki karenin iki katıdır. HZ ve ZE üzerindeki karelerin toplamına EH üzerindeki kare eşittir; o hâlde EH üzerindeki kare EZ üzerindeki karenin iki katıdır. EZ ise GD'ye eşittir; o hâlde EH üzerindeki kare GD üzerindeki karenin iki katıdır. EA üzerindeki karenin AG üzerindeki karenin iki katı olduğu da gösterilmişti; o hâlde AE ve EH üzerindeki karelerin toplamı, AG ve GD üzerindeki karelerin toplamının iki katıdır. AE ve EH üzerindeki karelerin toplamına AH üzerindeki kare eşittir; o hâlde AH üzerindeki kare, AG ve GD üzerindeki karelerin toplamının iki katıdır. AH üzerindeki kareye AD ve DH üzerindeki karelerin toplamı eşittir; o hâlde AD ve DH üzerindeki [karelerin] toplamı, AG ve GD üzerindeki [karelerin] toplamının iki katıdır. DH ise DB'ye eşittir; demek ki AD ve DB üzerindeki [karelerin] toplamı, AG ve GD üzerindeki karelerin toplamının iki katıdır.
Öyleyse bir doğru ikiye bölünür ve doğrultusunda ona bir doğru eklenirse, eklenen doğruyla birlikte bütün doğru üzerindeki kare ile eklenen doğru üzerindeki karenin toplamı, yarısı üzerindeki kare ile, yarısı ve eklenen doğru tek bir doğruymuş gibi bunların üzerine çizilen karenin toplamının iki katıdır. Gösterilmesi gereken buydu.
ἐὰν εὐθεῖα γραμμὴ τμηθῇ δίχα, προστεθῇ δέ τις αὐτῇ εὐθεῖα ἐπʼ εὐθείας, τὸ ἀπὸ τῆς ὅλης σὺν τῇ προσκειμένῃ καὶ τὸ ἀπὸ τῆς προσκειμένης τὰ συναμφότερα τετράγωνα διπλάσιά ἐστι τοῦ τε ἀπὸ τῆς ἡμισείας καὶ τοῦ ἀπὸ τῆς συγκειμένης ἔκ τε τῆς ἡμισείας καὶ τῆς προσκειμένης ὡς ἀπὸ μιᾶς ἀναγραφέντος τετραγώνου. εὐθεῖα γάρ τις ἡ ΑΒ τετμήσθω δίχα κατὰ τὸ Γ, προσκείσθω δέ τις αὐτῇ εὐθεῖα ἐπʼ εὐθείας ἡ ΒΔ· λέγω, ὅτι τὰ ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ τετράγωνα διπλάσιά ἐστι τῶν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΔ τετραγώνων. ἤχθω γὰρ ἀπὸ τοῦ Γ σημείου τῇ ΑΒ πρὸς ὀρθὰς ἡ ΓΕ, καὶ κείσθω ἴση ἑκατέρᾳ, τῶν ΑΓ, ΓΒ, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΕΑ, ΕΒ· καὶ διὰ μὲν τοῦ Ε τῇ ΑΔ παράλληλος ἤχθω ἡ ΕΖ, διὰ δὲ τοῦ Δ τῇ ΓΕ παράλληλος ἤχθω ἡ ΖΔ. καὶ ἐπεὶ εἰς παραλλήλους εὐθείας τὰς ΕΓ, ΖΔ εὐθεῖά τις ἐνέπεσεν ἡ ΕΖ, αἱ ὑπὸ ΓΕΖ, ΕΖΔ ἄρα δυσὶν ὀρθαῖς ἴσαι εἰσίν· αἱ ἄρα ὑπὸ ΖΕΒ, ΕΖΔ δύο ὀρθῶν ἐλάσσονές εἰσιν· αἱ δὲ ἀπʼ ἐλασσόνων ἢ δύο ὀρθῶν ἐκβαλλόμεναι συμπίπτουσιν· αἱ ἄρα ΕΒ, ΖΔ ἐκβαλλόμεναι ἐπὶ τὰ Β, Δ μέρη συμπεσοῦνται. ἐκβεβλήσθωσαν καὶ συμπιπτέτωσαν κατὰ τὸ Η, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΑΗ. καὶ ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ ΑΓ τῇ ΓΕ, ἴση ἐστὶ καὶ γωνία ἡ ὑπὸ ΕΑΓ τῇ ὑπὸ ΑΕΓ· καὶ ὀρθὴ ἡ πρὸς τῷ Γ· ἡμίσεια ἄρα ὀρθῆς [ἐστιν] ἑκατέρα τῶν ὑπὸ ΕΑΓ, ΑΕΓ. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ἑκατέρα τῶν ὑπὸ ΓΕΒ, ΕΒΓ ἡμίσειά ἐστιν ὀρθῆς· ὀρθὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ὑπὸ ΑΕΒ. καὶ ἐπεὶ ἡμίσεια ὀρθῆς ἐστιν ἡ ὑπὸ ΕΒΓ, ἡμίσεια ἄρα ὀρθῆς καὶ ἡ ὑπὸ ΔΒΗ. ἔστι δὲ καὶ ἡ ὑπὸ ΒΔΗ ὀρθή· ἴση γάρ ἐστι τῇ ὑπὸ ΔΓΕ· ἐναλλὰξ γάρ· λοιπὴ ἄρα ἡ ὑπὸ ΔΗΒ ἡμίσειά ἐστιν ὀρθῆς· ἡ ἄρα ὑπὸ ΔΗΒ τῇ ὑπὸ ΔΒΗ ἐστιν ἴση· ὥστε καὶ πλευρὰ ἡ ΒΔ πλευρᾷ τῇ ΗΔ ἐστιν ἴση. πάλιν, ἐπεὶ ἡ ὑπὸ ΕΗΖ ἡμίσειά ἐστιν ὀρθῆς, ὀρθὴ δὲ ἡ πρὸς τῷ Ζ· ἴση γάρ ἐστι τῇ ἀπεναντίον τῇ πρὸς τῷ Γ· λοιπὴ ἄρα ἡ ὑπὸ ΖΕΗ ἡμίσειά ἐστιν ὀρθῆς· ἴση ἄρα ἡ ὑπὸ ΕΗΖ γωνία τῇ ὑπὸ ΖΕΗ· ὥστε καὶ πλευρὰ ἡ ΗΖ πλευρᾷ τῇ ΕΖ ἐστιν ἴση. καὶ ἐπεὶ [ἴση ἐστὶν ἡ ΕΓ τῇ ΓΑ,] ἴσον ἐστὶ [καὶ] τὸ ἀπὸ τῆς ΕΓ τετράγωνον τῷ ἀπὸ τῆς ΓΑ τετραγώνῳ· τὰ ἄρα ἀπὸ τῶν ΕΓ, ΓΑ τετράγωνα διπλάσιά ἐστι τοῦ ἀπὸ τῆς ΓΑ τετραγώνου. τοῖς δὲ ἀπὸ τῶν ΕΓ, ΓΑ ἴσον ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΕΑ· τὸ ἄρα ἀπὸ τῆς ΕΑ τετράγωνον διπλάσιόν ἐστι τοῦ ἀπὸ τῆς ΑΓ τετραγώνου. πάλιν, ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ ΖΗ τῇ ΕΖ, ἴσον ἐστὶ καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ τῷ ἀπὸ τῆς ΖΕ· τὰ ἄρα ἀπὸ τῶν ΗΖ, ΖΕ διπλάσιά ἐστι τοῦ ἀπὸ τῆς ΕΖ. τοῖς δὲ ἀπὸ τῶν ΗΖ, ΖΕ ἴσον ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΕΗ· τὸ ἄρα ἀπὸ τῆς ΕΗ διπλάσιόν ἐστι τοῦ ἀπὸ τῆς ΕΖ. ἴση δὲ ἡ ΕΖ τῇ ΓΔ· τὸ ἄρα ἀπὸ τῆς ΕΗ τετράγωνον διπλάσιόν ἐστι τοῦ ἀπὸ τῆς ΓΔ. ἐδείχθη δὲ καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΕΑ διπλάσιον τοῦ ἀπὸ τῆς ΑΓ· τὰ ἄρα ἀπὸ τῶν ΑΕ, ΕΗ τετράγωνα διπλάσιά ἐστι τῶν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΔ τετραγώνων. τοῖς δὲ ἀπὸ τῶν ΑΕ, ΕΗ τετραγώνοις ἴσον ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΑΗ τετράγωνον· τὸ ἄρα ἀπὸ τῆς ΑΗ διπλάσιόν ἐστι τῶν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΔ. τῷ δὲ ἀπὸ τῆς ΑΗ ἴσα ἐστὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΗ· τὰ ἄρα ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΗ [τετράγωνα] διπλάσιά ἐστι τῶν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΔ [τετραγώνων]. ἴση δὲ ἡ ΔΗ τῇ ΔΒ· τὰ ἄρα ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ [τετράγωνα] διπλάσιά ἐστι τῶν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΔ τετραγώνων. ἐὰν ἄρα εὐθεῖα γραμμὴ τμηθῇ δίχα, προστεθῇ δέ τις αὐτῇ εὐθεῖα ἐπʼ εὐθείας, τὸ ἀπὸ τῆς ὅλης σὺν τῇ προσκειμένῃ καὶ τὸ ἀπὸ τῆς προσκειμένης τὰ συναμφότερα τετράγωνα διπλάσιά ἐστι τοῦ τε ἀπὸ τῆς ἡμισείας καὶ τοῦ ἀπὸ τῆς συγκειμένης ἔκ τε τῆς ἡμισείας καὶ τῆς προσκειμένης ὡς ἀπὸ μιᾶς ἀναγραφέντος τετραγώνου· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
2.prop.11Önerme 11. Verilen bir doğruyu, bütün doğru ile parçalardan birinin çevrelediği dikdörtgen kalan parça üzerindeki kareye eşit olacak şekilde kesmek.
Verilen doğru AB olsun. AB'yi, bütün doğru ile parçalardan birinin çevrelediği dikdörtgen kalan parça üzerindeki kareye eşit olacak şekilde kesmek gerekiyor.
AB üzerine ABDG karesi çizilsin; AG, E noktasında ikiye bölünsün ve BE birleştirilsin; GA, Z'ye kadar uzatılsın ve BE'ye eşit EZ yerleştirilsin; AZ üzerine ZTh karesi çizilsin ve HTh, K'ye kadar uzatılsın. Diyorum ki AB, Th noktasında öyle kesilmiştir ki AB ile BTh'nin çevrelediği dikdörtgen ATh üzerindeki kareye eşit olur.
AG doğrusu E'de ikiye bölünmüş ve ona ZA eklenmiş olduğundan, GZ ile ZA'nın çevrelediği dikdörtgen, AE üzerindeki kareyle birlikte EZ üzerindeki kareye eşittir. EZ ise EB'ye eşittir; o hâlde GZ ile ZA'nın çevrelediği dikdörtgen, AE üzerindeki kareyle birlikte EB üzerindeki kareye eşittir. EB üzerindeki kareye BA ve AE üzerindeki karelerin toplamı eşittir, çünkü A'daki açı diktir; o hâlde GZ ile ZA'nın çevrelediği dikdörtgen, AE üzerindeki kareyle birlikte BA ve AE üzerindeki karelerin toplamına eşittir. Ortak olan AE üzerindeki kare çıkarılsın; o hâlde kalan, GZ ile ZA'nın çevrelediği dikdörtgen AB üzerindeki kareye eşittir. GZ ile ZA'nın çevrelediği dikdörtgen ZK'dir, çünkü AZ, ZH'ye eşittir; AB üzerindeki kare de AD'dir; o hâlde ZK, AD'ye eşittir. Ortak AK çıkarılsın; o hâlde kalan ZTh, ThD'ye eşittir. ThD, AB ile BTh'nin çevrelediği dikdörtgendir, çünkü AB, BD'ye eşittir; ZTh de ATh üzerindeki karedir. Demek ki AB ile BTh'nin çevrelediği dikdörtgen ThA üzerindeki kareye eşittir.
Öyleyse verilen AB doğrusu Th noktasında, AB ile BTh'nin çevrelediği dikdörtgen ThA üzerindeki kareye eşit olacak şekilde kesilmiştir. Yapılması gereken buydu.
τὴν δοθεῖσαν εὐθεῖαν τεμεῖν ὥστε τὸ ὑπὸ τῆς ὅλης καὶ τοῦ ἑτέρου τῶν τμημάτων περιεχόμενον ὀρθογώνιον ἴσον εἶναι τῷ ἀπὸ τοῦ λοιποῦ τμήματος τετραγώνῳ. ἔστω ἡ δοθεῖσα εὐθεῖα ἡ ΑΒ· δεῖ δὴ τὴν ΑΒ τεμεῖν ὥστε τὸ ὑπὸ τῆς ὅλης καὶ τοῦ ἑτέρου τῶν τμημάτων περιεχόμενον ὀρθογώνιον ἴσον εἶναι τῷ ἀπὸ τοῦ λοιποῦ τμήματος τετραγώνῳ. Ἀναγεγράφθω γὰρ ἀπὸ τῆς ΑΒ τετράγωνον τὸ ΑΒΔΓ, καὶ τετμήσθω ἡ ΑΓ δίχα κατὰ τὸ Ε σημεῖον, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΒΕ, καὶ διήχθω ἡ ΓΑ ἐπὶ τὸ Ζ, καὶ κείσθω τῇ ΒΕ ἴση ἡ ΕΖ, καὶ ἀναγεγράφθω ἀπὸ τῆς ΑΖ τετράγωνον τὸ ΖΘ, καὶ διήχθω ἡ ΗΘ ἐπὶ τὸ Κ· λέγω, ὅτι ἡ ΑΒ τέτμηται κατὰ τὸ Θ, ὥστε τὸ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΘ περιεχόμενον ὀρθογώνιον ἴσον ποιεῖν τῷ ἀπὸ τῆς ΑΘ τετραγώνῳ. ἐπεὶ γὰρ εὐθεῖα ἡ ΑΓ τέτμηται δίχα κατὰ τὸ Ε, πρόσκειται δὲ αὐτῇ ἡ ΖΑ, τὸ ἄρα ὑπὸ τῶν ΓΖ, ΖΑ περιεχόμενον ὀρθογώνιον μετὰ τοῦ ἀπὸ τῆς ΑΕ τετραγώνου ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΕΖ τετραγώνῳ. ἴση δὲ ἡ ΕΖ τῇ ΕΒ· τὸ ἄρα ὑπὸ τῶν ΓΖ, ΖΑ μετὰ τοῦ ἀπὸ τῆς ΑΕ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ ΕΒ. ἀλλὰ τῷ ἀπὸ ΕΒ ἴσα ἐστὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΒΑ, ΑΕ· ὀρθὴ γὰρ ἡ πρὸς τῷ Α γωνία· τὸ ἄρα ὑπὸ τῶν ΓΖ, ΖΑ μετὰ τοῦ ἀπὸ τῆς ΑΕ ἴσον ἐστὶ τοῖς ἀπὸ τῶν ΒΑ, ΑΕ. κοινὸν ἀφῃρήσθω τὸ ἀπὸ τῆς ΑΕ· λοιπὸν ἄρα τὸ ὑπὸ τῶν ΓΖ, ΖΑ περιεχόμενον ὀρθογώνιον ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΑΒ τετραγώνῳ. καί ἐστι τὸ μὲν ὑπὸ τῶν ΓΖ, ΖΑ τὸ ΖΚ· ἴση γὰρ ἡ ΑΖ τῇ ΖΗ· τὸ δὲ ἀπὸ τῆς ΑΒ τὸ ΑΔ· τὸ ἄρα ΖΚ ἴσον ἐστὶ τῷ ΑΔ. κοινὸν ἀφῃρήσθω τὸ ΑΚ· λοιπὸν ἄρα τὸ ΖΘ τῷ ΘΔ ἴσον ἐστίν. καί ἐστι τὸ μὲν ΘΔ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΘ· ἴση γὰρ ἡ ΑΒ τῇ ΒΔ· τὸ δὲ ΖΘ τὸ ἀπὸ τῆς ΑΘ· τὸ ἄρα ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΘ περιεχόμενον ὀρθογώνιον ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ ΘΑ τετραγώνῳ. ἡ ἄρα δοθεῖσα εὐθεῖα ἡ ΑΒ τέτμηται κατὰ τὸ Θ ὥστε τὸ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΘ περιεχόμενον ὀρθογώνιον ἴσον ποιεῖν τῷ ἀπὸ τῆς ΘΑ τετραγώνῳ· ὅπερ ἔδει ποιῆσαι.
2.prop.12Önerme 12. Geniş açılı üçgenlerde geniş açının karşısındaki kenar üzerindeki kare, geniş açıyı çevreleyen kenarlar üzerindeki karelerin toplamından bir dikdörtgenin iki katı kadar büyüktür: geniş açının iki yanındaki kenarlardan üzerine dikmenin düştüğü kenar ile dikmenin geniş açının dışında ayırdığı doğrunun çevrelediği dikdörtgen.
ABG, BAG açısı geniş olan geniş açılı bir üçgen olsun; B noktasından, uzatılan GA'ya BD dikmesi indirilsin. Diyorum ki BG üzerindeki kare, BA ve AG üzerindeki karelerin toplamından, GA ile AD'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı kadar büyüktür.
GD doğrusu rastgele A noktasında kesilmiş olduğundan, DG üzerindeki kare, GA ve AD üzerindeki karelerle, GA ile AD'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katının toplamına eşittir. DB üzerindeki kare ortak olarak eklensin; o hâlde GD ve DB üzerindeki karelerin toplamı, GA, AD ve DB üzerindeki karelerle, GA ile AD'nin çevrelediği [dikdörtgenin] iki katının toplamına eşittir. GD ve DB üzerindeki karelerin toplamına GB üzerindeki kare eşittir, çünkü D'deki açı diktir; AD ve DB üzerindeki karelerin toplamına da AB üzerindeki kare eşittir. O hâlde GB üzerindeki kare, GA ve AB üzerindeki karelerle, GA ile AD'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katının toplamına eşittir. Dolayısıyla GB üzerindeki kare, GA ve AB üzerindeki karelerin toplamından, GA ile AD'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı kadar büyüktür.
Öyleyse geniş açılı üçgenlerde geniş açının karşısındaki kenar üzerindeki kare, geniş açıyı çevreleyen kenarlar üzerindeki karelerin toplamından, geniş açının iki yanındaki kenarlardan üzerine dikmenin düştüğü kenar ile dikmenin geniş açının dışında ayırdığı doğrunun çevrelediği dikdörtgenin iki katı kadar büyüktür. Gösterilmesi gereken buydu.
ἐν τοῖς ἀμβλυγωνίοις τριγώνοις τὸ ἀπὸ τῆς τὴν ἀμβλεῖαν γωνίαν ὑποτεινούσης πλευρᾶς τετράγωνον μεῖζόν ἐστι τῶν ἀπὸ τῶν τὴν ἀμβλεῖαν γωνίαν περιεχουσῶν πλευρῶν τετραγώνων τῷ περιεχομένῳ δὶς ὑπό τε μιᾶς τῶν περὶ τὴν ἀμβλεῖαν γωνίαν, ἐφʼ ἣν ἡ κάθετος πίπτει, καὶ τῆς ἀπολαμβανομένης ἐκτὸς ὑπὸ τῆς καθέτου πρὸς τῇ ἀμβλείᾳ γωνίᾳ. ἔστω ἀμβλυγώνιον τρίγωνον τὸ ΑΒΓ ἀμβλεῖαν ἔχον τὴν ὑπὸ ΒΑΓ, καὶ ἤχθω ἀπὸ τοῦ Β σημείου ἐπὶ τὴν ΓΑ ἐκβληθεῖσαν κάθετος ἡ ΒΔ. λέγω, ὅτι τὸ ἀπὸ τῆς ΒΓ τετράγωνον μεῖζόν ἐστι τῶν ἀπὸ τῶν ΒΑ, ΑΓ τετραγώνων τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΓΑ, ΑΔ περιεχομένῳ ὀρθογωνίῳ. ἐπεὶ γὰρ εὐθεῖα ἡ ΓΑ τέτμηται, ὡς ἔτυχεν, κατὰ τὸ Α σημεῖον, τὸ ἄρα ἀπὸ τῆς ΔΓ ἴσον ἐστὶ τοῖς ἀπὸ τῶν ΓΑ, ΑΔ τετραγώνοις καὶ τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΓΑ, ΑΔ περιεχομένῳ ὀρθογωνίῳ. κοινὸν προσκείσθω τὸ ἀπὸ τῆς ΔΒ· τὰ ἄρα ἀπὸ τῶν ΓΔ, ΔΒ ἴσα ἐστὶ τοῖς τε ἀπὸ τῶν ΓΑ, ΑΔ, ΔΒ τετραγώνοις καὶ τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΓΑ, ΑΔ [περιεχομένῳ ὀρθογωνίῳ]. ἀλλὰ τοῖς μὲν ἀπὸ τῶν ΓΔ, ΔΒ ἴσον ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΓΒ· ὀρθὴ γὰρ ἡ πρὸς τῷ Δ γωνία· τοῖς δὲ ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ ἴσον τὸ ἀπὸ τῆς ΑΒ· τὸ ἄρα ἀπὸ τῆς ΓΒ τετράγωνον ἴσον ἐστὶ τοῖς τε ἀπὸ τῶν ΓΑ, ΑΒ τετραγώνοις καὶ τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΓΑ, ΑΔ περιεχομένῳ ὀρθογωνίῳ· ὥστε τὸ ἀπὸ τῆς ΓΒ τετράγωνον τῶν ἀπὸ τῶν ΓΑ, ΑΒ τετραγώνων μεῖζόν ἐστι τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΓΑ, ΑΔ περιεχομένῳ ὀρθογωνίῳ. ἐν ἄρα τοῖς ἀμβλυγωνίοις τριγώνοις τὸ ἀπὸ τῆς τὴν ἀμβλεῖαν γωνίαν ὑποτεινούσης πλευρᾶς τετράγωνον μεῖζόν ἐστι τῶν ἀπὸ τῶν τὴν ἀμβλεῖαν γωνίαν περιεχουσῶν πλευρῶν τετραγώνων τῷ περιεχομένῳ δὶς ὑπό τε μιᾶς τῶν περὶ τὴν ἀμβλεῖαν γωνίαν, ἐφʼ ἣν ἡ κάθετος πίπτει, καὶ τῆς ἀπολαμβανομένης ἐκτὸς ὑπὸ τῆς καθέτου πρὸς τῇ ἀμβλείᾳ γωνίᾳ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
2.prop.13Önerme 13. Dar açılı üçgenlerde dar açının karşısındaki kenar üzerindeki kare, dar açıyı çevreleyen kenarlar üzerindeki karelerin toplamından bir dikdörtgenin iki katı kadar küçüktür: dar açının iki yanındaki kenarlardan üzerine dikmenin düştüğü kenar ile dikmenin dar açının içinde ayırdığı doğrunun çevrelediği dikdörtgen.
ABG, B'deki açısı dar olan dar açılı bir üçgen olsun; A noktasından BG'ye AD dikmesi indirilsin. Diyorum ki AG üzerindeki kare, GB ve BA üzerindeki karelerin toplamından, GB ile BD'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı kadar küçüktür.
GB doğrusu rastgele D noktasında kesilmiş olduğundan, GB ve BD üzerindeki karelerin toplamı, GB ile BD'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katıyla DG üzerindeki karenin toplamına eşittir. DA üzerindeki kare ortak olarak eklensin; o hâlde GB, BD ve DA üzerindeki karelerin toplamı, GB ile BD'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katıyla AD ve DG üzerindeki karelerin toplamına eşittir. BD ve DA üzerindeki karelerin toplamına AB üzerindeki kare eşittir, çünkü D'deki açı diktir; AD ve DG üzerindeki karelerin toplamına da AG üzerindeki kare eşittir. O hâlde GB ve BA üzerindeki karelerin toplamı, AG üzerindeki kareyle GB ile BD'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katının toplamına eşittir. Dolayısıyla tek başına AG üzerindeki kare, GB ve BA üzerindeki karelerin toplamından, GB ile BD'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı kadar küçüktür.
Öyleyse dar açılı üçgenlerde dar açının karşısındaki kenar üzerindeki kare, dar açıyı çevreleyen kenarlar üzerindeki karelerin toplamından, dar açının iki yanındaki kenarlardan üzerine dikmenin düştüğü kenar ile dikmenin dar açının içinde ayırdığı doğrunun çevrelediği dikdörtgenin iki katı kadar küçüktür. Gösterilmesi gereken buydu.
ἐν τοῖς ὀξυγωνίοις τριγώνοις τὸ ἀπὸ τῆς τὴν ὀξεῖαν γωνίαν ὑποτεινούσης πλευρᾶς τετράγωνον ἔλαττόν ἐστι τῶν ἀπὸ τῶν τὴν ὀξεῖαν γωνίαν περιεχουσῶν πλευρῶν τετραγώνων τῷ περιεχομένῳ δὶς ὑπό τε μιᾶς τῶν περὶ τὴν ὀξεῖαν γωνίαν, ἐφʼ ἣν ἡ κάθετος πίπτει, καὶ τῆς ἀπολαμβανομένης ἐντὸς ὑπὸ τῆς καθέτου πρὸς τῇ ὀξείᾳ γωνίᾳ. ἔστω ὀξυγώνιον τρίγωνον τὸ ΑΒΓ ὀξεῖαν ἔχον τὴν πρὸς τῷ Β γωνίαν, καὶ ἤχθω ἀπὸ τοῦ Α σημείου ἐπὶ τὴν ΒΓ κάθετος ἡ ΑΔ· λέγω, ὅτι τὸ ἀπὸ τῆς ΑΓ τετράγωνον ἔλαττόν ἐστι τῶν ἀπὸ τῶν ΓΒ, ΒΑ τετραγώνων τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΓΒ, ΒΔ περιεχομένῳ ὀρθογωνίῳ. ἐπεὶ γὰρ εὐθεῖα ἡ ΓΒ τέτμηται, ὡς ἔτυχεν, κατὰ τὸ Δ, τὰ ἄρα ἀπὸ τῶν ΓΒ, ΒΔ τετράγωνα ἴσα ἐστὶ τῷ τε δὶς ὑπὸ τῶν ΓΒ, ΒΔ περιεχομένῳ ὀρθογωνίῳ καὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΔΓ τετραγώνῳ. κοινὸν προσκείσθω τὸ ἀπὸ τῆς ΔΑ τετράγωνον· τὰ ἄρα ἀπὸ τῶν ΓΒ, ΒΔ, ΔΑ τετράγωνα ἴσα ἐστὶ τῷ τε δὶς ὑπὸ τῶν ΓΒ, ΒΔ περιεχομένῳ ὀρθογωνίῳ καὶ τοῖς ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΓ τετραγώνοις. ἀλλὰ τοῖς μὲν ἀπὸ τῶν ΒΔ, ΔΑ ἴσον τὸ ἀπὸ τῆς ΑΒ· ὀρθὴ γὰρ ἡ πρὸς τῷ Δ γωνίᾳ· τοῖς δὲ ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΓ ἴσον τὸ ἀπὸ τῆς ΑΓ· τὰ ἄρα ἀπὸ τῶν ΓΒ, ΒΑ ἴσα ἐστὶ τῷ τε ἀπὸ τῆς ΑΓ καὶ τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΓΒ, ΒΔ· ὥστε μόνον τὸ ἀπὸ τῆς ΑΓ ἔλαττόν ἐστι τῶν ἀπὸ τῶν ΓΒ, ΒΑ τετραγώνων τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΓΒ, ΒΔ περιεχομένῳ ὀρθογωνίῳ. ἐν ἄρα τοῖς ὀξυγωνίοις τριγώνοις τὸ ἀπὸ τῆς τὴν ὀξεῖαν γωνίαν ὑποτεινούσης πλευρᾶς τετράγωνον ἔλαττόν ἐστι τῶν ἀπὸ τῶν τὴν ὀξεῖαν γωνίαν περιεχουσῶν πλευρῶν τετραγώνων τῷ περιεχομένῳ δὶς ὑπό τε μιᾶς τῶν περὶ τὴν ὀξεῖαν γωνίαν, ἐφʼ ἣν ἡ κάθετος πίπτει, καὶ τῆς ἀπολαμβανομένης ἐντὸς ὑπὸ τῆς καθέτου πρὸς τῇ ὀξείᾳ γωνίᾳ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
2.prop.14Önerme 14. Verilen bir düzkenarlı şekle eşit bir kare kurmak.
Verilen düzkenarlı şekil A olsun. A düzkenarlı şekline eşit bir kare kurmak gerekiyor.
A düzkenarlı şekline eşit, dik açılı bir BD paralelkenarı kurulsun. Eğer BE, ED'ye eşitse istenen yapılmış olur; çünkü A düzkenarlı şekline eşit BD karesi kurulmuştur. Eşit değilse BE ile ED'den biri büyüktür. Büyük olan BE olsun; Z'ye kadar uzatılsın ve ED'ye eşit EZ yerleştirilsin; BZ, H noktasında ikiye bölünsün; merkezi H, yarıçapı HB ile HZ'den biri olan BThZ yarım dairesi çizilsin; DE, Th'ye kadar uzatılsın ve HTh birleştirilsin.
BZ doğrusu H'de eşit, E'de eşit olmayan parçalara kesilmiş olduğundan, BE ile EZ'nin çevrelediği dikdörtgen, EH üzerindeki kareyle birlikte HZ üzerindeki kareye eşittir. HZ ise HTh'ye eşittir; o hâlde BE ile EZ'nin çevrelediği dikdörtgen, HE üzerindeki kareyle birlikte HTh üzerindeki kareye eşittir. HTh üzerindeki kareye ThE ve EH üzerindeki karelerin toplamı eşittir; o hâlde BE ile EZ'nin çevrelediği dikdörtgen, HE üzerindeki kareyle birlikte ThE ve EH üzerindeki karelerin toplamına eşittir. Ortak olan HE üzerindeki kare çıkarılsın; o hâlde kalan, BE ile EZ'nin çevrelediği dikdörtgen ETh üzerindeki kareye eşittir. BE ile EZ'nin çevrelediği dikdörtgen ise BD'dir, çünkü EZ, ED'ye eşittir; o hâlde BD paralelkenarı ThE üzerindeki kareye eşittir. BD ise A düzkenarlı şekline eşittir. Demek ki A düzkenarlı şekli de ETh üzerine çizilecek kareye eşittir.
Öyleyse verilen A düzkenarlı şekline eşit bir kare, yani ETh üzerine çizilecek kare kurulmuştur. Yapılması gereken buydu.
τῷ δοθέντι εὐθυγράμμῳ ἴσον τετράγωνον συστήσασθαι. ἔστω τὸ δοθὲν εὐθύγραμμον τὸ Α· δεῖ δὴ τῷ Α εὐθυγράμμῳ ἴσον τετράγωνον συστήσασθαι. συνεστάτω γὰρ τῷ Α εὐθυγράμμῳ ἴσον παραλληλόγραμμον ὀρθογώνιον τὸ ΒΔ· εἰ μὲν οὖν ἴση ἐστὶν ἡ ΒΕ τῇ ΕΔ, γεγονὸς ἂν εἴη τὸ ἐπιταχθέν. συνέσταται γὰρ τῷ Α εὐθυγράμμῳ ἴσον τετράγωνον τὸ ΒΔ· εἰ δὲ οὔ, μία τῶν ΒΕ, ΕΔ μείζων ἐστίν. ἔστω μείζων ἡ ΒΕ, καὶ ἐκβεβλήσθω ἐπὶ τὸ Ζ, καὶ κείσθω τῇ ΕΔ ἴση ἡ ΕΖ, καὶ τετμήσθω ἡ ΒΖ δίχα κατὰ τὸ Η, καὶ κέντρῳ τῷ Η, διαστήματι δὲ ἑνὶ τῶν ΗΒ, ΗΖ ἡμικύκλιον γεγράφθω τὸ ΒΘΖ, καὶ ἐκβεβλήσθω ἡ ΔΕ ἐπὶ τὸ Θ, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΗΘ. ἐπεὶ οὖν εὐθεῖα ἡ ΒΖ τέτμηται εἰς μὲν ἴσα κατὰ τὸ Η, εἰς δὲ ἄνισα κατὰ τὸ Ε, τὸ ἄρα ὑπὸ τῶν ΒΕ, ΕΖ περιεχόμενον ὀρθογώνιον μετὰ τοῦ ἀπὸ τῆς ΕΗ τετραγώνου ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΗΖ τετραγώνῳ. ἴση δὲ ἡ ΗΖ τῇ ΗΘ· τὸ ἄρα ὑπὸ τῶν ΒΕ, ΕΖ μετὰ τοῦ ἀπὸ τῆς ΗΕ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΗΘ. τῷ δὲ ἀπὸ τῆς ΗΘ ἴσα ἐστὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΘΕ, ΕΗ τετράγωνα· τὸ ἄρα ὑπὸ τῶν ΒΕ, ΕΖ μετὰ τοῦ ἀπὸ ΗΕ ἴσα ἐστὶ τοῖς ἀπὸ τῶν ΘΕ, ΕΗ. κοινὸν ἀφῃρήσθω τὸ ἀπὸ τῆς ΗΕ τετράγωνον· λοιπὸν ἄρα τὸ ὑπὸ τῶν ΒΕ, ΕΖ περιεχόμενον ὀρθογώνιον ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΕΘ τετραγώνῳ. ἀλλὰ τὸ ὑπὸ τῶν ΒΕ, ΕΖ τὸ ΒΔ ἐστιν· ἴση γὰρ ἡ ΕΖ τῇ ΕΔ· τὸ ἄρα ΒΔ παραλληλόγραμμον ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΘΕ τετραγώνῳ. ἴσον δὲ τὸ ΒΔ τῷ Α εὐθυγράμμῳ. καὶ τὸ Α ἄρα εὐθύγραμμον ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΕΘ ἀναγραφησομένῳ τετραγώνῳ. τῷ ἄρα δοθέντι εὐθυγράμμῳ τῷ Α ἴσον τετράγωνον συνέσταται τὸ ἀπὸ τῆς ΕΘ ἀναγραφησόμενον· ὅπερ ἔδει ποιῆσαι.